BÀI BÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
CHỦ ĐỀ

XÂY DỰNG MỘT SỐ CHỦ ĐỀ
DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN DẠY HỌC PHẦN ÂM HỌC,
NHIỆT HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
BUILDING INTERDISCIPLINARY INTEGRATED THEMES
TO TEACH ABOUT ACOUSTICS, THERMODYNAMICS
IN SECONDARY SCHOOL
Nhóm tác giả
PGS. TS. Nguyễn Bảo Hoàng Thanh, TS. Lê Thanh Huy,
Nguyễn Văn Ngọc, Trần Thị Nguyên Quí
Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng

1


XÂY DỰNG MỘT SỐ CHỦ ĐỀ
DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN DẠY HỌC PHẦN ÂM HỌC,
NHIỆT HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
BUILDING INTERDISCIPLINARY INTEGRATED THEMES
TO TEACH ABOUT ACOUSTICS, THERMODYNAMICS
IN SECONDARY SCHOOL
PGS. TS. Nguyễn Bảo Hoàng Thanh, TS. Lê Thanh Huy,
Nguyễn Văn Ngọc, Trần Thị Nguyên Quí
Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng
TÓM TẮT
Các vấn đề thực tiễn cuộc sống đặt ra không thể giải quyết được chỉ bằng kiến
thức của một môn học. Chính vì vậy việc áp dụng dạy học tích hợp (DHTH) vào
chương trình dạy học hiện nay là cấp thiết và nó là xu thế của giáo dục của Việt Nam
trong thời gian tới. Bài báo này, chúng tôi nghiên cứu phương pháp xây dựng chủ đề


2. Nội dung và kết quả nghiên cứu
2.1. Tiến trình xây dựng chủ đề tích hợp
liên môn
Bước 1. Lựa chọn chủ đề
Các chủ đề được lựa chọn cần gây
hứng thú, kích thích tinh thần học tập và gần
gũi với cuộc sống của người học.
Để lựa chọn chủ đề tích hợp liên môn
thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên, ta sử dụng
hai cách tiếp cận [1]:
+ Tiếp cận dựa trên đối tượng của
giới tự nhiên gần gũi với đời sống con người
(như nước, ánh sáng, không khí,…)
+ Tiếp cận dựa trên nguyên lí khai
thác và sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên
(như sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu
quả).
Để xác định chủ đề, GV cần:
+ Rà soát chương trình SGK của các
môn khoa học tự nhiên để tìm ra các nội Hình 1. Sơ đồ tiến trình xây dựng chủ
đề tích hợp liên môn
dung dạy học liên quan nhau.
+ Tìm những nội dung giáo dục liên quan đến vấn đề thời sự để xây dựng chủ đề
gắn với thực tiễn phù hợp với vốn kinh nghiệm và trình độ nhận thức của HS.
+ Tìm các tài liệu làm cơ sở khoa học cho chủ đề. Các tài liệu này có thể tìm trên
Internet, thư viện.
Sau khi lựa chọn được nội dung dạy học, GV cần đặt tên cho chủ đề. Tên chủ đề
cần hấp dẫn người học.
Bước 2. Xác định các vấn đề cần giải quyết trong chủ đề

năng để kiểm tra tính phù hợp của mục tiêu, từ đó GV có những điều chỉnh hợp lí cho
mục tiêu, thậm chí thay đổi vấn đề đặt ra.
Bước 5. Xây dựng nội dung dạy học của chủ đề
Với các kiến thức được xác định ở bước 3, ta tiến hành phân chia chủ đề thành các
nội dung nhỏ. Mỗi nội dung nhỏ đảm nhiệm một vai trò trong việc thực hiện mục tiêu
dạy học đã đề ra.
Luôn kết hợp đọc thẳng đứng và đọc nằm ngang để đảm bảo nội dung dạy học
chứa đựng yếu tố tích hợp - HS phải vận dụng kiến thức thuộc nhiều môn học.
Sau khi phân tích, GV đưa ra cấu trúc nội dung của chủ đề (cho biết chủ đề gồm
những nội dung nào).
Công đoạn cuối cùng là xây dựng thông tin cho từng nội dung.
Bước 6. Xây dựng các hoạt động dạy học cho từng nội dung
Mỗi nội dung nhỏ của chủ đề có thể được xây dựng thành một hoặc một vài hoạt
động dạy học khác nhau. Ứng với mỗi hoạt động, GV cần thực hiện các công việc sau:
+ Xây dựng các tư liệu học hập: phiếu học tập, thông tin.
+ Chuẩn bị phương tiện, thiết bị dạy học cho hoạt động.
+ Xây dựng công cụ đánh giá mục tiêu hoạt động: Mỗi hoạt động GV đều cần có
công cụ đánh giá mục tiêu hoạt động tương ứng. Công cụ đánh giá có thể là một câu hỏi,
một bài tập hoặc một nhiệm vụ cần thực hiện và phiếu tiêu chí đánh giá hoạt động đó.
Bước 7. Lập kế hoạch dạy học chủ đề
Việc dạy học một chủ đề diễn ra trong thời gian dài, thông thường là 3-7 tiết. Vì
vậy, để việc dạy học đạt hiệu quả, GV cần lập kế hoạch dạy học chủ đề.
Khi lập kế hoạch, GV cần thể sử dụng mẫu kế hoạch như sau:
Bảng 1. Mẫu kế hoạch dạy học
Nội dung
công việc

