SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT BA ĐÌNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG
THÔNG QUA CÁC BÀI DẠY HÓA HỌC

Người thực hiện:
Trần Thị Vinh
Chức vụ:
Giáo Viên
SKKN thuộc môn: Hóa học

THANH HÓA NĂM 2016


MỤC LỤC
..................................................................................................................1
1 . PHẦN MỞ ĐẦU........................................................................................2
1.1. Lý do chọn đề tài...................................................................................2
1.2. Mục đích nghiên cứu..........................................................................3
1.3. Đối tượng nghiên cứu.........................................................................4
1.4. Phương pháp nghiên cứu..................................................................4
2. NỘI DUNG................................................................................................4
2.1. Cơ sở lý luận......................................................................................4
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.............5
2.3 Các giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề.......................................5
2.3.1 Vận dụng kiến thức trong nội dung bài học để liên hệ thực tế có
liên quan đến môi trường:......................................................................5

và các nước trên thế giới, bởi lẽ đó là việc làm để bảo tồn và phát triển bền vững
“cái nôi của nhân loại”.
Giáo dục môi trường trong nhà trường lại càng có ý nghĩa quan trọng, được
xem là một trong những biện pháp hàng đầu để bảo vệ môi trường có hiệu quả.
Giáo dục môi trường sẽ giúp con người có nhận thức đúng đắn về môi trường,
về việc khai thác sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên và có ý thức thực hiện
nhiệm vụ bảo vệ môi trường. Nhà trường là nơi đào tạo thế hệ trẻ, những người
chủ tương lai của đất nước, những người sẽ làm nhiệm vụ tuyên truyền giáo dục
sau này. Nếu họ có đầy đủ những nhận thức về bảo vệ môi trường, thì từ khi
đang học trên ghế nhà trường và cho đến khi ra đời, dù họ làm việc gì, ở bất cứ
nơi đâu, bất kì cương vị hoạt động nào, cũng đều có thể thực hiện nhiệm vụ bảo
vệ môi trường một cách có hiệu quả.
Ở trường học, việc truyền thụ kiến thức giáo dục môi trường đến học sinh
thuận lợi và hiệu quả nhất vẫn là hình thức tích hợp và lồng ghép vào các môn
học. Bên cạnh những kiến thức từ nội dung bài học, các em còn có thể tích lũy
được các kiến thức về môi trường từ đó hình thành ý thức bảo vệ, giữ gìn. Nội
dung này đã và đang được triển khai, phổ biến rộng rãi trong giờ học kể cả chính
khóa lẫn ngoại khóa, đặc biệt là lồng ghép trong các môn học như: Hóa học, Vật
lý, Sinh học, Địa lý, Giáo dục công dân,...
Hóa học giúp các em từ chỗ nghiên cứu tính chất của chất, sự tạo thành
chất mới, các quy luật biến đổi chất sẽ rút ra được mối liên hệ phát sinh giữa
các sự vật, giải thích được bản chất của các quá trình xảy ra trong tự nhiên, trong
sản xuất và trong đời sống liên quan đến môi trường. Tuy nhiên, trong thực tế
cho thấy việc giảng dạy Hóa học còn mang nặng tính lí thuyết, thụ động, và
chưa phù hợp với yêu cầu xã hội. Chính vì vậy việc lồng ghép nội dung giáo dục
môi trường vào môn học này vẫn chưa được sâu sát và triệt để. Vậy làm thế nào
để nâng cao hiệu quả của việc lồng ghép giáo dục môi trường trong bài giảng ?
Đó là vấn đề mà những giáo viên dạy bộ môn Hoá chúng tôi luôn phải đặt ra. Và
cũng xuất phát từ lý do trên đã thôi thúc tôi đi vào nghiên cứu đề tài:
“ GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG THÔNG QUA CÁC BÀI DẠY HÓA HỌC”.

