CHÉ Đ ộ THANH TRA, GIÁM SÁT QUAN LẠI THỜI MINH
MẠNG (1820 - 1840): c o CẤU TỞ CHỨC, HOẠT ĐỘNG,
HIỆU QUẢ VÀ NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Lê Thị Thu Hiền

L. Co' cấu tố chức các đoàn thanh tra và CO’ quan giám sát dưới thời
Minh Mạng

1.1. Đoàn thanh tra
T h e o Đ à o D u y A n h t r o n g Iíán Việt từ điển, t h a n h t r a c ó n g h ĩ a là: “quan lại

do chính p h ủ sai đi x e m xét ở nhân dân m à dấu hình, không cho người biết, chỉ đi
n g ầ m xét tra cho đ ư ợ c t h ự c t íc h quan lại và tình hình địa p h ư ơ n g T u y n h iê n ,
q u a v i ệ c tìm h i ế u c á c n g u ồ n c ổ sử , c h ú n g tô i t h ấ y d ư ớ i t r i ề u M i n h M ạ n g , n h à v u a
đ ã c h o t h à n h lập c á c đ o à n t h a n h tra đ ể k i ể m tra h o ạ t đ ộ n g q u a n lại k h ô n g c h ỉ ở đ ịa
p h ư ơ n g m à c ả ở c á c c ơ q u a n h à n h c h ín h t r u n g ư ơ n g . C á c p h á i đ o à n n à y đ ư ợ c
t h à n h lập v à h o ạ t đ ộ n e c ô n g k h a i t h e o th ờ i g ia n n h ấ t đ ị n h ( c á c k h ó a t h a n h tra).
S a u đ â y là b ả n g t h ố n g k ê c á c đ o à n t h a n h tra ử t r u n g ư ơ n g đ ư ợ c t h à n h lập d ư ớ i
t r iề u M i n h M ạ n g :
B

ả

n

g

1 :

Các phái đoàn thanh tra ỏ' trung ương đưọc thành lập dưói
triều Minh Mạng


1832

T ha n h tra Nội các

6 năm 1 khóa

N g u ồ n : Đ ạ i N am th ự c lụ c , t ậ p 2 ,3

* T h S . , K h o a L ịc h s ử , T r ư ờ n g Đ ạ i h ọ c S ư p h ạ m , Đ ạ i h ọ c Đ à N ằ n g .
1. Đ à o D u y A n h , 2 0 0 5 , H á n Việt từ điể n , N x b G i á o d ụ c , tr. 2 6 5 .

391


VIỆT NAM HỌC - KỸ YẺU HỘI THẢO QUỐC TÉ LÀN THÚ TƯ

N h ư v ậ y , t r o n g th ờ i g ia n trị vì đ ấ t n ư ớ c , M in h M a n s đ ã đ ịn h lệ th à n h lập các
đ o à n t h a n h tra c á c b ộ n h ư b ộ H ộ , b ộ C ô n 2 th e o kì h ạ n t h ô n a th ư ờ n g là 6 n ă m 1
k h ó a . M in h M ạ n s rấ t c h ú t r ọ n g đ ế n h o ạ t đ ộ n g c ủ a c á c B ộ c h o n ê n h ầ u hết các đ o à n
th a n h tra m à ô n s c h o t h à n h lập đ ề u c ó n h iệ m v ụ t h a n h tra c á c B ộ trên n h iề u m ặ t
n h ư : sô s á c h , h o ạ t độns;, k h ả n ă n a làm v iệ c c ủ a c á c q u a n lạ i ...
Ở đ ịa p h ư ơ n g , n h à v u a c ũ n g c h o th à n h lập các đ o à n th a n h tra th e o kì h ạ n 3
n ă m h o ặ c 6 n ă m t h a n h tra t ừ n e tỉnh. T r o n g n h ữ n g t r ư ờ n a h ợ p đ ặ c biệt, nhất là đổi
v ớ i các tỉn h v ừ a trải q u a c ơ n b in h lửa, g iặ c dã, m ấ t m ù a , đói k é m . d â n tình lao loạn,
triề u đ ìn h t h ư ờ n g tổ c h ứ c m ộ t đ o à n th a n h tra đ ặ c biệt g ọ i là K in h lư ợ c đại sứ. đ ứ n g
đ ầ u là m ộ t h o ặ c h a i v i ê n đại th ần có uy tín đi k in h lí các tỉn h với n h iệ m vụ: L ự a
c h ọ n m ư u hav, là m lợi trừ hại, s ờ o a n u ổ n g đ ịa p h ư ơ n g . P h à m làm m ọi việc đ ề u
p h ả i m ộ t m ự c c ô n e b ằ n g , tr u n g trự c đ ể đi đế n c h ỗ th ả y đ ề u ổ n thỏa.
N h ư vậy. d ư ớ i triề u M in h M ạ n g , c á c đ o à n t h a n h tra đ ư ợ c duy tri và tă n g

C H Ế Đ ộ THANH TRA, GIÁM SÁT QUAN LẠI THỜI MINH MANG

B ả n g 2: Khóa thanh tra ỏ c á c địa phương năm 1838 trỏ' đi

Nhân sư
Địa phương

4 người

Hà Nôi
Bình

Đ ịnh,

Q uáng

Nam ,

3 người

N ghệ An, T hanh Hoa

Tỉnh lớn

Quan sỏ' tại

Thuộc ty các Nha 6
bô theo làm viêc

Tứ


Tinh vừa

Thừa

Thiên,

Quảng

Ngãi, Phú Yên, K hánh Hòa,

N gũ

Bình T huận, Biên Hòa, Định

ngoại

Tường, H à Tiên, Hà Tĩnh,

K hoa đạo mỗi hạt

N inh
Q uàng

Bình,
Yên,

H ưng

Yên,

T r o n g n h ữ n g n ă m t ừ 1820 đế n 1832, M in h M ạ n g tiế p tụ c c h o d u y trì h o ạ t
đ'ộ n g c ủ a hai tổ c h ứ c e i á m sá t là N g ự s ử đài v à L ụ c k h o a v ớ i c h ứ c n ă n g , n h i ệ m v ụ
g iố n g n h ư n h ữ n g triề u đ ạ i t r ư ớ c đ ã q u y đ ịnh. T r o n g đó , N g ự s ử đài là tổ c h ứ c để:

'\giữ giềng moi, răn p h o n g độ (của các quan) p h à m tiểu tướng có tội, các ty trái
pihép và thời chính có thiếu sót” , c ò n L ụ c k h o a là tổ c h ứ c c h u y ê n g i á m sá t h o ạ t
đ 'ộ n g c ủ a L ụ c bộ.
1.. P h a n Đ ạ i D o ã n ( c h ủ b i ê n ) , 1 9 9 8 , M ộ t số vấn đề về quan ch ế triều N guyễn , N x b T h u ậ n H ó a ,
H uế, tra n g 35.

