CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP
GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH
THÔNG QUA DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT LỚP 4
TRONG CHƯƠNG TRÌNH VNEN

Lệ Thuỷ, tháng 10 năm 2016


CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP
GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH
THÔNG QUA DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT LỚP 4
TRONG CHƯƠNG TRÌNH VNEN

Họ và tên: Lê Thị Mĩ Lệ
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Phú Thủy

Lệ Thuỷ, tháng 10 năm 2016


A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. Phần mở đầu
1. Lý do chọn sáng kiến:

kiến này áp dụng cho chương trình giảng dạy theo mô hình VNEN. Bởi vậy mà tuy
thời gian triển khai đề tài chưa nhiều nhưng cũng đã đem lại một số kết quả đáng
kể:


Rèn luyện kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống, thói
quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm ; nâng cao tính tự lực tự quản của
các em.
Rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệ sức khỏe, kỹ năng phòng, chống tai nạn
giao thông, đuối nước và các tai nạn thương tích khác. Chấm dứt việc nô đùa nguy
hiểm.
Rèn luyện kỹ năng ứng xử văn hóa, chung sống hòa bình, phòng ngừa bạo
lực và các tệ nạn xã hội. Chấm dứt các vi phạm tụ tập đánh nhau .
2. Phạm vi áp dụng sáng kiến:
Sáng kiến “Một số giải pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông
qua dạy học môn Tiếng Việt lớp 4 trong chương trình VNEN.” được áp dụng đối
với học sinh lớp 4. Đặc biệt là học sinh ở vùng nông thôn.
B. PHẦN NỘI DUNG
I. Thực trạng của vấn đề mà sáng kiến cần giải quyết:
1. Thực trạng
Tại nhiều nước Tây phương, thanh thiếu niên đã được học những kỹ năng
sống về những tình huống sẽ xảy ra trong cuộc sống, cách đối diện và đương đầu
với những khó khăn, và cách vượt qua những khó khăn đó cũng như cách tránh
những mâu thuẫn, xung đột, bạo lực giữa người và người. Tại Hàn Quốc, học sinh
tiểu học được học cách đối phó thích ứng với các tai nạn như cháy, động đất, thiên
tai... tại Trung tâm điều hành tình trạng khẩn cấp Seoul
Tại Việt Nam, kỹ năng sống đang được quan tâm, tuy nhiên trong nhà
trường chủ yếu học sinh chỉ được dạy kỹ năng học tập và chính trị, còn việc giáo
dục kỹ năng sống chưa được quan tâm nhiều. Theo chuyên viên tâm lý Huỳnh Văn
Sơn, cố vấn Trung tâm chăm sóc tinh thần Ý tưởng Việt: "hiện nay, thuật ngữ kỹ

42.9
17
60.7
Ứng xử tình huống trong chơi trò chơi tập thể
Biết cách ứng xử hài hòa, khá
Hay cãi nhau, xô đẩy bạn khi chơi.
phù hợp.

Tổng số
học sinh
28

SL

%

SL

%

15

53.6

13

46.4

Về tổng hợp năng lực, phẩm chất và kiến thức đầu năm như sau:
Tổng

3

23

5

- Học sinh thể hiện kĩ năng còn đại khái, chưa mạnh dạn thể hiện kĩ năng
bản thân. Học sinh ngại nói, ngại viết, khả năng tự học, tự tìm tòi của học sinh còn
hạn chế. Chính vì thế khả năng tiếp thu và lĩnh hội kiến thức còn chậm.


