SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH 3

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ KINH NGHIỆM THIẾT KẾ
KỸ THUẬT DẠY HỌC THEO DỰ ÁN
CHƯƠNG “CACBON-SILIC” SÁCH GIÁO KHOA HÓA HỌC
11 – BAN CƠ BẢN NHẰM HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN
TOÀN DIỆN PHẨM CHẤT VÀ NĂNG LỰC CHO HỌC SINH

Người thực hiện: Nguyễn Lê Minh
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Hóa học

THANH HOÁ NĂM 2017


MỤC LỤC
Nội dung
1. Mở đầu
1.1. Lí do chọn đề tài
1.2. Mục đích nghiên cứu
1.3. Đối tượng nghiên cứu
1.4. Phương pháp nghiên cứu
2. Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1. Cơ sở lý luận
2.1.1. Khái niệm và đặc điểm của dạy học theo dự án
2.1.2. Quy trình dạy học theo dự án
2.1.3. Ưu điểm và nhước điểm của dạy học theo dự án

14

2


1. MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài.
Từ năm 2013, Ban chấp hành TW Đảng đã ra nghị quyết số 29 về đổi mới
căn bản toàn diện giáo dục nước nhà. Trong nghị quyết có ghi rõ: Đối với giáo
dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng
lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho
học sinh. Bảo đảm cho học sinh có trình độ trung học cơ sở có tri thức phổ thông
nền tảng, đáp ứng yêu cầu phân luồng mạnh sau trung học cơ sở; trung học phổ
thông phải tiếp cận nghề nghiệp và chuẩn bị cho giai đoạn học sau phổ thông có
chất lượng[1]. Thời gian qua, ngành giáo dục đã có những bước chuẩn bị cho sự
nghiệp đổi mới. Các đợt tập huấn chuyên đề cho giáo viên về đối mới phương
pháp, kỹ thuật dạy học, kỹ thuật ra đề thi, kiểm tra đánh giá,… để chuẩn bị cho
công cuộc đổi mới sẽ diễn ra vào năm 2018.
Tuy nhiên, đứng trước yêu cầu định hướng đầu ra là hình thành, phát triển
năng lực và phẩm chất cho học sinh thì đa số các giáo viên tỏ ra lúng túng. Việc
thiết kế và tổ chức các khâu trong giờ dạy hầu như chưa đáp ứng hết để phát
triển các năng lực và phẩm chất toàn diện cho học sinh. Trong mỗi bài dạy chủ
yếu chỉ hình thành và phát triển được một số ít các phẩm chất và năng lực trong
số 6 phẩm chất và 9 năng lực mà học sinh cần đạt được. Loay hoay để tìm cách
khắc phục điểm yếu này cũng là trăn trở của các nhà giáo có tâm với nghề trong
khi thời gian ấn định cho sự nghiệp đổi mới đang đến dần.
Trong 3 năm học vừa qua, bản thân tôi đã nghiên cứu và áp dụng các
phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực, đánh giá và bổ sung về mặt kinh
nghiệm, thiết kế cũng như tổ chức khi sử dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy
học hiện đại. Kỹ thuật “Dạy học theo dự án” đã được tôi áp dụng trong các năm

môn hóa học.
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin
+ Tham khảo ý kiến của giáo viên, trao đổi với giáo viên có kinh
nghiệm về phương pháp dạy học tích cực.
+ Sử dụng kỹ thuật công não trong chia nhóm và giao nhiệm vụ
+ Sử dụng phiếu điều tra, chụp ảnh, phỏng vấn
+ Sử dụng các tiện ích của công nghệ thông tin như exel, power point,
word để thu thập, xử lý thông tin và báo cáo kết quả.
- Thăm dò ý kiến của học sinh: Thường xuyên trao đổi với học sinh để có
giải pháp tháo gỡ các khó khăn.
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu: Thống kê và xử lý số liệu kết quả
học tập của học sinh trước và sau khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

4


II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
2.1.1. Khái niệm và đặc điểm của “dạy học theo dự án”
- Khái niệm: Dạy học dự án được hiểu như là một kỹ thuật hay một hình
thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có
sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, có tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu.
Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá
trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế họach, đến việc thực hiện dự án,
kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện. Điểm cốt lõi
của học tập dựa trên dự án là học qua làm (Learning by doing) tức là thông qua
làm việc (hành động có chủ định) mà hiểu biết và lĩnh hội giá trị.
.- Đặc điểm của “dạy học theo dự án”: Điểm cốt lõi của dạy học theo dự án
là định hướng học sinh, định hướng thực tiễn và định hướng sản phẩm, bao gồm
các đặc điểm cụ thể sau:


