BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

---------------------

LÊ CHÂU XUÂN MAI

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC
SỬ DỤNG HỆ THỐNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ
NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ TẠI
CÁC BỆNH VIỆN CÔNG LẬP TRỰC THUỘC
SỞ Y TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Thành Phố Hồ Chí Minh, năm 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

---------------------

LÊ CHÂU XUÂN MAI

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC
SỬ DỤNG HỆ THỐNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ
NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ TẠI
CÁC BỆNH VIỆN CÔNG LẬP TRỰC THUỘC
SỞ Y TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành: Kế toán


Mục tiêu nghiên cứu ....................................................................................2

3.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ..............................................................2

4.

Phương pháp nghiên cứu ............................................................................3

5.

Ý nghĩa của đề tài ........................................................................................3

6.

Kết cấu của luận văn ...................................................................................3

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ......................... 5
1.1.

Các nghiên cứu công bố ở nước ngoài .......................................................5

1.2.

Các bài nghiên cứu tại Việt Nam ...............................................................9

1.3.



Yêu cầu về quản lý tài chính bệnh viện ...................................................23

2.5.

Các nhân tố tác động đến việc sử dụng hệ thống KTQT nhằm nâng cao

hiệu quả quản lý tại các bệnh viện công lập ......................................................24
2.6.

Lý thuyết nền về việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng .....................28

2.6.1. Lý thuyết dự phòng (Contingency theory) ............................................... 28
2.6.2. Lý thuyết quan hệ lợi ích – chi phí (Cost benefit theory) ........................ 29
2.6.3. Lý thuyết lợi ích xã hội (public interest theory) ...................................... 29
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .................................................. 31
3.1

Phương pháp nghiên cứu và quy trình nghiên cứu ................................31

3.1.1. Phương pháp nghiên cứu .......................................................................... 31
3.1.2. Thiết kế nghiên cứu .................................................................................. 32
3.1.3. Quy trình nghiên cứu................................................................................ 32
3.2

Mô hình nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu........................................34

3.3.1. Mô hình nghiên cứu ................................................................................. 34
3.3.2. Giả thuyết nghiên cứu .............................................................................. 35
3.3

4.3.2 Đo lường độ tin cậy thang đo với từng nhân tố cấu thành ....................... 48
4.4

Phân tích nhân tố khám phá EFA............................................................52

4.5

Phân tích hồi quy đa tuyến tính ...............................................................62

4.6

Những phân tích thống kê bổ sung ..........................................................68

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP....................................... 73
5.1.

Kết luận ......................................................................................................73

5.2.

Giải pháp đề xuất .......................................................................................73

5.2.1. Đối với nhân tố môi trường triển khai sử dụng hệ thống KTQT ............. 74
5.2.2. Đối với nhân tố vai trò của lãnh đạo trong quan tâm, tổ chức triển khai sử
dụng hệ thống KTQT ......................................................................................... 75
5.2.3. Đối với nhân tố mức độ phân quyền trong tổ chức triển khai sử dụng hệ
thống KTQT ....................................................................................................... 76
5.3.

Hạn chế của đề tài và định hướng nghiên cứu trong tương lai .............76

Kế toán tài chính

HTTT

Hệ thống thông tin

NSNN

Ngân sách nhà nước

OECD

Organization for Economic Co-operation and Development
Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế

TP. HCM

Thành phố Hồ Chí Minh


DANH MỤC BẢNH BIỂU, SƠ ĐỒ
Danh mục bảng biểu
Bảng số

Tên bảng

Bảng 1.1

Tổng hợp kết quả của các nghiên cứu liên quan


Kết quả khảo sát triển khai “Kế toán quản trị”

Bảng 4.4

Phân tích đánh giá nhân tố sự hỗ trợ của lãnh đạo bệnh viện

Bảng 4.5

Phân tích đánh giá nhân tố Hiệu quả kỹ thuật của thông tin KTQT

Bảng 4.6

Phân tích đánh giá nhân tố Mức độ phân quyền trong tổ chức

Bảng 4.7

Phân tích đánh giá nhân tố Nhận thức về môi trường không chắc
chắn

Bảng 4.8

Phân tích đánh giá nhân tố Quy mô bệnh viện

Bảng 4.9

Kiểm định KMO and Bartlett's Test của phân tích nhân tố lần 1

Bảng 4.10

Lượng biến thiên giải thích bởi các nhân tố (phân tích lần 1)

