Tiểu luận triêt học
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
VI, Nhà xuất bản Sự thật, 1986
2. Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
VII, Nhà xuất bản Sự thật, 1991
3. Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
IX, Nhà xuất bản Sự thật, 2001
4. Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
X, Nhà xuất bản Sự thật, 2006
5. Giáo trình Triết học Mác- Lênin, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia,
2004
6. Giáo trình Triết học, Nhà xuất bản Lý luận chính trị, 2007
7. Giáo trình Kinh tế chính trị Mác-Lenin, Nhà xuất bản Chính trị Quốc
gia, 2006
8. Nguyễn Sinh Cúc, Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nhà
xuất bản Chính trị Quốc gia, 2001
Nguyễn Thị Thanh Huyền - CH16Q
1
Tiểu luận triêt học
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Đại hội VI của Đảng (1986) đề ra đường lối đổi mới toàn diện, đánh
dấu một bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở
nước ta. Đổi mới trong lĩnh vực kinh tế, đó là chuyển từ nền kinh tế tập trung
quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,
đổi mới các chính sách kinh tế và cơ chế quản lý, nhằm khai thác tối đa mọi
tiềm lực của đất nước, giải phóng năng lực sản xuất, thực hiện mục tiêu ổn
định tình hình kinh tế - xã hội, ổn định và cải thiện đời sống nhân dân.
Qua hơn 20 năm đổi mới, nhờ đường lối đúng đắn của Đảng và tính
tích cực, chủ động, sáng tạo của nhân dân trong việc hiện thực hoá đường lối
đó, chúng ta đã đạt dược những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Nền kinh

Do thời gian và kiến thức có hạn, nên bài tiểu luận của tôi sẽ khó tránh
khỏi những hạn chế. Vì vậy, tôi rất mong nhận được sự đánh giá và đóng góp
ý kiến từ phía người đọc
Tôi xin chân thành cảm ơn TS. Nguyễn Thị Bích Thuỷ đã tạo điều kiện
hướng dẫn tôi hoàn thành bài tiểu luận này.
Hà Nội, ngày 15 tháng 12 năm 2007:
Học viên:
Nguyễn Thị Thanh Huyền
Nguyễn Thị Thanh Huyền - CH16Q
3
Tiểu luận triêt học
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Lý luận chung
Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập (hay gọi là quy
luật mâu thuẫn) là hạt nhân của phép biện chứng. V.I. Lênin viết: “ Có thể
định nghĩa vắn tắt phép biện chứng là học thuyết về sự thống nhất của các mặt
đối lập. Như thế là nắm được hạt nhân của phép biện chứng, nhưng điều đó
đòi hỏi phải có những giải thích và một sự phát triển thêm” (V.I.Lênin: Toàn
tập, NXB Tiến bộ, Matxcơva, 1981,t.29.tr.240). Nắm vững nội dung của quy
luật này là cơ sở để hình thành tư duy khoa học đúng đắn trong quá trình nhận
thức và hoạt động thực tiễn của con người. Nó giúp cho con người đi sâu
nghiên cứu, phát hiện ra mâu thuẫn của sự vật, hiện tượng cũng như tìm ra
cách giải quyết những mâu thuẫn đó nhằm thúc đẩy sự vật, hiện tượng phát
triển.
Các khái niệm cơ bản
Tất cả các sự vật, hiện tượng xung quanh ta đều chứa đựng những mặt
trái ngược nhau. Trong nền kinh tế thị trường có cung và cầu, trong cơ thể
sinh vật có đồng hoá và dị hoá…. Những mặt trái ngược đó trong phép biện
chứng duy vật gọi là mặt đối lập.
Mặt đối lập là những mặt có những đặc điểm, những thuộc tính, những