+ Về nội dung kiến thức: Kiến thức được mở rộng, phong phú hơn; gắn
với thực tế và có tính liên môn.
+ Về năng lực tư duy và kĩ năng: Phát triển kĩ năng tự học, tự định
hướng và xử lý các vấn đề phức tạp. Rèn các kĩ năng thu thập và xử lí thông tin;
công nghệ thông tin và làm việc nhóm. Phát triển tư duy sáng tạo; giải quyết vấn
đề và kĩ năng thuyết trình
+ Về môi trường học tập: Tạo ra bầu không khí học tập cởi mở, thoải
mái và dân chủ
- Nhược điểm của dạy học theo dự án
+ Dạy học theo dự án không phù hợp trong việc truyền thụ tri thức lý
thuyết mang tính trừu tượng, hệ thống
+ Dạy học theo dự án cần nhiều thời gian và công sức chuẩn bị nên
không thể tiến hành một cách thường xuyên trong chương trình môn học. Dạy
học theo dự án đòi hỏi về cơ sở vật chất, tư liệu tham khảo… nên ở những nơi
còn thiếu và yếu về các phương tiện dạy học thì khó triển khai dạy học theo dự
án.
+ Dạy học theo dự án yêu cầu phải thay đổi thói quen dạy và học theo
lối cũ của cả giáo viên và học sinh.
2.1.4. Định hướng chuẩn đầu ra về phẩm chất và năng lực của
chương trình giáo dục
- Về các năng lực chung, gồm có:
1. Năng lực tự học
2. Năng lực giải quyết vấn đề
3. Năng lực sáng tạo
4. Năng lực tự quản lý
5. Năng lực giao tiếp
6. Năng lực hợp tác
7. Năng lực sử dụng CNTT-TT
8. Năng lực sử dụng ngôn ngữ

do bị hạn chế thời lượng trao đổi nên kết quả của việc hoạt động nhóm chưa cao.
Chủ yếu là 1 học sinh làm việc thay cho cả nhóm.
+ Chưa hứng thú nhiều với những phương pháp học đang sử dụng.
+ Chưa phát huy hết khả năng và sở trường trong học tập
+ Khả năng sử dụng kiến thức liên môn để giải quyết tình huống thực
tiễn còn hạn chế.
2.3. Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải
quyết vấn đề.
Thông qua dạy học theo dự án chương “Cacbon-silic” sách giáo khoa hóa
học 11, ban cơ bản, giáo viên đã hình thành được các giải pháp sau:
2.3.1. Các giải pháp đối với bài học nghiên cứu đơn chất cacbon, silic
2.3.1.1. Đặc điểm bài học
Đây là loại bài học có đặc điểm chung là nghiên cứu về cấu tạo, tính chất
vật lý, tính chất hóa học, trạng thái tự nhiên, ứng dụng và điều chế các đơn chất
cacbon, silic dựa trên các kiến thức đã có như cấu tạo nguyên tử, phản ứng oxi
hóa –khử. Các kỹ năng học sinh đã có gồm: kỹ năng nghiên cứu tài liệu, kỹ năng
đặt câu hỏi nhỏ, kỹ năng phân tích thông tin, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng
thuyết trình.
Các kiến thức cần thu thập được và kỹ năng chuyên sâu ở loại bài này
hầu như ở mức độ thấp, mang tính hàn lâm hơn là sáng tạo, phân tích. Nội dung
bài học tương đối dài. Nhiều khái niệm và thuật ngữ mới, chưa được hình thành
trước khi học sinh học 2 bài học này.
Nhiều kiến thức thực tiễn gắn với cacbon và silic song học sinh sẽ không
có điều kiện giải quyết hết được nó nếu chỉ được giáo viên dạy bằng các phương
pháp khác.
2.3.1.2. Mục tiêu bài học
Giúp học sinh hiểu một số nội dung cấu tạo, tính chất vật lý, tính chất hóa
học, trạng thái tự nhiên, ứng dụng và điều chế các đơn chất cacbon, silic.
7


- Xác định mục tiêu cần đạt khi thực hiện dự án
- Xác định các nguồn hỗ trợ dạy học
Hoạt động 2: Thiết kế dự án
-