Thời gian/thời điểm
thực hiện


lí mà cả trong môn Sinh học. Vì vậy, tôi lựa chọn chủ đề “Sự nở vì nhiệt”.
Bước 2. Xác định các vấn đề cần giải quyết
+ Nhiệt kế hoạt động như thế nào?
+ Làm thế nào để đo nhiệt độ cơ thể?
+ Cảm nóng, cảm lạnh là gì? Vì sao ta lại bị mắc các bệnh này? Làm sao để phòng
tránh chúng?
+ Sự nở vì nhiệt là gì?
+ Vì sao cần nghiên cứu sự nở vì nhiệt?
+ Ảnh hưởng của sự nở vì nhiệt đến đời sống con người?
+ Hiệu ứng nhà kính là gì? Nó ảnh hưởng như thế nào đến đời sống con người?
Bước 3. Xác định các kiến thức
Môn Vật lý:
+ Sự nở vì nhiệt của các chất, nhiệt kế - nhiệt giai, thực hành đo nhiệt độ.
+ Những ứng dụng của sự nở vì nhiệt trong cuộc sống và kĩ thuật.
Môn Sinh học:
+ Thân nhiệt
+ Tiêu hóa ở khoang miệng
Thời sự:
+ Sự nóng lên toàn cầu
+ Bảo vệ môi trường
Bước 4. Xác định mục tiêu dạy học của chủ đề
1. Về kiến thức
- Nêu được cấu tạo, nguyên tắc hoạt động của nhiệt kế y tế, cách sử dụng nhiệt kế
y tế để đo nhiệt độ cơ thể.
- Trình bày được kiến thức về thân nhiệt, nêu được nguyên nhân và đề xuất được
các biện pháp phòng tránh các bệnh cảm nóng, cảm lạnh.
- Trình bày được cách tiến hành thí nghiệm sự nở vì nhiệt của chất rắn, mô tả thí
nghiệm kiểm chứng kết luận “Sự nở vì nhiệt bị ngăn cản sinh ra lực rất lớn”.
- Nêu được biện pháp nhằm hạn chế những ảnh hưởng xấu của sự nở vì nhiệt đến
chất lượng công trình xây dựng; nêu được những hậu quả có thể xảy ra nếu không có

Chủ đề bắt đầu bằng việc tìm hiểu một dụng cụ đo đạc quen thuộc là nhiệt kế.
Trong nội dung này, HS sẽ được tìm hiểu về nguyên tắc hoạt động, cách sử dụng nhiệt
kế, dựa vào nhiệt độ đo được để chẩn đoán tình trạng sức khỏe của bản thân, có những
hiểu biết về các bệnh cảm nóng, cảm lạnh và đề xuất được biện pháp phòng tránh.
Ngoài nhiệm vụ tìm hiểu về thân nhiệt của cơ thể người, HS sẽ được giao nhiệm
vụ tìm hiểu về thân nhiệt của động vật để biết rằng các động vật khác nhau sẽ có thân
nhiệt khác nhau.
Để nội dung thêm phần hứng thú, chúng tôi đặt tên nội dung này là:
Nội dung 1. Học làm bác sĩ
Thông qua nguyên tắc hoạt động của nhiệt kế thủy ngân, HS đã được tìm hiểu về
sự nở vì nhiệt của chất lỏng. HS đã được học những kiến thức đơn giản nhất để trở thành
một bác sĩ!
Bây giờ, các em sẽ trong vai trò một kĩ sư sử dụng kiến thức về sự nở vì nhiệt của
chất rắn để đưa ra những giải pháp xây dựng giúp công trình bền vững hơn.
Hơn thế nữa, vị kĩ sư này còn rất thông minh khi vận dụng kiến thức đó để đưa ra
những lời khuyên bổ ích giúp bảo vệ răng!
Chính vì vậy, chúng tôi đặt tên cho nội dung thứ hai là:
Nội dung 2. Học làm kĩ sư
Vì sao các khinh khí cầu đốt lửa lại có thể bay được? Đây là câu hỏi mở đầu cho
nội dung tìm hiểu sự nở vì nhiệt của chất khí. Trong nội dung này, HS được tìm hiểu về
sự nở vì nhiệt của chất khí và sau đó, dựa vào kiến thức đã học trả lời câu hỏi đầu bài.
Để nội dung học tập thân thuộc chúng tôi đặt tên nội dung thứ ba là:
Nội dung 3. Khinh khí cầu
6


