Bộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TÉ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN VĂN DŨNG

PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THU NHẬP VÀ
KHẢ NĂNG ĐA DẠNG HÓA THU NHẬP CỦA NÔNG HỘ TRÊN
ĐỊA BÀN HUYỆN CHÂU THÀNH TỈNH KIÊN GIANG

LUẬN VẴN THẠC sĩ KINH TÉ

Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2017


Bộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TÉ THÀNH PHÓ HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN VĂN DŨNG

PHÂN TÍCH CÁC YÉU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐÉN THU NHẬP VÀ
KHẢ NĂNG ĐA DẠNG HÓA THU NHẬP CỦA NÔNG HỘ
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CHÂU THÀNH TỈNH KIÊN GIANG

Chuyên ngành: Quăn lý kinh tế
Mã số: 60340410

LUẬN VẴN THẠC sĩ KINH TÉ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. NGUYỄN TẤN KHUYÊN

Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2017

tạo mọi điều kiện cho tôi học tập và nghiên cứu.
Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình và bạn bè tôi đã luôn ờ bên cạnh
động viên, ủng hộ và tạo mọi điều kiện thuận lợi đế tôi hoàn thành khóa học và hoàn
thành luận văn này.
Một lần nữa, xin đuợc bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc!

HV. Nguyễn Văn Dũng


TÓM TẮT
Đe tài nghiên cứu trình bày kết quả phân tích từ số liệu khảo sát từ 119 nông hộ
trên địa bàn huyện Châu Thành, tỉnh Kiên Giang. Mục tiêu đầu tiên của đề tài là khái
quát thực trạng thu nhập của nông hộ trên địa nghiên cứu. Qua đó, đề tài tập trung nghiên
cứu các nhân tố ảnh huởng đến khả năng đa dạng hóa thu nhập và các nhân tố ảnh huờng
đến thu nhập của nông hộ trên địa bàn nghiên cứu. Đe đạt đuợc các mục tiêu trên, đề tài
lần luợt sử dụng các phuơng pháp thống kê mô tả, mô hình Logit và mô hình hồi quy
tuyến tính.
Qua kết quả phân tích thông tin từ các nông hộ trên địa bàn nghiên cứu cho thấy
mức độ đa dạng hóa thu nhập của nông hộ còn thấp chi số SID bình quân của 119 hộ
khảo sát chi đạt 0,323. Thu nhập từ phi nông nghiệp của hộ chiếm gần 39% tông thu nhập
của hộ chủ yêu từ kinh doanh, buôn bán nhỏ và lao động làm thuê, làm công huởng luơng
của các thành viên trong hộ. Trong đó, thu nhập từ làm thuê là 60,5% chiếm tỷ trọng cao
hơn thu nhập từ hoạt động kinh doanh chỉ chiếm 39,5%.
Ket quả chạy mô hình hồi quy Binary logistic chi ra rằng các yếu tố diện tích đất
canh tác, tỷ lệ lao động và số thành viên của hộ có tác động đến khả năng đa dạng hóa thu
nhập của nông hộ. Trong đó, các nhân tố tỷ lệ lao động và thành viên của hộ có tác động
thuận còn diện tích đất canh tác có tác động nghịch đến khả năng đa dạng hóa cúa hộ trên
địa bàn nghiên cứu.
Bèn cạnh đó, nghiên cứu cũng chỉ ra các nhân tố quan trọng có ảnh hirởng đến thu
nhập của nông hộ bao gồm: Diện tích đất canh tác, tỷ lệ lao động và mức độ đa dạng hóa


Mục tiêu cụ thê .................................................................................3

1.3.

Câu hỏi nghiên cứu.................................................................................. 3

1.4.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu........................................................... 3

1.5.

1.6.

1.4.1.

Đối tượng nghiên cứu ..................................................................... 3

1.4.2.

Phạm vi nghiên cứu......................................................................... 3

Kết quả mong đợi và đối tượng thụ hưởng............................................ 4
1.5.1.

Kết quả mong đợi............................................................................. 4

1.5.2.


3.2.

Phương pháp thu thập số liệu ....................................................................15

3.3.