Lập kế hoạch bài dạy và soạn giáo án
Chuẩn bị các tài liệu có liên quan đến dự án
Chia nhóm học sinh và phân công nhiệm vụ cho các nhóm
Cung cấp bộ công cụ đánh giá và tài liệu hỗ trợ dự án
Chuẩn bị trang thiết bị và cơ sở vật chất để thực hiện tốt dự án

Hoạt động cá nhân
Hoạt
động

- Tự nghiên cứu các nội dung bài học; thu thập các tài liệu
- Đóng góp ý tưởng và cách giải quyết nhiệm vụ
8


Hoạt động nhóm

của
học
sinh

- Chia nhóm, bầu nhóm trưởng, thư kí nhóm
- Nhận nhiệm vụ nhóm; chia nhiệm vụ nhóm thành nhiệm vụ nhỏ
hơn
- Họp nhóm, bàn bạc lên kế hoạch thực hiện dự án

thức

Hoạt
động
3-Tổ
chức
đánh
giá
dự án

– Giáo viên nhắc lại tiêu chí đánh – Căn cứ trên tiêu chí này, học sinh
giá
điền vào các phiếu mà giáo viên đã
– Giáo viên tập hợp các kết quả phát
kết hợp để xem xét tính điểm cho -Học sinh phân chia điểm hợp lý
tổng điểm toàn nhóm
trong nhóm rồi báo cáo lại cho giáo
viên.

– Nêu lại ý tưởng dự án và
nhiệm vụ đã bàn giao
– Chỉ dẫn cách thực hiện và
hạn định thời gian
– Kiểm tra tiến độ và hỗ trợ
kịp thời khi HS gặp vướng
mắc

Học sinh
– Họp nhóm, tập hợp lại tài liệu
– Nhóm trưởng thiết lập các vai,

vật lý, tính chất hóa học, trạng thái tự nhiên, ứng dụng và điều chế các hợp chất
của cacbon, silic dựa trên các kiến thức đã có như cấu tạo nguyên tử, phản ứng
oxi hóa –khử. Các kỹ năng học sinh đã có gồm: kỹ năng nghiên cứu tài liệu, kỹ
năng đặt câu hỏi nhỏ, kỹ năng phân tích thông tin, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ
năng thuyết trình.
Các kiến thức cần thu thập được và kỹ năng chuyên sâu ở loại bài này
hầu như ở mức độ cao, mang tính chất nghiên cứu, sáng tạo và phân tích. Nội
dung bài học tương đối dài. Nhiều khái niệm và thuật ngữ mới, chưa được hình
thành trước khi học sinh học 2 bài học này.
Nhiều kiến thức thực tiễn gắn với các hợp chất cacbon và silic như CO 2,
CaCO3, CO, SiO2 song học sinh sẽ không có điều kiện giải quyết hết được nó
nếu chỉ được giáo viên dạy bằng các phương pháp thông thường khác.
2.3.2.2. Mục tiêu bài học
Giúp học sinh hiểu một số nội dung cấu tạo, tính chất vật lý, tính chất hóa
học, trạng thái tự nhiên, ứng dụng và điều chế các hợp chất của cacbon, silic.
Giúp học sinh vận dụng các kiến thức sẵn có để giải quyết được một số vấn
đề thực tiễn, các vấn đề cấp thiết đặt ra trong cuộc sống và nâng cao ý thức trách
nhiệm của cá nhân với xã hội.
Đảm bảo cá nhân trực tiếp tham gia bài học và kết hợp làm việc trên nền
kiến thức thu thập được từ thực tiễn. Điều này cho thấy, với bài hợp chất của
cacbon-silic phải tạo cơ hội nhiều nhất cho học sinh tham gia nghiên cứu theo
hướng tự tìm hiểu, thuyết minh tư liệu liên quan đến chủ đề bài học.
2.3.1.3. Khả năng vận dụng dạy học dự án vào bài học nghiên cứu
đơn chất cacbon-silic.
Từ những điều phân tích về đặc điểm và mục tiêu bài học nêu trên, việc
áp dụng dạy học theo dự án ở loại bài học này là hoàn toàn có cơ sở. Hướng vận
dụng dạy học theo dự án ở đây khá phong phú. Dựa trên hoàn cảnh thực tế và
10



Hoạt
động
của
học
sinh

- Tự nghiên cứu các nội dung bài học; thu thập các tài liệu
- Đóng góp ý tưởng và cách giải quyết nhiệm vụ
Hoạt động nhóm
- Chia nhóm, bầu nhóm trưởng, thư kí nhóm
- Nhận nhiệm vụ nhóm; chia nhiệm vụ nhóm thành nhiệm vụ nhỏ
hơn
- Họp nhóm, bàn bạc lên kế hoạch thực hiện dự án

Giai đoạn 2: Hoạt động trong giờ học (Thực hiện dự án, báo cáo sản phẩm và
đánh giá dự án)
11


Hoạt
động
1-Tổ
chức
thực
hiện
dự án

Giáo viên

Hoạt

kết hợp để xem xét tính điểm cho -Học sinh phân chia điểm hợp lý
tổng điểm toàn nhóm
trong nhóm rồi báo cáo lại cho giáo
viên.

