ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN HÙNG MẠNH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA NỘI BỘ
TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ CẨM PHẢ, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN HÙNG MẠNH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA NỘI BỘ
TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ CẨM PHẢ, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. ĐẶNG BÁ LÃM

HÀ NỘI - 2016



KÝ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT
STT

CÁC TỪ VIẾT TẮT

NGHĨA CỦA CÁC TỪ

1

CP

Cẩm Phả

2

CBQL

Cán bộ quản lý

3

GD

Giáo dục

4

GD&ĐT


Nhà xuất bản

10

PHT

Phó hiệu trưởng

11

THCS

Trung học cơ sỏ

12

UBND

Ủy ban nhân dân

ii


MỤC LỤC
Trang
Lời cảm ơn ................................................................................................ i
Danh mục viết tắt .........................................................................................ii
Mục lục ........................................................................................................iii
Danh mục các bảng ......................................................................................vi
Danh mục sơ đồ ...........................................................................................

1.3.5. Nội dung kiểm tra nội bộ trường THCS .............................................
20
24
1.3.6. Hình thức kiểm tra nội bộ trường THCS ............................................
1.3.7. Các nguyên tắc kiểm tra nội bộ trường THCS ................................ 25
1.3.8. Phương pháp kiểm tra nội bộ trường THCS .......................................
26
1.4. Quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ trường THCS ………………..

28

1.4.1. Quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ …………………………….

28

1.4.2. Quy trình quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ trường THCS .…….

29

Kết luận chương 1 ........................................................................................
32

iii


CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA NỘI BỘ
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ
HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA NỘI BỘ CỦA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ
34
ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ CẨM PHẢ, TỈNH QUẢNG NINH ...................

2.4.3. Thực trạng lập kế hoạch kiểm tra nội bộ.............................................
47
2.4.4. Thực trạng tổ chức và chỉ đạo công tác kiểm tra nội bộ ......................
48
2.4.5. Thực trạng kiểm tra, đánh giá công tác kiểm tra nội bộ và xử lý
kết quả kiểm tra nội bộ .................................................................................
49
2.4.6. Đánh giá hiệu quả quản lý hoạt động KTNB trường THCS ................
51
2.5. Nhận xét chung về thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ
52
trường THCS................................................................................................
2.5.1. Ưu điểm..............................................................................................
52
2.5.2. Tồn tại ................................................................................................
53
2.6. Một số nguyên nhân chủ yếu của những tồn tại, hạn chế trong
quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ trường THCS ..........................................
54

iv


2.6.1. Từ sự chỉ đạo từ Sở GD&ĐT, Phòng GD&ĐT ................................ 54
54
2.6.2. Từ các hiệu trưởng..............................................................................
2.6.3. Từ quá trình đào tạo............................................................................
56
56
Kết luận chương 2 ........................................................................................

3.2.5. Biện pháp 5: Đẩy mạnh hoạt động tự kiểm tra của các cá nhân
và bộ phận trong nhà trường THCS..............................................................
70
3.2.6. Biện pháp 6: Tăng cường kinh phí, trang thiết bị cho quản lý
hoạt động kiểm tra nội bộ trường THCS.......................................................
71
3.3. Thăm dò tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất...........
72
Kết luận chương 3 ........................................................................................
73
74
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................
1. Kết luận................................................................................................ 74
2. Khuyến nghị.............................................................................................
76
79
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................
PHỤ LỤC................................................................................................ 81

v


DANH MỤC CÁC BẢNG
Tên bảng
Bảng 2.1

Nội dung

Trang


40

Bảng 2.7

Nội dung kiểm tra nội bộ trường học ................................

Bảng 2.8

Quy trình kiểm tra kiểm tra nội bộ ................................................................
43

Bảng 2.9

Hình thức kiểm tra nội bộ ................................................................
44

Bảng 2.10

Đánh giá về năng lực hoạt động kiểm tra nội bộ trường

42

học của hiệu trưởng các trường THCS................................ 46
Bảng 2.11

Thực trạng lập kế hoạch kiểm tra nội bộ. ................................47

Bảng 2.12

Thực trạng tổ chức và chỉ đạo công tác kiểm tra nội bộ ................................

