1. MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
Năm học 2015 - 2016 là năm học thứ ba thực hiện mục tiêu “đổi
mới căn bản và toàn diện giáo dục Việt Nam” theo Nghị quyết Đại hội lần thứ
XI của Đảng. Đổi mới phương pháp dạy học ở các trường phổ thông là nhiệm vụ
giáo dục của toàn ngành trong giai đoạn hiện nay. Đổi mới phương pháp dạy học
nhằm giúp học sinh phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện
thói quen và năng lực tự học, tinh thần hợp tác, kỹ năng vận dụng kiến thức của
học sinh.
Hiện nay, dạy học tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục
đang được quan tâm. Thực hiện tích hợp trong dạy học sẽ mang lại rất nhiều lợi
ích cho việc góp phần hình thành và phát triển các năng lực hành động, năng lực
giải quyết vấn đề cho học sinh.
Trong những năm gần đây Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức các
cuộc thi “Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn
dành cho học sinh” và cuộc thi “Dạy học theo chủ đề tích hợp dành cho giáo
viên trung học” . Các cuộc thi này đã tạo ra hiệu ứng tích cực trong qua trình
dạy – học, tuy vậy việc thực hiện dạy học “tích hợp ” mới đang ở mức độ
“phong trào và hình thức”.
Thực trạng việc dạy bộ môn nói chung, môn GDCD lớp 9 nói riêng
mặc dù quan niệm dạy học tích hợp đã được vận dụng vào giảng dạy, song hiệu
quả đạt được là chưa cao. Hơn nữa, đối với các em học sinh khối lớp 9, là năm
học cuối cấp, các em có tâm lý đặc biệt coi trọng các môn thi vào Trung học phổ
thông là Toán – Văn – Anh, cho nên những môn học khác, nhất là môn Giáo dục
công dân bị xem nhẹ, học sinh không có hứng thú học. Giáo viên trong các nhà
trường chưa thực sự hiểu hết ý nghĩa, tầm quan trọng của việc dạy học liên môn,
đặc biệt là việc dạy học liên môn trong môn GDCD. Quá trình vân dụng tích
hợp liên môn vào trong bài dạy còn gặp nhiều lúng túng nên trong quá trình
giảng dạy thường chỉ tập trung vào kiến thức đặc thù của bộ môn mà thiếu sự
quan tâm, liên hệ với các bộ môn khác. Về phía học sinh xuất hiện tâm lí coi
nhẹ, chủ quan trong bộ môn. Các em thường cho rằng kiến thức của bộ môn

1.3. Đối tượng nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu của đề tài là giáo viên và học sinh trực tiếp Dạy –
Học môn GDCD lớp 9 ; các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học tích hợp.
14. Phương pháp nghiên cứu
Khi tiến hành đề tài này tôi đã sử dụng các phương pháp sau :
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu : SGK; SGV và các tài liệu về phương
pháp dạy học tích hợp;
- Phương pháp điều tra, khảo sát và phân loại;
- Phương pháp tổng hợp, so sánh đối chiếu;
- Phương pháp phân tích
- Phương pháp thống kê và một số phương pháp khác …

2


2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1. Cơ sở lý luận
Theo từ điển Tiếng Việt: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động,
chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng.
Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”.
Theo từ điển Giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối
tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực
khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”.
Trong tiếng Anh, tích hợp được viết là “integration” một từ gốc Latin
(integer) có nghĩa là “whole” hay “toàn bộ, toàn thể”. Có nghĩa là sự phối hợp
các hoạt động khác nhau, các thành phần khác nhau của một hệ thống để bảo
đảm sự hài hòa chức năng và mục tiêu hoạt động của hệ thống ấy.
Dạy học tích hợp là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy
học. Đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích
cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường.

