1. PHẦN MỞ ĐẦU
1. 1. LÍ DO CHỌN SÁNG KIẾN:
a) Sáng kiến nghiên cứu các nội dung dạy học, các dạng toán về
chuyển đổi đơn vị đo lường và một số biện pháp giúp học sinh làm tốt các bài
toán đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn toán ở trường tiểu học .
Trong các môn học ở tiểu học, cùng với môn TV, môn Toán có vị trí hết
sức quan trọng . Các kiến thức, kĩ năng của môn Toán ở tiểu học có nhiều ứng
dụng trong đời sống; chúng rất cần thiết cho người lao động, rất cần thiết để học
tốt các môn học khác ở Tiểu học và chuẩn bị cho việc học tốt môn Toán ở bậc
trung học. Môn Toán giúp HS nhận biết những mối quan hệ về số lượng và hình
dạng không gian của thế giới hiện thực. Đối tượng nghiên cứu của toán học với
quan hệ về số lượng và hình dạng là thế giới của hiện thực vì thế ở tiểu học cho
dù là những kiến thức đơn giản nhất cũng là những thể hiện của các mối quan hệ
về số lượng và hình dáng không gian. Chẳng hạn, các mối quan hệ về số lượng
bao gồm các quan hệ cộng, trừ, nhân, chia, lớn hơn, nhỏ hơn, bằng hoặc những
quan hệ giữa những đại lượng : VD : quãng đường, thời gian, vận tốc ; diện tích
với chiều dài, chiều rộng hoặc với cạnh đáy, chiều cao… Các hình dáng không
gian bao gồm : các biểu tượng hình học : hình tròn, hình chữ nhật, hình vuông,
…
Môn Toán còn góp phần rất quan trọng trong việc rèn luyện phương pháp
suy nghĩ, giải quyết vấn đề, góp phần phát triển trí thông minh. Những thao tác
tư duy có thể rèn luyện cho HS qua môn Toán bao gồm phân tích tổng hợp, so
sáng, tương tự, khái quát hóa, tổng hợp hóa, cụ thể hoá, đặc biệt hóa. Các phẩm
chất trí tuệ có thể rèn luyện cho HS bao gồm : tính độc lập, tính linh hoạt, tính
nhuần nhuyễn, tính sáng tạo.
Chương trình môn Toán ở Tiểu học có nhiều mảng kiến thức như: Yếu tố
hình học, yếu tố thống kê, số học, tỉ lệ bản đồ, giải toán có lời văn,…Trong đó,
yếu tố đo lường giữ vai trò rất quan trọng vì mảng kiến thức này sẽ giúp học
sinh vận dụng vào thực tiễn cuộc sống rất nhiều. Hệ thống các kiến thức trong
1



đơn

vị

đo

lường

cho

học

sinh

lớp

5”.

b) Phạm vi và những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm .
- Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài là nội dung, các dạng toán đổi
đơn vị đo lường ở lớp 5.
- Điểm mới của sáng kiến đã nêu ra một cách có hệ thống các dạng toán về
chuyển đổi các đơn vị đo lường trong toán 5, một số biện pháp giúp học sinh nhận
dạng và làm đúng các bài tập có liên quan. Sáng kiến cũng đã đưa ra một số ví dụ
cụ thể, thường gặp trong SGK toán 5 và cách thức giải quyết từng ví dụ đó.
2


1.2. PHẠM VI ÁP DỤNG CỦA SÁNG KIẾN:

Khá
TL
47,7
40

SL
17
8

TB
TL
20,2
26,7

SL
7
2

Yếu
TL
8,3
6,6

Qua khảo sát chất lượng, bản thân tôi đã nhận thấy HS lớp 5 ở trường
chúng tôi khi làm toán về đổi đơn vị đo lường thường sai do những nguyên nhân
sau:
a) Do chưa thuộc kỹ thứ tự bảng đơn vị đo. HS không xác định được
trong bài toán đổi đơn vị đo đơn vị nào là đơn vị lớn, đơn vị nào là đơn vị bé
hơn nên sử dụng các phép tính để đổi sai, từ đó dẫn tới kết quả sai. Vì vậy khi
học mới hay ôn tập bất cứ bảng đơn vị đo đại lượng nào, GV phải thường xuyên

Loại thứ tư: Đổi đơn vị đo thời gian
Trong mỗi loại bài trên đều có các dạng bài tập:
Dạng 1: Đổi từ đơn vị lớn sang đơn vị bé
Loại 1. Đổi từ danh số đơn sang danh số đơn.
Loại 2. Đổi từ danh số phức sang danh số đơn.
Loại 3. Đổi từ danh số đơn sang danh số phức.
Dạng 2: Đổi từ đơn vị bé sang đơn vị lớn.
4


Loại 1. Đổi từ danh số đơn sang danh số đơn.
Loại 2. Đổi từ danh số phức sang danh số đơn.
Loại 3. Đổi từ danh số đơn sang danh số phức.
2.2.2 Cách giải từng dạng bài cụ thể:
a) Đổi đơn vị đo độ dài và đơn vị đo khối lượng
Dạng 1. Đổi từ đơn vị lớn sang đơn vị bé.
Loại 1. Đổi từ danh số đơn sang danh số đơn:
Ví dụ :