393


VIỆT NAM HỌC - KỶ YÉU HỘI THẢO QUỎC TẾ LÀN THỨ TU

N ă m 1832, M i n h M ạ n g th à n h lập c ơ q u a n Đ ô sát v iệ n đ ó n g vai trò k iể m soát
v à g i á m s á t cả triề u đ ìn h n h ằ m th ự c hiện ý đồ t ă n g c ư ờ n g g iá m sát từ t r u n g ương
đ ên đ ịa p h ư ơ n g , “ quyền hành nặng nhẹ kiềm chế lẫn

nhau, chức tước lớn nhỏ ròng

buộc lân nhau ". S ự x u ấ t h iệ n c ủ a Đ ô sát v iệ n k h ô n s chỉ h o à n to à n th ự c h iệ n chức
n ă n g g iá m sát m à c ò n tạ o đ iề u kiện c h o c ơ q u a n T ư p h á p d ư ớ i triều M in h M ạ n e đi
v à o h o à n c h ỉn h .
K hi th à n h lập Đ ô sát v iệ n , v u a M in h M ạ n e đ ã th a m k h ả o c ó c h ọ n lọc m ô hình
cơ q u a n Đ ô sá t v iệ n c ủ a n h à T h a n h , d ự a trê n m ô h ìn h đó v u a M in h M ạ n g đã áp
d ụ n e m ộ t c á ch s á n g t ạ o th ể h iệ n n g a y t r o n a v iệ c q u y đ ịn h c h ứ c n ă n g v à n h iệ m vụ
c ủ a c ơ q u a n này. N e u đ ố i v ớ i n h à T h a n h , Đ ô sát viện g iữ v iệ c g iá m sát ở lịa
p h ư ơ n g thì d ư ớ i triề u M in h M ạ n g Đ ô sát v iệ n đ ư ợ c đ ặ t ở vị trí q u a n trọ n g , là c ơ
q u a n g iá m sát c a o n h â t, g i á m sá t cả to àn b ộ triề u đ ìn h tru n g ư ơ n s c ũ n g n h ư hộ n áy


Đại Nam thực lục, tập 3, Nxb Giáo dục, trang 362.


C HẾ ĐÔ THANH TRA, GIÁM SÁT Q U AN LAI THỜI MINH MẠNG.

phép đều được phép hặc t ấ u Đ ồ n o thời khi c ó đ iề u trầ n h o ặ c k iế n n g h ị v ề n h ừ n a
v i ệ c q u a n h ệ đ ế n c h ín h trị thì n h ữ n e v iê n g iá m s á t n à y đ ư ợ c q u y ề n n i ê m p h o n e kín
đ ệ t h ẳ n g lên n h à v u a .

về c ơ c ấ u . Đ ô sát v iệ n đ ư ợ c tổ c h ứ c th e o s ơ đ ồ sau:
V iệ n T r ư ở n e
(T ả, h ữ u Đ ô n g ự sử)

Lục khoa

G i á m sá t n g ự s ử m ư ờ i sá u đạ o

(C ấp sự trung)

( G i á m sát n g ự sử)

H ai ty e iú p v iệ c *
( L ụ c sự, th ư lại)
Đ ứ n c đ ầ u Đ ô sát v iệ n là hai vị t r ư ở n a q u a n T ả , h ữ u đ ô n g ự s ử m a n g h à m
c h á n h nhị p h ẩ m , g iú p v iệ c c h o T ả , h ữ u đô n g ự s ử là T ả , h ữ u p h ó đ ô ngụ' s ử m a n g
h à m tò n g nhị p h ẩ m . N h ư v ậ y , c h ứ c q u a n V iệ n t r ư ở n g n g a n g vớ i c h ứ c T h ư ợ n g th ư
s á u B ộ , T ả . h ữ u p h ó đ ô na;ự s ử n g a n g vớ i c h ứ c T h a m tri s á u bộ. Đ ồ n g th ờ i, trư ở n g
q u a n Đ ô sát v iệ n , T h ư ợ n g th ư s á u bộ, T h ô n g c h ín h s ứ ty v à Đ ạ i lý tự h ợ p th à n h


K in h th à n h n h ư L ụ c k h o a c ủ a n h à T h a n h .

2. Hoạt động thanh tra, giám sát quan lại dưói thòi Minh Mạng
C ô n g v iệ c t h a n h tra, g i á m s á t q u a n lại d ư ớ i th ờ i M in h M ạ n e h o ạ t đ ộ n s d ự a
trên 3 nguyên tắc c h ủ đ ạ o : T h a n h tra , g i á m sá t t h e o h ệ t h ố n g d ọ c c ủ a c á c c ấ p h à n h
c h ín h ; t h a n h tra, g i á m s á t t r o n s nội b ộ c á c c ấ p h à n h c h ín h ; t h a n h tra , g iá m sá t c h é o
lẫn n h a u g iữ a cá c c ấ p b ậ c h à n h c h ín h . B ê n c ạ n h đó , đ ế h o ạ t đ ộ n g t h a n h tra, g i á m sát
th ự c s ự c ó hiệu q u ả , M i n h M ạ n s d ã c h o thi h à n h một so chính sách, biện pháp ho

trợ n h ư n g h iê m trị q u a n lại t h a n h tra, g i á m sá t k h ô n e làm đ ú n g c h ứ c trá c h ; k h ả o
h ạ c h q u a n lại; q u y đ ịn h n e u y ê n tắ c hồi tị h a y c ó n h ữ n g c h ín h s á c h đãi n s ộ đ ổ i với
các q u a n th a n h liê m c h í n h t r ự c v à đội n g ũ q u a n lại là m n h iệ m v ụ t h a n h tra. g i á m sát
n h ằ m k h u y ể n k h íc h h ọ là m t ố t n h i ệ m v ụ c ủ a m ìn h .

2. /. Hoạt động íltanlĩ tra
* Hoạt động thanh tra các cấp hành chính ở trung ương
D ư ớ i thời M in h M ạ n g , n h à v u a đ a t h à n h lập c á c đ o à n t h a n h t r a n h à m k i ể m tra
ho ạ t đ ộ n g c ủ a c á c B ộ , N h a ở k i n h t h à n h , t h ô n g t h ư ờ n g th e o kì h ạ n 6 n ă m m ộ t k h ó a .
C á c đ o à n th a n h tra n à y t h ư ờ n g c ó n h i ệ m v ụ k i ế m x é t số s á c h c á c B ộ , k iế m k ê tài
sản lư u g iữ tro n g c á c k h o t à n g c ủ a tr iề u đ ìn h . D o đ ó , tro n g s ố c á c đ o à n t h a n h tra
h o ạ t đ ộ n g d ư ớ i tr iề u M i n h M ạ n g c h ủ y ế u là t h a n h tra N ộ i c á c (n ơ i lư u g iữ tấu sớ,
v ă n th ư ), b ộ H ộ ( n ơ i p h ụ t r á c h th u th u ế , chi c ấ p l ư ơ n g bone,, tiề n t h ư ở n e . . . ) , b ộ
C ô n g ( n ơ i p h ụ tr á c h s ử a s a n g , x â y d ự n g lă n g tẩ m . c u n g đ iện , đ ắ p đê, làm đ ư ờ n g ,
đ ó n g t h u y ề n . . . ) , v à c á c N h a lo v i ệ c g i a o t h ô n g , k h o t à n g n h ư N ộ i v ụ p h ủ , V ũ k hố.
Đ ế n k h ó a th a n h tra, đ í c h t h â n n h à v u a lự a c h ọ n t r o n g m ỗ i B ộ , N h a m ộ t h o ặ c hai
n g ư ờ i s u n g v à o đ o à n t h a n h tra . S a u đ â v là c á c lầ n t h a n h tra t iế n h à n h ở c â p tru n g
ư ơ n g d ư ớ i triều M i n h M ạ n g :
V i ệ c t h a n h tra c á c B ộ , N h a t h ư ờ n g đ ư ợ c tiế n h à n h 6 n ă m m ộ t lần. R i ê n g N ộ i
v ụ p h ủ , do đ â y là n ơ i c ó m ư ờ i k h o c h ứ a n h ữ n e đ ồ q u ý g iá c ủ a triề u đ ìn h n ê n 3 n ă m
m ộ t lần th a n h tra. Đ ế n kì t h a n h tra, đ ố i v ớ i n h ữ n g c ơ q u a n lư u RÌữ n h iề u sổ s á c h