2. Nguyên nhân:
Những biến đổi mạnh mẽ về kinh tế - xã hội đã và đang tác động mạnh mẽ
đến đời sống của con người. nếu như trong xã hội truyền thống, các giá trị xã hội
được coi trọng và được các cá nhân tuân thủ một cách nghiêm túc thì nay đang dần
bị mờ nhạt và thay vào đó là những giá trị mới được hình thành trên cơ sở giao
thoa giữa các nền văn hoá, văn minh khác nhau. Việt Nam không nằm ngoài quy
luật đó, đặc biệt là các địa phương có tốc độ công nghiệp hoá, đô thị hoá nhanh
chóng.
Những thay đổi nói trên còn ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục con cái của
gia đình cũng có những biến đổi nhất định. Cha mẹ ít có thời gian quan tâm đến
con cái hơn là một thực tế không thể phủ nhận, thay vào đó là các hoạt động kinh
tế, tìm kiếm thu nhập. Trong nhà trường, hiện tượng quá tải với các môn học cũng
đang gây nhiều áp lựcđối với người học. Cùng với đó là những tác động nhiều
chiều của các nguồn thông tin khác nhau từ xã hội khiến cho giới trẻ đặc biệt là
học sinh và sinh viên đang đứng trước nhiều thách thức khi hoà nhập xã hội. Các
kĩ năng sống đã xem nhẹ trong một thời gian dài.
- Sự hướng dẫn của thầy cô giáo, nhà trường về kĩ năng sống cho học sinh
chưa thật cụ thể, chưa dễ hiểu.
- Giáo viên chưa chuẩn bị chu đáo, hướng dẫn học sinh thực hành rèn kĩ

động đất, tai nạn thương tích, xâm hại hay bắt cóc. Đây là những kỹ năng vô cùng
quan trọng mà khi đối mặt với hiểm nguy ta mới thấy việc hiểu biết về nó thật sự là
tài sản quý giá nhất trong kho tàng hiểu biết của mỗi cá nhân.
Kỹ năng ứng phó, ứng biến: Nhiều tình huống không phải là nguy hiểm
nhưng tiềm tàng mối hiểm nguy, nếu biết cách ứng xử phù hợp thì thiệt hại sẽ là
nhỏ nhất.
Kỹ năng sử dụng các vật dụng (mọi vật dụng và đặc biệt là vật dụng nguy
hiểm): Những vật dụng này có khả năng gây sát thương nhưng lại không thể thiếu
trong cuộc sống của chúng ta như: Dao, kéo, kim, búa, đinh, điện... Sử dụng những
vật dụng này một cách an toàn là đích mà ai cũng muốn học.
Kỹ năng khám phá cuộc sống một cách an toàn và hiệu quả: Một cháu bé
xem máy tính rất "cao thủ", thông tin gì cũng biết nhưng không biết các nguyên tắc
nghiên cứu an toàn. Dĩ nhiên, nguy cơ tai nạn sẽ là rất cao. Nếu vậy thì làm sao bé
tìm hiểu được khoa học. Biết cách tìm hiểu và khám phá một cách an toàn, hiệu
quả là việc phải học ngay. Chỉ có tự khám phá mới nâng cao liên tục những hiểu
biết trong trí não trẻ.
Kỹ năng quản lý thời gian, tiền bạc: Trong cuộc sống, kiếm tiền thật sự rất
khó khăn. Vì thế, tiêu pha tiền bạc làm sao cho hiệu quả mà vẫn tiết kiệm là bài
toán mà ngay cả người lớn cũng gặp khó. Nếu được học cách tính toán để chi tiêu
hợp lý, chắc chắn sẽ giúp trẻ rất nhiều trong cuộc sống hiện tại và tương lai.
Nhiều bạn trẻ bây giờ gặp khó khăn khi thời gian trôi qua hoang phí vì hiệu
suất học hành và lao động không cao. Để sắp xếp cuộc sống ổn thỏa chắc chắn trẻ
cần những kỹ năng quản lý thời gian hiệu quả.
Kỹ năng xác định phương hướng, đường đi: Trong cuộc đời mỗi con người,
chúng ta di chuyển trên đường với các phương tiện giao thông chiếm rất nhiều thời
gian. Xác định phương hướng chính xác, nhanh chóng tìm được đường đi là một
kỹ năng hiệu quả vừa để tiết kiệm thời gian và tiền bạc, vừa giúp chúng ta hình
dung công việc dễ dàng hơn.
Kỹ năng thể hiện và thuyết phục người khác: Đây là kỹ năng giao tiếp, trình
bày một vấn đề nào đó. Kỹ năng này thực ra rất dễ thực hiện nếu như ta đã có toàn