xét một vấn đề phải đặt chúng trong một hệ quy chiếu, từ đó mời có thể nhận
thức vấn đề một cách thấu đáo.
2.2 Thực trạng
Đối với môn Giáo dục công dân, đây là môn học trang bị cho học sinh
những kiến thức về các giá trị đạo đức, pháp luật, lối sống. Mặt khác, đây là
môn học hình thành và phát triển ở các em những tình cảm, miền tin, hành vi và
thói quen đạo đức, pháp luật, giúp các em có được sự thống nhất cao giữa ý thức
và hành vi.
Qua nhiều năm giảng dạy tôi nhận thấy phương pháp giảng dạy truyền
thống giữa các phân môn chưa có sự liên kết chặt chẽ với nhau tách rời từng
phương diện kiến thức, học sinh hoạt động chưa tích cực, hiệu quả đem lại cũng
chưa cao.
Chính vì lẽ đó, dạy học theo quan điểm tích hợp là một xu hướng tất yếu
của dạy học hiện đại, là biện pháp để tích cực hoá hoạt động nhận thức của học
sinh. Học sinh được rèn luyện thói quen tư duy, nhận thức vấn đề một cách có hệ
thống và lôgic. Qua đó học sinh cũng thấy được mối quan hệ biện chứng giữa
các kiến thức được học trong chương trình, vận dụng các kiến thức lí thuyết và
các kĩ năng thực hành giải quyết những vấn đề thực tiễn.
Đối với bài “Nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc”, trước đây theo phân phối chương
trình là một tiết, nay chuyển thành hai tiết(tiết 29 và tiết 30), kiến thức cần đạt
theo Chuẩn kiến thức - kĩ năng ngắn, tuy nhiên có những khái niện trừu tượng,
khó hiểu đối với học sinh trung học cơ sở như “bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa,
bảo vệ Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” hay nội dung của nghĩa
vụ bảo vệ Tổ quốc như: Xây dựng lực lượng quốc phòng toàn dân; thực hiện
chính sách hậu phương quân đội... Điều này đòi hỏi người giáo viên cần có vốn
hiểu biết, vốn kiến thức phong phú mới có thể giảng giải và hướng dẫn cho học
sinh hiểu và liên hệ thực tế được.
Trong năm học 2014- 2015, tiến hành khảo sát chất lượng học sinh khối 9
khi chưa áp dụng tích hợp kiến thức liên môn vào bài học, cụ thể bài 17 lớp 9:
"Bảo vệ Tổ quốc" với những nội dung khảo sát:

0
0
9B 33
10
30.3
14
42.4
9
27.3
0
0
Từ kết quả khảo sát đó, tôi rút ra những nguyên nhân cơ bản sau:
4


Thứ nhất, giáo viên dạy bộ môn chưa thực sự tâm huyết với bộ môn của
mình giảng dạy, còn truyền thụ kiến thức theo một chiều mà không đặt học sinh
vào đối tượng trung tâm, không phát huy được tinh thần tự học của học sinh.
Mặt khác việc kiểm tra đánh giá của giáo viên chưa thực sự chặt chẽ, nhiều câu
hỏi mới mang tính nhận biết, thông hiểu, vân dụng ở mức độ thấp mà chưa có
câu hỏi liên hệ với các bộ môn để giải quyết vấn đề đặt ra.
Thứ hai, về phía học sinh khi học tập chưa xác định được tầm quan trọng
của bộ môn. Khi kiểm tra đánh giá thường chỉ tự xếp mình vào dạng " Trung
bình chủ nghĩa" là an toàn.
Thứ ba, về phía phụ huynh học sinh, họ chưa thực sự nhận thức đúng đắn
vai trò, ý nghĩa của bộ môn. Mục đích chính của họ là làm sao con em mình học
tốt được các môn như Toán, Lí, Hóa còn các môn còn lại, kể cả môn GDCD
cùng chung số phận đó là chỉ cần biết là đủ, không cần giỏi
2.3. Giải pháp và tổ chức thực hiện
2.3.1. Giải pháp:


+ Tránh gò ép, ôm đồm, dàn trải: Phải chấp nhận việc coi các kiến thức
của các môn học có liên quan chỉ đóng vai trò công cụ cho nội dung chính. Nội
dung và các hoạt động phải được cấu trúc sao cho đáp ứng mục tiêu phát triển
các năng lực của người học.
* Đối với học sinh: Các môn học trong nhà trường đều góp phần trang bị
cho các em những kiến thức, kỹ năng cơ bản để các em có thể vận dụng linh
hoạt, giải quyết các vấn đề trong thực tiễn. Môn Giáo dục công dân bậc trung
học cơ sở không có những kiến thức hàn lâm, khoa học mà nó gắn liền với thực
tiễn cuộc sống hằng ngày của các em.
2.3.2. Tổ chức thực hiện
Khi tiến hành tích hợp kiến thức liên môn vào bài giảng Bảo vệ Tổ quốc
giáo viên cần thực hiện các bước sau:
Xác định nội dung kiến thức cần đạt:
Bài học được chia làm 3 phần:
Phần 1: Thế nào là bảo vệ Tổ quốc.
Phần 2: Nội dung của nghĩa vụ bảo Vệ Tổ quốc.
Phần 3: Giới thiệu một số quy định của Hiến pháp và pháp luật có liên
quan đến nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc.
Xác định các môn có nội dung kiến thức tích hợp trong từng phần của bài học.
* Phần giới thiệu bài:
+ Tích hợp với môn Ngữ văn 7 :
GV trình chiếu lên bảng và cho HS đọc bài thơ:
Sông núi nước Nam vua Nam ở.
Vằng vặc sách trời chia xứ sở.
Giặc giữ cớ sao phạm đến đây.
Chúng mày nhất định phải tan vỡ.
(Lê Thước và Nam Trân dịch)
Các em hãy cho biết bài thơ này có tên là gì? Do ai sáng tác? Nội dung
bài thơ nói về vấn đề gì?

+ Tích hợp với môn Tin:
GV trình chiếu những hình ảnh về bảo vệ vùng trời, vùng biển, vùng biên
giới quốc gia.

7


* Chuyển ý:
+ Tích hợp với bộ môn Lịch sử và Ngữ văn
Giáo viên trình chiếu ảnh Bác Hồ đọc “Tuyên ngôn Độc lập”.
Đặt câu hỏi: Hình ảnh này gợi cho các em nhớ đến sự kiện lịch sử trọng
đại nào của nước ta?
Giáo viên dẫn dắt: Sự kiện Bác Hồ đọc “Tuyên ngôn độc lập” và giáo
viên giới thiệu đoạn trích cuối cùng: “Việt Nam là một nước độc lập. Toàn thể
dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải
để giữ vững nền độc lập tự do ấy”. Đây như một lời khẳng định về độc lập, chủ
quyền của dân tộc Việt Nam và ý chí quyết tâm để giữ vững độc lập chủ quyền
đó.

Phần 2: Tìm hiểu nội dung nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc
+ Tích hợp với môn Tin học:
Giáo viên cho học sinh quan sát một số hình ảnh có liên quan đến nội
dung của bảo vệ Tổ Quốc.
8


Hình ảnh 1: Lực lượng nữ dân quân

Hình ảnh 3: Thăm viếng bia tưởng niệm


Giáo viên đặt câu hỏi:
? Những hình ảnh này đang nói về vấn đề gì?
? Em có nhân xét gì khi quan sát các bức ảnh trên?

11


Giáo viên chốt và chuyển ý: Đây là những hình ảnh về các hoạt động bảo
vệ Tổ quốc. Những hình ảnh này cho chúng ta thấy nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc là
trách nhiệm của mọi công dân không phân biệt nam hay nữ, già hay trẻ...
? Vậy Hiến pháp và pháp luật có những quy định gì liên quan đến nghĩa
vụ bảo vệ Tổ quốc?
* Phần liên hệ trách nhiệm bản thân
Tích hợp môn Lịch sử:
Giáo viên trình chiếu hình ảnh Bác Hồ đến thăm đền Hùng ngày 19 tháng
9 năm 1954.
Giáo viên đặt câu hỏi: Hình ảnh này gợi cho các em nhớ đến sự kiện lịch
sử và câu nói nổi tiếng nào của Bác Hồ?
? Trách nhiệm của bản thân em trong việc bảo vệ Tổ quốc là gì?
* Phần củng cố:
Giáo dục cho học sinh tình thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc.
+ Tích hợp môn Ân nhạc
Tổ chức trò chơi “Hát về Tổ quốc”
Chia lớp thành 3 đội chơi, lần lượt các đội chơi
hát những câu hát có từ Tổ Quốc, đất nước, quê hương,
đội nào không hát được thi bị thua.
Để phần chơi này trở nên sôi nổi, giáo viên nhắc
trước học sinh chuẩn bị phần này ở nhà (Tìm những câu
hát có từ Tổ quốc, đất nước, quê hương)
+ Tích hợp với nghệ thuật thứ bảy :

