CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

MÔ TẢ SÁNG KIẾN
Mã số: ......................................
1. Tên sáng kiến: “Một vài biện pháp bồi dưỡng Học sinh năng khiếu thi

Vẽ tranh hè cấp THCS”
2. Lĩnh vực: Giáo dục
3. Mô tả bản chất của sáng kiến
3.1. Tình trạng giải pháp đã biết:
- Xuất phát từ yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học ở các môn cấp THCS nhằm
thực hiện mục tiêu đổi mới giáo dục toàn diện;
- Thực hiện theo Quyết định của PGD&ĐT về việc tham gia cuộc thi: “Vẽ tranh
hè cấp THCS”;
- Thực hiện theo kế hoạch hoạt động mỗi năm học của trường về việc bồi dưỡng
học sinh giỏi, HS năng khiếu các môn. Trong đó có môn Mĩ thuật để chọn ra đội tuyển
bồi dưỡng dự thi cấp huyện hàng năm đạt kết quả.
- Đầu mỗi năm học, Ban giám hiệu trường tổ chức cho GV bộ môn tự lựa chọn HS
vào đội tuyển trong số HS mình dạy dựa vào kết quả học tập (Năng khiếu riêng của mỗi
HS). Có thể tổ chức cho HS thi vào các dịp lễ đầu năm như: Lễ nhà giáo Việt Nam 20. 11,
thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam 22. 12,... Qua các hội thi GV bộ môn lựa chọn ra
các em có năng khiếu tốt vào đội tuyển để bồi dưỡng (Chọn mỗi khối 1- 3 HS đủ số lượng
theo qui định).
- Sau khi chọn đội tuyển, GV tiến hành bồi dưỡng:
+ Số tiết: 1 tiết / tuần (Ôn kèm vào tiết dạy trên lớp trong tuần);
+ Cách thức: Ôn lồng vào giờ thực hành, luyện tập của phân môn vẽ tranh. Cho HS
luyện tập thêm ở nhà.
+ Nội dung: Theo tinh thần chung của hội thi Vẽ tranh hè các năm.


hưởng không ít đến chất lượng của đội tuyển năng khiếu vẽ tranh.
- Một khó khăn nữa của GV bồi dưỡng học sinh năng khiếu vẽ tranh là vấn đề
định hướng bồi dưỡng, nhất là cách thức, nội dung, phương pháp bồi dưỡng. Kinh
nghiệm của mỗi cá nhân và những tư liệu tham khảo cũng còn quá ít. Chính từ những
2


lý do này mà GV rất lo lắng khi được phân công bồi dưỡng. Giáo viên phải không
ngừng nghiên cứu vận dụng kết hợp linh hoạt nhiều phương pháp dạy học để có cách
hướng dẫn phù hợp nhất thu hút học sinh theo học bồi dưỡng môn Mĩ thuật một cách
tự giác, có niềm vui và hứng thú trong khi học. Bằng tấm lòng yêu thương, sự nhiệt
tình, tận tâm để từ đó học sinh cảm nhận được mà ra sức luyện tâp và đạt được kết
quả cao.
Những ưu, khuyết điểm trên là tình hình thực tế mà tôi tìm hiểu được thông qua
trao đổi, gặp gỡ trực tiếp với GV bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn Mĩ thuật ở tại
trường và các trường bạn.
3.2. Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến
3.2.1. Mục đích của giải pháp
Đề tài được thực hiện nhằm nêu lên một số biện pháp để giải quyết những khó
khăn mà GV Mĩ thuật THCS thường gặp phải trong việc tuyển chọn và BD HS năng
khiếu. Qua đó, góp phần thực hiện một số mục tiêu:
- Nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho bản thân;
- Trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp trong thực hiện nhiệm vụ chuyên môn;
- Nâng cao chất lượng đội tuyển HS năng khiếu vẽ tranh hè nói riêng và chất
lượng môn Mĩ thuật nói chung.
3.2.2. Những điểm khác biệt, tính mới của giải pháp so với giải pháp đã và
đang được áp dụng:
- Tổng hợp, khái quát và phân tích rõ tình hình, đặc điểm của HS có năng khiếu
môn Mĩ thuật để từ đó đề xuất giải pháp tuyển chọn được những HS có năng khiếu để
tiến hành bồi dưỡng;

