1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài
Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc giáo dục là một lĩnh vực có
vai trò rất quan trọng. Đặc biệt là môn GDCD THPT, không chỉ giáo dục cho
học sinh nắm vững kiến thức môn học mà còn giáo dục cho các thế hệ học sinh
tình yêu thương quê hương đất nước, tinh thần sẵn sàng hy sinh để bảo vệ chủ
quyền của Đất nước khi Tổ quốc cần
Với nước ta trong thời gian gần đây vấn đề biên giới biển, hải đảo luôn là
vấn đề thời sự nóng bỏng thu hút được nhiều người quan tâm vì vậy: Hiểu được
gốc tích chủ quyền lãnh thổ quốc gia là rất quan trọng và thiêng liêng. Trong ý
thức của mỗi người dân chúng ta, nơi bắt đầu Tổ quốc, cũng là nơi bắt đầu của
lịch sử một dân tộc. Vì vậy, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia, gìn giữ toàn
vẹn mỗi tấc đất biên cương, mỗi dặm hải lý biển cả của Tổ quốc không chỉ là
trọng trách cao cả của mọi thể chế chính trị, mà còn là tiêu chí cao nhất để đánh
giá chất lượng giáo dục học sinh về mặt tư tưởng. Nhưng có một thực tế khi
tham gia giáo dục ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo cho học sinh nhiều giáo
viên còn lúng túng về mặt phương pháp, học sinh mơ hồ về lịch sử, lập trường
tư tưởng không vững vàng ảnh hưởng đến giá trị truyền thống yêu nước của dân
tộc
Việt Nam ở vị trí trọng yếu, đầu mối của nhiều con đường giao thương, từ
Bắc xuống Nam, từ Đông sang Tây, nơi tiếp xúc giữa đại lục và đại dương... Từ
đó, mà đất nước ta luôn đứng trước nguy cơ bị đe dọa, nhòm ngó bởi các thế lực
lớn mạnh, từ nhiều phía, trong điều kiện tương quan lực lượng hết sức chênh
lệch. Vì thế mà trong toàn bộ lịch sử lâu dài và oanh liệt của dân tộc Việt Nam,
lịch sử chống ngoại xâm luôn luôn là nội dung xuyên suốt, bao trùm, xây dựng
đất nước luôn luôn phải gắn liền với đấu tranh bảo vệ đất nước. Đặc biệt, trong
bối cảnh quốc tế hiện nay, bên cạnh những thuận lợi, Việt Nam cũng đang phải
đối mặt với những nguy cơ, thách thức mang tính khu vực và tính toàn cầu. Các
thế lực thù địch chưa bao giờ từ bỏ âm mưu can thiệp vào công việc nội bộ,
gây mất ổn định chính trị - xã hội, xâm phạm chủ quyền lãnh thổ, biên giới
quốc gia, nhất là hiện nay Biển Đông đang “dậy sóng”, với sức mạnh của mình