Bảng 4.18

Đánh giá độ phù hợp của mô hình hồi quy

Bảng 4.19

Đánh giá sự phù hợp của mô hình hồi quy

Bảng 4.20

Phân tích hệ số hồi quy

Bảng 4.21

Kiểm định sự khác biệt trung bình của HTKTQT với loại hình bệnh
viện

Bảng 4.22

Kiểm định phương sai của HTKTQT với chức danh công việc

Bảng 4.23

Phân tích One Way Anova của HTKTQT với chức danh công việc

Bảng 4.24

Bảng điểm đánh giá các yếu tố cấu thành nhân tố F1

Bảng 4.25

Biểu đồ 4.3

Triển khai “Kế toán quản trị”

Biểu đồ 4.4

Biểu đồ phân tán giá trị phần dư

Biểu đồ 4.5

Biểu đồ Histogram thể hiện phân phối chuẩn của phần dư

Biểu đồ 4.6

Normal P-P Plot of Regression Standardized Residual


1

LỜI MỞ ĐẦU
1. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu
Việt Nam đang trong quá trình hội nhập quốc tế, để nền kinh tế phát triển
vươn đến tầm cao thì không thể nào thiếu được nguồn nhân lực có chất lượng, với
đầy đủ thể lực và trí tuệ. Nhận thấy được tầm quan trọng đó Đảng và Nhà nước đã
tập trung phát triển, nâng cao chất lượng y tế tại các bệnh đa khoa, chuyên khoa đầu
ngành…trên cả nước để phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân. Trong
những năm gần đây, Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách mới đối
với hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng
nguồn ngân sách nhà nước, tạo hành lang pháp lý cho các đơn vị sự nghiệp phát huy
quyền tự chủ để phát triển đơn vị và giảm dần sự phụ thuộc vào ngân sách nhà

2.1. Mục tiêu nghiên cứu
Luận văn được thực hiện nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng và mức độ
ảnh hưởng của từng nhân tố đến việc sử dụng hệ thống KTQT nhằm nâng cao hiệu
quả quản lý tại các bệnh viện công lập trực thuộc Sở Y tế TPHCM. Từ việc nhận
diện nhân tố ảnh hưởng và mức độ ảnh hưởng của chúng, tác giả đề xuất một số giải
pháp nhằm tăng tính khả thi của việc sử dụng KTQT nhằm nâng cao hiệu quả công
tác quản lý, hoạch định tài chính, hỗ trợ nâng cao chất lượng y tế.
2.2. Câu hỏi nghiên cứu
Trên nền tảng các mục tiêu nghiên cứu, tác giả đặt ra câu hỏi nghiên cứu như
sau:
Thứ nhất, nhân tố nào ảnh hưởng đến việc sử dụng hệ thống KTQT tại các
bệnh viện công lập trực thuộc Sở Y tế TPHCM?
Thứ hai, mức độ tác động của từng nhân tố đến việc sử dụng hệ thống KTQT
tại các bệnh viện công lập trực thuộc Sở Y tế TPHCM?
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu


3

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các nhân tố có khả năng ảnh hưởng
đến việc sử dụng hệ thống KTQT nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tại các bệnh viện
công lập trực thuộc Sở Y tế TPHCM.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu tại các bệnh viện công lập trực thuộc Sở Y tế TP. HCM.
Thời gian nghiên cứu từ tháng 11 năm 2016 đến tháng 3 năm 2017.
Thời gian khảo sát được tiến hành trong vòng 2 tháng kể từ tháng 01 năm
2017.
4. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu đã nêu trên, tác giả đã sử dụng phương

Trên thế giới KTQT hình thành và phát triển rất mạnh mẽ, kéo theo đó cũng
có rất nhiều những nghiên cứu về KTQT được thực hiện. Phần lớn các các bài
nghiên cứu về kế toán quản trị trong lĩnh vực doanh nghiệp, những nghiên cứu để
hoàn thiện hệ thống KTQT cho đến những hạn chế còn tồn tại trong các doanh
nghiệp ảnh hưởng đến công tác tổ chức thực hiện kế toán quản trị. Ngoài ra còn có
rất nhiều nghiên cứu nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng kế
toán quản trị cũng như mức ảnh hưởng của từng nhân tố trong doanh nghiệp. Mặc
dù trước đây chưa có nhiều nhà nghiên cứu quan tâm đến thực trạng vận dụng
KTQT trong khu vực công nói chung và bệnh viện công nói riêng, tuy nhiên với xu
hướng thương mại hóa trong khu vực công, ngày càng có nhiều các nghiên cứu về
thực trạng vận dụng KTQT lĩnh vực y tế công ở các nước đã và đang phát triển. Các
khảo sát nghiên cứu không những đã chỉ ra mức độ vận dụng cũng như các công cụ
kỹ thuật được sử dụng trong các bệnh viện mà bên cạnh đó, bằng các phương pháp
định tính và định lượng, cũng đã chỉ ra một số các nhân tố tác động đến việc sử
dụng hệ thống KTQT vào khu vực công nói chung và các bệnh viện công nói riêng.
Để có cái nhìn tổng quát hơn về các nghiên cứu này, tác giả tổng hợp những nghiên
cứu trong nước và trên thế giới như sau:
1.1.