- Xác định giá trị
- Tự nhận thức về bản thân
- Thể hiện thông cảm
Mẹ ốm
- Xác định giá trị
- Tự nhận thức về bản thân
- Thể hiện thông cảm
Dế mèn bệnh vực kẻ yếu (tt) - Xác định giá trị
- Tự nhận thức về bản thân
Tả ngoại hình của nhân vật
- Tìm kiếm và xử lí thông tin
trong bài văn kể chuyện
- Tư duy sáng tạo
- Giao tiếp ứng xử lịch trong giao tiếp
- Thể hiện sự cảm thông
Thư thăm bạn
- Xác định giá trị
- Tư duy sáng tạo
- Giao tiếp ứng xử lịch trong giao tiếp
Viết thư
- Tìm kiếm và xử lí thông tin
- Tư duy sáng tạo
- Giao tiếp ứng xử lịch trong giao tiếp
Người ăn xin
- Thể hiện sự cảm thông
- Xác định giá trị
- Xác định giá trị
Một người chính trực
- Tự nhận thức về bản thân
- Tư duy phê phán

- Đảm nhận trách nhiệm (xác định nhiệm vụ
của bản thân)
- Tư duy sáng tạo, phân tích, phán đoán
LT phát triển câu chuyện
- Thể hiện sự tự tin
- Hợp tác
- Tư duy sáng tạo, phân tích, phán đoán
LT phát triển câu chuyện
- Thể hiện sự tự tin
- Xác định gía trị
-Lắng nghe tích cực
Thưa chuyện với mẹ
- Giao tiếp
- Thương lượng
- Thể hiện sự tự tin
KC được chứng kiến hoặc
-Lắng nghe tích cực
tham gia
- Đặt mục tiêu
- Kiên định
- Thể hiện sự tự tin
LT trao đổi ý kiến với người -Lắng nghe tích cực
thân
- Thương lượng
- Đặt mục tiêu, kiên định
- Xác định gía trị
Có chí thì nên
- Tự nhận thức về bản thân
-Lắng nghe tích cực
- Thể hiện sự tự tin

21

23

24

25

- Xác định gía trị
Chú Đất nung (TT)
- Tự nhận thức về bản thân
- Thể hiện sự tự tin
Dùng câu hỏi vào mục dích
- Thể hiện thái độ lịch sự trong giao tiếp
khác
-Lắng nghe tích cực
Giữ phép lịch sự khi đặt câu - Thể hiện thái độ lịch sự trong giao tiếp
hỏi
-Lắng nghe tích cực
- Tìm kiếm và xử lí thông tin
LT giới thiệu địa phương
- Thể hiện sự tự tin
- Giao tiếp
- Tự nhận thức, xác định giá trị bản thân
Bốn anh tài
- Hợp tác
- Đảm nhận trách nhiệm
- Tự nhận thức, xác định giá trị bản thân
Bốn anh tài (TT)
- Hợp tác

- Tìm kiếm vad xử lí thông tin, phân tích,
Tóm tắt tin tức
đối chiếu
- Đảm nhận trách nhiệm
Khuất phục tên cướp biển
- Tự nhận thức: xác định giá trị bản thân
- Ra quyết định
- Ứng phó, thương lượng


LT tóm tắt tin tức

26

Thắng biển

Ga-vrốt ngoài chiến luỹ
27
Kể chuyện được chứng kiến
hoặc tham gia
Luyện tập tóm tắt tin tức
29

30

Giữ phép lịch sự khi yêu cầu
đề nghị
Hơn một nghìn ngày vòng
quanh trái đất
Điền vào giấy tờ in sẵn