16
Sơ đồ: 1.2. Mối quan hệ giữa các đối tượng kiểm tra nội bộ ........................
18

vii


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1 Quản lý nói chung, quản lý giáo dục nói riêng đều có những chức
năng cơ bản đó là: Kế hoạch hoá; Tổ chức; Chỉ đạo và kiểm tra. Vì vậy,
chức năng kiểm tra là một mắt xích rất quan trọng , nó giúp cho nhà quản
lý xác định được đơn vị, tổ chức của mình đang ở trong tình trạng nào, từ
đó có biện pháp điều chỉnh cho phù hợp. Mặt khác chức năng kiểm tra còn
là cầu nối giữa nhà quản lý với đối tượng bị quản lý, nơi diễn ra quá trình
thông tin, thu nhận thông tin để đánh giá, tư vấn giúp đỡ, thúc đẩy đối
tượng quản lý đi đúng hướng.
1.2 Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Hội nghị lần thứ 8
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) đã chủ trương “Đổi mới căn bản
toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa
trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập
quốc tế”. Trong đó hai khâu then chốt của đổi mới căn bản toàn diện giáo dục
và đào tạo là đổi mới cơ chế quản lý giáo dục và phát triển đội ngũ nhà giáo,
cán bộ quản lý giáo dục. Việc đẩy mạnh phân cấp quản lý nhà nước về giáo
dục đào tạo tạo điều kiện cho việc đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra,
trong đó có công tác tự kiểm tra của các cơ sở giáo dục.
1.3 Theo Nghị định 42/2013/NĐ-CP ngày 09/5/2013 của Chính phủ
về tổ chức hoạt động thanh tra giáo dục thì hoạt động thanh tra hoạt động
giáo dục do thanh tra Bộ giáo dục và đào tạo và thanh tra Sở giáo dục và
đào tạo các tỉnh đảm nhận, Phòng Giáo dục và Đào tạo không còn chức

tra nội bộ trường học để đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra nội
bộ trường THCS trên địa bàn thành phố Cẩm Phả nhằm góp phần duy trì kỉ
cương nền nếp, nâng cao chất lượng giáo dục bậc học THCS.
3. Đối tượng, khách thể nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu: Hoạt động kiểm tra nội bộ trường THCS.
3.2. Đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ trường
THCS tại thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh.
2


4. Phạm vi nghiên cứu
4.1 Nội dung trọng tâm: Công tác quản lý kiểm tra nội bộ của Phòng
GD&ĐT thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh.
4.2 Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 08/2013 đến hết tháng 5/2016.
4.3 Không gian nghiên cứu: 17 trường THCS trên địa bàn thành phố
Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh.
5. Câu hỏi nghiên cứu
Cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý của hoạt động kiểm tra nội bộ trường
THCS như thế nào?
Thực tế việc kiểm tra nội bộ tại các trường THCS trên địa bàn thành
phố Cẩm Phả như thế nào?
Cần làm gì để tăng cường công tác kiểm tra nội bộ các trường THCS
trên địa bàn thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh?
6. Giả thuyết nghiên cứu
Quá trình quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ trường THCS tại thành
phố Cẩm Phả của Phòng giáo dục đã thu được những kết quả đáng kể.
Nếu Phòng giáo dục và đào tạo thành phố Cẩm Phả áp dụng những biện
pháp quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ trường THCS do đề tài đề xuất sẽ
góp phần nâng cao được kỉ cương nền nếp các nhà trường và chất lượng
giáo dục ở bậc THCS.

9. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham
khảo và phụ lục, nội dung luận văn được trình bày trong 3 chương.
Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp lý của hoạt động KTNB
trường THCS.
Chương 2: Thực trạng hoạt động kiểm tra nội bộ trường THCS và thực
trạng quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ trường THCS của Phòng giáo dục và
đào tạo thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh.
Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ trường THCS
của Phòng giáo dục và đào tạo thành phố Cẩm Phả.
4


CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ CỦA HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA
NỘI BỘ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1. Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến đề tài
Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn coi phát triển giáo dục là quốc
sách hàng đầu. Điều đó được thể hiện trong Điều 61, chương III, Hiến
pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013. Trong giai
đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc
tế, nguồn lực con người Việt Nam càng trở nên có ý nghĩa quan trọng,
quyết định sự thành công của công cuộc phát triển đất nước. Giáo dục
ngày càng có vai trò và nhiệm vụ quan trọng trong việc xây dựng một
thế hệ người Việt Nam mới, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội.
Nhận thức được vai trò to lớn của giáo dục trong tiến trình xây dựng và
phát triển đất nước, các nhà nghiên cứu giáo dục trong và ngoài nước đã có
nhiều công trình nghiên cứu về lý luận giáo dục, đặc biệt là về quản lý giáo
dục. Đó là cẩm nang cho các nhà quản lý giáo dục các cấp trong lý luận cũng
như thực tiễn quản lý giáo dục, quản lý nhà trường. Các tác giả đã nêu lên

đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân” [dẫn theo 8].
- Theo F.W.Taylor “Quản lý là biết được chính xác điều mình muốn
người khác làm và sau đó biết được họ làm có tốt hay không, có rẻ nhất hay
không” [dẫn theo 8].
- Theo Mary Parker Follett “Quản lý là nghệ thuật khiến công việc
được thực hiện thông qua người khác” [dẫn theo 8].
“Quản lý” theo quan niệm của các tác giả trong nước:
- Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là sự tác động có mục
đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói
chung là khách thể quản lý) nhằm đạt được những mục tiêu dự kiến” [20].
- Tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt cho rằng:“Quản lý là một quá
trình định hướng, có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được những
mục tiêu nhất định” [18].
- Nhóm các tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn
Trọng Hậu, Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Sỹ Thư khẳng định: “Quản lý là quá
trình tác động có định hướng, có tổ chức của chủ thể quản lý lên đối tượng
quản lý, thông qua các cơ chế quản lý, nhằm sử dụng có hiệu quả các nguồn
lực trong điều kiện môi trường biến động để hệ thống ổn định, phát triển, đạt
được những mục tiêu đã định” [14].
8


Từ những ý chung của các định nghĩa, có thể nói: “Quản lý là sự tác
động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý và
khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực, các thời cơ
của tổ chức để đạt mục tiêu đặt ra” [9].
1.2.2. Quản lý giáo dục
Quản lý giáo dục là một khoa học quản lý chuyên ngành, người
nghiên cứu trên nền tảng của khoa học quản lý nói chung, cũng giống như
khái niệm quản lý, khái niệm quản lý giáo dục cũng có nhiều cách tiếp cận

kết thúc của một chu trình quản lý, nhưng đồng thời nó cũng bắt đầu việc
chuẩn bị tích cực cho chu trình quản lý tiếp theo. Mặt khác, kiểm tra còn được
thực hiện ngay trong từng giai đoạn (chức năng) của chu trình quản lý.
Có nhiều quan niệm khác nhau về kiểm tra:
Theo tác giả Đặng Bá Lãm “Kiểm tra được hiểu theo nghĩa hẹp là thu
thập các bằng chứng, thu thập các thông tin” [13].
Theo nghĩa rộng, kiểm tra hướng vào phòng ngừa là chính, bao gồm
kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh quá trình đảm bảo đạt kết quả của hệ thống
theo mục tiêu đã được xác định. Mục đích của kiểm tra là giám sát sao cho
hệ thống vận hành theo đúng kế hoạch, lấy phòng ngừa là chính, phát hiện
kịp thời những sai lệch, sai sót nảy sinh trong suốt qúa trình vận hành của hệ
thống, xác định nguyên nhân và tìm ra các biện pháp điều chỉnh, khắc phục
và sửa chữa kịp thời [13].
Kiểm tra là một trong những chức năng quan trọng của quản lý. Quản
lý mà không có kiểm tra coi như không quản lý. Kiểm tra giúp cho hiệu
trưởng đánh giá đúng thực trạng và kịp thời đề ra các quyết định chấn chỉnh,
uốn nắn, cũng như đề ra các biện pháp thích ứng, phù hợp để nâng cao chất
lượng [13].
Theo nhóm các tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn
Trọng Hậu, Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Sỹ Thư:“Kiểm tra trong quản lý nói
chung hay kiểm tra trong quản lý giáo dục nói riêng là quá trình xem xét thực
10


tiễn, đánh giá thực trạng, khuyến khích cái tốt, phát hiện những sai phạm và
điều chỉnh nhằm đạt tới những mục tiêu đã đặt ra góp phần đưa toàn bộ hệ
thống quản lý lên một trình độ cao hơn” [11].
Tóm lại, kiểm tra là một chức năng của quy trình quản lý, nhằm xem
xét và đối chiếu một hoạt động thực tế nào đó so với chuẩn mực đã định,
nhằm phát hiện những sai sót cần phải điều chỉnh, uốn nắn và sửa chữa kịp

