SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT DƯƠNG ĐÌNH NGHỆ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÍCH HỢP GIÁO DỤC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
TRONG “BÀI 16: HỢP CHẤT CỦA CACBON”
- HÓA HỌC LỚP 11 - (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)

Người thực hiện: Phan Đình Thương
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực môn: Hóa học

THANH HÓA, NĂM 2016
-1-


MỤC LỤC
A.
I.
II.
III.
IV.
B.
I.
II.
III.
IV.
C.
I.
II.

17
18
18
18
20
21


A. MỞ ĐẦU
I. Lí do chọn đề tài
Thực tế cho thấy, BĐKH đang đe doạ nghiêm trọng đến lợi ích sống còn
của con người trên khắp hành tinh và làm cho Trái Đất chúng ta ngày càng trở
nên mỏng manh, dễ bị tổn thương và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững
trong tương lai. Ngay từ bây giờ, chúng ta cần phải ý thức hơn đối với môi
trường thông qua từng công việc cụ thể của mỗi cá nhân.
Việt Nam được cảnh báo sẽ là một trong số những nước trên thế giới bị
ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu. Hiện nay, ở Việt Nam đã xuất hiện
ngày càng nhiều những bằng chứng cho thấy biến đổi khí hậu tác động tiêu cực
như thế nào đến sự phát triển kinh tế - xã hội. Các hiện tượng như: lượng mưa
thất thường và luôn biến đổi; xâm nhập mặn nghiêm trọng ở Đồng bằng sông
Cửu long; cá chết hàng loạt ở dọc bờ biển các tỉnh miền trung; nhiệt độ tăng cao
hơn gây hạn hán ở các tỉnh miền trung và Tây nguyên; mưa đá, lốc xoáy, lũ ống,
lũ quét ở các tỉnh miền núi phía bắc, tình hình thời tiết khốc liệt hơn, tần suất và
cường độ của những đợt bão lũ, triều cường tăng đột biến, các dịch bệnh xuất
hiện và lan tràn…. trong những năm gần đây đều liên quan nhiều đến việc biến
đổi khí hậu.
Nhận thức sâu sắc vấn đề biến đổi khí hậu là hết sức cần thiết đối với tất cả
mọi người, mọi lứa tuổi, mọi thành phần dân cư… để có các hành động cụ thể
góp phần vào việc ứng phó với sự biến đổi khí hậu toàn cầu. Nhà trường phổ
thông, với sứ mệnh nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài, với

- Hậu quả của biến đổi khí hậu và tác động của nó trên phạm vi toàn cầu, quốc
gia và khu vực - địa phương.
- Những biện pháp hạn chế các tác nhân gây nên biến đổi khí hậu trên phạm vi
toàn cầu, quốc gia và địa phương.
- Ứng phó trước tác động của biến đổi khí hậu ở Việt Nam: phòng chống ngập
lụt xâm nhập mặn ở đồng bằng châu thổ và vùng ven biển, sạt lở đất vùng ven
biển, lũ và sạt lở đất ở vùng núi….
- Cung cấp, rèn luyện những kỹ năng cần thiết để ứng phó với thiên tai do biến
đổi khí hậu gây nên ở địa phương (kỹ năng cụ thể phòng chống lũ lụt, sạt lở đất,
bão….) cho học sinh.
4. Phương pháp nghiên cứu
Giáo dục về Biến đổi khí hậu có thể được thực hiện qua nhiều phương
thức khác nhau. Tuy nhiên, GDBĐKH qua môn Hóa học lớp 11, thì thực hiện
bằng phương thức tích hợp là thích hợp nhất, tích hợp những nội dung liên quan
vào môn học. Việc tích hợp GDBĐKH được triển khai ở ba mức độ là: tích hợp
toàn phần, tích hợp bộ phận và mức độ liên hệ.
Để nắm được tình trạng nhận thức của học sinh và giáo viên tôi dùng các
phiếu điều tra trước và sau khi thực hiện đề tài sau đó thống kê, xử lí dữ liệu.