gia trong đó có Hoàng Sa và Trường Sa. Giáo dục lòng biết ơn đối với các thế
hệ tổ tiên, các anh hùng dân tộc đã chiến đấu vì độc lập, tự do, toàn vẹn lãnh
thổ Tổ quốc. Từ đó có trách nhiệm đối với quê hương, đất nước, xác định động
cơ học tập vì lý tưởng cao đẹp, phục vụ lợi ích của Tổ quốc.
1.3. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài là hệ thống các tài liệu, bài tập và phương pháp có nội dung giáo
dục ý thức bảo vệ chủ quyền biển, hải đảocho học sinh lớp 10 THPT.
Để có cơ sở đánh giá về hiệu quả của việc áp dụng đề tài vào thực tế dạy
học, tôi chọn 4 lớp nguyên vẹn của Trường trung học phổ thông Triệu Sơn 3, cụ
thể:
- Năm học 2014 - 2015:
Lớp thực nghiệm: 10B2
Lớp đối chứng: 10B1
- Năm học 2015– 2016:
Lớp thực nghiệm: 10C2
Lớp đối chứng: 10C1
Các lớp được chọn tham gia nghiên cứu cho đề tài có nhiều điểm tương
đồng nhau về tỉ lệ giới tính, ý thức học tập của học sinh, năng lực học tập, thái
độ học tập với bộ môn GDCD, đặc biệt là ý thức về chủ quyền biên giới, biển,
đảo trước khi tác động.
1.4. Phương pháp nghiên cứu
Tôi chọn năm nhóm phương pháp để tiến hành nghiên cứu đề tài
Nhóm 1: Phương pháp phân tích và tổng hơp tài liệu
Nhóm 2 : Phương pháp điều tra khảo sát và thu thập thông tin
Nhóm 3: Phương pháp giải quyết vấn đề
Nhóm 4 : Phương pháp quan sát sư phạm
Nhóm 5: Phương pháp thống kê và xử lý số liệu
2. NỘI DUNG
2


học sinh là cần thiết và môn GDCD là một trong những môn có ưu thế nhất
trong việc giáo dục ý thức về chủ quyền biên giới, biển, hải đảo cho học sinh.
Nhưng trên thực tế, nội dung này chưa được đề cập đến nhiều và cụ thể trong
chương trình sách giáo khoa và chương trình giảng dạy ở cấp THPT, nên
dường như việc giáo dục cho học sinh về ý thức chủ quyền biên giới, biển, hải
đảo Tổ quốc đặc biệt là về hai quần đảo Hoàng sa và Trường Sa còn bỏ
ngỏ và giáo viên chưa có phương pháp hiệu quả để nâng cao việc giáo dục ý
thức về chủ quyền biên giới, biển, hải đảo Tổ quốc cho học sinh.
- Về phía học sinh:
Đối với vấn đề chủ quyền biên giới, biển, hải đảo Tổ quốc, kiến thức và
sự hiểu biết của các em về vấn đề này còn rất hạn chế. Thậm chí các em
rất mơ hồ về hai quần đảo Hoàng Sa,Trường Sa và học sinh rất mong
muốn giáo viên bổ sung kiến thức về chủ quyền biên giới, biển, hải đảo thông
3


qua môn GDCD Từ việc tìm hiểu thực trạng trên, để tôi đưa ra các phương
pháp lồng ghép thông qua các bài 14 GDCD 10 nhằm nâng cao hiểu biết và
giáo dục học sinh về ý thức bảo vệ chủ quyền biên giới, biển, hải đảo.
2.3. GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
2.3.1: Giải pháp 1 : Xác định những yêu cầu cơ bản giáo dục ý thức
về chủ quyền biên giới biển,hải, đảo Tổ quốc cho học sinh lớp 10 THPT
- Xác định đúng những kiến thức cơ bản cần giáo dục
Xác định kiến thức cơ bản trong chương trình môn học là yêu cầu quan
trọng để dạy học GDCD đạt hiệu quả. Việc bám sát những yêu cầu và nội dung
cơ bản được đề cập trong chương trình sẽ giúp giáo viên xác định dạy cái gì, để
từ đó dạy như thế nào; học sinh học cái gì và học như thế nào. Như vậy sẽ giúp
người giáo viên thực hiện được mục tiêu bộ môn, mục tiêu bài học hướng tới,
mục tiêu lồng ghép để giáo dục tư tưởng, tình cảm, ý thức của học sinh.
- Đảm bảo tính khoa học, chính xác và tính tư tưởng