Phương pháp phân tích số liệu...................................................................15

CHƯƠNG 4: KÉT QUẢ THẢO LUẬN ....................................................................22
4.1.

Khái quát về địa bàn nghiên cứu ...............................................................22

4.1.1.

Đặc điểm tự nhiên ..............................................................................22

4.1.1.1.

Vị trí địa lý ..................................................................................22

4.1.1.2.

Khí hậu thủy văn .........................................................................22

4.1.1.3.

Tài nguyên ..................................................................................23

4.1.2.

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng đa dạng hóa thu nhập. 35

4.4.

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ ....................39

4.5.

Gợi ý một số giải pháp nâng cao thu nhập và khả năng đa dạng hóa


thu nhập của nông hộ....................................................................................42
4.5.1. Đa dạng hóa thu nhập của nông hộ ...................................................42
4.5.2.

Tăng thu nhập của nông hộ ............................................................... 43

CHƯƠNG 5: KÉT LUẶN VÀ KIẾN NGHỊ .............................................................. 44
5.1.

Kết luận ........................................................................................................ 44

5.2.

Kiến nghị ...................................................................................................... 44

TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC 1 - MẪU PHIẾU ĐIÈU TRA PHỤ
LỤC 2 - KÉT QUẢ xử LÝ DỮ LIỆU



Bảng 3.1 Phân bố mẫu khảo sát theo địa bàn huyện Châu Thành

14

Bảng 3.2 Bảng tóm tắt các biến với dấu kỳ vọng trong mô hình hồi quy
Binary logistic

19

Bảng 3.3 Bảng tóm tắt các biến với dấu kỳ vọng trong mô hình hồi quy các
yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập

21

Bảng 4.1 Dân số trung bình của huyện Châu Thành và tỉnh Kiên Giang

24

Bảng 4.2 Lao động tù' 15 tuổi trở lên đang làm việc phân theo thành thị,
nông thôn
Số lượng hộ nông, lâm, thủy hải sản ở Kiên Giang và ĐBCL năm
Bảng 4.3 2006, năm 2011 và năm 2016

25
28

Cơ cấu thu nhập bình quân đầu người/tháng ở tinh Kiên Giang và
Bảng 4.4 ĐBSCL, 2014



35

Bảng 4.13 Ket quả mô hình hồi quy đa biến các nhân tố ảnh hường đến thu
nhập của nông hộ
Kết quả mô hình hồi quy các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của
Báng 4.14 nông hộ (tác động biên)

39

37

41


DANH MỤC HÌNH
Hình
Sơ đồ 1

Tên
Khung nghiên cứu phát triên đa dạng ngành nghê đê tăng thu
nhập của nông hộ

Trang
10



1



2

cũng có xu hướng tham gia vào hoạt động phi nông nghiệp để tạo thêm thu nhập. Điều này
phù họp với quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn ở một số nước trong khu vực như
Thái Lan, Philippin và một số tỉnh, thành phố ở ĐBSCL như thành phố cần Thơ, tỉnh An
Giang, Đồng Tháp thì việc đa dạng hóa sản xuất nông nghiệp đã đóng góp một cách đáng kê
làm tăng thu nhập của nông hộ cũng như góp phân không nhỏ đê đạt các chỉ tiêu về xây
dựng nông thôn mới.
Tỉnh Kiên Giang nói chung, các huyện thuộc tỉnh Kiên Giang nói riêng tiến trình đô
thị hóa và sản xuất theo hướng thị trường đã và đang tác động đến quá trình chuyển dịch cơ
cấu sản xuất và đa dạng hóa sản xuất các hoạt động của nông hộ. Đặc biệt là huyện Châu
Thành, tỉnh Kiên Giang là huyện giáp ranh với thành phố Rạch Giá thì tiến trình này có ảnh
hưởng sâu sắc đến cơ cấu sản xuất của huyện nhất là đa dạng hóa sản xuất của các nông hộ
trong huyện, vấn đề đặt ra là quá trình chuyến đối cơ cấu thu nhập của nông hộ trên địa bàn
huyện như thế nào? Các nhân tố nào ảnh hưởng đến thu nhập và khả năng đa dạng hóa thu
nhập cúa nông hộ. Từ đó, đề tài “Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập và khả
năng đa dạng hóa thu nhập của nông hộ trên địa bàn huyện Châu Thành, tỉnh Kiên
Giang'” là đề tài thiết thực.
1.2. Mục tiêu nghiên cứu
1.2.1. Mục tiêu chung
Mục tiêu chung của đề tài là phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập và khả năng
đa dạng hóa sản xuất để nâng cao thu nhập của nông hộ. Từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm
nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập của nông hộ trên địa bàn huyện Châu Thành, tinh
Kiên Giang.
1.2.2. Mục tiêu cụ thê
(1) Mô tả thực trạng sản xuất và thu nhập của nông hộ tại huyện Châu Thành, tỉnh
Kiên Giang.
(2) Phân tích các yếu tố ảnh hường đến khả năng đa dạng hóa thu nhập của nông hộ
trên địa bàn nghiên cứu.