t rá c h v iệ c g i á m sát h o ạ t đ ộ n g q u a n lại t r o n g triề u đ ìn h t r u n g ư ơ n g v à ở đ ịa p h ư ơ n g .
K ể t ừ đ â y , h ầ u h ế t c á c h o ạ t đ ộ n g g iá m sát đ ề u d o V iệ n đ ô sá t đ ả m n h ậ n ( h o ạ t đ ộ n g
g iá m sát c ủ a c á c c ơ q u a n h à n h c h ín h k h á c k h ô n g đ á n g kế). H o ạ t đ ộ n g c ủ a Đ ô sát
v iệ n đ ư ợ c th ể h iệ n trê n c á c m ặ t s a u đây:
* Hoạt động can gián nhà vua
T h e o q u y đ ị n h c ủ a M i n h M ạ n g , Đ ô sá t v iệ n là c ơ q u a n g i á m sá t c a o n h ấ t c ủ a
b ộ m á y t r i ề u đ ìn h t r u n g ư ơ n g , k h ô n g c h ịu s ự k i ể m s á t c ủ a b ấ t k ỳ c ơ q u a n n à o ở
tr iề u đ ìn h t r ừ n h à v u a . Đ ồ n g t h ờ i, c á c v i ê n K h o a đ ạ o c ó q u y ề n đ à n h ặ c từ h o à n g
th â n q u ố c th íc h , h o à n g tử , c h u c ô n g c h o đ ế n b á q u a n v ă n v õ t r o n g k in h , n g o à i trấ n
v à n g a y c ả n h à v u a . N h ư v ậ y , q u y ề n c a n g iá n n h à v u a , k ể c ả c á c n g h ị q u y ế t do
t r i ề u đ ì n h b a n ra m à k h ô n g h ợ p v ớ i t h ự c tế ( p h ầ n lớ n c á c n g h ị q u y ế t đ ó đ ề u d o v u a

1. Quốc sử quán triều Nguyễn, 2007, Đại Nam thực lục, tập 2, Nxb Giáo dục, trang 570.
2. Quốc sử quán triều Nguyễn, 2007, Đ ại Nam thực lục, tập 2, Nxb Giáo dục, trang 703.

399


VIỆT NAM HỌC - KỶ YÉU HỘI THẢO QUỐC TÉ LÀN THỦ TƯ

b a n h à n h ) n ằ m t r o n g q u v ề n h ạ n , c h ứ c n ă n g v à n h i ệ m v ụ c ủ a cá c q u a n K h o a đ ạ o
t r o n g V iệ n .
N ă m 1837, M i n h M ạ n g c ó ý c h o n h ữ n e tú tài g ặ p ân đ iể n h ạ c h b ổ q u a n c h ứ c
h a y th u ộ c diện c ố n g c ử h ằ n a n ă m c ũ n g đ ư ợ c tiế p t ụ c th i H ộ i n h ư n g N g ự s ử N g u y ễ n
V ă n L ư ợ n g tâu r ằ n e đ iề u n à y c h ư a đ á p ứ n g đ ư ợ c m o n a m u ố n c ủ a s ĩ tử, xin: “'phàm

các cử nhân khoa tú tài được ân cho đo, chuẩn cho cùng

với cử nhân các khoa



về v i ệ c

n à y v à o n ă m 1832, M in h M ạ n g d ụ rằ n g : “H o à n g thân quốc thích,

các quan lớn nhỏ trong kinh ngoài trấn có việc gỉ không công bằng, không giữ
phép, dổi trá, bưng bít, chuyên quyền đền phải tham hặc'1. D o đó, c á c v iê n K h o a
đ ạ o t r o n g V iệ n c ó q u y ề n v à đ ư ợ c p h é p đ à n h ặ c tấ t c ả q u a n lại k h ô n e k ể n g ư ờ i đ ó là
ai, g i ữ c h ứ c gì, n h ư n g p h ả i đ ả m b ả o nói đ ú n g s ự th ật. V iệ c g iá m sát q u a n lại ở tru n g
ư ơ n g th ư ờ n g do L ụ c k h o a đ ả m n h i ệ m b a o g ồ m g i á m s á t to à n b ộ h o ạ t đ ộ n g đội n g ũ
q u a n lại tr o n g c á c B ộ v à N h a .
- G iá m sá t c á c B ộ:
T ừ k h i Đ ô s á t v iệ n đ ư ợ c t h à n h lập, h o ạ t đ ộ n g g i á m sát L ụ c b ộ c ủ a L ụ c k h o a
n g à y c à n g đ ư ợ c t ă n g c ư ờ n g v à đ ạ t đ ư ợ c n h ữ n g h i ệ u q u ả n h ấ t đ ịn h . T r o n g su ố t q u á
trìn h h o ạ t độnơ đó , c á c v iê n c ấ p s ự t ru n g L ụ c k h o a đ ã n ỗ lực c ố g ắ n g th ự c h iệ n tốt
n h i ệ m v ụ c ủ a m ìn h .
T r o n g L ụ c b ộ , L ạ i b ộ là B ộ c ó q u y ề n h à n h c a o n h ấ t, c ó q u y ề n tu y ể n hố,
t h ă n g g iá n g , bãi m iễ n q u a n lại tru n g , c a o c ấ p . S o n g n ế u t h ă n g bổ khôna, đ ủ n g thì
L ạ i k h o a c ó q u y ề n g iớ i th iệ u n g ư ờ i, v ừ a c ó q u y ề n b á t b ẻ v à tố giác. T u y n h iê n , v iệc
g i á m sá t t u y ể n b ố q u a n lại k h ô n g chỉ c ó v i ê n c ấ p s ự t r u n g L ạ i k h o a t h ự c h iệ n m à
c á c v iê n C ấ p s ự t r u n g k h á c c ũ n g c ó q u y ề n v à t r á c h n h i ệ m g iá m sát. N ă m M in h
M ạ n g th ứ 19 ( 1 8 3 8 ) , H ì n h k h o a c ấ p s ự t r u n g là Đ ặ n g Q u ố c L a n g tâ u v ề v iệc T ổ n g
đ ố c P h a n T h i ế t là T ạ Q u a n g C ự x in đ e m tri h u y ệ n H ộ i n g u y ê n là L ê D o ã n T h íc h
là m tri h u y ệ n A n T h à n h . N h ư n g h u y ệ n A n T h à n h là c h ỗ v ă n v ậ t m à v i ê n L ê D o ã n
T h íc h là n g ư ờ i k h ô n g th à n h , n h â n c á c h t â m tín h lại x ấ u m à là m h u y ệ n ẩ y th ậ t k h ô n g
x ứ n g đ á n g . N h ư v ậ y , v i ệ c c h ia q u y ề n tr á c h n h i ệ m g i á m sá t c h o c á c v i ê n K h o a đạ o
g ó p p h ầ n là m t r o n g s ạ c h h ệ t h ố n g q u a n lại.
Đ ố i v ớ i H ộ k h o a , t r á c h n h i ệ m c h ín h là k i ể m s á t c ô n g v i ệ c c ủ a H ộ b ộ ở tru n g
ư ơ n g . N h ư n g t r o n g q u á trìn h h o ạ t đ ộ n g , v i ê n c ấ p s ự t r u n g H ộ k h o a c ũ n g th ư ờ n g