quí giá nhất của nhân loại này.
- Giáo dục môi trường trong trong trường học có ý nghĩa vô cùng quan
trọng nhằm thực hiện chiến lược toàn cầu về bảo vệ Trái Đất : “Cái nôi của nhân
loại ”, là xây dụng “Trường học thân thiện, học sinh tích cực”.
- Giáo dục môi trường thông qua giảng dạy môn Hóa học là giúp học sinh gắn
lý thuyết với thực tiễn.
- Trong trường học, thông qua hoạt động dạy học và các hoạt động tập thể,
việc lồng ghép nội dung giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh hết sức đa
dạng và hiệu quả. Với chủ trương xây dựng môi trường sư phạm lành mạnh, một
không gian xanh, sạch, đẹp, hạn chế tối đa tình trạng ô nhiễm môi trường, ở các
trường học đã dấy lên phong trào thi đua trồng cây, vệ sinh làm sạch đẹp trường
lớp. Bộ môn hóa học giúp các em từ chỗ nghiên cứu tính chất của chất, sự tạo
thành chất mới, các quy luật biến đổi chất sẽ rút ra được mối liên hệ phát sinh
giữa các sự vật, giải thích được bản chất của các quá trình xảy ra trong tự nhiên,
trong sản xuất và trong đời sống liên quan đến môi trường. Thông qua các bài
học đa dạng, giáo viên có thể gửi gắm các thông điệp phong phú về giữ gìn và
bảo vệ môi trường, giúp các em lĩnh hội kiến thức một cách tự nhiên, sinh động
4


và hiệu quả. Bên cạnh đó còn làm mới lạ nội dung bài học, giúp học sinh có
hứng thú tìm tòi kiến thức mới, tránh tình trạng khô khan, nhàm chán do đặc thù
của bộ môn.
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
- Việc giáo dục bảo vệ môi trường những năm gần đây đã được quan tâm song
kiến thức giáo dục môi trường trong các môn học không được trình bày cụ thể
trong từng bài, từng chương, từng môn học cụ thể mà phụ thuộc vào sự áp dụng
linh hoạt trong mỗi bài, mỗi môn học, mỗi giáo viên dạy, có giáo viên vận dụng,
có giáo viên chưa vận dụng, nên sự hiểu biết, tự giác, về ý thức bảo vệ môi
trường của đa số học sinh và nhân dân chưa cao.

- Dạy bài: Nitơ và hợp chất của nitơ: Sử dụng thuốc nổ đen gây ô nhiễm môi
trường, huỷ hoại sự sống của sinh vật,...
+ GV cho HS tham khảo, đặt câu hỏi:
Hỗn hợp gồm S, C, KNO3 gọi là thuốc súng đen có thể dùng làm thuốc pháo.
a, Viết phương trình phản ứng xảy ra?
b, Giải thích tại sao? “ Đốt pháo gây nguy hiểm cho con người và còn làm ô nhiễm
môi trường”. Em có đồng ý với quan điểm đó không?
Thuốc súng đen
2.3.2. Xây dựng
hệ thống câu
hỏi, bài tập liên
quan đến giáo
dục môi trường:
Ví dụ1: Một loại than đá có chứa 2%S dùng cho nhà máy nhiệt điện. Nếu
nhà máy đốt hết 100 tấn than trong một ngày đêm thì khối lượng SO 2 do nhà
máy xả vào khí quyển trong một năm là:
A. 1420 tấn.
B. 1250 tấn.
C. 1530 tấn.
D. 1460 tấn.
+ GV nhận xét, kết luận: Cần hạn chế lượng khí thải SO2 để góp phần bảo vệ
môi trường.
Ví dụ2: Ăn mòn kim loại
?. Vì sao sắt bị oxi hoá (bị ăn mòn) trong không khí ẩm?