1.4.1. Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu là các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập và khả năng đa dạng hóa
thu nhập của nông hộ, trong đó đề tài tập trung phân tích các đặc điểm và thu nhập của nông
hộ trong hoạt động sản xuất nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản) và phi nông
nghiệp trên địa bàn huyện Châu Thành, tỉnh Kiên Giang.
1.4.2. Phạm vi nghiên cứu:
-

Không gian: Sản xuất nông nghiệp là thế mạnh của cả ĐBSCL nói chung và Kiên

Giang nói riêng, ngoài ra nhiều huyện có diện tích và sản lượng cao như huyện Tân Hiệp và
Giồng Riềng. Tuy nhiên do thời gian cũng như chi phí có hạn, đề tài


4

chỉ nghiên cứu thu nhập của nông hộ sản xuất nông nghiệp và phi nông nghiệp ờ
huyện Châu Thành, tỉnh Kiên Giang.
-

Thời gian: Đe tài tập trang phân tích, đánh giá thu nhập của nông hộ sản xuất nông

nghiệp và phi nông nghiệp trong năm 2016. số liệu sơ cấp phục vụ cho nghiên cứu đuợc điều
tra khảo sát trong những tháng đầu năm 2017.
-

Đe tài thục hiện từ tháng 4/2016 đến tháng 4/2017. Công việc nhập và xử lý số liệu

cũng nhu viết báo cáo đuợc tiến hành tại Kiên Giang.
* Hạn chế của đề tài: Do điều kiện thời gian cũng nhu kinh phí nên đề tài chỉ nghiên

chung của tỉnh Kiên Giang. Ngoài ra đề tài có là một luận cứ khoa học phục vụ cho các đối
tượng khác có quan tâm.
1.6. Cấu trúc của luận văn
Luận văn được kết cấu theo 5 chương:
Chương 1. Mở đầu: Nêu khái quát về bối cảnh và sự cần thiết của đề tài, đưa ra mục
tiêu nghiên cứu chính của đề tài và đặt giả thiết về câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi
nghiên cứu, kết quả mong đợi và đối tượng thụ hưởng.
Chương 2. Cơ sở lý luận: Nêu một số khái niệm về đối tượng nghiên cứu và các nhân
tố liên quan. Lược khảo một cách tống quan tài liệu và phương pháp tiếp cận nghiên cứu của
các nghiên cứu trước liên quan đế chọn phương pháp nghiên cứu của đề tài.
Chương 3. Phương pháp nghiên cứu: Nội dung trình bày phương pháp chọn vùng,
mẫu nghiên cứu. Đồng thời trình bày rõ về phương pháp thu thập số liệu từ sơ cấp đến thứ
cấp. Cuối cùng nêu rõ phương pháp nghiên cứu từng mục tiêu cụ thể của đề tài.
Chương 4. Ket quả và thảo luận: Phân tích số liệu đã được thu thập và thảo luận kết
quả theo trình tự, hệ thống các câu hỏi đặt ra trong quá trình nghiên cứu, từ đó có một số gợi
ý giải pháp liên quan đến kết quả thảo luận.
Chương 5. Kết luận và kiến nghị: Trình bày ngắn gọn những nội dung được rút ra từ
kết quả nghiên cứu theo các mục tiêu nghiên cứu đã đặt ra. Kiến nghị một số vấn đề đế thực
hiện hiệu quả các giải pháp.