– Nêu lại ý tưởng dự án và
nhiệm vụ đã bàn giao
– Chỉ dẫn cách thực hiện và
hạn định thời gian
– Kiểm tra tiến độ và hỗ trợ
kịp thời khi HS gặp vướng
mắc

Học sinh
– Họp nhóm, tập hợp lại tài liệu
– Nhóm trưởng thiết lập các vai,
giao nhiệm vụ cho từng thành viên
trong nhóm và tiến hành thực hiện
dự án
– Hoàn thiện sản phẩm; thống nhất
cách thức trình bày sản phẩm

Giai đoạn 3: Hoạt động sau giờ học
Hoạt
động
của
giáo
viên

- Bàn giao nhiệm vụ mới cho các nhóm (có chỉ dẫn cụ thể)

phương pháp giải bài tập trên, tôi cho học sinh làm bài kiểm tra 15 phút hình
thức trắc nghiệm gồm những bài tập liên quan đến các nội dung của chương.
Thiết kế kiểm tra tại 2 lớp 11A6 và 11A7 có trình độ học lực tương đương nhau,
trong đó lớp 11A7 là lớp đối chứng, được giảng dạy bằng các phương pháp và
kỹ thuật dạy học thông thường. Lớp 11A6 là lớp thực nghiệm, được sử dụng
phương pháp dạy học theo dự án. Lập bảng thống kê kết quả 2 bài kiểm tra, kết
quả như sau:
Lớp
11A7
(lớp đối
chứng)
11A6
(lớp thực
nghiệm)

Sĩ
số
45
44

Dưới trung
bình
Số
%
lượng
14 31,
8
3

6,8


%
13,
7
34,
1

Thống kê kết quả bài kiểm tra.
So sánh điểm số của bài kiểm tra giữa lớp đối chứng và lớp thực nghiệm sau
khi dạy các em “Một số kinh nghiệm thiết kế kỹ thuật dạy học theo dự án
chương cacbon-silic sách giáo khoa hóa học 11, ban cơ bản nhằm hình thành và
phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực cho học sinh”, nhìn chung đối với lớp
thực nghiệm có thể nhận thấy điểm số bài kiểm tra cao hơn so với điểm số của
13


lớp đối chứng. Sự tăng lên của điểm số có thể do nhiều yếu tố nhưng nó cũng
cho thấy hiệu quả của việc áp dụng phương pháp dạy học theo dự án giúp học
sinh có sự tiến bộ; nắm vững, nhớ lâu và hiểu sâu kiến thức hơn; khả năng vận
dụng tốt hơn.
Tuy nhiên, đề tài của tôi cũng mới chỉ áp dụng trong phạm vi là giải quyết
các nội dung của một chương nên việc nắm bắt, tiếp thu phương pháp dạy học
mới không phải tất cả học sinh ở lớp thực nghiệm đều lĩnh hội và thực hiện được
ngay. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ học tập, một số học sinh chưa chịu
khó, chưa chăm học, chưa có tư duy và nhu cầu đổi mới nên kết quả bài kiểm tra
chưa cao.
Qua quá trình theo dõi 4 tổ trong lớp học thực nghiệm với 4 dự án được
giao, thông qua 4 khâu của dạy học theo dự án, từ việc hình thành ý tưởng cho
đến khâu cuối cùng là báo cáo và đánh giá dự án, bằng phiếu thu thập thông tin
trong và sau khi thực hiện dự án, kết quả cho thấy:

0
chung Năng lực hợp tác
90,9
9,1
0
0
Năng lực sử dụng CNTT-TT
88,6 11,4
0
0
Năng lực sử dụng ngôn ngữ
68,2 31,8
0
0
Năng lực tính toán
61,4 38,6
0
0
Yêu gia đình, quê hương, đất nước 90,9
9,1
0
0
Nhân ái, khoan dung
86,4 13,6
0
0
Phẩm Trung thực, tự trọng, chí công vô 93,2
6,8
0
0