?. Tại sao vật bằng sắt bị ăn mòn nhanh trong khí quyển có chứa cacbon đioxit, lưu
huỳnh đioxit, mặc dầu những chất này không trực tiếp tác dụng với sắt?
Ví dụ 3: Sau khi làm thí nghiệm có những chất khí thải độc hại sau: HCl,
H2S, CO2, SO2. Có thể dùng chất nào sau đây để loại bỏ chúng là tốt nhất?
A. Nước vôi trong.

Do nhân
Khí
Nguồn gốc gây ô nhiễm
Tác động tới môi trường
tạo
CO

Quá trình cháy, oxi hoá hợp
chất hiđrocacbon

21%

Phá huỷ tầng ozon,rối loạn
tầng bình lưu

CO2

Hô hấp của động thực vật,
sản xuất khoáng và năng lượng

2%

Gây hiệu ứng nhà kính

SO2

Sản xuất năng lượng

53%


Freon

Chất tải lạnh

100%

Sử dụng năng lượng mặt trời hạn chế gây ô nhiễm môi trường
2.3.4. Đưa vào nội dung bài học những thông tin mang tính thời sự có liên
quan đến môi trường:
Hình thức liên hệ thực tiễn này gợi cho học sinh những hình ảnh thiết thực,
gần gũi, cho các em thấy được mối quan hệ mật thiết giữa hoá học với đời sống,
với môi trường. Từ đó biết vận dụng những kiến thức hoá học vào việc xây
dựng, bảo vệ, cải tạo môi trường mà các em đang sống.
Ví dụ 1: - Vai trò của nước trong đời sống và sản xuất, chống ô nhiễm nguồn
nước. Giáo dục ý thức cải tạo và bảo vệ nguồn nước, hạn chế tình trạng ô nhiễm
nước như hiện nay.
+ GV có thể trình chiếu một số hình ảnh về hành vi vi phạm môi trường của
công ty Vedan và hậu quả ô nhiễm nặng nề ở sông Thị Vải, hiện tượng cá chất
hàng loạt tại Hà Tĩnh, Quảng bình...
+ Các phương hướng chống ô nhiễm và bảo vệ nguồn nước:
 Tập trung xử lí các nguồn nước thải sinh hoạt.
 Nhà máy, cơ sở sản xuất phải có hệ thống xử lí nước thải để tái sử dụng
nước cho sản xuất hoặc thải ra hệ thống nước thải chung.
 Nước rác tỉ ra từ các bãi chôn lấp rác thải sinh hoạt cần được xử lí trước
khi hoà lẫn với nước ngầm hoặc nước mặt. Sử dụng phân bón hoá học,
chất bảo vệ thực vât hợp lí.
 Nước thải đã qua xử lí có thể dùng để tưới cây, rửa đường, sử dụng trong
xây dựng hoặc trong các dây chuyền công nghệ có sử dụng nước nhằm
8


và cân nhắc để đưa kiến thức giáo dục môi trường vào một cách sống động.
- Một bài giảng gồm nhiều phần, nhiều mục, tuỳ theo từng nội dung cụ thể
mà có thể lồng ghép giáo dục bằng nhiều hình thức khác nhau. Nhưng dù thế
nào di nữa, GV cũng phải nắm vững và chính xác mục tiêu bài dạy để từ đó đưa
nội dung giáo dục môi trường vào sẽ không bị khập khiễng, thiếu logic.
- Những bài học và những nội dung chính liên quan đến giáo dục môi
trường.
Khối Bài
Tên bài
Nội dung cơ bản giáo dục môi trường
Một số hạt nhân nguyên tử không bền có
Hạt nhân
tính phóng xạ, tự phân hủy ra các hạt vật
2
nguyên tử
chất khác nhau như α , β , kèm theo các bức
xạ điện từ như γ ảnh hưởng đến môi trường
Sự đốt cháy nhiên liệu trong các động cơ,
Phản ứng oxi
các quá trình điện phân, các phản ứng xảy ra
25
hóa khử
trong pin, ăc quy… đều xả ra một lượng khí
thải lớn gây ô nhiễm môi trường.
Là khí rất độc, phá hoại niêm mạc đường hô
HÓA
hấp, đựợc dùng nhiều để sát trùng nước, xử
10
lý nước thải, nguyên liệu để sản xuất nhiều
30 Clo

dùng chế tạo phim ảnh.
Ozon: Chất gây ô nhiễm hay bảo vệ? sự phá
hủy tầng ozon như thế nào? Hệ lụy gì đến
đời sống con người?