-4-


B. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
I. Cơ sở lí luận
1. Khái quát về Biến đổi khí hậu.
a. Khái niệm về Biến đổi khí hậu.
Biến đổi khí hậu (BĐKH) là thay đổi của hệ thống khí hậu trái đất gồm khí
quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các
nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo trong một giai đoạn nhất định tính bằng thập
kỷ hay hàng triệu năm.


+ Hiệu ứng nhà kính làm khí quyển và Trái đất nói chung nóng lên băng tan
mực nước biển dâng cao, dẫn tới sự ngập úng ở các vùng đất thấp, các đảo nhỏ
trên biển.
+ Sự di chuyển của các đới khí hậu tồn tại hàng nghìn năm trên các vùng
khác nhau của Trái đất dẫn tới nguy cơ đe dọa sự sống của các loài sinh vật, các
hệ sinh thái và hoạt động của con người.
+ Sự thay đổi cường độ hoạt động của quá trình hoàn lưu khí quyển, chu
trình tuần hoàn nước trong tự nhiên và các chu trình sinh địa hoá khác.
c. Hậu quả của Biến đổi khí hậu.
Đối với Việt Nam, một trong năm nước chịu ảnh hưởng mạnh mẽ nhất từ
BĐKH, phải đối mặt với những hậu quả cụ thể sau:
- Xâm nhập mặn nghiêm trọng ở đồng bằng sông cửu long làm cho các loài
thủy sinh và lúa chết trên diện rộng, dân không có nước ngọt để sinh hoạt; cá
chết hàng loạt ở dọc bờ biển các tỉnh miền trung.
- El Nino ảnh hưởng rõ rệt đến thời tiết của Việt Nam, thể hiện rõ nhất là sự
thiếu hụt về lượng mưa dẫn đến hạn hán tại nhiều khu vực. Mực nước các sông
khu vực miền Bắc đã xuống thấp nhất trong vòng 100 năm qua. Các tỉnh ở Tây
Nguyên, Nam Trung Bộ và Nam Bộ là những vùng chịu ảnh hưởng nhiều mặt
của hiện tượng này.
- BĐKH tác động đến hoạt động kinh tế - xã hội của con người. Mực nước
biển dâng cao gây ngập úng, nhiễm mặn nguồn nước, ảnh hưởng đến sản xuất
nông nghiệp, gây rủi ro đối với công nghiệp và các hệ thống kinh tế - xã hội.
Theo tính toán của các chuyên gia nghiên cứu về BĐKH, đến năm 2100 nhiệt độ
trung bình ở Việt Nam có thể tăng lên 30 0C và mực nước biển dâng đến 1m.
Theo đó, khoảng 40.000km2 đồng bằng ven biển Việt Nam sẽ bị ngập, trong đó
90% diện tích các tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu Long ngập hầu như toàn bộ ,
và có khoảng 10% dân số bị ảnh hưởng trực tiếp, tổn thất đối với GDP khoảng
10%. Nếu mực nước biển dâng 3m sẽ có khoảng 25% dân số bị ảnh hưởng…
d. Giải pháp ứng phó và thích ứng với Biến đổi khí hậu.

Hiện nay, các nhà khoa học đang tiến hành những thử nghiệm mới như quá
trình can thiệp kỹ thuật địa chất, kỹ thuật phong bế mặt trời, nghiên cứu các loại
vật liệu mới, công nghệ mới tiết kiệm hơn, xanh hơn….nhằm giảm hiệu ứng nhà
kính. Ngoài các giải pháp này, các nhà khoa học còn tính đến kỹ thuật phát tán
các hạt Sulphate vào không khí để nó thực hiện quá trình làm lạnh bầu khí
quyển.
*Giáo dục tuyên truyền cho học sinh trong nhà trường.
Nhận thức về hiểm họa của BĐKH đến các hoạt động sản xuất nông
nghiệp, công nghiệp, dịch vụ, đến môi trường và tài nguyên thiên nhiên….
Chuyển dịch cơ cấu cây trồng và vật nuôi phù hợp với điều kiện cụ thể của từng
địa phương nhằm thích ứng tốt nhất với BĐKH.
II. Thực trạng vấn đề trước khi thực hiện đề tài
1. Về phía giáo viên
Trong quá trình thực hiện đề tài, để tìm hiểu về nhận thức, thái độ và
phương pháp tổ chức dạy học GDBĐKH của GV qua môn Hóa học, tôi đã tiến
hành phỏng vấn, trao đổi ý kiến với các GV và dự giờ các GV đang giảng dạy ở
trường THPT Dương Đình Nghệ, kết quả điều tra như sau:

