ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP

THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CẤP BỘ

Tên đề tài: “Nghiên cứu xây dựng quy trình giảng dạy các môn kỹ thuật công
nghiệp theo định hướng tiếp cận hệ thống”.

Chủ nhiệm đề tài:

LÊ THỊ QUỲNH TRANG _ Tel.: 0982310379;
E-mail: [email protected]

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


DANH SÁCH NHỮNG THÀNH VIÊN THAM GIA NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI VÀ
ĐƠN VỊ PHỐI HỢP CHÍNH

1. NHỮNG NGƯỜI THAM GIA THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

Họ và tên

Đơn vị công tác và lĩnh vực chuyên môn

GS.TSKH Nguyễn Văn Hộ

Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái

2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU ................................................................................ 16
3. KHÁCH THỂ, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ......................... 16
4. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC ................................................................................ 16
5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU ................................................................................ 16
6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ....................................................................... 17
7. DỰ KIẾN KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC..................................................................... 17
CHƯƠNG 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG
PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN HỆ THỐNG TRONG DẠY HỌC CÁC MÔN
KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP .......................................................................... 18
1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN.............................................................................................. 18
1.1.1. Một số vấn đề về khoa học hệ thống ................................................... 18
1.1.1.1. Khái niệm về hệ thống ......................................................................... 18
1.1.1.2. Những thành phần cơ bản của hệ thống ............................................. 19
1.1.1.3. Tính chất của hệ thống ......................................................................... 21
1.1.1.4. Đặc điểm của hệ thống......................................................................... 22
1.1.1.5. Quy trình của phương pháp phân tích hệ thống ................................. 23
1.1.1.6. Khái niệm tiếp cận hệ thống ................................................................ 23
1.1.1.7. Phân loại hệ thống ................................................................................ 26
1.1.1.8. Tầm quan trọng của vận dụng lý thuyết hệ thống trong thiết kế bài
học môn học Kỹ thuật điện đại cương.............................................................. 28
1.1.2. Quá trình dạy học với tư cách là một hệ thống ................................... 29
1.1.2.1. Mục đích dạy học ................................................................................. 29
1.1.2.2. Nội dung dạy học ................................................................................. 29
1.1.2.3. Phương pháp và phương tiện dạy học ................................................ 30
1.1.2.4. Thầy giáo và hoạt động dạy, sinh viên và hoạt động học .................. 31
1.1.2.5. Kết quả dạy học .................................................................................... 32
1.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN.......................................................................................... 33
1.2.1. Phương pháp dạy học và một số khái niệm liên quan ........................ 33
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
3

2.3. MỘT SỐ VÍ DỤ VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN HỆ THỐNG
TRONG VIỆC XÂY DỰNG CẤU TRÚC NỘI DUNG BÀI DẠY MÔN KỸ
THUẬT ĐIỆN ĐẠI CƯƠNG ................................................................................. 59
CHƯƠNG 3 - THỰC NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ .......................................... 82
3.1. MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ VÀ ĐỐI TƯỢNG THỰC NGHIỆM ................... 82
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
4

http://www.lrc.tnu.edu.vn


3.1.1. Mục đích.............................................................................................. 82
3.1.2. Đối tượng thực nghiệm ....................................................................... 82
3.2.NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ............................ 82
3.2.1. Nội dung và tiến trình thực nghiệm .................................................... 82
3.2.2. Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm ........................................ 84
3.2.2.1. Đánh giá định tính ................................................................................ 84
3.2.2.2. Đánh giá định lượng............................................................................. 85
3.3 PHƯƠNG PHÁP CHUYÊN GIA ..................................................................... 93
3.1.1. Đánh giá định tính ............................................................................... 93
3.2.2. Đánh giá định lượng ............................................................................ 94
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ........................................................................... 95
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................. 97
PHỤ LỤC 1 ........................................................................................................ 99
PHỤ LỤC 2 ...................................................................................................... 102
BẢN SAO THUYẾT MINH ĐỀ TÀI.
SẢN PHẨM CỦA ĐỀ TÀI.