6

CHƯƠNG 2
Cơ SỞ LÝ LUẬN
2.1. Cơ sở lý luận
2.1.1. Khái niệm nông hộ và nguồn thu nhập của nông hộ
Khái niệm nông hộ: Nông hộ là hộ gia đình mà các thành viên trong hộ sẽ dành phần
lớn thời gian cho các hoạt động nông nghiệp cũng như một số hoạt động liên quan đến thị
trường các yếu tố đầu vào và đầu ra. Theo Lê Thị Nghệ và nhóm nghiên cứu (2006), nông


Thu nhập từ hoạt động làm thuê (tiền lương, tiền công);

- Các khoản thu nhập khác như tiền lãi tiết kiệm, trợ cấp của chính phủ, hoặc từ người
thân.
Các nguồn thu nhập được liệt kê trên sẽ được sử dụng để đo lường và phân tích mức
độ đa dạng hóa thu nhập của nông hộ thông qua chỉ so Simpson căn cứ vào tỷ trọng của từng
nguồn thu nhập so với tống thu nhập của nông hộ.
2.1.2. Khái niệm đa dạng hóa thu nhập


7

Trong nông nghiệp, đa dạng hoá, theo nghĩa hẹp, có nghĩa là tăng chủng loại sản phẩm
nông nghiệp hoặc dịch vụ do nông dân làm ra. Trong nhiều năm, đa dạng hóa đã là một
chiến lược truyền thống của các nông hộ để đối phó với các rủi ro và duy trì an toàn lương
thực (Ahmad và Isvilanonda, 2003). Đa dạng hóa thể hiện sự phản ứng của các nông dân sản
xuất tự cung tự cấp để giảm các rủi ro do các yếu tố mùa vụ, thời tiết, sinh học và khí hậu
gây ra.
Đa dạng hóa thu nhập là thuật ngữ thường được sử dụng đê mô tả trường họp nông hộ
phân phối nguồn lực của họ cho các hoạt động khác nhau. Theo Barrett và Reardon (2001)
cho rằng: “đa dạng hóa được hiểu phổ biến như là một hình thức tự đảm bảo thu nhập trên
cơ sở lựa chọn các hoạt động ít có sự biến động ảnh hưởng tiêu cực đến thu nhập”. Bên cạnh
đó, Ellis (2000) cũng xác định rằng đa dạng hóa thu nhập là một quá trình sử dụng đa dạng
các nguồn lực cho các hoạt động khác nhau nhằm mục đích tồn tại và cải thiện điều kiện
sống của hộ.
Như vậy, trong nghiên cứu này đa dạng hóa thu nhập được xem là quá trình mà nông
hộ quyết định tham gia thực hiện các hoạt động khác nhau nhằm mục đích gia tăng số lượng
các nguồn thu nhập từ các hoạt động phi nông nghiệp trong tổng thu nhập của nông hộ
(Ellis, 1998). Những nông hộ có thu nhập ngoài nguồn thu nhập chính mang lại từ các hoạt

hơn và sản phẩm của họ được tiếp thị dễ dàng hơn. Đa dạng hóa cũng còn là phương thức
hiệu quả đe tối ưu hóa sử dụng nguồn vốn xã hội (như lao động nông thôn) trong các vùng
nông thôn nơi mà thất nghiệp và không đủ việc làm vẫn còn cao.