-7-


Về nhận thức: Đa số GV được điều tra đều có nhận thức đầy đủ và đúng
đắn về vấn đề GDBĐKH.
Về thái độ: 90% GV có thái độ tích cực đối với GDBĐKH. Tuy nhiên,
vẫn còn một bộ phận GV chưa có thái độ đúng đắn trong việc GDBĐKH cho
HS của mình. Nhiều GV cho rằng GDBĐKH qua môn Hóa học chỉ đơn thuần là
việc truyền đạt hết kiến thức Hóa học trong bài cho HS nắm được mà không cần
quan tâm đến bất cứ một nội dung nào khác. Bên cạnh đó, một số GV lại nghĩ
rằng muốn thực hiện được GDBĐKH cho HS cần phải có các trang thiết bị hiện
đại và phải có nguồn kinh phí lớn.


Tất cả HS khi được hỏi đều trả lời rằng đã từng được nghe cụm từ BĐKH
song nguồn thông tin về vấn đề này còn rất hạn chế, mức độ hiểu biết rất mơ
màng,. Chủ yếu các em được cung cấp thông tin qua các phương tiện thông tin
đại chúng như tivi, Internet,.. (chiếm 60%). Chỉ có khoảng 40% học sinh được
thu nhập thông tin về BĐKH qua môn Hóa học nhưng chủ yếu dưới hình thức
thông báo thông tin từ giáo viên để mở rộng nội dung bài học. Bởi vậy, ngay lúc
này vấn đề quan trọng đặt ra là cần phải đẩy mạnh hơn nữa công tác GDBĐKH
trong các nhà trường phổ thông để nâng cao nhận thức cho HS về các vấn đề
BĐKH, giúp các em có những kỹ năng sống cần thiết.
Về thái độ: Đa số HS khi được hỏi đều có thái độ tích cực đối với các vấn
đề về BĐKH và tỏ ra rất hứng thú với những bài học có tích hợp nội dung
GDBĐKH (75%) và cho đó là việc làm rất cần thiết (72%).
Hành vi: Do nhận thức của HS còn thiếu về các vấn đề BĐKH dẫn tới
hành động liên quan đến BĐKH còn hạn chế, bao gồm cả những kỹ năng ứng
phó với những hiện tượng BĐKH và hành động để bảo vệ môi trường làm thay
đổi hiện tượng BĐKH trong tương lai.
Như vậy, thông qua phỏng vấn, trao đổi, điều tra các GV và HS về vấn đề
giảng dạy nội dung BĐKH qua môn Hóa học, tôi nhận thấy việc GDBĐKH còn
gặp không ít khó khăn mặc dù đa số GV đã nhận thức tầm quan trọng của vấn
đề. Vì vậy, cần đẩy mạnh hơn nữa vấn đề đưa nội dung GDBĐKH vào trong dạy
học Hóa học, bởi không chỉ truyền thụ cho HS những kiến thức về tính chất vật
lí, tính chất hóa học , phương pháp điều chế mà còn phải hướng dẫn cho HS học
được những kỹ năng, những giá trị để biết cách sống một cách bền vững, hài hoà
với tự nhiên và thân thiện với con người.
Trên đây là một số kết quả nghiên cứu chính về cơ sở lý luận và cơ sở
thực tiễn của việc GDBĐKH trong chương trình Hóa học lớp 11 – THPT. Đó là
căn cứ quan trọng đầu tiên để người GV Hóa học, nhất là GV Hóa học dạy học
khối lớp 11 thiết kế và tổ chức dạy học GDBĐKH cho HS của mình nhằm góp
phần thực hiện tốt các mục tiêu “Phát triển bền vững”.