DANH MỤC BẢNG BIỂU
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

Trang
Hình 1.1 - Sắp xếp không gian .................................................................... ........22
Hình 1.2 - Sắp xếp dạng cành ..................................................................... ........22
Sơ đồ 2.1 - Cấu trúc nội dung môn học ...................................................... ........44
Hình 2.1 - Quy trình vận dụng phương pháp phân tích hệ thống trong dạy
học .............................................................................................. ........54
Hình 2.2 - Cấu tạo máy biến áp .................................................................. ........61
Sơ đồ 2.2 - Cấu trúc bài dạy “Cấu tạo và nguyên lý làm việc của máy
biến áp” ............................................................................................. ........63
Hình 2.3 - Các bộ phận của máy điện ......................................................... ........70
Hình 2.4 - Stato động cơ điện một chiều .................................................... ........73
Hình 2.5 - Rôto động cơ điện một chiều ..................................................... ........74

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CẤP BỘ
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
7

http://www.lrc.tnu.edu.vn


Mã số: B2009-TN-08
Chủ nhiệm đề tài:

LÊ THỊ QUỲNH TRANG _ Tel.: 0982310379;
E-mail: [email protected]

Cơ quan chủ trì đề tài: Đại học Thái Nguyên

Tóm tắt: Bài báo trình bày một số kỹ năng thiết kế bài học theo lý thuyết
nhận thức linh hoạt nhằm phát huy tốt vai trò tích cực, chủ động, sáng tạo của
sinh viên trong quá trình dạy học.

+ “Phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề cho sinh viên trong quá trình thảo
luận theo hướng tiếp cận hệ thống”, tạp chí Khoa học và Công nghệ - Đại học
Thái Nguyên , số 5, năm 2010, tr. 140-144;
Tóm tắt: Đổi mới phương pháp dạy học là một nhiệm vụ cấp bách của
ngành giáo dục nước ta trong giai đoạn hiện nay và trong tương lai. Đổi mới
phương pháp dạy học được thực hiện bằng nhiều hình thức khác nhau. Một trong
những hướng nghiên cứu nhằm đổi mới phương pháp dạy học đó là vận dụng
phương pháp tiếp cận hệ thống. Trong quá trình dạy học nói chung, dạy học thảo
luận nói riêng làm thế nào để phát triển được kỹ năng giải quyết vấn đề cho sinh
viên theo hướng tiếp cận hệ thống là vấn đề mà nhiều giáo viên quan tâm. Để
thực hiện được điều đó, trong dạy học thảo luận người giáo viên không chỉ chuẩn
bị tốt nội dung thảo luận và hướng dẫn sinh viên chuẩn bị thảo luận mà còn phải
điều khiển được quá trình thảo luận. Bài bào này sẽ đề cập đến vấn đề nêu trên.
- 01 bài báo cáo tại Hội thảo: “Nâng cao năng lực đào tạo giáo viên kỹ
thuật tại các trường, khoa Sư phạm kỹ thuật đáp ứng nhu cầu xã hội”, Trường đại
học Sư phạm Hà Nội, tháng 11/2010, tr. 188-193;
Tóm tắt: Để hoạt động nhận thức của sinh viên có hiệu quả, người giáo
viên cần phải tích cực hoá hoạt động nhận thức. Một trong các giải pháp là đổi
mới phương pháp dạy học. Bài báo cáo đề xuất vận dụng phương pháp dạy học
tích cực như: hướng dẫn sinh viên tự học, tự nghiên cứu bài học, đọc tài liệu
phục vụ cho môn học, phương pháp thảo luận trong quá trình dạy học nhằm nâng
cao chất lượng họat động nhận thức cho sinh viên.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
9


subjects according to the system oriented approach”.
Code number: B2009-TN-08
Coordinator: LE THI QUYNH TRANG
Implementing Institution: Thai Nguyen University
Cooperating Institution(s): Thai Nguyen University of Technology
Duaration: from 2009 to 2011
1. Objecttives:
- to research and construct a teaching process for industrial engineering
subjects according to the system oriented approach in order to improve the
quality and efficiency of learning and teaching.
- to apply this process into designing some concrete lessons of General
Electric Technology.
2. Main contents:
- Study the theoretical and practical underpinnings of the system oriented
approach.
- Study the learning and teaching of some industrial engineering subjects.
- Build the teaching process for these subjects acording to the system
oriented approach.
- Apply this process into designing some concrete lessons of General
Electric Technology.
- Test, evaluate the efficiency and quality of designed lessons.