liêu, cháu họ là P h an H u y X á n được đô tú tài, cháu gọi bằng cậu là H o à n g Đình Tá
được đ ỗ cử nhân, tựa hồ có ỷ gửi g ắ m thiên tư”1.
Đ ố i v ớ i B in h k h o a , g i á m sá t h o ạ t đ ộ n g c ủ a b ộ B in h từ t r u n g ư ơ n g đ ế n đ ịa
p h ư ơ n g là tr á c h n h i ệ m c ủ a k h o a . T r o n g q u á trìn h h o ạ t đ ộ n g , c ấ p s ự t r u n g B in h

khoa luôn theo sá t tình hình việc binh. N ă m 1838, Binh khoa cấp sự trung là Trần
V ă n T r i ệ n tâ u v ề v i ệ c d o t h á m tìn h h ì n h c h í n h trị ở T â y T h à n h b á o về, đ ạ i k h á i n ó i
d â n M i ê n o á n q u a n lại n g h i ê m k h ắ c v à m u ố n làm p h ả n . N h ư v ậ y , h ầ u h ế t n h ữ n g lời
tâ u b à y c ủ a v i ê n c ấ p s ự t r u n g B in h k h o a đ ề u g iú p v u a v à triề u đ ìn h n ắ m b ẳ t đ ư ợ c
tìn h h ì n h b i n h lính v à v iệ c b in h t r o n g c ả n ư ớ c . T ừ đ ó c ó n h ữ n g b i ệ n p h á p k ịp th ờ i
đ ể n g ă n c h ặ n v à k h ắ c p h ụ c tìn h h ì n h rối lo ạ n ở c á c đ ịa p h ư ơ n g t r o n g c ả n ư ớ c .
T r o n g q u á trìn h h o ạ t đ ộ n g , H ì n h k h o a k h ô n g c h ỉ k i ể m sát c ô n g v iệ c c ủ a H ìn h
b ộ ở t r u n g ư ơ n g m à c ò n g i á m s á t c ô n g v i ệ c c ủ a c á c q u a n lại là m h ì n h á n ở đ ịa
p h ư ơ n g . N ă m 1838, H ì n h k h o a c h ư ở n g ấ n là N g ô V ă n Đ ị n h đ ã tr ìn h b à y q u a n đ iể m
c ủ a m ì n h v ề c u n g c á c h là m v i ệ c c ủ a c á c q u a n lại là m h ìn h á n ở m ồ i tỉn h : “ ...xưa

nay p h ủ huyện hỏi việc hình xét công, chỉ lấy cái án nhiều ít làm thăng giáng, còn
n h ư không có án và chỉ có 1,2 án thì không ở nghị khen, xin sắc xuống nghị định,
p h à m ’trong khoa ẩy m à không có án, và không có án kêu lên tỉnh, kêu về Kinh thì là

1. Q u ố c s ử q u á n tr iề u N g u y ễ n , 2 0 0 7 , Đ ạ i N am th ự c lụ c , t ậ p 3, N x b G i á o đ ụ c , t r a n g 3 6 1 .
2. Q u ổ c s ử q u á n triều N g u y ễ n , 2 0 0 7 , Đ ạ i Nam th ự c lụ c , t ậ p 4, N x b G i á o d ụ c , t r a n g 3 6 1 .

403


VIỆT NAM HỌC - KỶ YÉU HỘI THẢO QUỐC TẾ LẦN THỬ TƯ

hơn nhát, ít thì là bậc kém, phân biệt nghị thưởng còn án nhiều thì công nhiều, ớn
dẫu nhiều cũng không nên nghị”1. L ờ i đ iề u trầ n n à y đ ư ợ c M i n h M ạ n g c h ấ p th u ậ n


T h e o K h â m định Đại N a m hội điển sự lệ, h ầ u h ế t c á c N h a ở k in h dô đ ề u c h ịu
s ự th a n h tra v à g i á m s á t c ủ a các K h o a đ ạ o t ro n g V i ệ n Đ ô Sát, m à c ụ th ể là các c ấ p
s ự tr u n g L ụ c k h o a : p h à m c á c sở V õ k h ố , Đ ố c c ô n g t h u ộ c p h ủ N ộ i v ụ c ó c h i thu của
k h o thì hội đ ồ n g v ớ i V iệ n c ơ m ậ t v à th u ộ c v iê n hai b ộ H ộ v à b ộ C ô n g x e m x é t . . .
p h à m c á c k h o ở k in h c ó chi p h á t tiề n g ạ o thì V iệ n đ ô s á t hội đ ồ n g vớ i v iê n g i á m
lâ m x é t c ó đ ơ n b ằ n g đ íc h x á c m ớ i đ ư ợ c th e o p h á t. M ỗ i n g à y c h i p h á t b a o n h i ê u p h ả i
ghi c h é p r õ rà n g , đ ó n a k i ê m v à o rồ i g ia o c h o v iê n c h ủ th ư coi g iữ . H à n g t h á n g p h ả i
đế n cá c N h a x é t c á c h ạ n g c h i th u m ộ t lần n h ư lệ ở k h o k in h đ e n c á c lă n e tấ m . đ ề n ,
m iế u v à c á c th u y ề n bè, n h à x ư ở n g , p h á o đài, súnR đ ạ n , k h í g iớ i. V i ệ n t h ư ợ n g tứ. V ệ
c ấ m y, trấ n p h ủ 'Thừa T h i ê n v à cá c n h à g i a m t h e o t ừ n g t h á n a lần lượ t c h ia đế hội
đ ồ n g vớ i n h ữ n g v iê n q u a n h ệ đ ế n các sở ấ y tu ầ n tra, th ấ y có đ i ề u eì k h ô n e c ẩ n th ậ n
c ứ th ự c n g h iê m t h a m h ạ c h .