- Phát huy tính tích cực của học sinh:
Để phát huy được vai trò tích cực của học sinh, cần có một quy trình dạy
học tích cực hướng vào người học. Các phương pháp dạy học cần mềm dẻo cho
phù hợp với nội dung từng bài học và hình thức tổ chức giờ học để đạt được
hiệu quả. Từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, giáo viên không
còn đóng vai trò đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành
người tổ chức, hướng dẫn các hoạt động học tập để học sinh tự lực chiếm lĩnh
nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kỹ năng, thái độ theo yêu
cầu của chương trình.
2.3.2: Giải pháp 2: Lựa chọn một số nội dung tích hợp kiến thức các bộ
môn khoa học xã hội trong dạy học mục 1: Lòng yêu nước
a. Ý thức về chủ quyền biên giới, biển, hải đảo Tổ quốc trong quá
trình dựng nước và giữ nước dựa trên kiến thức lịch sử, kiến thức văn học,
kiến thức âm nhạc
* Vị Trí lãnh thổ và chủ quyền biển đảo thông qua kiến thức lịch sử
văn học Khi dạy mục 1: Lòng yêu nước
Giáo viên dẫn dắt để học sinh hiểu được yêu nước là gì ? Truyền thống yêu
nước của dân tộc ta: Ý thức về chủ quyền lãnh thổ quốc gia nói chung, chủ
quyền biển, đảo Tổ quốc nói riêng được hình thành từ rất sớm: Giáo viên kể câu
chuyện Lạc Long Quân và Âu Cơ trong đó nhấn mạnh chi tiết 50 người con theo
mẹ lên rừng và 50 người con theo cha xuống biển, đồng thời chiếu lược đồ và
giới thiệu lãnh thổ nước ta thời Văn Lang – Âu Lac:

5


Chú giải: Căn cứ vào các tài liệu sử học, có thể tạm xác định địa bàn nước
Văn Lang tương ứng với vùng Bắc Bộ và bắc Trung Bộ nước ta hiện nay cùng
với một phần phía nam Quảng Ðông, Quảng Tây (Trung Quốc). Từ đó khẳng

+ Giáo viên nhấn mạnh: chúng ta có đầy đủ cơ sở pháp lí và các bằng
chứng giá trị lịch sử để minh chứng xác thực chủ quyền của đất nước ta ở Hoàng
sa và Trường Sa. Vậy mà nay, Trung Quốc với mưu đồ bá chủ biển Đông đã
ngang nhiên tự cho rằng Hoàng Sa và Trường Sa là của Trung Quốc, trong khi
đó ngay trong bản đồ ''Hoàng triều trực tỉnh địa dư toàn đồ ''do chính nhà Thanh
Trung Quốc in năm 1904,trong đó không có Hoàng Sa ,Trường Sa. Giáo viên
chiếu bản đồ cho học sinh xem:

Việc làm đó của Trung Quốc là không có căn cứ đi ngược với lịch sử.
Chúng ta phải khẳng định rằng trong lịch sử nước nhà từ xưa đến nay và mãi
mãi về sau hai quần đảo Hoàng Sa ,Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam
7


c. Ý thức về những giá trị, tiềm năng kinh tế - xã hội của biển đảo
đối với công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Cụ thể: Tôi sẽ tập trung
khai thác phần 2. Trách nhiệm xây dựng Tổ Quốc
Từ những thế kỉ đầu sau Công nguyên, cư dân Việt cổ, Cham-pa, Phù
Nam…đã nổi tiếng về kỹ thuật đóng thuyền, tài đi biển, năng lực chinh phục
biển khơi và tiến hành những hoạt động giao thương trên biển mang lại hiệu quả
kinh tế cao. Hiện nay ở nước ta kinh tế biển đóng giữ vai trò quan trọng chiếm
80% GDP góp phần thúc đẩy kinh tế , văn hóa xã hội phát triển

2.3.3: Giải pháp 3: Lựa chọn phương pháp gáo dục ý thức bảo vệ chủ
quyền biển đảo cho học sinh Biện pháp thực hiện
Phương pháp cơ bản là lồng ghép các câu chuyện, băng hình, bản đồ, trích
dẫn về tấm gương về các anh Hùng liệt sỹ đã hy sinh cho sự nghiệp dân tộc
thông qua các tiết học để học sinh học tập và làm theo, từ đó biết đánh giá bản
thân xem cần điều chỉnh hành vi của mình sao cho đúng, cho phù hợp với chuẩn
mực đạo đức xà hội và đáp ứng được yêu cầu hiện nay