Các nghiên cứu công bố ở nước ngoài
Theo thống kê chi phí chăm sóc sức khỏe đã tăng gấp 3 lần ở các nước trong

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) trong 30 năm qua (OECD 2011) đã
khuyến khích tập trung vào nền kinh tế (Ashton 2001; Bates và Brignall 1993;
Bourn và Ezzamel 1986; Covaleski và Dirsmith 1983; Groot 1999; Lowe 2000;
Preston et al. 1992) với định hướng nhấn mạnh hiệu quả của KTQT, kiểm soát chi
phí, ngân sách và kiểm soát quản lý (Hood 1995; Jackson và Lapsley 2003; Lapsley
và Wright 2004; Pettersen 2001, 2004). Đồng thời mức sống và hiểu biết của bệnh
nhân nâng cao làm cho nhu cầu được chăm sóc sức khỏe tăng. Điều này đã dẫn đến
xu hướng thương mại hóa trong khu vực công (Walker et al. 2011). Kết quả là các

-

Cấu trúc tổ chức;

-

Mô trường bên ngoài;

-

Quy mô bệnh viện.


7

Chiến lược
Công nghệ
Cấu trúc tổ chức

Hệ thống KTQT

Hiệu quả

(MAS)

quản lý

Môi trường bên ngoài

Quy mô bệnh viện


Hệ thống KTQT
(MAS)
Hợp lệ

Kịp thời

Nhận thức
về môi
trường
không chắc
chắn

Hiệu quả
quản lý

Tích hợp

Tổ hợp

Nghiên cứu đã đưa ra những bằng chứng thực nghiệm rằng phân quyền và
nhận thức về sự không chắc chắn của môi trường là những yếu tố quan trọng trong
việc thiết kế hệ thống KTQT hiệu quả. Bệnh viện với cấu trúc phân quyền tốt hơn
sẽ sử dụng thông tin hệ thống KTQT kịp thời, tổng hợp và tích hợp. Môi trường
bệnh viện hoạt động ảnh hưởng không đáng kể đến loại thông tin mà hệ thống
KTQT cung cấp. Các nghiên cứu hiện nay cung cấp cho các nhà quản lý bệnh viện
một khía cạnh hữu ích liên quan đến các chức năng thông tin của hệ thống KTQT
để nâng cao hiệu quả quản lý. Việc cung cấp thông tin KTQT trên phạm vi rộng và
kịp thời giúp cho việc ra quyết định quản lý hiệu quả hơn. Tác giả cũng nhấn mạnh
về phân quyền ra quyết định bằng cách ủy quyền đầy đủ cho các nhà quản lý cấp

quát bản chất kế toán trách nhiệm là một nội dung cơ bản của KTQT, là quá trình
thu thập, xử lý, tổng hợp, phân tích và cung cấp các thông tin tài chính, phi tài chính
dưới dạng báo cáo, việc vận dụng kế toán trách nhiệm sẽ mang lại hiệu quả cao hơn
nữa trong việc quản lý tài chính tại bệnh viện nếu bệnh viện đó có sự kết hợp giữa
kế toán tài chính và KTQT. Khi vận dụng kế toán trách nhiệm trong bệnh viện công
lập trực thuộc Bộ Y tế ở các tỉnh miền núi phía Bắc cẩn phải đảm bảo các yệu cầu
về (1) hệ thống kế toán trách nhiệm cần phải xem xét mô hình tổ chức bộ máy quản
lý bệnh viện, (2) hệ thống kế toán trách nhiệm đặc biệt chú trọng đến yếu tố nguồn


