1.

MỞ ĐẦU

Lí do chọn đề tài.
Trường THPT Như Thanh II đóng trên địa bàn xã Thanh Tân, huyện Như
Thanh, tỉnh Thanh Hóa là một trong những trường có chất lượng đầu vào của học
sinh khối 10 tương đối thấp. Nơi trường đóng là một vùng kinh tế đặc biệt khó
khăn, nằm cách xa trung tâm của huyện.Trường tuyển sinh học sinh khu vực 4 xã:
Thanh Tân, Thanh Kì, Xuân Thái, Yên Lạc và một số học sinh trái tuyến ở vùng lân
cận của huyện Nông Cống và Tỉnh Gia. Những học sinh ở gần trường có học lực
khá giỏi thì phụ huynh thường có tâm lí cho con em mình lên học tại trường điểm
của huyện. Những học sinh khi thi tuyển vào lớp 10 chỉ cần tránh điểm liệt là có thể
trúng tuyển.
Chính vì vậy chất lượng học sinh của nhà trường, đặc biệt là chất lượng đầu ra
luôn là một nỗi lo lắng, trăn trở của ban giám hiệu nhà trường cũng như các thầy cô
giáo bộ môn, đặc biệt là các môn tự nhiên trong đó có môn vật lí mà tôi đang giảng
dạy hiện nay.
Do đặc thù của bộ môn, môn vật lí là một môn khoa học tự nhiên có nhiều ứng
dụng trong đời sống, trong nghiên cứu khoa học cũng như trong sản xuất. Về lí
thuyết môn vật lí có nhiều thuật ngữ khoa học khó học, khó nhớ, khô khan và trừu
tượng. Về bài tập thì phải sử dụng nhiều kiến thức toán học, đối với học sinh trung
bình yếu thì đây là vấn đề vô cùng khó khăn do khả năng tư duy, kĩ năng tính toán
của các em là rất kém.
Trong thời gian 13 năm giảng dạy tại trường, bản thân tôi và các đồng nghiệp
cảm thấy thực sự khó khăn trong vấn đề truyền đạt kiến thức tới học sinh đối với
các bài học mang nặng tính lí thuyết không có hình ảnh minh họa kèm theo, làm
thế nào để khi giảng bài mà các em học sinh với trình độ yếu kém có thể hiểu bài
mà không cảm thấy lượng kiến thức khô khan luôn là một bài toán khó.
Đứng trước thực trạng đó bản thân tôi luôn suy nghĩ và cố gắng tìm ra các
phương pháp hợp lý nhất để đưa lượng kiến thức cần thiết tới học sinh. Trong số rất

Là một giáo viên tâm huyết với nghề dạy học, luôn cố gắng tìm tòi những
phương pháp thích hợp cho từng bài học làm sao cho học sinh tiếp thu kiến thức tốt
nhất, tôi nghĩ bản thân mình lựa chọn viết sáng kiến này là hoàn toàn hợp lý và cần
thiết.
2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Lựa chọn phương pháp dạy học tích cực phù hợp với từng bài học là một yếu tố
vô cùng quan trọng làm nên thành công của bài giảng. Nói về tầm quan trọng của
phương pháp dạy học tích cực trong bài viết về Lợi ích của phương pháp dạy học
tích cực Thạc sỹ Phạm Thị Thúy – Học viện Hành chính Quốc gia TP.HCM đã viết:
Phương pháp giảng dạy tích cực, hay phương pháp giáo dục chủ động là những
cách gọi để chỉ những phương pháp, cách thức, kỹ thuật khác nhau làm cho giờ học
sinh động, hấp dẫn, người học được làm việc, được sáng tạo. Cụ thể là phương
pháp làm việc nhóm, sắm vai, tình huống…
Đây là một nhóm các phương pháp cụ thể kết hợp với phương pháp thuyết trình,
giúp nâng cao chất lượng dạy và học. Vậy người dạy và người học sẽ được gì khi
áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực?
2


Lợi ích đối với người dạy: Khi áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực, giờ
giảng của mỗi giáo viên trở nên sinh động, hấp dẫn và có ý nghĩa. Người học là
trung tâm nhưng vai trò, uy tín của người thầy được đề cao hơn. Bên cạnh đó, khả
năng chuyên môn của người thầy sẽ tăng lên nhờ áp lực của phương pháp, bởi nội
dung kiến thức của từng giờ giảng phải được cập nhật liên tục để đáp ứng các câu
hỏi của người học trong thời đại thông tin rộng mở.
Dạy học là quá trình trao đổi kiến thức giữa thầy và trò. Nếu thầy chỉ thuyết
trình, có gì nói nấy thì những gì thầy giảng chỉ là kiến thức một chiều. Có thể người
học đã biết những kiến thức ấy, hay đó là những nội dung không hữu ích đối với
cuộc sống hiện tại và tương lai của họ. Người thầy phải luôn đổi mới bài giảng