trên một tác phẩm. Có khả năng tiếp thu nhanh, có trí nhớ bền vững, có khả năng phát
hiện thẩm mỹ và biết sáng tạo, sắc sảo và chặt chẽ trong tư duy, tinh tế trong cảm thụ
và trong cách thể hiện một bức tranh;
HS năng khiếu Mĩ thuật phải có vốn tư liệu phong phú về hội họa, hiểu biết nhiều
về cuộc đời và sự nghiệp của các họa sĩ trong và ngoài nước, trong và ngoài chương
trình qua sự sưu tầm đọc, tích luỹ; phải có sự hiểu biết nhiều về các tác hội họa;
Một trong những biểu hiện không thể thiếu của HS năng khiếu Mĩ thuật là
rất giàu cảm xúc và thường nhạy cảm trước mọi vấn đề, trước cuộc sống. Sự nhạy cảm

4


ở các em luôn gắn liền sự thông minh, nhạy bén và nhất là thông minh trong lựa chọn
sử dụng đường nét, hình ảnh, màu sắc để thể hiện tranh vẽ.
3.2.3.1.2. Phát hiện học sinh năng khiếu Mĩ thuật

Việc phát hiện học sinh năng khiếu Mĩ thuật có tính chất quyết định đến chất
lượng đội tuyển học sinh năng khiếu nên có ý nghĩa rất quan trọng. Giáo viên dạy Mĩ
thuật cần quan sát để nắm bắt kỹ năng vẽ hình, vẽ màu của các em. Một phần, học sinh
năng khiếu Mĩ thuật bộc lộ khả năng vẽ qua những kỹ năng này. Các em có khả năng
vẽ hình nhanh, vẽ màu hài hòa các đề tài theo năng khiếu của bản thân. Hoặc thông
qua một nét vẽ, một dáng người hoặc một hình ảnh nào đó thì đối với học sinh có năng
khiếu Mĩ thuật cách vẽ hình, vẽ màu sắc cũng thường rõ ràng, có cảm xúc riêng dễ
dàng thu hút người xem. Thông qua đó, giáo viên có thể phát hiện ra những học sinh
có năng khiếu để bồi dưỡng.Việc phát hiện và BD HS năng khiếu Mĩ thuật cần được
tiến hành từ đầu lớp 6. Cơ sở của việc tuyển chọn của tôi là:
Trước tiên là, tìm hiểu kết quả của HS ở cấp Tiểu học qua cách xếp loại, đánh
giá nhận xét thi cuối kì (chủ yếu ở lớp 5) qua kết quả cuộc thi “ Vẽ tranh hè” các năm
học trước. Ngoài ra, tôi còn tìm hiểu thêm ở giáo viên đã trực tiếp giảng dạy học sinh
ở tiểu học để biết được khả năng vẽ tranh của học sinh;

phẩm hội họa); có cách cảm nhận riêng, độc đáo về bố cục, hình ảnh, màu sắc của tác
phẩm; có cách vẽ, thể hiện bức tranh mang đậm sắc thái cá nhân…
3.2.3.2.2. Xây dựng nội dung BD HS năng khiếu Mĩ thuật
a) Về kiến thức: Ôn tập và hệ thống lại các kiến thức đã học, mở rộng nâng cao
để học sinh hiểu sâu hơn những vấn đề đã tiếp thu trên lớp. Tăng cường thực hành để
học sinh luyện kĩ năng vẽ. Nội dung cụ thể là:
- Lựa chọn nội dung đề tài: Triển khai các đề tài vẽ tranh trong chương trình các
khối lớp. Nhưng chủ yếu đi sâu vào các đề tài thực tiễn, gắn với các hoạt động hè,
thường tổ chức vẽ tranh các năm trước. Bên cạnh đó còn giới thiệu mở rộng thêm các
đề tài mang tính thời đại có liên quan qua nghiên cứu từ các sách, báo, truyền thông
ngoài chương trình. Nắm bắt kịp thời các thông tin, GV cung cấp cho học sinh các chủ
đề có thể vẽ tranh. Từng đề tài HS sẽ vận dụng kiến thức đã học để có thể tự khai thác
nhiều nội dung, nhiều hoạt động để thể hiện thành một bức tranh. (VD: Vẽ một bức
tranh đề tài môi trường. HS có thể vẽ các nội dung về: Môi trường không khí, Môi
trường nước,...)
- Các bước của một bài vẽ tranh: Hệ thống lại kiến thức về:
+ Bố cục: Phải thể hiện một chặt chẽ, rõ mảng hình chính, mảng hình phụ;
6