1. Q u ố c s ử q u á n t r i ề u N g u y ễ n , 2 0 0 7 , Đ ạ i Nam thự c lụ c , t ậ p 5, N x b G i á o d ụ c , t r a n g 3 4 8 .
2. Q u ố c s ử q u á n t r i ề u N g u y ễ n , 2 0 0 7 , Đ ạ i Nam thực lụ c , t ậ p 5, N x b G i á o d ụ c , t r a n g 7 9 9 .

404


CHẾ Đ ộ THAN H TRA, GIÁM SÁT QUAN LAI THỜI MINH M ẠNG.

N ă m M i n h M ệ n h t h ứ 13 ( 1 8 3 2 ), n h à v u a dụ rằn g : p h ủ N ộ i vụ là nơ i c ủ a k h o
lập tru n g , t r ư ớ c đ ã c h u ẩ n đ ịn h , p h à m c ó làm c á c đ ồ v ậ t b à n g v à n g b ạ c thì d o N ộ i
các, T h ị vệ h ộ i đ ồ n g v ớ i P h ủ N ội v ụ x e m làm , thu chi c ủ a c ô n g d o b ố n N h a đ ề u m ắ t
trônti x é t đ ể t ỏ x é t t h ự c m à n g ă n tệ x é n bớ t, lập p h á p th ậ t là c h u đáo. T u y n h iê n v ẫ n
tồn tại tìn h t r ạ n g đ ổ i th a y , x é n bớt. V ì v ậ y c h o V iệ n c ơ m ậ t, hai b ộ H ộ , C ô n g c ù n g
V iện đ ô sá t m ỗ i s ở m ộ t n g ư ờ i g i á m sát v iệ c ở p h ủ N ộ i vụ . N e u x é t ra c ó m ọ i tệ p h ù
lạm x é n b ớ t, k h ô n g c ứ s ố k h o n h iề u ít, tứ c thì c ứ th ự c tâ u h ạ c h , t h e o m ứ c n g h i ê m
Irừ ng trị.

đ ư ợ c tiế n h à n h t h ư ờ n g x u y ê n , h o ạ t đ ộ n g t h a n h tra đ ư ợ c t iế n h à n h đ ề u đ ặ n th e o các
kì k h ó a ( th ư ờ n g 3 h o ặ c 6 n ă m m ộ t k h ó a ). Đ ồ n g thờ i, v i ệ c c h o p h é p cá c v iê n K h o a
đạo q u y ề n h ặ c t ấ u tất c ả c á c q u a n lại từ H o à n g th â n q u ố c t h íc h c h o đ ế n b á q u a n v ă n
v õ t r o n g k in h n g o à i trấ n , c ù n g v ớ i đ ó là v iệ c g i á m sá t lẫ n n h a u g i ữ a c á c c ấ p b ậ c
hàn h c h ín h , v u a M i n h M ạ n g đ ã p h á t h iệ n đ ư ợ c n h ữ n g q u a n lại “sâu mọt ” , k é m đứ c,
k é m tài đụ c k h o é t t r o n e b ộ m á y n h à n ư ớ c . S a u đ â y là b ả n g t h ố n g k ê n h ữ n g q u a n lại
p h ạ m p h á p đ ư ợ c p h á t h i ệ n bởi h o ạ t đ ộ n g t h a n h tra, g i á m sá t d ư ớ i th ờ i M in h M ạ n g :
B

ỏ

n

g

4 :

Thống kê quan lại phạm pháp được phát hiện từ hoạt động thanh
tra, giám sát duó’i triều Minh Mạng (1820 - 1840)

STT

Thòi gian

1

1/1824

Quan lại vi phạm bị hặc tấu
Lễ K h o a phát hiện T hự tế tửu Q uốc T ử G iám là Thái D oãn và Tư

5

1/1834

T ổ n g đốc Bình - Phú V ũ X uân C ảnh tham hặc T hự tuần phủ Phú
Y ên N guyễn C ông Liêu và Án sát V ũ Đ ức M ầ n m ộ hương dõng,
c h ọ n bổ không đều. Cả hai phải tội cách, lun.

6

3/1834

N g ự sử Lê Hũru B ản tham hặc Á n sát K hánh H òa Lê Hựu tham ô.
H ự u bị phạt m ãn trượng, phát lưu.

407


VIỆT NAM HỌC - KỶ YÉU HỘI THẢO QUÓC TÉ LẦN THÚ T ư

7

8/1834

N g ự sừ Q uảng N a m tâu hặc Lang trung bộ Hộ Lê Hữu Bản đến
Q uảng N am , Quảng Ngãi m ua đường cát, làm việc trái phép (quở
trách và dùng roi đánh kinh lại, đội trưởng trong tỉnh).

8



12

8/1840

Lại kh o a c ấ p sự trung Trần Văn Triệu hặc tấu lời tâu của D ư m g
Văn Phong nói về m ặt trận ở đồn C hu N ham là không đúng sự tl ật.

Nguồn: Đại N a m thực lục, tậ p 2 - 5 .
Q u a b ả n g t h ố n g k ê trê n c h o th ấ y t ừ h o ạ t đ ộ n g t h a n h tra, g iá m sát ( đ ặ c biệt là
t ừ s a u khi Đ ô sá t v iệ n đ ư ợ c t h à n h lập) đ ã p h á t h iệ n ra rất n h i ề u q u a n lại vi phạm
p h á p luật vớ i đ ủ loại tội d a n h n h ư t h a m ô, p h ạ m t r ư ờ n s thi, c h ọ n b ổ q u a n lại k h k i g
đ ú n g . . . T r o n ạ đ ó c ó n h ữ n g v iê n q u a n to tr o n g triề u g i ữ c h ứ c T h ư ợ n g th ư c h o áến
n h ữ n g q u a n n h ỏ ở đ ị a p h ư ơ n g . C h í n h h o ạ t đ ộ n g n à y đ ã t h a n h lọ c n h iề u q u a n lại
k é m đ ứ c , k é m tài. T ừ đó , g ó p p h ầ n x â y d ự n g m ộ t đ ộ i ngũ q u a n lại th a n h liê m c ó
n ă n 2 lực v à tận tụ y vì n ư ớ c .