9

Thứ tư, quản lý môi trường hiệu quả: Ngoài các khía cạnh kinh tế đã được nêu
trên, đa dạng hóa nông nghiệp có hiệu quả sẽ đóng góp tích cực vào việc cải thiện môi
trường tự nhiên và môi trường sản xuất. Một số mô hình sản xuất độc canh hiện nay (ví
dụ như độc canh cây lúa) đang tạo ra các quan ngại về môi trường và sẽ không bền vững
về lâu dài. Sản xuất độc canh thường gây ra sự suy thoái về dinh dưỡng trong đất, sử
dụng quá nhiều hóa chất và gây ô nhiễm, đồng thời tạo ra các loại dịch hại có sức đề
kháng cao.
Do vậy, đa dạng hóa nông nghiệp có hiệu quả sẽ tạo cho nông dân một phương
thức canh tác bền vững đế tránh các vấn đề lâu dài về môi trường gây ra do sản xuất độc
canh.
2.1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến đa dạng hóa thu nhập của nông hộ
Khả năng về nguồn lực: Nguồn lực của nông hộ trong nghiên cứu này bao gồm
diện tích đất, nguồn vốn, tỷ lệ lao động, trình độ học vấn...Đây là những yếu tố cơ bản
tác động trực tiếp đến nông hộ có khả năng đa dạng hóa hay không.
Các yếu tố môi trường bên ngoài: Ngoài khả năng về nguồn lực thì các yếu tố bên
ngoài cũng góp phần tác động đến hành vi đa dạng hóa sản xuất của nông hộ. Đặc biệt
nông hộ sản xuất chủ yếu trong lĩnh vực nông nghiệp thì quá trình sản xuất sẽ phụ thuộc
rất nhiều vào điều kiện tự nhiên. Bên cạnh đó, sự thay đổi về chính sách và sự biến động
của thị trường cũng ảnh hưởng đến hành vi đa dạng hóa sản xuất của nông hộ nham mục
đích giảm rủi ro và ổn định thu nhập.
Các hình thức đa dạng hóa thu nhập: Chuyến từ hoạt động trồng trọt có giá trị
thấp sang hoạt động chăn nuôi hoặc nuôi trồng thủy sản có giá trị cao hơn.



11

thu nhập chủ yếu từ hoạt động phi nông nghiệp là tự kinh doanh (chiếm 33,3% tống thu
nhập) và tham gia thị trường lao động (chiếm 66,7% tống thu nhập).
Ket quả phân tích mô hình Logit về các yếu tố ảnh hưởng đến phát triến đa dạng
ngành nghề của nông hộ cho thấy các biến giải thích như: diện tích đất canh tác, tỷ lệ
lao động, khả năng tiếp cận vốn vay là những biến có ý nghĩa thống kê lần lượt ở mức
5%, 5% và 10%. Những hộ có ít diện tích đất canh tác có khả năng đa dạng hóa cao hơn
những hộ có nhiều đất canh tác. Tỷ lệ lao động có ảnh hưởng thuận đến đa dạng hóa vì
mức độ đa dạng hóa cao yêu cầu tỷ lệ lao động trong độ tuôi càng cao. Cùng với đó,
khả năng tiếp cận vốn vay có tác động thuận đến khả năng thực hiện đa dạng hóa của
nông hộ.
Đồng thời nghiên cứu cũng cho rằng các yêu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ
gồm: tỷ lệ lao động, thu nhập trồng trọt, thu nhập phi nông nghiệp, mức độ đa dạng
ngành nghề có mối tương quan chặt chẽ với thu nhập của hộ ở mức ý nghĩa thống kê
lần lượt là 5%, 1%, 1% và 10%. Trong đó, tỷ lệ lao động có tác động nghịch còn lại thu
nhập trồng trọt, thu nhập phi nông nghiệp, mức độ đa dạng ngành nghề có tác động
thuận đến thu nhập của hộ.
Theo kết quả nghiên cứu của Huỳnh Trường Huy (2005) thực hiện tại cần Thơ,
An Giang, Tiền Giang và Sóc Trăng cho thấy 47% trong số 201 nông hộ tham gia hai
hoạt động sản xuất do hạn chế về nguồn lực lao động, đất đai và vốn sản xuất. Đồng
thời, chỉ số Simpson được áp dụng cho thấy mức độ đa dạng hóa thu nhập thấp hơn
mức trung bình của cả nước và thu nhập phụ thuộc chủ yếu vào lĩnh vực trồng trọt và
chiếm đến 41%.
Nghiên cứu của Lê Cảnh Dũng (2000) về kinh tế hộ trên vùng ngọt hóa Bạc
Liêu cho thấy các loại hình canh tác chủ yếu của người dân khu vực ngọt hóa là lúa và
thủy sản. Ket quả nghiên cứu cho thấy, thủy sản chiếm tỷ trọng lớn (54%) trong thu
nhập của toàn bộ nông hộ khảo sát, kế đến là lúa (23,5%), làm thuê và ngành nghề khác