+ Hình vẽ: Cần rõ ràng về đường nét, hình chính, hình phụ. Hình người đúng tỉ
lệ, đúng dáng,… Hình cây cối, đồ vật phải phù hợp nội dung của đề tài,…Bên cạnh
cần đảm bảo đúng luật xa, gần,…;
+ Màu sắc: Phải có đậm, nhạt, hài hòa, rõ trọng tâm của chủ đề,...
b) Về kĩ năng: Tập trung nhiều thời gian để HS vẽ bài, chủ yếu xoáy sâu vào
những đề tài: gần gũi, quen thuộc với nhiều hoạt động, nhiều nội dung:
+ Xây dựng được những ý tưởng tốt khi chọn nội dung của một đề tài;
+ Cảm nhận tốt các hoạt động diễn theo một chủ đề (Chủ đề Học tập gồm: Các
hoạt động học tập ở trường, các hoạt động học tập ở nhà,… Chủ đề ngày Nhà giáo Việt
Nam gồm các hình thức: Thi vẽ tranh, làm báo tường, trang trí lớp, các hoạt động thể

+ Giáo viên hướng dẫn HS sưu tầm tài liệu tham khảo một cách có chọn lọc, có
hệ thống theo chủ đề nhất định. Khi xem các bức tranh tham khảo cần hướng dẫn học
sinh biết rút ra những gía trị thẫm mỹ chính trong mỗi bài, ghi nhớ lại những cái hay,
những ý tưởng chủ đạo phù hợp với thực tiễn để có thể vận dụng trong quá trình học
vẽ bộ môn vào sổ tay Mĩ thuật. Tự tập luyện, tự vẽ thường xuyên có hệ thống, khoa
học, hợp lý sẽ làm tăng khả năng tư duy độc lập, sáng tạo của học sinh, giúp học sinh
luôn chủ động trong lĩnh hội thẫm mỹ, biến cái đẹp quan sát được từ tranh vẽ thành
những giá trị đích thực của bản thân để hình thành những phẩm chất, năng lực mới
giúp các em đạt hiệu quả cao trong quá trình học tập bộ môn;
+ Tổ chức cho các em học tập lẫn nhau: mỗi tuần/ 1 tiết GV chọn những bài vẽ
tốt treo lên bảng cho các em cùng tham khảo, trao đổi theo từng chủ đề mà GV đã cho,
sau đó HS nêu ý kiến nhận xét của bản thân. GV thống nhất ý kiến, bỗ sung lại cho HS
về sửa chữa, hoàn chĩnh bài vẽ;
+ Nêu và giải đáp thắc mắc: mỗi tuần, GV dành ra một khoảng thời gian để HS
trao đổi và đưa ra những vấn đề chưa rõ hoặc còn vướng mắc mà nhóm không thống
nhất để GV phân tích thêm. Từ đó giúp các em khắc sâu hơn các kiến thức. Trong
khoảng thời gian này, GV cũng sẽ gợi ý để HS nêu thắc mắc nhiều hơn và khích lệ để
các em tự tìm hướng giải quyết ngày một tốt hơn;
+ Ra đề tài cho HS tự thi vẽ với nhau để GV nắm được kết quả học tập của HS và
kịp thời uốn nắn, sửa chữa những sai sót để các em rút kinh nghiệm. Qua kết quả cuộc
thi GV khen ngợi các em vẽ tốt để tăng sự phấn khởi, thi đua lẫn nhau của các em.
Đồng thời, động viên các em vẽ còn nhiều sai xót nhanh tiến bộ hơn.