-Đảm nhận trách nhiệm
- Giao tiếp: ứng phó, thể hiện sự cảm thông
-Thương lượng
-Đặt mục tiêu
- Tự nhận thức, xác định giá trị bản thân
- Giao tiếp: trình bày suy nghĩ, ý tưởng
- Thu thập, xử lí thông tin
- Đảm nhận trách nhiệm công dân
- Giao tiếp: trình bày suy nghĩ, ý tưởng
- Tự nhận thức, đánh giá
- Ra quyết định: tìm kiếm các lựa chọn
-Làm chủ bản thân: đảm nhận trách nhiệm
- Tự nhận thức, xác định giá trị bản thân
- Tư duy sáng tạo: bình luận nhận xét
- Làm chủ bản thân: đảm nhận trách nhiệm
- Kiểm soát
- Ra quyết định: tìm kiếm các lựa chọn
- Tư duy sáng tạo: nhận xét, bình luận

Giải pháp 2 : Gần gũi và tạo mối thân thiện với học sinh
Đầu tiên, sau khi nhận lớp, để tạo sự gần gũi và gắn kết giữa học sinh và
giáo viên chủ nhiệm, bản thân sắp xếp nhiều thời gian cho học sinh được giới thiệu
về mình, động viên khuyến khích các em chia sẻ với nhau về những sở thích, ước
mơ tương lai cũng như mong muốn của mình với các em. Đây là hoạt động giúp cô
trò hiểu nhau, đồng thời tạo một môi trường học tập thân thiện “Trường học thật


sự trở thành ngôi nhà thứ hai của các em, các thầy cô giáo là những người thân
trong gia đình". Đây cũng là một điều kiện rất quan trọng để phát triển khả năng
giao tiếp của học sinh. Bởi học sinh không thể mạnh dạn, tự tin trong một môi

Em sẽ ứng dụng như thế nào, làm gì trong cuộc sống hàng ngày khi gặp
trường hợp như trong bài?
* Giáo viên cần chuẩn bị một giáo án lồng ghép các kỹ năng cần thiết ( có
nêu ra cụ thể các kĩ năng học sinhcần đạt sau khi học bài này; các kĩ thuật dạy học
sử dụng trong bài dạy; các phương tiện cần thiết phục vụ cho tiết dạy…)


Giải pháp 4: Tổ chức cho học sinh thực hành kĩ năng sống vừa được học
Tuỳ theo bài, giáo viên tổ chức cho các em hoạt động nay tại lớp với tình
huống tương tự bài học để học sinh tự tìm ra hướng giải quyết vấn đề, sau đó học
sinh tự nêu các kĩ năng mà em đã ứng dụng để giải quyết vấn đề đó.
Ví dụ: Ở bài 3B: Tiết 1: Đọc- hiểu bài Người ăn xin. Sau khi tìm hiểu xong
nội dung bài, tôi cho học sinh đóng vai thể hiện lại nội dung bài. Việc làm này vừa
giúp học sinh nắm được nội dung bài, vừa cho các em thực hành ứng xử khi gặp
những người có hoàn cảnh khó khăn.
Giải pháp 5: Tổ chức hoạt động với nhiều phương pháp tạo sự hứng thú
cho học sinh như: đóng vai, trò chơi,…
Một khi nội dung học được kết hợp vào trò chơi, đóng vai thường gây được
sự thích thú với học sinh. Các em được thể hiện bản thân mình một cách rõ rệt. Từ
đó, sử dụng nhiều biện pháp hỗ trợ kịp thời giúp học sinh phát huy tối đa các kĩ
năng mình có.
Ví dụ: Khi dạy Tập làm văn các bài: “Luyện tập trao đổi ý kiến với người
thân”, “Luyện tập giới thiệu địa phương, … bản thân tổ chức cho các em, đóng
vai, chơi trò chơi. Sau vài lời khuyến khích đầu tiên, bản thân tổ chức cho các em
đứng thành vòng tròn đóng vai, giới thiệu, bày tỏ ý kiến,… Lúc đầu các em rất ái
ngại không tự tin khi đóng vai, bày tỏ ý kiến trước lớp nhưng bản thân đã kịp thời
nhắc nhở các em những điều cần chú ý trong khi giao tiếp, cộng thêm một môi
trường hòa đồng thân thiện các em thực hiện rất tốt, không còn những cái nhìn ái
ngại. Thay vào đó là những cánh tay tự tin cùng những câu nói rõ ràng, chắc gọn,
mạnh dạn hơn.