3. Results obtained
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
11

http://www.lrc.tnu.edu.vn


- 02 paper in Vietnamese, published in the Journal of Science and

Trong "Kết luận hội nghị lần thứ 6 Ban chấp hành Trung ương khoá IX về
việc thực hiện nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII, phương hướng phát triển giáo
dục đào tạo" đã vạch ra định hướng chung của việc đổi mới phương pháp dạy
học là: "Đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp và bậc học, kết hợp tốt
học với hành, gắn nhà trường với xã hội. Áp dụng những phương pháp dạy học
hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh những năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải
quyết vấn đề" [2]
Với chiến lược là: "Đổi mới và hiện đại hoá phương pháp giáo dục, chuyển
từ truyền đạt tri thức thụ động, giáo viên giảng, học sinh ghi sang hướng dẫn
người học chủ động tư duy trong quá trình tiếp cận tri thức; dạy cho người học
phương pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách hệ thống và có tư duy phân
tích, tổng hợp; phát triển được năng lực của mỗi cá nhân; tăng cường tính chủ
động, tính tự chủ của học sinh ..." [23]
Phát huy tính tích cực học tập của sinh viên 1 là một hướng cơ bản trong đổi
mới phương pháp dạy học.
Đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động,
sáng tạo của người học; tăng cường thực hành, thực tập; kết hợp chặt chẽ giữa đào
tạo, nghiên cứu khoa học và lao động sản xuất; ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông
tin và các thành tựu khác của khoa học, công nghệ vào việc dạy và học.
Tăng cường tính độc lập, tự chủ nhằm phát huy trí sáng tạo của sinh viên.
Hiện nay, xu thế chung của việc đổi mới phương pháp dạy học là sử dụng
các phương pháp dạy học có nhiều tiềm năng phát huy cao độ tính tích cực, chủ
động và sáng tạo của sinh viên, chuyển từ hình thức giáo viên chỉ giới hạn vào
việc truyền đạt thông tin cho sinh viên sang hình thức giáo viên tổ chức hoạt
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
13

http://www.lrc.tnu.edu.vn



Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
14

http://www.lrc.tnu.edu.vn


Quan điểm dạy học hiện đại cho rằng: Dạy học không chỉ dạy kiến thức
đơn thuần mà cái quan trọng hơn là dạy cho sinh viên phương pháp nhận thức,
phương pháp tự lực tìm kiếm tri thức, tự mình chiếm lĩnh tri thức và vận dụng tri
thức vào giải quyết các tình huống quen thuộc và những tình huống thực tế.
Do đó, chuyển từ phương pháp dạy học truyền thống sang phương pháp tích
cực hoá nhận thức, thực chất là tiến hành một cuộc cách mạng trong giáo dục,
đào tạo; làm thay đổi mối quan hệ giáo viên - sinh viên vẫn diễn ra trong các hoạt
động giáo dục từ xưa đến nay, cụ thể là:
• Từ chỗ giáo viên giữ vị trí trung tâm "cung cấp" thông tin cho sinh viên,
chuyển sang lấy sinh viên là trung tâm, chủ thể nhận thức;
• Từ độc thoại sang đối thoại;
• Từ học kiến thức làm trọng sang học phương pháp chiếm lĩnh kiến thức;
• Từ học "giáp mặt" đến tự học...
Muốn làm cuộc cách mạng như vậy, giáo viên phải tự nguyện từ bỏ vai trò
"ban cấp" kiến thức, làm thay sự nhận thức của sinh viên ; từ bỏ sự lạm dụng các
phương pháp giảng giải, thuyết trình, độc thoại chuyển sang vai trò nhà đạo diễn
và thiết kế, người tổ chức - kích thích, người trọng tài - cố vấn trong dạy học...,
trả lại cho sinh viên vai trò chủ thể nhận thức, làm cho sinh viên không còn học
thụ động mà học tích cực bằng hành động của chính mình, nhằm tham gia vào
các khâu giáo dục, qua đó hình thành và hoàn thiện nhân cách.
Tuy nhiên, lâu nay lý thuyết dạy học tích cực lấy người học làm trung tâm
vẫn chưa được vận dụng triệt để, vì vậy chất lượng và hiệu quả dạy học vẫn còn
hạn chế. Để khắc phục tình trạng này, đội ngũ những người làm công tác giáo
dục và đào tạo cần tập trung vào việc nghiên cứu cải tiến phương pháp dạy học