2.4.2. Đối với bản thân, đồng nghiệp, nhà trường.
Đề tài “Một số kinh nghiệm thiết kế kỹ thuật dạy học theo dự án chương
cacbon-silic sách giáo khoa hóa học 11, ban cơ bản nhằm hình thành và phát
triển toàn diện phẩm chất và năng lực cho học sinh” giúp bản thân hiểu hơn về
hệ thống lý thuyết dạy học theo dự án. Nó là mô hình mở rộng của mô hình tổ
chức các hoạt động dạy học mà lâu nay chúng ta đang sử dụng. Nó chỉ khác ở
chỗ thời gian và không gian không bị giới hạn, do đó tri thức mà học sinh tìm
kiếm được có sức cuốn hút và giá trị hơn, kích thích được trí tò mò của người
học. Dạy học theo dự án cũng mang dáng dấp của nghiên cứu khoa học nhưng
với quy mô và phạm vi bé hơn. Song nếu được sử dụng nhiều, sẽ giúp học sinh
định hình được cách tổ chức và thực hiện các trải nghiệm sáng tạo khoa học kỹ
thuật ở môi trường phổ thông.
Cũng qua 2 năm thực hiện đề tài, những kinh nghiệm tổ chức thực hiện dạy
học theo dự án của bản thân đã được tích lũy nhiều. Những mối quan hệ giữa kỹ
thuật dạy học theo dự án với các kỹ thuật dạy học khác như: bể cá, khăn trải bàn,
ổ bi, công não… có mối quan hệ mật thiết với nhau. Sẽ không đạt hiệu quả cao
khi dạy học theo dự án mà trong bản thân giáo viên không biết đến các kỹ thuật
dạy học khác. Nó trở thành một chỉnh thể thống nhất giúp người học lĩnh hội
được tri thức đạt hiệu quả cao nhất
Trong 2 năm thực hiện, các đồng nghiệp cũng giúp đỡ tôi nhiều, ít nhất là
trong tư tưởng. Các đồng nghiệp của tôi đã chia sẻ những kinh nghiệm để tôi
tiếp tục hoàn thiện kỹ thuật dạy học theo dự án. Và như một làn sóng với sức lan
tỏa, nhiều đồng nghiệp cũng tự nghiên cứu các phương pháp, kỹ thuật dạy học
khác để tự hoàn thiện bản thân mình. Kết quả là nhiều giáo viên trong nhà
trường đã tự mình học tập, phát triển được hệ thống các phương pháp và kỹ
thuật dạy học thông qua việc thi đua nhau tự học, tự hoàn thiện kỹ năng nghiệp
vụ cho bản thân.
Đối với học sinh – vị trí trung tâm của quá trình dạy học đã có nhiều hứng
thú mỗi khi được giao cho thực hiện dự án. Các em hiểu hơn về dạy học theo dự
án, cảm thấy thú vị và có sức lôi cuốn bản thân vào thực hiện các dự án. Phụ

chức, định hướng cho học sinh giải quyết các tình huống, vừa là người học để tự
mình hoàn thiện kỹ năng. Việc người thầy học kiến thức và kỹ năng từ học sinh
đã trở thành việc rất bình thường.
Thứ năm, do điều kiện về thời gian thực hiện một dự án là nhiều hơn thời
lượng dành cho mỗi tiết nên giáo viên cần lựa chọn quy mô dự án vừa sức với
học sinh, có thể gắn một phần của dự án vào trong tiết học.
3.2. Kiến nghị.
Thứ nhất, việc thực hiện dạy học theo dự án đòi hỏi nhiều thời gian, kinh
phí tổ chức. Do đó cần được lãnh đạo các nhà trường quan tâm, chia sẻ, khuyến
khích trong từng năm học.
Thứ hai, để chuẩn bị cho đổi mới giáo dục một cách toàn diện vào năm
2018, kỹ thuật dạy học theo dự án cần được phổ biến rộng rãi đến các thầy cô
giáo và học sinh. Đây là kỹ thuật dạy học mà nhiều nước tiên tiến trên thế giới
đã thực hiện có hiệu quả, mang lại chất lượng, đáp ứng chuẩn đầu ra về năng lực
và phẩm chất cho học sinh. Do đó kỹ thuật dạy học theo dự án cần được tiến
hành một cách đồng bộ và thường xuyên để thu hút giáo viên và học sinh tham
gia vào các dự án dạy học.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
Yên Định, ngày 18 tháng 4 năm 2017
ĐƠN VỊ
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung
của người khác.
16


Người viết

Nguyễn Lê Minh