%
17
60.7

Có hình thành kĩ năng
SL
%
11
39.3

Kĩ năng chưa tốt
SL
%
0
0

Thực hành thảo luận nhóm
Chưa biết cách lắng nghe, hay tách
Biết cách lắng nghe, hợp tác
ra khỏi nhóm
SL
%
SL
%
28
100
0
0

Tổng số

Hoàn thành
Chưa hoàn
sinh
thành
28

28

0

28

0

28

0

Qua việc thực hiện các biện pháp trên, bản thân nhận thấy các em có tiến bộ
rõ rệt. Đa số các em đều có ý thức tốt trong việc rèn luyện các kĩ năng, được thể
hiện rõ qua: Việc sinh hoạt hằng ngày trên lớp, trong nhiều nghi thức lời nói, các
em biết vận dụng những lời nói thân thiện vào thực tế, những lời chào, cảm ơn hay
xin lỗi, những yêu cầu, đề nghị lịch sự,... đã trở thành thói quen được các em vận
dụng hằng ngày. Các em rất hăng hái phát biểu trong tiết học và luôn được nhận cờ
luân lưu trong tuần. Phụ huynh học sinh rất vui mừng phấn khởi với kết quả này
của lớp.
C. PHẦN KẾT LUẬN


I. Ý nghĩa, phạm vi áp dụng của sáng kiến:

diễn đạt, bày tỏ thoải mái ở mọi nơi mọi lúc để các em có cơ hội phát triển một
cách toàn diện.
Về phía nhà trường: Hiện nay đã có giáo trình dạy Kĩ năng sống cho học
sinh, nhưng thiết nghĩ như vậy vẫn chưa đủ. Thông qua các buổi sinh hoạt chuyên
môn, Nhà trường và phụ trách chuyên môn cần quán triệt về nội dung tích hợp kĩ
năng sống trong quá trình dạy học tất cả các môn nói chung và môn Tiếng Việt nói
riêng.
Về phía phụ huynh: Trước hết là cần hiểu rõ tầm quan trọng của việc rèn
luyện kĩ năng sống cho con em, tạo một chỗ dựa vững chắc để trẻ chia sẻ, bày tỏ,
luôn phối kết hợp với nhà trường trong việc giáo dục và rèn luyện cho các em, theo
dõi mọi biểu hiện của trẻ để có sự giáo dục cho phù hợp.


Trên đây là những suy nghĩ của bản thân về việc nghiên cứu một số biện
pháp giáo dục và rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 4 thông qua dạy học môn
Tiếng Việt chương trình VNEN.
Bản thân đã cố gắng áp dụng những kinh nghiệm, sáng tạo thêm những
phương pháp mới nhằm nâng cao nhiều kĩ năng sống tốt cho học sinh từ môi
trường giáo dục ở nhà trường, giáo dục và xây dựng cho các em có năng lực tốt, lối
sống lành mạnh để các em có thể tự lập, tự tin hơn trong cuộc sống, đem lại niềm
vui, hạnh phúc cho các em, gia đình và xã hội. Rất mong được nhận sự giúp đỡ.
Góp ý bổ sung của Ban giám hiệu nhà trường, các cấp quản lý giáo dục và giáo
viên đồng nghiệp để bản sáng kiến của bản thân có được những kinh nghiệm bổ
ích có thể áp dụng cho các năm học sau.
Xin chân thành cảm ơn !