10


Lưu huỳnh đioxit là một trong các chất chủ
Lưu huỳnh và
yếu gây ô nhiễm môi trường, là một trong
43
hợp chất
những nguyên nhân chính gây mưa axit.
Axit sunfuric phá hủy nhiều công trình.
Axit nitric là hóa chất cơ bản, quan trọng
Nitơ và hợp chất
10
điều chế phân đạm, thuốc nổ, thuốc nhuộm,
của nitơ
dược phẩm…dễ gây ô nhiễm môi trường.
Phot pho và hợp Nguyên tố của sự sôngs và sự tư duy
14,15 chất của
photpho
Có thể sử dụng một số chất tự nhiên để cải
tạo đất trồng, làm phân bón, tránh việc lạm
Phân bón hóa
dụng các hợp chất hóa học gây ô nhiễm
16
học

Benzen có nhiều ứng dụng, từ benzen điều
chế ra nitrobenzen, anilin, phenol dùng để
tổng hợp phẩm nhuộm, dược phẩm, thuốc
Benzen và
46
trừ dịch hại… Toluen dùng để sản xuất
ankylbenzen
thuốc nổ TNT. Vậy cần sử dụng thuốc nổ
như thế nào để không ảnh hưởng đến con
người.
Là nguồn tài nguyên vô tận để điều chế khí,
Nguồn
xăng, dầu, trong quá trình sản xuất cần chú
48 hiđrocacbon
trọng chất lượng, sản lương, vệ sinh môi
thiên nhiên
trường…
51 Dẫn xuất
CHCl3 có tác dụng gây mê, C6H6Cl6 có tác
11


halozen của
hiđrocacbon

HÓA
12

53


thai, dị tật, gây thủng tầng ozon.
Etanol để chế các loại rượu uống, uống
nhiều rượu có hại cho sức khỏe, metamol rất
độc chỉ một lượng nhỏ có thể gây mù lòa
hoặc tử vong. Vậy có nên lạm dụng các loại
đồ uống có cồn hay không? Vì sao?
2,4,6-trinitrophenol chất kích thích sinh
trưởng thực vật, chất diệt cỏ dại 2,4-D, chất
diệt nấm mốc, chất trừ sâu bọ. Bạn nghĩ như
thế nào nếu lạm dụng các loại thuốc này đối
với cây trồng và môi trường.
Fomanđehit dùng làm nguyên liệu để sản
xuất chất dẻo, tổng hợp phẩm nhuộm, dược
phẩm, dung dịch 37-40% fomalin (fomon)
được dùng để ngâm xác động vật, thuộc da,
tảy uế, diệt trùng,… Em có suy nghĩ gì khi
người ta sử dụng dung dịch này để bảo quản
hoa quả?
Mỗi axit cacboxylic có vị chua riêng biệt, thí
dụ axit axetic có vị chua giấm, axit xitric có
vị chua chanh, axit oxalic có vị chua me,
axit tactric có vị chua me,…Vậy trong công
nghiệp người ta sử dụng các loại axit này
thay thế các axit chanh, me,… trong tự
nhiên có được không.
Este có khả năng hòa tan tốt các chất hữu cơ
nên một số este được dùng để pha sơn, một
số dùng làm thủy tinh hữu cơ, chất dẻo,
dược phẩm, một số este có mùi thơm được
dùng trong công nghiệp thực phẩm, mĩ