8


3.2.3.2.4. Định hướng bồi dưỡng, rèn kĩ năng phân tích và lựa chọn nội dung
cho đề tài.
* Rèn luyện kỹ năng phân tích nội dung cho đề tài.
Xét đến cùng, việc dạy HS làm vẽ bài, rèn luyện kỹ năng thể hiện một bức tranh


+ Làm sạch cỏ dại ven đường;
+ Trồng cây xanh ven đường;
9


+ Tuyên truyền, giữ gìn và tham gia làm vệ sinh các nguồn nước ở kênh, rạch,
dòng sông;….
Sau khi hiểu được nội dung của đề tài. HS không còn phải sợ bài vẽ mình sai đề
tài. Tạo tâm lí thoải mái thể hiện năng khiếu vẽ bằng hết khả năng của bản thân.
* Rèn luyện kỹ năng lựa chọn nội dung cho đề tài.
Thực tế giảng dạy giúp tôi ý thức sâu sắc rằng, việc lựa chọn nội dung cho đề tài
là một khâu quan trọng của quá trình thể hiện một bức tranh. Lựa chọn nội dung cho
đề tài đúng và hay sẽ phân hoá được trình độ HS, giúp người thầy xác định đúng điểm
mạnh, điểm yếu của mỗi HS từ đó có thể đánh giá khách quan, chính xác, công bằng
năng lực, sự cố gắng vươn lên của HS; đồng thời tạo được niềm tin và hứng thú học vẽ
cho HS khi các em hiểu được năng lực của mình. Ngược lại, lựa chọn nội dung thiếu
chính xác hoặc sai đề tài không những không vẽ tốt một tác phẩm mà còn làm giảm
hứng thú học vẽ, giảm tính sáng tạo, thẫm mỹ của HS;
HS lựa chọn đúng nội dung cho đề tài để vẽ tranh. Trong những năm qua, chúng
tôi nhận thấy HS sẽ bọc lộ hết năng lực cảm thụ giá trị thẫm mỹ của các em. Từ nhận
thức đó, trong quá trình rèn luyện kỹ năng vẽ tranh cho học sinh, chúng tôi thường tập
trung nhiều vào lựa chọn nội dung cho đề tài. Ví dụ: Sau khi phân tích các nội dung để
vẽ một bức tranh đề tài Giữ gìn vệ sinh mội trường như trên, GV yêu cầu HS lựa chọn
cho mình một nội dung mình tâm đắc để vẽ. Có HS thích vẽ các hoạt động diễn ra ở
nhà, cũng có HS lựa chọn những hoạt động diễn ra ở trường,… để hoàn thành một tác
phẩm.
3.2.3.2.5. Định hướng rèn luyện kỹ năng sưu tầm tài liệu vẽ một bức tranh
Sưu tầm tài liệu là một việc không thể thiếu để vẽ tốt một bức tranh. Ngay từ đầu
năm học lớp 6 GV phải nhắc nhỡ HS thực hiện cuốn tư liệu Mĩ thuật. Cuốn tư liệu này

Bước đầu tiên trong rèn kỹ năng vẽ hình là hướng dẫn cho HS năng khiếu tham
gia BD các hình ảnh để vẽ tranh. Các hình ảnh này còn tùy thuộc vào nội dung của
một bức tranh. Chủ yếu là hình: dáng người, cây cối, cảnh vật, con vật, các đồ vật,…
Trong bức tranh bao giờ cũng có hình ảnh chính và hình ảnh phụ. Hình ảnh chính
được đặt trong mảng chính, hình ảnh phụ đặt trong mảng phụ. Tùy theo nội dung mà
GV BD hướng cho HS cách chọn hình ảnh chính, phụ cho phù hợp. Một bức tranh
hoàn chỉnh không thể thiếu hình ảnh chính và hình ảnh phụ. Vì vậy, khi vẽ hình vào
bức tranh cần phải tập:
11