Thứ hai, hoạt động thanh tra, giám sát góp phân thực hiện có hiệu quả những
chính sách phát triển kinh tế - văn hóa - giáo dục, ổn định xã hội.
C ù n g v ớ i h o ạ t đ ộ n g t h a n h tra, s ự h o ạ t đ ộ n g t h ư ờ n g x u y ê n c ủ a c á c t ổ chức, c ơ
q u a n g i á m sát đ ã k i ể m s o á t t ư ơ n g đối c h ặ t c h ẽ c á c c ơ q u a n p h ụ trá c h về k in h tế, v ă n
hóa, g iá o dục. C h í n h t ừ h o ạ t đ ộ n g t h a n h tra, g iá m sát, m ộ t m ặ t đ ã k ịp th ờ i p h á t l iê n
v à loại b ỏ n h ữ n g q u a n lại p h ạ m p h á p , đ ụ c k h o é t n h â n d â n . M ặ t k h á c , r ă n đe c á c
q u a n lại k h á c th ự c h i ệ n đ ú n g c h ứ c trá c h , b ổ n p h ậ n c ủ a m ìn h . T ừ đó g ó p p h ầ n }hát
triể n k in h tế, v ă n h ó a - g iá o d ụ c v à ổn đ ịn h x ã hội.
Đ ố i vớ i c ô n g tá c t h a n h tra, M in h M ạ n g đ ã đ ịn h lệ th à n h lập n h iề u đ o à n ứ a n h
tra tiế n h à n h k i ể m tra c ô n g v i ệ c c ủ a các B ộ , c á c N h a liên q u a n đ ế n k in h tố n h í bộ

408


K in h lư ợ c c á c tỉn h N a m Kì n ă m 1836, M in h M ạ n g đ ã rất k h ả q u a n khi nói v ề kết
q u ả c h u y ế n đi: “ Kỉnh lược đại thần nêu ra những cái tệ hại chứa chất về việc quân

dân ơ N a m Kì, bàn định ra những điều lệnh nghiêm khắc để ngăn cấm. C ó thể nói
lù thiết thực và trúng bệnh, làm cho cương giới được phân minh, nhân dân sáu tỉnh
đều được lợi ích và vui v ẻ ” 2.
C ù n g v ớ i t h a n h tra , h iệ u q u ả t ừ h o ạ t đ ộ n g g iá m sá t q u a n lại c ũ n g g ó p p h ầ n
k h ô n g n h ỏ v à o v iệ c p h á t triể n k i n h tế, v ă n h ó a - g iá o d ụ c d ư ớ i th ờ i M i n h M ạ n g . Đ ố i
vớ i s ự p h á t triể n k in h tế, c ô n g tá c g i á m sá t k h ô n g c h ỉ p h á t h i ệ n ra n h ữ n g v ụ q u a n lại
th a m n h ũ n g trê n lĩn h v ự c k in h tế m à c ò n k iể m sá t c á c h o ạ t đ ộ n g v ề k i n h tế n h ằ m
n g ă n c h ặ n n g a y từ đ ầ u tìn h t r ạ n g q u a n lại p h ạ m p h á p , k h ô n g đ ể v iệ c p h á t g iá c ra
m ớ i n g h i ê m trị. V í n h ư t r o n g v i ệ c đ ú c n g â n tiề n “Minh M ạ n g phi long” v à o n ă m

1. Quốc sử quán triều Nguyễn, 2007, Đại N a m thực lục, tập 2, N xb Giáo dục, trang 603.
2. Quốc sử quán triều Nguyễn, 2007, Đại N a m thực lục, tập 4, Nxb Giáo dục.

409


VIỆT NAM HỌC - KỶ YÉU HỘI THẢO QUỐC TẾ LẦN THÚ T ư

1834, để trá n h c ắ t x é n n g â n tiề n , M in h M ạ n g sai: “đường quan bộ Hộ, bộ Công,

một quản lãnh với một thị vệ là những người sung làm công việc Nội các thay đôi
nhau đến S ở nội tạo giảm sát việc đúc tiền,,].H a y tr o n g v iệ c đ ó n g tà u th u y ề n c ủ a bộ
C ô n g c ũ n g cần đ ế n s ự g i á m sát c ủ a Đ ô sá t v iệ n . N ă m M in h M ạ n g t h ứ 21 (1 8 4 0 ). bộ
C ô n g tâu rằ n ẹ : “N g à y m ù n g tám tháng này khởi công đỏng chiếc thuyền Ki m ưng ở

bờ sông thuộc xã hàng phước, xin phái một viên K h o a đạo và một viên thuộc ty của
bộ để qua lại dốc sức kiểm soát”2. N h ư v ậ y , c ù n g v ớ i v iệ c g i á m sát c á c h o ạ t đòng

2 . Q u ố c s ử q u á n tr iề u N g u y ễ n , 2 0 0 7 , Đ ạ i Nam thự c lụ c , t ậ p 5, N x b G i á o d ụ c .
3. Q u ố c s ử q u á n t r i ề u N g u y ễ n , 2 0 0 7 , Đ ạ i Nam thực lụ c , t ậ p 3, N x b G i á o d ụ c , t r a n g 951 .
4. Q u ố c s ử q u á n t r i ề u N g u y ễ n , 2 0 0 7 , Đ ạ i Nam thực lụ c , t ậ p 4, N x b G i á o d ụ c , t r a n g 3 1 1 .

410


C H Ế Đ ộ THANH TRA, GIÁM SÁT QUAN LẠI THỜ I MINH MẠNG.

lại đạt h iệ u q u à c a o n h ấ t n h ư n e c h ế đ ộ th a n h tra, g i á m sá t q u a n lại d ư ớ i triề u đại
ô n ạ trị vì c ũ n g k h ô n g t r á n h k h ỏ i nhừna, h ạ n chế.

Th ứ nhất, xét trong thời gian Minh M ạ n g trị, Minh M ạ n g đã định lệ thanh tra
các cơ quan tirơng đoi muộn, đặc biệt là thanh tra ở các địa p h ư ơ n g ( n ă m 1838
m ớ i đ ịn h lệ t h a n h tra đ ịa p h ư ơ n g ) . Q u a n sát bảng 3, c h ú n g tôi th ấ y r ằ n g s a u 5 n ă m
kể t ừ khi lên n g ô i ( n ă m 18 2 5 ), M in h M ạ n g m ớ i c h o đ ịn h lệ t h a n h tra b ộ H ộ v à sa u 7
n ă m ( n ă m 1 8 2 7 ) m ớ i đ ịn h lệ t h a n h tra N ộ i v ụ p h ủ , b ộ C ô n g , V ũ k h ố , t r o n g khi đâ y
đều là n h ữ n g c ơ q u a n m à M in h M ạ n g c h o là q u a n trọ n g . Đ ố i v ớ i t h a n h tra ở địa
p h ư ơ n a , đ ế n n ă m 1838 n h à v u a m ớ i c h ín h th ứ c đ ịn h lệ t h a n h tra á p d ụ n g c h o tất cả
các địa p h ư ơ n g t r o n e c ả n ư ớ c . N h ư v ậ y , m ặ c dù h ạ n c h ế n à y đ ư ợ c M in h M ạ n g p h á t
h iệ n v à k h ắ c p h ụ c tr o n g n h ữ n g n ă m t h á n g trị vì. T u y n h iê n , th a n h tra là c ô n g tác
qu a n t r ọ n g để p h á t h i ệ n n h ữ n g sai lầm , th iế u sót c ủ a q u a n lại, v iệ c c h ậ m trễ tro n g
việc đ ị n h lệ t h à n h lập c á c đ o à n th a n h tra c ũ n g ả n h h ư ở n g k h ô n g tố t đ ế n h o ạ t đ ộ n g
củ a c ô n g tác n à y .