4,583 tấn = .........tạ

Cách 1. Nhân với 10, 100, 1000,..
Bước 1: GV phải cho HS so sánh hai đơn vị tấn và tạ để xác định được đây là
dạng đổi từ đơn vị đo khối lượng lớn sang đơn vị bé.
Bước 2: Cho HS xác định mối quan hệ giữa hai đơn vị đo đó: Đây là hai đơn vị
đo khối lượng liền kề nhau.
Bước 3: Cho HS nhân nhẩm với 10, 100, 1000,...bằng cách Dịch chuyển dấu
phẩy sang phải mỗi đơn vị đo liền sau nó là một chữ số hoặc thêm 1 chữ số 0
ứng với một đơn vị đo. Giáo viên có thể hướng dẫn trực tiếp ở bảng đo độ dài
hoặc bảng đo khối lượng .

phép tính cộng: 8000 m + 5 m = 8005 m
Vậy:

8 km 5 m = 8005 m

Cách 2: Lập bảng đổi dưới dạng đơn giản
Ta có:
km
8

hm
0

dam
0

m
5

-> Kết quả: 8 km 5 m = 8005 m
Dạng 2. Đổi từ đơn vị bé sang đơn vị lớn
Loại 1. Đổi từ danh số đơn sang danh số đơn.
Ví dụ:

70 cm = .... m

Cách 1: Chia cho 10, 100, 1000,..
Bước 1: GV phải cho HS so sánh hai đơn vị cm và m để xác định được đây là
dạng đổi từ đơn vị đo độ dài từ đơn vị bé sang đơn vị lớn.
Bước 2: Cho HS xác định mối quan hệ giữa hai đơn vị đo đó.

phép tính cộng: 80 hm + 0,05 hm = 80,05 hm
Cách 2: Lập bảng đổi dưới dạng đơn giản :
Ta có:
km
8

hm
0

dam
0

m
5

-> Kết quả: 8 km 5 m = 80,05 hm
Loại 3. Đổi từ danh số đơn sang danh số phức.
Ví dụ : Đổi: 8125 m = ... km ... m
Cách 1:

Thực hiện phép chia cho 1000.

Ta có: 8125 : 1000 = 8 (dư 125)
Kết quả: 8125 m = 8 km 125 m
Cách 2:

Phân tích

Ta có: 8125 m = 8000 m + 125 m = 8 km + 125m
Kết quả: 8125 m = 8 km 125 m

nhau 100 lần nên khi đổi từ đơn vị từ lớn sang đơn vị bé, mỗi đơn vị đo liền sau
nó phải thêm 2 chữ số 0 (đối với số tự nhiên) hoặc dịch chuyển dấu phẩy sang
phải mỗi đơn vị 2 chữ số.
16,5 m2 =

Ví dụ 1 :

… cm2

Cách 1: Ta có: 1 m2 = 10000 cm2
Kết quả:

16,5 m 2 =

. Ta thực hiện: 16,5 x 10000 = 165000

165000 cm2 ( Dời dấu phẩy sang phải 4 chữ số )

Cách 2: Lập bảng đổi dưới dạng đơn giản:
Ta có:
m2
16

dm2
50

cm2
00

-> Kết quả: 16,5 m2 =

8


-> Kết quả: 65 dm2 =

0,65 m2

16m2 8dm2 = ........m2

Ví dụ 2 :
Cách 1:

Thực hiện:
16m2 8 dm2 = ........m2;
16m2 + 0,08m2 = 16,08 m2

-> Kết quả: 16m2 8dm2 = 16,08m2
Cách 2:

Lập bảng đổi dưới dạng đơn giản:

Ta có:
m2
16

dm2
08

-> Kết quả: 16m2 8dm2 = 16,08m2
c) Đơn vị đo thể tích


Ví dụ 2: 1,5 giờ = … giờ … phút
1 giờ + 0,5 giờ = 1 giờ 30 phút
Dạng 2. Đổi từ đơn vị bé sang đơn vị lớn

Ví dụ 1: 90 phút = ..........giờ
90 : 60 = 1,5

-> kết quả: 90 phút = 1,5 giờ

Ví dụ 2 : 136 phút = ...........giờ ..........phút
136 : 60 = 2 (dư 16) -> kết quả: 136 phút = 2 giờ 16 phút
2.2.3. Một số phương pháp giúp học sinh chuyển đổi đơn vị đo.
Các dạng bài tập về đơn vị đo lường lớp 5 được sắp xếp từ đơn giản đến
phức tạp, từ các bài dạng đổi đơn vị đo lường đơn giản để củng cố lý thuyết rồi
nâng cao dần đến các bài tập đổi đơn vị đo phức tạp. Vì vậy muốn nâng cao chất
lượng đổi đơn vị đo lường giáo viên phải giúp học sinh:
- Nắm vững từng bảng đơn vị đo. Thuộc thứ tự các đơn vị đo từ nhỏ đến lớn
và ngược lại.
- Nắm vững được quan hệ giữa 2 đơn vị đo lường liền nhau và giữa các đơn vị
khác nhau, đặc biệt là giữa các đơn vị đo cơ bản thường sử dụng trong thực tế.
- Xác định loại bài và biết cách chuyển đổi đơn vị đo của từng loại bài đó..
Vì vậy giáo viên cần lựa chọn phương pháp và tổ chức các hình thức dạy
học phù hợp với nội dung và đối tượng học sinh, tạo hứng thú học tập cho học
sinh, giúp các em phát huy trí lực, chủ động lĩnh hội kiến thức, năng động, linh
10