ứng với biến đổi khí hậu.
II. Chuẩn bị:
1. Chuẩn bị của GV:
Chuẩn bị hệ thống câu hỏi, máy tính, dụng cụ, hóa chất cần thiết để thực hiện thí
nghiệm biểu diễn: phản ứng của CO2 với dung dịch Ca(OH)2, với Mg; CaCO3
với dung dịch HCl; NaHCO3 với dung dịch HCl, với dung dịch NaOH.
2. Chuẩn bị của HS:
- Xem lại các bài cacbon và tìm hiểu trước nội dung các hợp chất cacbon
monooxit, cacbon đioxit, axit cacbonic và muối cacbonat có ảnh hưởng như thế
nào đến môi trường, cơ chế gây độc của CO, hiệu ứng nhà kính là gì?
- Chia học sinh thành 3 nhóm về nhà chuẩn bị trên bảng phụ các nội dung theo
câu hỏi cụ thể sau:
- 10 -


Nhóm 1: HS nghiên cứu SGK cho biết: Tính chất vật lí, tính chất hóa học và
phương pháp điều chế cacbon monooxit?
Nhóm 2: HS nghiên cứu SGK cho biết: Tính chất vật lí, tính chất hóa học và
phương pháp điều chế cacbon đioxit?
Nhóm 3: HS nghiên cứu SGK cho biết: Tính chất vật lí, tính chất hóa học và
ứng dụng của axit cacbonic và muối cacbonat?
III. Tiến trình bài học
Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ
Gọi học sinh lên trình bày tính chất hóa học của Cacbon?
Hoạt động 2: Đại diện 3 nhóm lên trình bày
1) Phương pháp và kỹ thuật dạy học:
- Phương pháp: Dạy học đặt và giải quyết vấn đề, dạy học hợp tác…
- Kỹ thuật: Kỹ thật đặt câu hỏi, kỹ thuật học hợp tác, lắng nghe và phản hồi tích
cực…
2) Hình thức tổ chức hoạt động:


- 11 -


vong).
I. Tính chất hóa học
1. Cacbon monooxit là oxit trung tính (SGK)
2. Cacbonmonooxit là chất khử mạnh
VD:
+4
+2
t
2 C O + O2 
→ 2C O2
0

+2

C O + CuO

0

t

→

+4

Cu + C O2


chất có chứa carbon: như khói của các vụ phun
một số hình ảnh về ngộ độc
trào núi lửa, ô nhiễm khói công nghiệp, chất khí
khí CO hình 1, 2 ở phụ lục)
đọng lâu ở hầm lò, tầng hầm, khói thuốc lá,
GV nêu câu hỏi: Cách cấp cứu
khói than, khói động cơ đốt trong, khói các lò
bệnh nhân bị ngộ độc CO
GV nêu câu hỏi: Làm thế nào sưởi, ..
HS: trả lời câu hỏi
để hạn chế được lượng khí
CO thải ra môi trường?
Không được vì có thể bị ngộ độc khí CO dẫn
GV có thể lấy một số ví dụ về đến tử vong.
ngộ độc khí CO: Ngày
14/2/2014 đã xảy ra một tai
HS: trả lời câu hỏi
nạn thương tâm do sưởi ấm
- Nhanh chóng đưa nạn nhân ra khỏi nơi ngộ
bằng than tổ ong trong đêm ở độc. Trong khi kéo nạn nhân ra khỏi vùng bị
thôn Xuân Nguyên, xã
ngộ độc người cứu nạn phải lưu ý mang mặt nạ
Nguyên Bình, huyện Tĩnh
phòng độc hoặc đeo khẩu trang ẩm, phải đề
Gia, tỉnh Thanh hóa làm chết phòng khả năng nổ của không khí giầu CO.
0

2

- 12 -

- Khí không màu.
học sinh nhận xét tổng hợp - Nặng hơn không khí.
các ý kiến của HS và kết luận - ít tan trong nước.
- Dễ hoá lỏng, dễ hoá rắn.
II. Tính chất hoá học
GV: Hướng dẫn học sinh làm 1. Khí CO2 không cháy và không duy trì sự
thí nghiệm đốt Mg trong CO2 cháy. Tuy nhiên kim loại có tính khử mạnh có
thể cháy được trong CO2.
t
VD:
CO2 + 2Mg 
→ 2MgO + C
b. CO2 là oxit axit, tác dụng với oxit bazơ và
bazơ tạo thành muối.
Tan trong nước tạo thành dd axit cacbonic
CO2 + H2O  H2CO3
III. Điều chế
a. Trong phòng thí nghiệm:
GV: Hướng dẫn học sinh làm
CaCO3 + 2HCl  CaCl2 + CO2 + H2O
thí nghiệm CaCO3 tác dụng b. Trong công nghiệp:
với dung dịch HCl
Thu hồi từ quá trình đốt cháy than:
t
C + O2 
→ CO2
0