Đ ồ n g thời, Minh M ạ n g cũng chậm trễ trong việc thành lập một cơ quan
chuyên trách việc giám sát thống nhất từ trung ương đến địa phương. C h o đ ế n
trư ớ c n ă m 1832, t r o n g b ộ m á y n h à n ư ớ c th ờ i M in h M ạ n g v ẫ n c h ư a c ó m ộ t c ơ q u a n
g iá m sá t r iê n g b iệ t m à c h ỉ c ó c á c tổ c h ứ c g i á m sá t là N g ự s ử đài v à L ụ c k h o a , c h ủ
y ế u là m n h i ệ m v ụ g i á m s á t q u a n lại ở t ru n g ư ơ n g . V iệ c x â y d ự n g m ộ t c ơ c h ế g iá m

k h o n h à n ư ớ c ( n ă m 1834), t a n g v ậ t đ ế n h ơ n 3 0 0 0 lạ n g n h ư n g c á c t u ầ n tra K h o a dạo
k h ô n g p h á t h iệ n đ ư ợ c . M i n h M ạ n g b ự c tứ c nói r ằ n g : “N g ô n quan là tai mắt của

triều đình. Từ H o à n g thân quốc thích cho đến trăm quan, nếu ai không giữ cóng
băng ph áp luật, ngôn quan đêu được học tâu. Ch ă n g dè lũ khoa đạo trước kia còn
biêt cô găng khuyên can đôi chút, gân đây hèn nhát, luôn có án vỡ ra! N h ư vậy 'hì
chức ngôn quan của triều đình đặt ra chỉ có danh m à không có thực'''.
Đ ồ n g th ờ i n g o à i v iệ c g i á m sát c ủ a Đ ô sát v iệ n , M in h M ạ n g c ò n áp dụng
n g u y ê n tắ c g i á m sá t c h é o lẫn n h a u g iữ a c á c c ấ p b ậ c h à n h c h ín h . T u y n h iê n , l iệ u
q u ả t ừ h o ạ t đ ộ n g g iá m sá t n à y c h ư a đ ư ợ c n h ư m o n g m u ố n c ủ a M i n h M ạ n g là tạc ra
m ộ t tậ p th ế liên đớ i k i ề m c h ế , g i á m sá t lẫn n h a u . T r o n g số n h ữ n g v ụ á n đ ư ợ c p i á t
h iệ n t ừ h o ạ t đ ộ n g g i á m sá t thì c h ủ y ế u là do Đ ô sá t v iệ n h ặ c tấu, số vụ á n đ ư ợ c p i á t
h iện t ừ c á c c ơ q u a n k h á c ( tr ừ b ộ H ìn h ) k h ô n g n h iề u . N g ư ợ c lại, t r o n g m ộ t sổ trư c n g
h ợ p c ò n k h ô n g p h á t h iệ n r a n h ư t r o n g việc: “truy cấp tiền và gạo cho ba trạm thuộc

tỉnh A n Giang và H à Tiên. Nội các làm phiếu bỏ sót m à bộ H ộ không biết nêu ra'2.
N g o à i ra, h o ạ t đ ộ n g g i á m s á t q u a n lại ở địa p h ư ơ n g c ũ n g c h ư a thật hiệu quả,
T r ư ớ c k h i th à n h lập V iệ n Đ ô sát, v i ệ c g i á m sá t q u a n lại ở địa p h ư ơ n g v ẫ n c h ư a c ó
m ộ t c ơ q u a n g i á m s á t c h u y ê n t r á c h m à c h ủ y ế u đ ư ợ c g ia o c h o c á c viên T ố n g trấn,
T r ấ n t h ủ th ự c h iệ n . T u y n h i ê n , v i ệ c k i ể m s o á t c ủ a n h ữ n g v iê n q u a n n à y c h ư a chặt
c h ẽ d ẫ n đế n : “Q u a n lại coi pìúip luật như h ư văn, xoay x ở nhiều vành, chi cốt lẩy

tiền không được thì buộc tội”3.
N ă m 1832, c ù n g vớ i cải c á c h h à n h c h ín h , V i ệ n đô sá t c ũ n g đ ư ợ c t h à n h ỉập. T ừ
đó, v i ệ c g iá m s á t ở c á c đ ịa p h ư ơ n g đ ư ợ c g ia o c h o m ư ờ i s á u v iê n G iá m sát ngụ s ử
trự c t h u ộ c Đ ô sá t v iệ n . N h i ệ m v ụ c ủ a v iê n G iá m s á t n g ự s ử là p h ả i g i á m sát l o ạ t
đ ộ n g c ủ a to à n b ộ q u a n lại t r o n g đ ịa p h ư ơ n g m ìn h q u ả n lý, từ c ấ p tỉn h đ ế n c ấ p x ã .
M ặ c d ù đ ã có n h i ề u k ế t q u ả tíc h c ự c t ro n g v iệ c g i á m sá t ở c ấ p tỉnh, p hủ, h u vệ n ,
c h â u n h ư n g đối v ớ i c ấ p tổ n g , x ã d o tín h tự trị c a o n ê n h o ạ t đ ộ n g g i á m sát v ầ n c n r a
th ự c h iệ n đ ư ợ c . C h í n h v u a M in h M ạ n g c ũ n g t h ừ a n h ậ n m ộ t th ự c tế là: “Bọn cai

413


VIỆT NAM HỌC - KỶ YÉƯ HỘI THẢO QUÓC TẾ LÀN THỨ TU

n ư ớ c n g à y c à n g h i ệ u q u ả , t r o n g sạ c h , đ á p ứ n g y ê u c ầ u c ủ a đ ấ t n ư ớ c t r o n e t ìn h hỉnh
h iệ n n a y n h ư sau:

T h ứ nhất, t r o n g h ơ n m ộ t th ậ p kỉ đ ầ u d ư ớ i triề u M in h M ạ n e , d o c h ư a t h à n h ập
m ộ t c ơ q u a n giám sá t r iê n g b iệ t m à h o ạ t đ ộ n g g i á m sá t q u a n lại chỉ tậ p t r u n g vào
h a i tổ c h ứ c là N g ự s ử đài v à L ụ c k h o a vớ i m ộ t c ơ c ấ u tố c h ứ c c ò n m a n g tín h leng
lẻo. Đ ồ n g thờ i, d o c h ư a c h ú t r ọ n e đ ế n v iệ c g i á m sát c á c đ ịa p h ư ơ n g c ũ n g n h ư chậm
trễ t r o n g v iệ c đ ịn h lệ c h o c á c đ o à n t h a n h tra n ê n h o ạ t đ ộ n g t h a n h tra. g iá m s á t quan
lại c h ư a th ậ t s ự h iệ u q u ả . C h í n h vì v ậ y , c ầ n p h ả i n h a n h c h ó n g t h à n h lập m ộ t cơ
q u a n c h u y ê n trá c h v i ệ c t h a n h tra, g i á m sát c ũ n g n h ư x â y d ự n g m ộ t h ệ t h ố n g các cơ
q u a n g i á m sát h o à n c h ỉn h từ t r u n g ư ơ n g d ế n đ ịa p h ư ơ n g n h ằ m t ă n e c ư ờ n g g i á m sát
c ó h iệ u q u ả các c ơ q u a n h à n h c h ín h c ấ p t r u n e ư ơ n g v à đ ịa p h ư ơ n g t r o n g cả n ư ớ c