hoạt trong việc luyện tập đổi đơn vị đo.
Các phương pháp thường vận dụng để dạy các bài toán về đo lường là: trực


học tập để củng cố kiến thức, kĩ năng. Tuy nhiên việc tổ chức cho học sinh chơi
các trò chơi để hình thành kiến thức, kĩ năng mới là rất cần để tạo hứng thú học
tập cho học sinh ngay từ khi bắt đầu bài học mới.GV nên thường xuyên tổ chức
các trò chơi đơn giản trong loại bài tập này. Nó giúp học sinh thêm hứng thú học
tập và tiếp thu bài tốt hơn. Các trò chơi thường được tổ chức là: tiếp sức, nhanh
mắt, chọn kết quả đúng. v.v...
2.2.4. Tác dụng nâng cao chất lượng và hiệu quả giảng dạy khi áp
dụng các giải pháp trên:
Qua ứng dụng các biện pháp nêu trên vào giảng dạy phần chuyển
đổi các đơn vị đo khối lượng, độ dài, diện tích, thể tích, thời gian, tôi nhận thấy
rằng kết quả học tập của học sinh có nhiều chuyển biến tích cực. Đa số học sinh
nắm chắc các loại bài, dạng bài và cách thức thực hiên từng loại bài, dạng bài cụ
thể. Kể cả những học sinh trung bình, yếu vốn rất lúng túng trong thực hiện
chuyển đổi các đơn vị đo lường cũng hứng thú học tập và làm được bài. Chất
lượng kĩ năng đổi đơn vị đo lường trong đợt kiểm tra toán đợt 3 lớp 5 ở trường
chúng tôi trong năm học 2013 – 2014 đạt kết quả cao. Cụ thể:

Khối/ lớp
Khối 5
Lóp 5C

Giỏi
SL
TL
32
12

38,1
40

Dạy học chuyển đổi số đo đại lượng là một vấn đề quan trọng và có ý nghĩa
đối với học sinh, bởi vì các kiến thức này gắn bó mật thiết với cuộc sống hằng
12


ngày của các em, góp phần giúp các em làm tốt các bài tập toán trong chương
trình toán 5 cũng như các bài toán có nội dung thực tế.
Sáng kiến đã chỉ ra một số sai lầm mà học sinh thường gặp phải khi giải
các bài toán liên quan đến chuyển đổi đơn vị đo đại lượng, kể cả học sinh học tốt
môn toán .
Sáng kiến cũng đã nêu ra một cách có hệ thống các dạng toán về chuyển đổi
các đơn vị đo lường trong toán 5, một số biện pháp giúp học sinh nhận dạng và
làm đúng các bài tập có liên quan.
Sáng kiến còn đưa ra một số ví dụ cụ thể, thường gặp trong SGK toán 5 và
cách giải quyết từng ví dụ đó theo nhiều cách khác nhau.
Để giúp HS chuyển đổi số đo đại lượng được tốt thì ngoài việc cung cấp các
kiến thức cơ bản cho học sinh, giáo viên cần tăng cường cho HS được luyện tập,
thực hành dưới nhiều hình thức khác nhau, với nhiều dạng bài tập khác nhau để
hình thành cho các em thói quen và kĩ năng chuyển đổi đơn vị đo. Vì vậy, để
nâng cao chất lượng dạy và học, đòi hỏi mỗi một người giáo viên cần đầu tư thời
gian nghiên cứu sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, nội dung chương trình và
các phương pháp giảng dạy, …để nâng cao trình độ kiến thức:
- Hướng dẫn HS nắm vững các kiến thức về môn Toán .
- Chú ý khai thác vốn sống của học sinh, sử dụng đồ dùng dạy học một
cách hợp lý để hỗ trợ cho việc truyền thụ kiến thức.
- Tạo không khí học tập thoải mái để học sinh có cơ hội bộc lộ khả năng
cũng như hạn chế , từ đó giúp giáo viên đề ra được các biện pháp khắc phục.
- Nên cho HS liên hệ Bảng đơn vị đo khối lượng với Bảng đơn vị đo độ
dài để giúp HS củng cố nhận thức : mỗi đơn vị đo ứng với 1 chữ số. Còn đơn vị
đo diện tích và đơn vị đo thể tích thì khác: "Khi viết số đo diện tích, mỗi đơn vị