3.3 Phạm vi nghiên cứu: Phương pháp tiếp cận hệ thống trong việc xây dựng
nội dung bài giảng.
4. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
Nếu xây dựng quy trình giảng dạy theo hướng tiếp cận hệ thống trong dạy
học các môn Kỹ thuật công nghiệp một cách khoa học và hợp lý sẽ tạo hứng thú
nhận thức cho sinh viên đồng thời giúp sinh viên lĩnh hội kiến thức vững chắc
hơn, qua đó góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của quá trình dạy học.
5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu cơ sở lý luận, thực tiễn của phương pháp tiếp cận hệ thống;
- Nghiên cứu thực trạng dạy học các môn Kỹ thuật công nghiệp;
- Xây dựng quy trình giảng dạy các môn Kỹ thuật theo hướng tiếp cận hệ thống.
- Vận dụng quy trình giảng dạy theo hướng tiếp cận hệ thống để thiết kế nội
dung một số bài dạy môn học Kỹ thuật điện đại cương.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
16

http://www.lrc.tnu.edu.vn


- Thực nghiệm đánh giá các đề xuất.
6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Phương pháp phân tích – tổng hợp nghiên cứu lý thuyết
- Phương pháp quan sát sư phạm
- Phương pháp điều tra giáo dục
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia
- Phương pháp toán học
7. DỰ KIẾN KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
- Thực hiện được mục tiêu của đề tài;
- Đề xuất được quy trình giảng dạy môn Kỹ thuật điện đại cương theo

triết học khái niệm hệ thống ra đời từ rất sớm. Ngay từ thời cổ đại Arixtôt đã
khẳng định rằng toàn thể lớn hơn tổng số các bộ phận của nó. Phái Xtôia thì giải
thích hệ thống như là một trật tự thế giới. Những tư tưởng đó về sau được Kantơ
và Hêghen phát triển. Chủ nghĩa Mác đã trình bày những nguyên tắc nhận thức
khoa học đối với các hệ thống phát triển hoàn chỉnh. Theo quan điểm của khoa
học hiện đại thì bất kể một khách thể nào trong thế giới hiện thực cũng là một hệ
thống, nghĩa là bao gồm những bộ phận, những yếu tố cấu thành có liên quan nội
tại với nhau.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
18

http://www.lrc.tnu.edu.vn


Đặc trưng cơ bản của hệ thống bao gồm:
1. Mỗi hệ thống gắn liền với một hình thức tổ chức nhất định. Tính tổ chức
ấy thể hiện ở cấu trúc thứ bậc, đặc trưng cho kết cấu hình thức và phương thức
hoạt động của hệ thống. Mỗi hệ thống gồm nhiều phân hệ, nhiều hệ con, nhiều yếu
tố hợp thành. Mỗi phân hệ, mỗi hệ con, mỗi yếu tố ấy vừa là một yếu tố của hệ
thống cao hơn, vừa là một hệ thống của những yếu tố thấp hơn. Như vậy, bất kỳ
một hệ thống nào cũng có thể coi như là một yếu tố của hệ thống thuộc loại cao
hơn, đồng thời các yếu tố của nó cũng có thể là một hệ thống thuộc loại thấp hơn.
2. Do kết quả tác động qua lại giữa các mặt, các yếu tố mà hệ thống với tư
cách là một chỉnh thể có những thuộc tính mới, chất lượng mới, những cái vốn
không có ở các yếu tố và các bộ phận hợp thành hệ thống. Vì lẽ đó, người ta nói
rằng chỉnh thể lớn hơn tổng số các bộ phận của nó.
3. Các hệ thống hữu sinh, kỹ thuật và xã hội có khả năng tự điều chỉnh trên
cơ sở thu thập, tàng trữ, chế biến và xử lý thông tin nhằm đạt đến mục đích nhất
định.
4. Đặc trưng của hệ thống không phải chỉ là các mối liên hệ và quan hệ