32

Giỏi
SL
10

%
31.3

Khá
SL
12

%
37.4

TB
SL
10

%
31.3

Yếu
SL
0

%
0


- Mỗi HS tự sưu tầm tranh ảnh về các hoạt động thực hiện nghĩa vụ quân
sự, công tác đền ơn đáp nghĩa, hoạt động của dân quân, tự vệ ở địa phương.
- Máy chiếu.
III. Tiến trình dạy - học:
1. Kiểm tra bài cũ: Trách nhiệm của Nhà nước và công dân trong việc
thực hiện quyền tham gia quản lí Nhà nước, quản lí xã hội.
2. Bài mới
* Giới thiệu bài mới: (Tích hợp môn Ngữ Văn 7)
Cho HS đọc bài thơ:
Sông núi nước Nam vua Nam ở
Vằng vặc sách trời chia xứ sở
Giặc giữ cớ sao phạm đến đây
Chúng mày nhất định phải tan vỡ
(Theo Lê Thước – Nam Trân dịch)
Các em hãy cho biết tên bài thơ là gì? Do ai sáng tác? Nội dung bài thơ
nói về vấn đề gì?
GV: Đây là bài “Sông núi nước Nam” tương truyền là của Lý Thường
Kiệt, được xem là bản tuyền ngôn đầu tiên của nước ta, nội dung bài thơ khẳng
14


định chủ quyền về lãnh thổ của đất nước và nêu cao ý chí quyết tâm bảo vệ chủ
quyền đó trước mọi kẻ thù xâm lược. Đất nước chúng ta có được cuộc sống yên
bình như ngày hôm nay là nhờ biết bao xương máu của thế hệ cha ông đã đổ
xuống, và trong tình hình hiện nay, Biển Đông đang dậy sóng, trở thành vấn đề
nóng của khu vực và thế giới, vì vậy chúng ta cần có trách nhiệm bảo vệ Tổ
quốc. Vậy thế nào là bảo vệ Tổ quốc, nội dung của nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc là
gì, chúng ta sẽ tìm hiểu trong tiết học ngày hôm nay.
Hoạt động của giáo viên và học sinh
Kiến thức cần dạt

GV: Chủ quyền của nước ta được thể hiện trên 3
phần:
+ Phần đất liền
+ Vùng trời
+ Vùng biển
GV: trình chiếu các sile về họat động bảo vệ
vùng trời, vùng biển và biên giới quốc gia.
Hoạt động 2: Tìm hiểu nội dung của nghĩa vụ 2. Nội dung nghĩa vụ bảo vệ
bảo vệ Tổ quốc
Tổ quốc.
GV: Chuyển ý:
- Tích hợp môn Lịch sử
15


GV: Trình chiếu sile Bác Hồ đọc “Tuyên ngôn
độc lập”.
? Bức ảnh này gợi cho các em nhớ đến sự kiện
lịch sử trọng đại nào của dân tộc ta ?
Gv dẫn dắt, chuyển ý: Đây là hình ảnh Bác Hồ
đọc Tuyên ngôn độc lập, khai sinh ra nước Việt
Nam dân chủ Cộng hòa....
Vậy bảo vệ Tổ quốc gồm có mấy nội dung, đó
là những nội dung nào, ta chuyển sang phần 2.
GV: Cho học sinh quan sát các bức ảnh
- Hình ảnh 1: Nữ dân quân
- Hình ảnh 2: Thực hiện nhập ngũ.
- Hình ảnh 3: Cán bộ lãnh đạo Nhà nước viếng
bia tưởng niệm Tổ quốc ghi công
- Hình ảnh 4: Bắt giữ tội phạm

+ Xây dựng lực lượng quốc
phòng toàn dân;
+ Thực hiện nghĩa vụ quân
sự;
+ Thực hiện chính sách hậu
phương quân đội.
+ Bảo vệ trật tự an ninh xã
hội.