10

nhân lực cụ thể là trình độ quản lý của nhà quản trị bệnh viện, (3) vận dụng linh
hoạt các thông tin kế toán tài chính phục vụ cho nội dung của kế toán trách nhiệm,
(4) chi phí bỏ ra và lợi ích có được từ việc sử dụng hệ thống kế toán trách nhiệm,
(5) hệ thống kế toán trách nhiệm cần đảm bảo tính so sánh, (6) sự ràng buộc bởi cơ
chế quản lý của nhà nước.
Bài nghiên cứu thứ ba, Chu Thị Thanh Huyền (2013) “Hoàn thiện kế toán
quản trị chi phí tại Bệnh viện Hữu Nghị Đa Khoa Nghệ An”
Tác giả đã hệ thống hóa một số vấn đề lý luận cơ bản về kế toán quản trị chi
phí trong các đơn vị sự nghiệp có thu lý thuyết về kế toán quản trị cũng như kế toán
quản trị chi phí. Bằng phương pháp khảo sát thực tế, phân tích, đánh giá thực trạng
kế toán quản trị chi phí tại bệnh viện Hữu nghị đa khoa Nghệ An. Từ đó đưa ra các
giải pháp hoàn thiện về kế toán quản trị chi phí tại bệnh viện để phục vụ cho công
tác kiểm soát chi phí và phân tích đánh giá các dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh. Bên
cạnh đó cũng bài nghiên cứu cũng tồn tại hạn chế như chưa sử dụng phương pháp
nghiên cứu định lượng để đưa ra bằng chứng thực nghiệm, chưa nghiên cứu và
kiểm chứng về các nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng kế toán quản trị chi phí từ
đó đưa ra đề xuất nhằm thúc đẩy việc sử dụng kế toán quản trị chi phí rộng rãi và có
hiệu quả hơn.


Các nhân tố đề xuất

Kết quả nghiên cứu

Salah A.

Tác giả đề xuất mô hình gồm các

Chưa có bằng

Hammad và

nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả

chứng thực nghiệm

cộng sự

quản lý trong bệnh viện thông qua

(2010)

hệ thống KTQT:

Các

(1) Chiến lược

nghiên


12

(2013)

(1) Cấu trúc phân quyền của tổ
chức
(2) Nhận thức về sự không chắc
chắn của môi trường

Nguyễn

Các nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng

Cả 5 nhân tố đều ảnh

Phong

hệ thống chi phí hướng tới hiệu quả

hưởng

Nguyên và

quản lý trong bệnh viện công lập tại

công sự

VN:


Mô hình tổ chức bộ máy

quản lý bệnh viện
(2)

Trình độ quản lý của nhà

quản trị bệnh viện
(3)

Thông tin kế toán tài chính

(4)

Chi phí bỏ ra và lợi ích đạt

được
(5)

Đảm bảo tính so sánh


13

(6)

Cơ chế quản lý của nhà nước

Chu Thị


2.1.1.

Khái niệm về KTQT

Kế toán quản trị đã xuất hiện từ rất lâu trong hệ thống kế toán doanh nghiệp
ở các nước có nền kinh tế thị trường. Các tổ chức, đơn vị với những mục tiêu và lợi
ích khác nhau có những nhu cầu về thông tin cũng khác nhau. Do đó, đã hình thành
nên những nhận thức khác nhau về KTQT:
Theo Ronald W. Hilton, Giáo sư Đại học Cornell (1991): “Kế toán quản trị
là một bộ phận của hệ thống thông tin quản trị trong một tổ chức mà nhà quản trị
dựa vào đó để hoạch định và kiểm soát các hoạt động của tổ chức.”
Theo Ray H. Garrison (1997): “Kế toán quản trị có liên hệ với việc cung cấp
tài liệu cho các nhà quản lý là những người bên trong tổ chức kinh tế và có trách
nhiệm trong việc điều hành và kiểm soát mọi hoạt động của tổ chức đó.”
Theo khoản 10 điều 3 Luật kế toán Việt Nam năm 2015, kế toán quản trị
được định nghĩa như sau: “Kế toán quản trị là việc thu thập, xử lý, phân tích và
cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài
chính trong nội bộ đơn vị kế toán.”
Ngày nay, khoa học quản lý ngày càng phát triển, nhu cầu thông tin đối với
KTQT không chỉ dừng lại ở mặt định lượng mà còn ở cả mặt định tính. KTQT trong
lĩnh vực công gắn chặt với mục tiêu của tổ chức công trong khu vực nhà nước và
nhiệm vụ của mỗi tổ chức công.
Khác biệt lớn giữa KTQT công và KTQT doanh nghiệp là do bản chất hoạt
động của hai khu vực này. Mục đích hoạt động của doanh nghiệp là vì lợi nhuận do
đó KTQT doanh nghiệp cung cấp thông tin phục vụ ra quyết định phần lớn là đảm
bảo tối đa hóa lợi nhuận, tối thiểu hóa chi phí, giá thành cạnh tranh, chiếm lĩnh thị
phần trong thị trường… KTQT công cũng cung cấp thông tin cho nhà quản lý,