hệ thống.
Đối với quá trình dạy học, đầu vào thông thường là:
- Điều kiện giảng dạy và học tập;
- Các thông tin gây nhiễu quá trình dạy học.
d. Đầu ra của hệ thống là các phản ứng trở lại của hệ thống đối với môi
trường. Đối với quá trình dạy học đầu ra là: Sản phẩm đào tạo.
đ. Trạng thái của hệ thống là khả năng kết hợp giữa đầu vào và đầu ra của
hệ thống xét ở một thời điểm nhất định nào đó.
e. Hành vi của hệ thống là tập hợp các đầu ra có thể có của hệ thống trong
một khoảng thời gian nào đó.
g. Mục tiêu của hệ thống là trạng thái mong đợi, cần có của hệ thống sau
một thời gian nào đấy. Không phải hệ thống nào cũng có mục tiêu; chẳng hạn hệ
thống thời tiết là hệ thống không có mục tiêu. Trong hệ thống, có mục tiêu chung
cho cả hệ và các mục tiêu riêng của từng phần tử trong hệ; giữa mục tiêu chung
và mục tiêu riêng có thể có sự thống nhất hoặc không thống nhất.
i. Chức năng của hệ thống là khả năng của hệ thống trong việc biến đầu
vào thành đầu ra. Đó là lý do tồn tại của hệ thống, là khả năng tự biến đổi trạng
thái của hệ thống.
k. Cơ cấu của hệ thống là hình thức cấu tạo bên trong của hệ thống bao
gồm sự sắp xếp các phần tử và xác định mối quan hệ giữa chúng theo một dấu
hiệu nào đó.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
20

http://www.lrc.tnu.edu.vn


Theo định nghĩa đó, cơ cấu được hiểu như một bất biến tương đối của hệ
thống liên quan chặt chẽ tới việc nghiên cứu hay tổ chức một hệ thống cả về mặt
tĩnh và mặt động.


http://www.lrc.tnu.edu.vn


- Tính thống nhất của hệ thống với môi trường bên ngoài. Môi trường là
tất cả những gì bên ngoài hệ thống, có thể tác động đến hệ thống và cũng chịu
những tác động ngược lại từ các hệ thống. Khi nghiên cứu, phân tích một hệ
thống, không những phải chú ý đến tính chất thống nhất bên trong của chúng, mà
còn phải quan tâm thích đáng đến tính thống nhất và tác động qua lại của hệ
thống với môi trường bên ngoài. Chương trình nội dung môn Kỹ thuật điện đại
cương là một hệ thống, khi nghiên cứu, xây dựng chương trình, các tác giả SGK
không chỉ chú ý đến việc lựa chọn các kiến thức điển hình nhất từ hệ thống kiến
thức chuyên ngành Điện mà còn đặc biệt chú ý tới mục tiêu chung của giáo dục,
mục tiêu đào tạo của nhà trường, những yêu cầu của sự công nghiệp hoá hiện đại
hoá đất nước… Xuất phát từ những mối quan hệ khăng khít giữa hệ thống và môi
trường, khi mà nghiên cứu hệ thống, phải xác định đúng phạm vi của hệ thống.
1.1.1.4. Đặc điểm của hệ thống
Từ những tính chất của hệ thống như trên đã phân tích, những đặc điểm
chính của hệ thống có thể tóm tắt như sau:
- Hệ thống là một tổng thể gồm nhiều yếu tố (bộ phận) quan hệ và tương
tác với nhau và với môi trường xung quanh. Do đó, không thể tách rời từng yếu
tố để nghiên cứu mà phải xét mỗi yếu tố trong mối tương quan và tác động qua
lại giữa với các yếu tố khác và với môi trường.
- Nhiều đối tượng phức tạp khác nhau có những đặc trưng hệ thống giống
nhau. Do đó, có thể nghiên cứu những tính chất tổng quát, những vấn đề tổng
quát, những quy luật vận động tổng quát của các hệ thống phức tạp để vận dụng
vào từng hệ thống đặc thù ở những lĩnh vực hoạt động khác nhau trong kinh tế,
xã hội, sinh vật, khoa học kỹ thuật. Đồng thời, mỗi hệ thống đặc thù có những
tính chất và quy luật vận động riêng của nó.
- Vận động là thuộc tính của hệ thống, do đó phải xem xét mỗi hệ thống