glucozo giảm gây suy nhược cơ thể, nếu
Glucozo
tăng thì bị thải ra ngoài theo đường tiểu gọi
là bệnh tiểu đường. Vì thế con người cần
điều chỉnh chế độ ăn uống phù hợp để
không thừa và không thếu glucozo.
Tinh bột đựợc tạo thành trong cây xanh từ
khí cacbonic và nước nhờ ánh sáng mặt trời.
Trong quá trình trồng và chăm sóc cây
lương thực cần chú ý bón phân, sử dụng chất
kích thích, chất diệt cỏ đúng qui cách và phù
Tinh bột
hợp để không tồn dư các hóa chất trong tinh
bột, gây hại cho sức khỏe con người. Học
sinh cần năm vững tính chất để giải thích
một số hiện tượng thực tế như: Vì sao cơm
nếp lại dẻo…
Từ anilin và các arylamin người ta tổng hợp
được hàng loạt chất màu azo. Chúng ta phải
làm gì khi ngày nay người ta lạm dụng các
Amin
loại chất màu này để pha chế nước giải khát,
ngâm măng, tạo màu cho các loại đồ ăn
vặt…
Peptit và protein là thành phần không thể
thiếu của tất cả các cơ thể sinh vật. Từ kiến
thức đã học em hãy giải thích vì sao cua
Peptit và protein
chết, trứng thối… lại có mùi rất hôi. Có nên
ăn trứng thối hoặc các đồ vật bị ôi thiu

44

Sơ lược về một
số kim loại

58

Hóa học và vấn
đề môi trường

xúc trực tiếp với môi trường, đặc biệt là môi
trường ô nhiễm.
Oxit nhôm và oxit nhôm có lẫn một số oxit
khác là một trong những loại đá quý như
rubi, saphia. Phèn chua được dùng trong
ngành thuộc da, giấy, cầm màu, nhuộm vải,
chất làm trong nước đục.
Những khí thải như CO2, SO2,….trong quá
trình sản xuất gang thép gây ô nhiễm môi
trường.
Các kim loại nặng chì, thủy ngân, asen,
cađimi, crom, mangan… gây hại đến sức
khỏe con người.
Nắm được một số chất gây ô nhiễm nguồn
nước, đất, không khí để tránh xả thải ảnh
hưởng đến môi trường.

2.3.6. Lựa chọn các tư liệu có liên quan, chế biến và hoà nhập vào bài giảng:
Sau khi đã có kế hoạch và lựa chọn được tư liệu phù hợp, việc đưa nội dung
giáo dục môi trường vào bài giảng sao cho hợp lý là điều quan trọng nhất. Điều

cho cách chọn mẩu thực nghiệm.
Chuẩn bị thực nghiệm:
14


Cho học sinh làm bài kiểm tra của lớp đã dạy.
Cho bài kiểm tra của lớp dạy đối chứng.
Xử lý các số liệu của kết quả đưa ra kết luận cho đề tài.
Chuẩn bị câu hỏi bài tập cho thực nghiệm:
10 câu hỏi và bài tập kiểm tra, đánh giá: Thời gian: 15 phút.
Câu 1: Thế nào là môi rường sạch?
A. Đủ ánh sáng, không ẩm mốc.
B. Không có bụi, khói, mùi hôi.
C. Có nhiều cây xanh.
D. Cả A,B,C.
Câu 2: Theo đánh giá của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), Việt
Nam là một trong 5 quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu
và nước biển dâng. Chỉ tính riêng trong năm qua, chúng ta đã lần lượt trải qua
các đợt nắng nóng kỷ lục trong mùa hè ở miền Bắc và miền Trung, đợt rét kỷ lục
trong mùa đông ở miền Bắc, hạn hán và xâm nhập mặn kỷ lục ở Tây Nguyên,
Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long…Nguyên nhân chính gây ra sự
biến đổi này là các hoạt động kinh tế - xã hội của con người làm phát thải các
khí gây hiệu ứng nhà kính làm Trái Đất nóng lên. Trong các khí sau, khí
nào không gây ra hiệu ứng nhà kính?
A.CO2.
B. O2.
C. O3.
D. CH4.
Câu 3: Sự đốt các nhiên liệu hóa thạch trên bình diện rộng đã góp phần vào vấn
đề mưa axit, đặc biệt tại Châu Âu. Khí nào sau đây có vai trò chủ yếu gây nên