0


mòn, rừng càng lùi thêm về vùng cực, hạn hán
rất nặng, lượng mưa tăng thêm 7-11%. Mùa
đông càng ẩm, mùa hè càng khô. Vùng nhiệt đới
càng ẩm ướt, vùng khô á nhiệt đới càng hạn,
khiến cho các công trình thủy lợi phải điều chỉnh
lại. Khu vực ven biển sẽ bị thiên tai đe dọa
khủng khiếp như xâm nhập mặn, mất đất sản
xuất. Vì nhiệt độ tăng lên, những tảng băng ở
GV nêu câu hỏi: Các em hãy
vùng cực sẽ tan chảy làm cho mặt biển tăng cao
cho biết cách làm giảm hiệu
hơn 1m. Hiện nay có 1/3 dân số thế giới sống ở
ứng nhà kính?
vùng ven biển, vùng này cũng là nơi phát triển
công nông nghiệp, nếu mặt biển dâng cao sẽ tràn
ngập nhiều thành phố và bến cảng.
HS: trả lời câu hỏi
- Khi chúng ta phát triển sản xuất công nghiệp,
trước hết cần phải tích cực xử lý ô nhiễm không
khí, nghiên cứu công nghệ chuyển hóa
CO2 thành chất khác, ngăn chặn các khí metan,
halogen, clo, flo,... không cho thải vào không
khí.
- Bảo vệ tốt cây rừng, tích cực trồng cây gây
rừng, làm cho CO2 chuyển hóa thành chất dinh
dưỡng thông qua tác dụng quang hợp của cây
- 14 -


xanh.

GV: Hướng dẫn học sinh làm
thí nghiệm NaHCO3 tác dụng
với dung dịch HCl
GV: Hướng dẫn học sinh làm
thí nghiệm NaHCO3 tác dụng
với dung dịch NaOH
GV: Hướng dẫn học sinh làm
thí nghiệm phản ứng nhiệt
- 15 -

II.Muối cacbonat
1.Tính chất
a. Tính tan.
b. Tác dụng với axit
NaHCO3 + HCl  NaCl + CO2 + H2O
HCO3- + H+  CO2 + H2O
Na2CO3 + 2HCl  2NaCl + CO2 + H2O
CO32- + 2H+  CO2 + H2O
c. Tác dụng với dung dịch kiềm
NaHCO3 + NaOH  Na2CO3 + H2O
HCO3- + OH-  CO32- + H2O
d. Phản ứng nhiệt phân


phân NaHCO3

t
MgCO3 
→ MgO + CO2
t

2) Hình thức tổ chức hoạt động:
- Cả lớp
Củng cố: Làm bài tập 2 trang 75 sgk
Dặn dò:
- Bài tập về nhà: 3-6 trang 75 sgk,
- Đọc trước bài “SILIC VÀ HỢP CHẤT CỦA SILIC”