-

Vẽ hình người phải: Rõ dáng, đúng tỉ lệ, có dáng động (Đi đứng, chạy, nhảy,

khom, vác, khiêng,..), dáng tĩnh; thể hiện được trang thái, lứa tuổi, trang phục,…
-

Vẽ hình cây cối, cảnh vật cho rõ cây gì, cảnh ở đâu, thời điểm nào,…

-

Vẽ hình con vật phải rõ con vật gì, tư thế của các con vật như thế nào cho phù

hợp với các hình ảnh khác trong tranh,…
-

Vẽ hình các đồ vật cần cụ thể đồ vật đó, lựa chọn ví trí đặt trong tranh, góc

nhìn các đồ vật,…

12


Bên cạnh khi vẽ màu cho một bức tranh, cần chú ý thể hiện rõ trọng tâm, nổi bậc
hình ảnh chính, đúng luật xa gần, đúng gam màu, tạo được sự hài hòa cho bức tranh,...
Để đạt được những yêu cầu đó, HS cần phải tham khảo thêm những tranh vẽ của
các họa sĩ; có thể học tập cách vẽ của các bạn của mình (những bài vẽ đẹp ở nhiều
chất liệu). Hình thức này rất có hiệu quả bởi đó là những bức tranh, bài vẽ đẹp có thể
do chính các em vẽ; Các em rất tự hào khi có được bức tranh, bài vẽ đẹp mà được thầy
cô và bạn mình trân trọng.
Kỹ năng vẽ màu một bức tranh phải được tiến hành thường xuyên bằng hình thức
vẽ ở trường và vẽ thêm ở nhà, GV tranh thủ nhận xét thật kỹ bài vẽ màu cho các em.
* Nhận xét và xếp loại bài vẽ
Đối với các em HS năng khiếu môn Mĩ thuật, khi xếp loại bài vẽ GV phải chỉ ra
được điểm mạnh, yếu cơ bản của mỗi bài; theo dõi và động viên kịp thời mức độ tiến
bộ của mỗi HS trong từng bài vẽ. Khi xếp loại, GV phải chỉ ra các lỗi cụ thể về nội
dung, bố cục, hình ảnh, màu sắc,... trên từng bài vẽ. Phân tích cho HS hiểu những nét
tiêu biểu, nổi bậc, điểm yếu; tìm ra nguyên nhân và định hướng cách sữa chữa để HS
có thể phát huy tốt ưu điểm và tự khắc phục các sai xót của mình. Và để tạo hứng thú,
GV có thể tổ chức hướng dẫn cho học sinh tự nhận xét và xếp loại bài cho nhau.
* Đánh giá học sinh theo định kì
Khi thực hiện kế hoạch bồi dưỡng giáo viên phải kiểm tra tiến độ thực hiện và
kết quả học sinh tiếp thu kiến thức ở mức độ nào, học sinh tiến bộ ở điểm nào, còn
những điểm yếu nào cần khắc phục; kiểm tra đánh giá định kì (1- 2 tuần/ 1 bài vẽ)
giúp cho học sinh đánh giá khả năng vẽ của mình so với các bạn trong đội tuyển để các
em phấn đấu nhiều hơn. Giáo viên khen ngợi những em có kết quả tốt, động viên các
em có kết quả chưa cao để các em thi đua cùng nhau phấn đấu. Mặt khác kiểm tra
thường xuyên giúp GV tuyển chọn đúng đối tượng HS năng khiếu và qua kết quả GV
đánh giá được hiệu quả của kế hoạch, phương pháp bồi dưỡng, nếu HS không tiến bộ
GV kịp thời điều chỉnh phương pháp và từ đó có những quyết định sư phạm chính xác

kết quả tốt và mang tính bền vững.
- Những người tham gia tổ chức áp dụng sáng kiến lần đầu: Không có
- Tài liệu kèm theo: Không có

14


* DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
-

THCS: Trung học cơ sở
BD: Bồi dưỡng
HS: Học sinh
GV: Giáo viên
MT: Mĩ thuật
SKKN: Sáng kiến kinh nghiệm

15