3


Như vậy, vai trò của người thầy có giảm đi không? Xin khẳng định ngay là không.
Ngược lại, vai trò người thầy càng trở nên quan trọng. Giữa biển thông tin mênh
mông, điều gì cần gạn lọc, cách sử dụng ra sao và ứng dụng chúng vào cuộc sống
như thế nào… Tất cả những điều ấy đều cần đến sự chỉ dẫn của người thầy.
Sự thay đổi này đòi hỏi chúng ta phải dạy và học như thế nào? Với người học, các
bạn cần hiểu rõ mình là ai và mình muốn là người như thế nào, điều gì mình cần
học và mình muốn học cái gì. Với người dạy, mỗi thầy/cô càng phải phấn đấu, tu
dưỡng nhiều hơn, tự học, tự sáng tạo nhiều hơn để xứng đáng trong vai trò mới. [2]
Đề tài tôi lựa chọn viết sáng kiến này là một đề tài được viết dựa trên kinh
nghiệm của bản thân đã nhiều năm giảng dạy đối tượng học sinh yếu kém. Nếu các
em chỉ nghe giảng mà không có nguồn tài liệu minh chứng kèm theo thì lượng kiến
thức đó sẽ trôi qua rất nhanh, ngay sau tiết học các em có thể quên và nếu như có
nhớ thì chỉ là ngờ ngợ mơ hồ. Chính vì vậy để học sinh để có thể học, hiểu, nhớ cần
có sự kết hợp giữa giảng giải và quan sát nguồn minh chứng kèm theo.
2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Trước đây khi điều kiện nhà trường khó khăn, việc dạy học có hỗ trợ trình chiếu
powerpoint còn rất hạn chế, vì khi đó nhà trường chỉ có rất ít máy chiếu. Khi có ý
định viết sáng kiến này tôi đã tiến hành khảo sát trên 62 đối tượng học sinh thuộc
hai lớp 12A2, 12A3 trường THPT Như Thanh 2 . Đây là 2 lớp mà học sinh có trình
độ nhận thức môn học tương đương nhau. Quá trình khảo sát diễn ra như sau:
+ Bước 1: Dạy học bài Hiện tượng quang điện trong theo phương pháp giảng
giải truyền thống , không có sự hỗ trợ phương tiện dạy học ở lớp 12A2 với 34 học
sinh. Quá trình này diễn ra bình thường theo đúng giáo án trong thời gian 45 phút
với đầy đủ tiến trình.
+ Bước 2: Tiến hành cho học sinh làm bài test nhanh trong thời gian 5 phút sau
tiết dạy với các câu hỏi trắc nghiệm ( Phụ lục 1).
+ Bước 3: Phân tích số liệu từ kết quả bài test nhanh.

dạy bài: Hiện tượng quang điện trong cho đối tượng học sinh 12 yếu kém ở
trường THPT Như Thanh 2 là kết hợp phương pháp giảng dạy truyền thống với
phương pháp dạy học trực quan thông qua trình chiếu powerpoint, phương pháp
này có thể giúp các em học sinh học lý thuyết thông qua hình ảnh, nhớ lý thuyết
thông qua ứng dụng.
Tôi đã tiến hành giảng dạy bài Hiện tượng quang điện trong chương trình Vật lý
12 cơ bản theo giáo án chi tiết ( Phụ lục 2), trong đó những phần kiến thức có hỗ
trình chiếu powerpoint được tiến hành cụ thể như sau:
2.3.1. Chất quang dẫn và hiện tượng quang điện trong.
1. Chất quang dẫn.
2. Hiện tượng quang điện trong.
Giáo viên có thể giải thích đặc tính chất quang dẫn thông qua hình ảnh sau:

Hình 1
Khi không bị chiếu sáng, các electron ở trong các chất quang dẫn đều ở trong
trạng thái liên kết với các nút mạng tinh thể, hầu như không có electron tự do. Khi
đó chất quang dẫn dẫn điện kém.
Khi bị chiếu sáng bằng ánh sáng thích hợp, theo thuyết lượng tử ánh sáng
mỗi phôtôn của ánh sáng kích thích sẽ truyền toàn bộ năng lượng của nó cho một
electron liên kết. Nếu năng lượng mà electron nhận đủ lớn thì electron đó có thể
được giải phóng khỏi mối liên kết và tham gia vào quá trình dẫn điện. Mặt khác khi
electron liên kết được giải phóng thì nó sẽ để lại một lỗ trống, lỗ trống này cũng
tham gia vào quá trình dẫn điện. Kết quả là khối chất quang dẫn có thể dẫn điện tốt.