- 16 -


IV. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
Sau khi tích hợp GDBĐKH vào “bài 16: Hợp chất của cacbon” hóa học
lớp 11 – chương trình chuẩn tôi giao nhiệm vụ cho 2 lớp:
- Lớp đối chứng (ĐC): 11C2 không tích hợp GDBĐKH.
- Lớp thực nghiệm (TN): 11C1 với nội dung bài dạy tích hợp GDBĐKH
Đề bài: “Tìm hiểu thực trạng môi trường và thiên tai ở địa phương các em”
Với các gợi ý:
- Kiến thức của người dân về phòng chống độc hại của khí CO khi nấu
than, tiếp xúc với nơi có nguy cơ cao nhiễm CO.
- Sự hiểu biết của người dân địa phương về tác động và cách hạn chế của
các hợp chất như CO, CO2 đến BĐKH như thế nào?
- Các loại rác thải, nước thải ở nông thôn.
- Diễn biến bất thường về thời tiết và khí hậu ở địa phương trong những
năm qua như: Tần suất mưa, lũ lụt, mưa đá, rét đậm, rét hại, nắng nóng kéo
dài……
Từ thực tế khảo sát, điều tra các em thấy được ô nhiễm không khí, các thiên
tai ảnh hưởng như thế nào đến sức khoẻ con người cũng như đến sự phát triển
của các loại cây trồng, hoa màu của người dân. Trên cơ sở đó đề ra hướng giải
quyết ở từng địa phương và HS tiến hành viết báo cáo.
Tổng hợp điểm từ bài thu hoạch giao về nhà cho các em,Tôi thu được kết


ĐC(11C2) 42

0

0

0

12

40

24

7

8

9

10

32,5 12

12

7

12

Bản thân mỗi giáo viên phải chủ động tích hợp các nội dung về BĐKH trong
các bài dạy. Tích hợp các nội dung giáo dục phải gắn bó mật thiết với nhu cầu
thường nhật của cuộc sống, hình thành nên kỹ năng, thói quen ứng xử phù hợp
với môi trường tự nhiên và xã hội.
2. Đối với cơ sở vật chất, phương tiện dạy học
Để nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập của học sinh đề nghị Sở Giáo dục
và Đào tạo, các Ban ngành có liên quan tạo điều kiện để mỗi trường THPT - cụ
thể là trường THPT Dương Đình Nghệ có một phòng thí nghiệm có đầy đủ dụng
cụ, hoá chất có chất lượng cao để giáo viên và học sinh có điều kiện thực hiện
thí nghiệm được nhiều hơn, tốt hơn.
Nhà trường phải tổ chức nhiều buổi ngoại khóa về bảo vệ môi trường nhằm
tuyên truyền cho học sinh về tầm quan trọng của việc chống lại BĐKH.
Tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh thăm quan một số nhà máy hoá chất
hay khu công nghiệp, nhà máy xử lí chất thải.

- 18 -


Cung cấp các tài liệu cho Giáo viên và Học sinh tham khảo để nhận thức đầy
đủ và đúng đắn tầm quan trọng cũng như tính cấp thiết của việc GDBĐKH trong
dạy học Hóa học nói chung và Hóa học 11 (Chương trình chuẩn) nói riêng.
3. Đối với phương pháp dạy và học môn hoá học.
Học sinh phải tự tìm tòi, tự đọc thêm sách báo, trên các phương tiện thông tin
đại chúng các kiến thức có liên quan đến lĩnh vực Hoá học từ đó bổ sung, nâng
cao kiến thức về bộ môn Hoá học thật sâu sắc. Luôn đặt ra những câu hỏi về các
hiện tượng Hoá học trong tự nhiên và trong thực tế cuộc sống hàng ngày có ảnh
hưởng như thế nào đến sức khỏe và môi trường, tự giải thích bằng vốn kiến thức
đã được học, điều này giúp học sinh nắm chắc kiến thức, hứng thú hơn với môn
Hoá học, hiểu được vai trò quan trọng của Hoá học đối với việc chống lại và
thích ứng với BĐKH.

7. Trang www.dantri.com.vn
8. Bài tập Hoá học 11. Nhà xuất bản Giáo dục 2007
9. Bài tập Hoá học 11 – Nâng cao. Nhà xuất bản Giáo dục 2007
10. Giáo trình Hóa học môi trường
11. Báo điện tử Vietnamnet.com.vn
12. Trang website của Bộ tài nguyên và môi trường www.monre.gov.vn
13. Trang website của Bộ gáo dục www.moet.gov.vn

- 20 -


PHỤ LỤC

Hình 1: Ngộ độc khí lò vôi

Hình 3: Hiệu ứng nhà kính

Hình 5: Đất bị xa mạc hóa
- 21 -

Hình 2: Nấu than tổ ong

Hình 4: Phá rừng bừa bãi

Hình 6: Khí thải nhà máy


Hình 7: Nuyên nhân mưa axit

Hình 9: Nước ô nhiễm