Ví dụ 2 : Giáo viên cho học sinh thi kể chuyện về Hoàng Sa – Trường Sa
với chủ đề “ Nghĩa tình Hoàng Sa – Trường Sa ”

9


Thứ tư: sử dụng đồ dùng trực quan hiện vật để tạo biểu tượng lịch sử.
Đây là loại tài liệu rất có giá trị và có ý nghĩa to lớn. Để giáo dục ý thức về chủ
quyền biên giới, biển, đảo Tổ quốc, giáo viên khai thác hình thuyền khắc trên
trống đồng Đông Sơn đã khẳng định từ lâu dân tộc ta đã gắn bó với sông nước
lấy thuyền làm phương tiện làm ăn sinh sống; hay quan tài hình thuyền trong
những ngôi mộ cổ được tìm thấy ở Tràng Kênh - Việt Khê (Hải Phòng) với hơn
100 hiện vật tùy táng bằng đồng thau, trong đó có trống đồng đã chứng minh
điều ấy.
Ví dụ 1: Khi dạy mục 2,3 Trách nhiệm xây dựng và bảo vệ Tổ quốc giáo
viên sử dụng tài liệu lịch sử làm tư liệu tham khảo kết hợp với minh họa bằng
các bản đồ cổ làm bằng chứng chứng minh; sử dụng những bức ảnh lịch sử có
giá trị kết hợp với lời giảng truyền cảm, giàu hình ảnh khi nói về nhiệm vụ khó
khăn của những người lính Đội Hoàng Sa nhằm giáo dục cho các em lòng khâm
phục đối với những người lính Đội Hoàng Sa xưa và những người lính Hoàng
Sa, Trường Sa ngày nay đang canh giữ biển trời để bảo vệ lãnh thổ thiêng liêng.

10


Ví dụ 2: Để giáo dục cho học sinh về vai trò của biển, đảo trong cuộc đấu
tranh bảo vệ chủ quyền lãnh thổ Tổ quốc. Giáo viên khai thác những chiến
thắng vẻ vang của dân tộc ta gắn liền với sông, biển thông qua đồ dùng trực
quan như lược đồ chiến thắng Bạch Đằng (938), năm (1288) tranh ảnh mô tả
trận địa cọc Bạch Đằng kết hợp với phương pháp tường thuật miêu tả sinh động,

* Về thực tiễn
- Hiệu quả lồng ghép giáo dục chủ quyền biên giới, biển, hải đảo trong
dạy học đã được nâng lên.
- Tiết học sôi nổi, học sinh hứng thú và chủ động khai thác kiến thức.
- 100% học sinh trong lớp đã được trang bị thêm hiểu biết về chủ quyền
biên giới, biển, hải đảo.
- 100% học sinh ý thức được trách nhiệm trong việc bảo vệ chủ quyền
biên giới, biển, hải đảo.
2.4.3. Tổng hợp kết quả
* Năm học 2014 – 2015
Bảng 1: Lớp thực nghiệm 10B2.
Số bài
sl

0-2
0

3
1

%

0,0

2,2

15,6 31,1 48,9

sl
45 %


8
0

9
0

10
0

2,2

0,0

0,0

0,0

14
10
15
31,1 22,2 33,4

2
4,4

0
0,0

Bảng 2: Lớp đối chứng 10B1.