5


Để học sinh có thể hình dung rõ hơn quá trình dẫn điện đồng thời của các
electron dẫn và lỗ trống của hiện tượng quang điện trong, giáo viên có thể mô tả
bằng một mô hình dễ hiểu hơn như sau:

7


cho tới đèn đường

Hình 5 [10]
Mục đích chính khi dạy phần ứng dụng này là học sinh hiểu được cấu tạo của
qung điện trở và ứng dụng đơn giản nhất của quang điện trở mà thôi.
2.3.3.Pin quang điện.
Trong phần này giáo viên cần làm rõ một số vấn đề sau:
1. “Pin quang điện ( còn gọi là pin Mặt Trời ) là một nguồn điện chạy bằng
năng lượng ánh sáng. Nó biến đổi trực tiếp quang năng thành điện năng.” ( trang
160 SGK Vật lý 12 cơ bản )
Để học sinh dễ hiểu giáo viên có thể giới thiệu thông qua hình ảnh

Hình 6 [12]
8


Đây là loại máy tính Casio được sử dụng trước đây, máy tính này không
dùng pin điện hóa mà dùng pin mặt trời, bốn ô phía trên màn hình hiển thị của
máy tính là bốn pin quang điện được mắc nối tiếp với nhau, khi có ánh sáng
chiếu vào, năng lượng ánh sáng sẽ biến đổi thành điện năng giúp máy tính hoạt
động được.
2.Cấu tạo của pin quang điện: giáo viên giảng dạy phần này thông qua hình
ảnh:

Hình 7 [7]
Nhìn vào hình ảnh này học sinh có thể dễ dàng nhận ra cấu tạo của pin quang
điện gồm một tấm bán dẫn loại n, bên trên có phủ một tấm bán dẫn loại p, trên


Hình 11 [5]

Hình 12 [8]

11


Hình 13 [6]
Ở Việt Nam đã có những Sinh viên thành công trong việc chế tạo Xích lô chạy
bằng pin quang điện
“ Thương những bác xích lô mướt mồ hôi chở khách giữa trời nắng nóng, ba chàng
sinh viên Phạm Hồng Trường, Nguyễn Thành Minh, Lê Hoàng (ĐH Bách khoa Đà
Nẵng) mày mò chế tạo xích lô chạy bằng năng lượng mặt trời. Tới đây, chiếc xích
lô thân thiện môi trường này sẽ được ứng dụng cho ngành du lịch Đà Nẵng.”

Hình 14 [4]
12


Hay những dự án “Xây dựng mô hình thí điểm chiếu sáng bằng năng lượng mặt
trời tại Quảng trường 26/3 thành phố Hà Giang”.

Hình 15 [1]
Trên Thế giới, có những thành phố duy trì một vài hoạt động bằng nguồn Năng
lượng mặt trời thông qua sử dụng pin quang điện như Thành phố Du-bai.

Hình 16 [3]
Mục đích chính của tôi khi giới thiệu những ứng dụng này tới học sinh nhằm giúp
các em hiểu rõ nguồn năng lượng mặt trời là nguồn năng lượng sạch, dồi dào, được

0
0
Nhìn vào kết quả trên ta thấy rõ ràng 100% học sinh đã hiểu được cơ bản nội
dung của bài học .
Sử dụng phương pháp giảng dạy tích cực trong quá trình dạy học bài Hiện tượng
quang điện trong – vật lý 12 cơ bản đã mang lại hiệu quả tích cực , tôi nghĩ nếu áp
dụng phương pháp này với những bài lí thuyết là hoàn toàn phù hợp với đối tượng
học sinh yếu kém , kinh nghiệm này tôi sẽ trao đổi với các đồng nghiệp trong sinh
hoạt chuyên môn của năm học tới nhằm nâng cao chất lượng dạy học của nhà
trường.
3. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ.
3.1.Kết luận.
Dạy học đối tượng học sinh yếu kém là công việc khó khăn với đội ngũ giáo
viên ở trường THPT Như Thanh 2, làm sao tìm ra phương pháp phù hợp để học
sinh tiếp cận nguồn tri thức một cách chủ động là câu hỏi khó đối với giáo viên dạy
môn Vật Lý như tôi. Đề tài tôi chọn trong Sáng kiến kinh nghiệm này có thể được
xem là một giải pháp cơ bản để giải quyết vướng mắc đó.
3.2.Kiến nghị .
Để học sinh có điều kiện học tập tốt hơn, tôi đề nghị Sở Giáo Dục và Đào Tạo
Thanh Hóa quan tâm hơn nữa trong việc đầu tư trang thiết bị dạy học cho các
trường học ở khu vực miền núi như trường THPT Như Thanh 2 chúng tôi.
Do điều kiện về thời gian và năng lực bản thân, chắc chắn sáng kiến kinh nghiệm
của tôi không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được sự góp ý chân tình từ
đồng nghiệp để sáng kiến của tôi hoàn thiện hơn.

14


XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