D. Ni tơ.
Câu 8: Một chất có chứa nguyên tố oxy, dùng để làm sạch nước và có tác dụng
bảo vệ các sinh vật trên Trái đất không bị bức xạ cực tím. Chất này là
15


A. Ozon.
B. oxy.
C. Lưu huỳnh đioxit.
D. Cacbon đioxit.
Câu 9: Các tác nhân hóa học gây ô nhiễm môi trường nước gồm:
A. Các kim loại nặng: Hg, Pb, Sb, As…
B. Các anion: NO3- ; PO43- ; SO42-.
C. Thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hóa học.
D. Cả A, B, C.
Câu 10: Một trong những hướng con người đã nghiên cứu để tạo ra nguồn năng
lượng nhân tạo to lớn sử dụng cho mục đích hòa bình, đó là:
A. Năng lượng mặt trời.
B. Năng lượng thủy điện.
C. Năng lượng gió.
D. Năng lượng hạt nhân.
…………………………………………………………………………………
Kết quả thực nghiệm như sau
Điểm

0

Lớp
thực
0


10

Tổng
HS

0

0

0

2

3

8

24

25

12

6

80

0


%

31,2
5%

15
%

7,5
%

100
%

7,9
%

20,
5%

23,
7%

26,
3
%

13,1
%


- Các em tỏ ra thích thú với những hiểu biết mới của mình về môi trường
nên có hứng thú tìm tòi, học tập hơn.
- Giáo viên cần có trách nhiệm hơn về việc tích hợp bảo vệ môi trường
qua các bài học có liên quan.
3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.
3.1. Kết luận:
Trong quá trình giảng dạy cho học sinh, bên cạnh những kiến thức khoa
học cơ bản, giáo viên còn cần phải trang bị cho các em những tri thức thực tiễn,
mang tính thời đại. Giáo dục môi trường là một trong những nhiệm vụ vô cùng
quan trọng và khẩn cấp. Việc giáo dục ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường cho
học sinh không phải là một sớm, một chiều, do đó giáo viên cần kiên trì phối
hợp với các chương trình tuyên truyền, giáo dục cộng đồng. Hơn nữa, đây không
chỉ là công việc của các giáo viên giảng dạy bộ môn Hoá học mà là công việc
chung của toàn thể những người làm công tác giảng dạy ở tất cả các bậc học,
cấp học. Do đó, cần có sự phối hợp đồng bộ để việc giáo dục môi trường có hiệu
quả hơn, góp phần cải thiện môi trường sống của nhân loại, “cái nôi của xã hội
loài người”.
3.2. Kiến nghị:
Với mong muốn nội dung giáo dục môi trường được truyền tải đến học
sinh một cách có hiệu quả, tôi có một số kiến nghị sau đây:
- Nhà trường: Cung cấp cho giáo viên những tư liệu có liên quan như sách, tạp
chí, đĩa VCD về giáo dục môi trường. Tổ chức các chuyên đề lồng ghép giáo
dục môi trường vào dạy học hoá học có hiệu quả.
- Quan tâm hơn nữa trong công tác giáo dục bảo vệ môi trường gắn với phong
trào xanh – sạch – đẹp của phong trào lớp “Trường học thân thiện học sinh tích”
- Đối với giáo viên giảng dạy cần nêu ra cho học sinh biết những sự kiện ảnh
hưởng đến môi trường mang tính chất thời sự nóng bỏng.
Trên đây là toàn bộ nội dung chuyên đề mà tôi đã thực hiện, mong muốn góp
một phần vào việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học ở bộ môn hóa học.
Kính mong sự góp ý chân thành từ quý Thầy, Cô để chuyên đề phong phú hơn.