- Kiểm tra tạo tiền đề cho quá trình hoàn thiện và đổi mới tổ chức.
1.2.3.4. Các hình thức kiểm tra trong quản lý
a) Căn cứ vào thời gian:
- Kiểm tra trước khi thực hiện kế hoạch
- Kiểm tra trong quá trình thực hiện kế hoạch
- Kiểm tra sau khi hoàn thành kế hoạch.
b) Căn cứ vào nội dung:
- Kiểm tra toàn diện
- Kiểm tra chuyên đề.
c) Căn cứ vào đối tượng kiểm tra:
- Kiểm tra tài chính
- Kiểm tra nhân sự
- Kiểm tra CSVC …
d) Căn cứ vào tần suất của kiểm tra:
- Kiểm tra đột xuất
- Kiểm tra định kỳ (theo kế hoạch).
e) Căn cứ vào phạm vi của kiểm tra:

12


- Kiểm tra tổng thể
- Kiểm tra bộ phận
- Kiểm tra trọng điểm
f) Căn cứ vào các chức năng của kiểm tra:
- Kiểm tra công tác kế hoạch
- Kiểm tra công tác tổ chức
- Kiểm tra công tác lãnh đạo
- Kiểm tra công tác kiểm tra
g) Căn cứ vào phương pháp:

Hiệu trưởng, có nội dung thanh tra: “Việc thực hiện kiểm tra nội bộ của
nhà trường theo quy định; Mỗi năm học, Hiệu trưởng phải tiến hành kiểm
tra toàn diện ít nhất 1/3 tổng số giáo viên và tất cả giáo viên còn lại được
kiểm tra theo chuyên đề. Xem xét hồ sơ kiểm tra và việc xử lý kết quả
kiểm tra của hiệu trưởng” [5].
Thông tư số 43/2006/TT-BGDĐT ngày 20/10/2006 của Bộ Giáo dục
và Đào tạo Hướng dẫn thanh tra toàn diện nhà trường, cơ sở giáo dục khác
và thanh tra hoạt động sư phạm của nhà giáo, trong Mục d) Công tác quản
lý của thủ trưởng cơ sở giáo dục, Thông tư có nêu nội dung thanh tra:
“Công tác kiềm tra của thủ trưởng cơ sở giáo dục theo quy định” [6].
Kiểm tra nội bộ trường học là hoạt động xem xét và đánh giá các hoạt
động giáo dục, điều kiện dạy - học, giáo dục trong phạm vi nội bộ nhà trường
nhằm mục đích phát triển sự nghiệp giáo dục nói chung, phát triển nhà
trường, phát triển người giáo viên và học sinh nói riêng.
Vậy, kiểm tra nội bộ trường học là hoạt động nghiệp vụ quản lý của
hiệu trưởng nhằm điều tra, theo dõi, xem xét, kiểm soát, phát hiện, kiểm
nghiệm sự diễn biến và kết quả các hoạt động giáo dục trong phạm vi nội bộ
nhà trường và đánh giá kết quả các hoạt động giáo dục có phù hợp với các
14


mục tiêu, kế hoạch, chuẩn mực, quy chế đã đề ra hay không. Qua đó kịp thời
động viên mặt tốt, điều chỉnh, uốn nắn những mặt chưa đạt chuẩn nhằm nâng
cao chất lượng giáo dục - đào tạo trong nhà trường [10].
1.2.5. Phân biệt giữa thanh tra giáo dục và kiểm tra nội bộ trường học
Thanh tra giaó dục là kiểm tra mang tính chất nhà nước của hệ thống
thanh tra giáo dục đối với các cơ quan trường học và cá nhân cấp dưới với
nhiệm vụ đánh giá việc thực hiện, phát hiện những thành tích cũng như những
sai lệch và điều chỉnh nhằm tạo điều kiện cho các đối tượng hoàn thành nhiệm
vụ góp phần duy trì trật tự kỷ cương trong quản lý giáo dục và đưa toàn bộ hệ

Kiểm tra nội bộ

- Hành chính, pháp chế nhà Có tính chất tổ chức QL trong nội
nước
bộ là chủ yếu
Tính
chất

- Kiểm tra của cấp trên đối với - Là một chức năng tất yếu và
cấp dưới.
thường xuyên của quá trình quản
lý.
- Các kết luận mang tính pháp - Các kết luận mang tính chất nội
bộ là chủ yếu song vẫn mang tính
lý cao
pháp lý.

Tổ
chức

Là hệ thống tổ chức Nhà nước Do thủ trưởng cơ quan trực tiếp
do pháp luật quy định, cấp trên quyết định thành lập, tổ chức thực
bổ nhiệm có tính ổn định.
hiện, hoặc uỷ quyền. Tổ chức
không ổn định

Hoạt
động

Tuân theo pháp luật, theo quy Thực hiện theo kế hoạch nội bộ