Th ứ hai, M i n h M ạ n e đ ã k ế t h ợ p s á n g tạ o n g u y ê n tắc h o ạ t đ ộ n g th a n h tra, g ám
sát t h e o h à n g d ọ c , t r o n g n ộ i b ộ v à c h é o n h a u g iữ a c á c c ấ p b ậ c h à n h c h ín h . Việc áp
d ụ n g n g u y ê n tắ c n à y k h i ế n c h o tấ t c ả c á c tổ c h ứ c c ơ q u a n t r o n g b ộ m á y h à n h chính
n h à n ư ớ c đều bị r à n g b u ộ c , k i ề m c h ế v à g i á m sá t lẫn n h a u . T u y n h iê n t r o n g _]uá
trìn h h o ạ t đ ộ n g , n g u y ê n tắc g i á m sát tro n g nội b ộ và c h é o g i ữ a c á c c ấ p b ậ c hành
c h ín h c h ư a dạt h iệ u q u ả ca o . D o đó, đ ể c ô n g tá c th a n h tra, g i á m sát q u a n lại dạt kết
q u ả c a o n h ấ t c ầ n đ ấ y m ạ n h h o ạ t đ ộ n g g iá m sá t c ủ a tất c ả cá c tổ c h ứ c , c ơ q u a n hành
c h ín h . Q u y đ ịn h c ụ th ể c h ứ c n ă n g , n h i ệ m v ụ , q u y ề n h ạ n g i á m sá t c h o cá c c ơ cruan
h à n h c h ín h c h u y ê n v à k h ô n e c h u y ê n n h i ệ m v ụ t h a n h tra, g iá m sát.

Th ứ ba , t r o n g c ô n g tá c t h a n h tra, M in h M ạ n g c h ỉ c h o tiế n h à n h thanh tra m ột
số c ơ q u a n n h ư b ộ H ộ , b ộ C ô n g , N ộ i các, N ộ i v ụ p h ù , V ũ k h ố . . . c h ứ c h ư a định lệ


Thứ n ă m , t r o n e h ơ n h a i m ư ơ i n ă m trị VI đ ấ t n ư ớ c , M in h M ạ n a lu ô n m o n g
m u ố n tạ o d ự n g m ộ t x ã hội ổn đ ịn h n h ằ m x â y d ự n s m ộ t n ư ớ c Đ ạ i N a m v ữ n g m ạ n h .
Đ ể làm đ ư ợ c đ iề u đó, n g o à i v iệ c c h ú trọ n g q u ả n lý ở t r u n e ư ơ n g , M i n h M ạne, lu ô n
q u a n tâ m đ ế n tìn h h ìn h c á c đ ịa p h ư ơ n g . O n g tă n g c ư ờ n e : “chọn các quan trong kinh

người nào thanh liêm, chính trực, sai đi khắp các châu, huyện đế xét việc làm và
x e m xét dân tình, mới rõ các quan thú thần kẻ khá người không, suốt được dân tình,
điều gì có lợi. điều gì cỏ hại” , đ o à n th a n h tra n à y gọi là đ o à n K in h lư ơ c đại sứ.
N ă m 1827 v à 1836, n h à v u a đ à c ử hai đ o à n K in h lư ợ c đi k in h lý c á c đ ịa p h ư ơ n g ở
B ắ c Kì v à N a m Kì với n h ữ n g k ế t q u ả th u đ ư ợ c rất k h ả q u a n . T u y n h iê n , M in h M ạ n g
đ ã k h ô n g t h ư ờ n g x u y ê n p h á i c á c đ o à n th a n h tra n à y đi t h a n h tra, g iá m sá t h o ạ t đ ộ n g
ở c á c đ ịa p h ư ơ n g (từ n ă m 1820 đ ế n 1840 chỉ p h á i hai đ o à n đi k in h lý). N h ư v ậ y , để
n â n g c a o h iệ u q u ả c ô n g tác t h a n h tra, g iá m sá t c ầ n p h ả i t h ư ờ n g x u y ê n tổ c h ứ c c á c
p h á i đ o à n t h a n h tra, g i á m sá t v ề cá c đ ịa p h ư ơ n g đ ể k i ể m so á t, n ắ m b ắ t tình h ìn h c á c
cấp và dân chúng.

T ó m lại, v i ệ c h o à n th iệ n c h ế đ ộ t h a n h tra, g i á m sá t q u a n lại d ư ớ i th ờ i M i n h
M ạng đã dẫn đến những hiệu quả tích cự c trong v iệ c thanh lọc quan lại, góp phần

x â y d ự n g m ộ t đội n g ũ q u a n lại q u a n lại tro n g sạ c h , c ó n ă n g lực v à h o ạ t đ ộ n g h iệ u
q u ả c ũ n g n h ư g ó p p h ầ n p h á t triể n k in h tế, v ă n h ó a - g iá o d ụ c , ổ n đ ịn h x ã hội. T u y
v ẫ n c ò n n h iề u h ạ n c h ế tồ n tại t r o n g c ô n g tác t h a n h tra v à g i á m sá t q u a n lại n h ư n g
n h ìn c h u n g v ớ i c h ứ c n ă n g k i ể m soát, đ à n h ặ c v à n h ữ n g đ ó n g g ó p q u a n t rọ n g t ro n g
q u á trìn h h o ạ t đ ộ n g c ủ a m ìn h , c á c tổ c h ứ c , c ơ q u a n t h a n h tra, g i á m sát d ư ớ i triề u
M i n h M ạ n g x ứ n g đ á n g g iữ m ộ t vị trí q u a n t r ọ n g t r o n g b ộ m á y n h à n ư ớ c g ó p p h ầ n
đ ư a đ ế q u y ề n n h à N g u y ễ n d ư ớ i triề u M in h M ạ n g đ ạ t đ ế n s ự tu y ệ t đ ố i c ủ a q u y ề n lực
v à t r ở th à n h m ộ t c h ín h th ể q u â n c h ủ c h u y ê n c h ế c ó n ă n g lự c th ự c tiễ n m ạ n h m ẽ b a o
t r ù m trê n c ả đ ấ t n ư ớ c , c h i p h ố i to à n b ộ x ã hội.
T r o n g tìn h h ìn h h iệ n n a y , đ ứ n g trư ớ c s ự tá c đ ộ n g c ủ a n h iề u y ế u tố đ a d ạ n g v à