16


thống nhất và thư ký ghi vào phần giấy ở giữa
sản phẩm chug của đội.
HS: Dán sản phẩm lên bảng, HS trình bày kết
quả thảo luận trong thời gian 1 phút.
GV nhận xét và bổ sung: Những việc ở địa
phương đã làm góp phần bảo vệ Tổ quốc là:
- Thực hiện nghĩa vụ quân sự
- Thực hiện công tác đền ơn đáp nghĩa: như xây
dựng bia tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ, quét
dọn, vệ sinh khu tưởng niệm
- Quan tâm đến các gia đình thương binh, liệt sĩ.
Hoạt động 3: GV hướng dẫn học sinh tìm
hiểu vì sao phải bảo vệ Tổ quốc.
Gv: Cho HS quan sát ảnh:
Hình ảnh 1: Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường
Sơn tỉnh Quảng Trị.
? Em có suy nghĩ gì khi quan sát bức ảnh này?
GV: Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn

chúng ta hàng nghìn năm xây đắp, giữ gìn,
+ Ngày nay, Tổ quốc chúng ta vẫn luôn luôn bị
các thế lực thù địch âm mưu xâm chiếm, phá hoại.
3. Củng cố: Thực hành giải bài tập SGK.
* Hướng dẫn HS giải các bài tập:
+ Bài tập 1: (Hoạt động nhóm vừa) Những hành vi, việc làm: (a), (c), (d),
(đ), (e), (h), (i) là những hành vi, việc làm thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc.
Vì những hành vi, việc làm đó góp phần bảo vệ độc lập, chủ quyền và giữ gìn an
ninh trật tự xã hội.
+ Bài tập 2: Tổ chức trò chơi Hát về Tổ quốc (Tích hợp môn Ân nhạc)
Chia lớp thành 3 đội chơi, lần lượt các đội chơi hát những câu hát có từ
Tổ Quốc, Đất nước, quê hương.... đội nào không hát được thi bị thua.
4. Đánh giá: GV nhận xét, đánh giá việc tiếp thu bài của HS bằng câu hỏi:
? Cho biết nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc bao gồm những nội dung gì?
5. Hoạt động tiếp nối:
- Học bài cũ.
- Làm các bài tập trong SGK.
- Đọc phần “Tư liệu tham khảo” chuẩn bị cho tiết học sau.

3. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận
Dạy học liên môn là sự vận dụng những nội dung và phương pháp các
lĩnh vực, các môn học có liên quan để nhằm tăng hiệu quả dạy học GDCD và
làm sáng tỏ những kiến thức mà học sinh được học trong mỗi bộ môn. Việc dạy
học liên môn làm cho các em nhận thức sự phát triển của xã hội một cách liên
tục, thống nhất, mối liên hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực của đời sống xã hội, hiểu
được tính toàn diện của xã hội. Điều này khắc phục được tính tản mạn trong
kiến thức của học sinh.
Qua việc áp dụng phương pháp dạy học liên môn vào một chủ đề nhất định,
tôi nhận thấy học sinh đã phát huy được tính tích cực, chủ động, hiểu bài và


Nguyễn Văn Tứ
1.
2.
3.
4.
5.

*Tài liệu tham khảo
Sách giáo khoa; sách GV GDCD 9
Từ điển Tiếng Tiệt – Viện ngôn ngữ học – Nhà xuất bảnTừ Điển Bách
Khoa
Từ Điển Giáo Dục Học – Viện nghiên cứu giáo dục
Một số yêu cầu cơ bản trong dạy học môn GDCD – Đào Thị Lý
Phương pháp dạy học liên môn – Nhà xuất bản gióa dục
*Phục lục

1. GV (Giáo viên); HS (Học sinh)
2. GDCD (Giáo dục công dân)
3. SGK (Sách giáo khoa); SGV (Sác giáo viên)
4. Một số hình ảnh từ Intơnet.

19