mặt đối lập. Mỗi sự vật hay hiện tượng là một thể thống nhất của hai mặt đối
lập, hai mặt đó liên hệ với nhau, có khuynh hướng phát triển trái ngược nhau,
nên chúng không nằm yên ở bên nhau mà bài trừ lẫn nhau, phủ định lẫn nhau.
Đó là sự đấu tranh của các mặt đối lập. Hình thức đấu tranh của các mặt đối
lập hết sức phong phú, đa dạng, tuỳ thuộc vào tính chất, vào mối quan hệ qua
lại giữa các mặt đối lập và tuỳ điều kiện cụ thể diễn ra cuộc đấu tranh của
chúng.
Mâu thuẫn là nguồn gốc của sự vận động và sự phát triển
Mỗi sự vật, hiện tượng là một thể thống nhất của các mặt đối lập, các
mặt đối lập này luôn “đấu tranh” với nhau tạo thành mâu thuẫn. Như vậy mâu
thuẫn biện chứng cũng bao hàm cả “ sự thống nhất” và “sự đấu tranh” của các
mặt đối lập. Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập không tách rời
nhau, trong quá trình vận động, phát triển của sự vật. Sự đấu tranh gắn liền
với tính tuyệt đối của sự vận động và phát triển. Điều đó có nghĩa là: sự thống
nhất của các mặt đối lập là tương đối, tạm thời; sự đấu tranh của các mặt đối
lập là tuyệt đối.
Như vậy, tính tương đối của sự thống nhất của các mặt đối lập nói lên
rằng mọi sự vật chỉ tồn tại trong một thời gian nhất định, có phát sinh, phát
triển rồi tiêu vong. Tính tuyệt đối của sự đấu tranh của các mặt đối lập nói lên
sự vận động, phát triển không ngừng của thế giới vật chất, quá trình chuyển
Nguyễn Thị Thanh Huyền - CH16Q
5
Tiểu luận triêt học
từ dạng này sang dạng khác luôn luôn diễn ra, không ngừng.
Trong sự tác động qua lại của các mặt đối lập thì đấu tranh của các mặt
đối lập quy định một cách tất yếu sự thay đổi của các mặt đang tác động và
làm cho mâu thuẫn phát triển. Ban đầu, các mặt đối lập trong mỗi sự vật, hiện
tượng mang những đặc điểm khác nhau, nhưng phát triển theo những khuynh
hướng trái ngược nhau. Sự khác nhau đó ngày càng phát triển và đi đến đối
lập nhau, phủ định và bài trừ lẫn nhau. Khi điều kiện đã chín muồi các mặt

đông thời phải tích cực thúc đẩy các điều kiện khách quan để làm cho các
điều kiện giải quyết mâu thuẫn đi đến chín muồi. Mâu thuẫn khác nhau phải
có phương pháp giải quyết khác nhau. Phải tìm ra các phương pháp giải quyết
mâu thuẫn một cách linh hoạt, triệt để phù hợp với từng mâu thuẫn và phù
hợp với từng điều kiện cụ thể.
2. Vận dụng quy luật mâu thuẫn để phân tích những mâu thuẫn biện
chứng trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa.
a. Một số vấn đề lý luận về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa ở Việt Nam
Những nét khái quát về kinh tế thị trường
Kinh tế thị trường là trình độ phát triển cao của kinh tế hàng hoá, trong
đó toàn bộ các yế tố “đầu vào” và “đầu ra” của sản xuất đều thông qua trhj
trường. Kinh tế hàng hoá và kinh tế thị trường không đồng nhất với nhau,
chúng khác nhau về trình độ phát triển.
Nền kinh tế nước ta khi bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
còn mang nặng tính tự túc tự cấp, vì vậy sản xuất hàng hoá phát triển sẽ phá
vỡ dần kinh tế tự nhiên và chuyển thành nền kinh tế hoàng hoá thúc đẩy sự xã
hội hoá sản xuất. Kinh tế hàng hoá tạo ra động lực thúc đẩy lực lượng sản
xuất phát triển.
Phát triển kinh tế thị trường là một tất yếu kinh tế đối với nước ta, một
nhiệm vụ kinh tế cấp bách để chuyển nền kinh tế lạc hậu của nước ta thành
nền kinh tế hiện đại, hội nhập vào sự phân công lao động quốc tế. Đó là con
đường đúng đắn để phát triển lực lượng sản xuất, khai thác có hiệu quả tiềm
năng của đất nước vào sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá.
Thực tiễn những năm đổi mới đã chứng minh rằng, việc chuyển sang
nền kinh tế thị trường nhiều thành phần là hoàn toàn đúng đắn. Nhờ phát triển
nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, chúng ta đã bước đầu khai thác được
tiềm năng trong nước và thu hút được vốn, kỹ thuật, công nghệ của nước
ngoài, giải phóng được năng lực sản xuất, góp phần quyết định vào việc ổn

- Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam cũng là
nền kinh tế mở hội nhập.
b. Một số mâu thuẫn biện chứng trong quá trình xây dựng nền kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
Chúng ta không thể phủ nhận những vai trò to lớn của nền kinh tế thị
trường định trong việc phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, trong quá trình
xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta đã
xuất hiện những mâu thuẫn. Mà việc giải quyết những mâu thuẫn này có ý
nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc tiếp tục đưa công cuộc đổi mới của nước
ta tiến lên. Có thể chia các mâu thuẫn này thành hai nhóm như sau:
Nguyễn Thị Thanh Huyền - CH16Q
8