chức năng nhất định trong một cấu trúc cụ thể.
1.1.1.6. Khái niệm tiếp cận hệ thống
Khái niệm tiếp cận (approach) ở đây được hiểu là cách chọn chỗ đứng
của người nghiên cứu, từ đó nhìn nhận và giải quyết những vấn đề liên quan.
Cùng một đối tượng, với cách tiếp cận khác nhau có thể đạt được những
hiệu quả khác nhau trong việc phát hiện những thuộc tính và quan hệ trên đối
tượng.
Nói đến phương pháp là nói tới những nguyên tắc, cách thức và trình tự
thực hiện một hoạt động để đạt mục đích đề ra. Do đó, một cách thức, có thể coi
nó bao gồm:
– Những phương pháp nhận thức thế giới.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
23

http://www.lrc.tnu.edu.vn


– Những phương pháp cải biến (gắn liền với những kỹ năng, cách thức,
phương tiện…). Đây là tính chất đặc trưng của quá trình dạy học các môn khoa
học ứng dụng nói chung cũng như môn Kỹ thuật điện đại cương nói riêng.
Trong khoa học giáo dục, không thể chỉ nghiên cứu các phương pháp cụ
thể mà còn phải nghiên cứu cách tiếp cận tổng quát các vấn đề hiện thực trong
giáo dục tức là nghiên cứu cả bậc trung gian giữa phương pháp luận và phương
pháp cụ thể. Cùng với các phương pháp tiếp cận khác trong khoa học giáo dục
phương pháp tiếp cận hệ thống cũng nằm ở vị trí trung gian đó.
Đây là phương pháp được sử dụng phổ biến nhất. Cơ sở triết học của
phương pháp này là:
– quan hệ giữa bộ phận với toàn thể, và
– biện chứng của sự phát triển.
Phương pháp này đòi hỏi khi nghiên cứu một vấn đề cần phải tuân thủ các

đến yêu cầu chung của chương, của môn học, của nhà trường và xã hội.
Việc sử dụng lý thuyết hệ thống đã được áp dụng ở nhiều ngành, nhiều lĩnh
vực khoa học khác nhau và đã đem lại kết quả đáng khích lệ như trong lĩnh vực
khoa học sinh vật, toán học, ngôn ngữ học, xã hội học, nhân chủng học và đặc biệt
là kinh tế học…
Ở nước ta việc nghiên cứu, ứng dụng lý thuyết hệ thống được triển khai với
những mức độ khác nhau ở nhiều cơ quan trường học, trung tâm nghiên cứu kinh
tế xã hội từ những năm 1960 và đã thu được những kết quả bước đầu. Đối với
lĩnh vực kinh tế, một số tác giả như Phạm Đình Phùng (Đại học tài chính kế
toán), Hà Huy Toàn (Đại học kinh tế quốc dân), Cao Xuân Hoà (Đại học kinh tế
quốc dân)… đã chọn phương pháp tiếp cận hệ thống để nghiên cứu và thu được
những kết quả nhất định [8,19]. Trong lĩnh vực giáo dục, tác giả Lâm Quang Dốc
đã thành công trong việc xác lập hệ thống kiến thức bản đồ (môn Địa lí) trường
phổ thông Việt Nam bằng phương pháp tiếp cận hệ thống [3]. Năm 2009, tác giả
Nguyễn Thị Nghĩa bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Giáo dục học “Vận dụng
tiếp cận hệ thống trong dạy học Sinh học cơ thể lớp 11 trung học phổ thông phân
ban” [16], cũng trong năm đó tác giả Nguyễn Phương Liên đã bảo vệ thành công
luận án Tiến sĩ Giáo dục học “Vận dụng lý thuyết hệ thống để xây dựng cấu trúc
bài dạy Đại lý lớp 11 với các phần mềm tin học”[13]. Nhưng để vận dụng cụ thể
phương pháp tiếp cận hệ thống để xây dựng quy trình giảng dạy các môn kỹ
thuật công nghiệp chúng tôi chưa thấy có công trình nào nghiên cứu.
Vì vậy chúng tôi lựa chọn cách tiếp cận hệ thống trong dạy các môn Kỹ
thuật công nghiệp làm đối tượng nghiên cứu.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN
25

http://www.lrc.tnu.edu.vn