0

9
0

10
0

%

0,0

2,2

13,0 30,4 50,0

4,4

0,0

0,0

0,0

sl
%

0
0,0



47
47

Điểm
5
6
12
23

sl

0-2
0

3
2

4
7

%

0,0

4,3

14,9 25,5 48,9

sl

0,0

0,0

14
12
14
29,8 25,5 29,4

3
6,4

0
0,0

Bảng 4: Lớp đối chứng 10C1.
Số bài
Trước tác
động
Sau tác
động

45
45

Điểm
5
6
13
21

13,4 28,9 46,7

4,4

2,2

0,0

0,0

sl
%

0
0,0

0
0,0

0
0,0

13
15
14
28,9 33,4 31,1

2
4,4



6,15

6,93

Độ lệch chuẩn

0,83

0,64

Chênh lệch giá trị trung
bình chuẩn (SMD)

0,94

* Năm học 2015 – 2016
Bảng 7: Trước tác động
13


Lớp đối chứng (10C1) Lớp thực nghiệm (10C2)
Điểm trung bình

5,41

Chênh lệch điểm trung bình

5,48
0,07

lệch kết quả điểm trung bình của các lớp thực nghiệm đều cao hơn điểm trung
bình của các lớp đối chứng là không phải ngẫu nhiên mà do kết quả của tác
động.
Theo bảng tiêu chí Cohen về tính chênh lệch giá trị trung bình chuẩn
(SMD).
Trung bìnhthực nghiệm - Trung bình đối chứng
SMD = ------------------------------------------------Độ lệch chuẩnđối chứng
Từ công thức trên ta có: Năm học 2014 – 2015 SMD = 0,94 và năm học
2015 – 2016 SMD = 0,93. Kết quả về SMD của hai năm học đều nằm trong
khoảng từ 0,80 đến 1,00 cho thấy mức độ ảnh hưởng của Giáo dục ý thức bảo vệ
chủ quyền biên giới, biển, hải đảo Tổ quốc cho học sinh trong bài14 Công dân
với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc GDCD 10 tại Trường trung học phổ
thông Triệu Sơn 3 là lớn.
Như vậy, giả thuyết của đề tài: Giáo dục ý thức bảo vệ chủ quyền biên
giới, biển, hải đảo Tổ quốc cho học sinh trong bài14 Công dân với sự nghiệp
xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc GDCD 10 tại Trường trung học phổ thông Triệu
Sơn 3 đã được kiểm chứng.
Kết quả của bài kiểm tra sau tác động của lớp thực nghiệm 10B2 là điểm
trung bình = 6,93 và kết quả bài kiểm tra của lớp đối chứng 10B1 là điểm trung
14


bình = 6,15. Độ chênh lệch điểm số giữa hai lớp là 0,78 (năm học 2014 – 2015).
Lớp thực nghiệm 10C2 là điểm trung bình = 6,96 và kết quả bài kiểm tra của lớp
đối chứng 10C1 là điểm trung bình = 6,18. Độ chênh lệch điểm số giữa hai lớp
cũng là 0,78 (năm học 2015 – 2016). Điều đó cho thấy điểm trung bình của các
lớp đối chứng và các lớp thực nghiệm đã có sự khác biệt rõ rệt, các lớp được tác
động có điểm trung bình cao hơn các lớp đối chứng.
3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
3.1: Kết luận

nâng cao hiệu quả dạy và học bộ môn GDCD, góp phần thực hiện thắng lợi
nhiệm vụ giáo dục toàn diện cho học sinh..
Trên đây là một số kinh ngiệm của tôi trong thực hiện đề tài dục ý thức
bảo vệ chủ quyền biên giới, biển, hải đảo thông qua bài 14 GDCD 10 tại trường
15


THPT Triệu Sơn 3, đề tài sẽ không tránh khỏi thiếu sót rất mong nhận được sự
quan tâm, góp ý, chia sẻ của các bạn đồng nghiệp để tôi hoàn chỉnh đề tài, góp
phần nâng cao hiệu quả dạy học môn GDCD
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 16 tháng 6 năm 2016
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung của
người khác
Người viết:

Lê Thị Cúc

16