Nói đến các hiện tượng về nhiệt, không thể không nhắc đến hiệu ứng nhà kính.
Hiện tượng dẫn đến sự nóng lên toàn cầu - đang là vấn nạn ngày nay. Vì vậy nội dung
cuối các em tìm hiểu chính là Sự nóng lên toàn cầu.
Trong nội dung này, các em tìm hiểu thế nào là hiệu ứng nhà kính, hiệu ứng nhà

gì?
+ HS thảo luận đề xuất các nhiệm vụ cần giải quyết. Giáo dục hỗ trợ, giúp HS chốt
các nhiệm vụ, gồm:
1. Tìm hiểu về thân nhiệt: Thân nhiệt là gì? Thân nhiệt bao nhiêu thì mắc bệnh
cảm nóng, cảm lạnh? Làm thế nào để đảm bảo thân nhiệt ổn định? Những phản ứng của
cơ thể khi thân nhiệt thay đổi?,…
2. Tìm hiểu về các bệnh cảm nóng, cảm lạnh: Thế nào là cảm nóng, cảm lạnh?
Thân nhiệt bao nhiêu thì bị bệnh đó? Nguyên nhân gây ra các bệnh đó là gì? Các bệnh
này gây ảnh hưởng như thế nào đến đời sống con người?,…
3. Đề xuất giải pháp phòng chống các bệnh cảm nóng, cảm lạnh: Cần phải bố trí,
sắp xếp chỗ ở như thế nào? Chế độ sinh hoạt thế nào?,…

7


+ Phân nhóm và giao nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm. Hỗ trợ bằng các câu hỏi gợi
ý để các nhóm hiểu rõ nhiệm vụ và nêu được những sản phẩm dự kiến mà nhóm định
hướng tới, ví dụ như trong bảng sau:
Bảng 2. Bảng phân công nhiệm vụ
Nội dung
công việc

Nhóm

Sản phẩm

Bài trình chiếu Powerpoint về các vấn đề: Thân nhiệt là gì?
1. Tìm hiểu Thân nhiệt bao nhiêu thì mắc bệnh cảm nóng, cảm lạnh? Làm
về thân nhiệt thế nào để đảm bảo thân nhiệt ổn định? Những phản ứng của
cơ thể khi thân nhiệt thay đổi?,…

thực hiện dự án.
+ Quy định thời gian nộp sản phẩm, thời gian tổ chức báo cáo (thường sau 1-2
tuần).
+ Tổ chức cho HS báo cáo, nhận xét, tổng kết dự án.
Bước 7. Lập kế hoạch dạy học
Bảng 3. Bảng kế hoạch dạy học [2], [5]
Thời
gian

Cách tiến
hành

1 tiết

Thực hiện Các phiếu học tập, các
trên lớp. dụng cụ tạo ra âm thanh.

Nội dung 2. Tìm hiểu độ cao của
âm
1. Học
làm nhạc 3. Tìm hiểu độ to của âm
công.

1 tiết

Thực hiện Các phiếu học tập.
trên lớp.

1 tiết


1 tiết

Thực hiện Các phiếu học tập, đàn
trên lớp. nước.
Thực hiện Các phiếu học tập.
trên lớp.

1. Tìm hiểu môi trường
truyền âm

1 tiết

Thực hiện Các phiếu học tập.
trên lớp.

2. Sự cảm thụ âm thanh
của tai

1 tiết

Thực hiện Các phiếu học tập, mô
trên lớp. hình chức năng của cơ
quan phân tích thính giác.

3. Chức năng định hướng
nguồn âm của tai
4. Xác định giới hạn nghe
rõ của tai
5. Đo mức cường độ âm
6. Đề xuất biện pháp

[1] Nguyễn Văn Biên (2015), Quy trình xây dựng chủ đề TH về khoa học tự nhiên,
Tạp chí Khoa học ĐHQGHN.
[2] Vũ Quang (Tổng Chủ biên), Vật lí 6, 7, 8, 9, NXB Giáo dục Việt Nam.
[3] Đỗ Hương Trà (2015), Những yêu cầu đặt ra trong việc xây dựng, lựa chọn nội
dung và tổ chức dạy học, NXB Đại học Sư phạm.
[4] Trần Thị Thanh Thủy (Chủ biên), Dạy học tích hợp phát triển năng lực học
sinh (Quyển 2), NXB Đại học Sư phạm.
[5] Nguyễn Quang Vinh (Tổng Chủ biên), Sinh học 6, 7, 8, 9, NXB Giáo dục Việt
Nam.

10