HC VIN CHNH TR QUC GIA H CH MINH

PHM ANH HNG

Quan niệm về con người chính trị
trong triết học của C.Mác và việc xây dựng
đội ngũ công chức ở Việt Nam hiện nay

LUN N TIN S
CHUYấN NGNH: CH NGHA DUY VT BIN CHNG
V CH NGHA DUY VT LCH S

H NI - 2017


HC VIN CHNH TR QUC GIA H CH MINH

PHM ANH HNG

Quan niệm về con người chính trị
trong triết học của C.Mác và việc xây dựng
đội ngũ công chức ở Việt Nam hiện nay

LUN N TIN S
CHUYấN NGNH: CH NGHA DUY VT BIN CHNG
V CH NGHA DUY VT LCH S
Mó s: 62 22 03 02

Ngi hng dn khoa hc: GS.TS. NGUYN VN HUYấN

H NI - 2017

6
6
10
23

Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CON NGƯỜI
CHÍNH TRỊ TRONG TRIẾT HỌC C.MÁC

2.1. Những tư tưởng triết học trước C.Mác về con người chính trị
2.2. Những vấn để chủ yếu về con người chính trị trong triết học
C.Mác
2.3. Những nhân tố cấu thành con người chính trị

25
25
39
66

Chương 3: ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC VIỆT NAM NHÌN TỪ QUAN NIỆM
CON NGƯỜI CHÍNH TRỊ TRONG TRIẾT HỌC C.MÁC

3.1. Đội ngũ công chức Việt Nam với tư cách là con người chính trị
3.2. Những vấn đề đặt ra đối với đội ngũ công chức Việt Nam hiện
nay với tư cách là con người chính trị theo quan niệm của triết
học C.Mác

78
78

90


Chủ nghĩa cộng sản

CNTB

:

Chủ nghĩa tư bản

CNXH

:

Chủ nghĩa xã hội

KTTT

:

Kinh tế thị trường

XHCN

:

Xã hội chủ nghĩa


DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang

đương các trọng trách, làm tốt các nhiệm vụ của quốc gia, dân tộc, thực hiện các
mục tiêu chính trị của Đảng, nhà nước và nhân dân.
Việt Nam đang trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại
hóa, xây dựng chủ nghĩa xã hội (CNXH) nhằm thực hiện những mục tiêu
chính trị tốt đẹp mà Đảng cộng sản Việt Nam (ĐCSVN) đã đặt ra. Công cuộc
xây dựng CNXH được Đảng nhận thức là vô cùng phức tạp, khó khăn, phải
trải qua nhiều bước và nhiều giai đoạn. Mục tiêu CNXH là mục tiêu mà toàn
Đảng và toàn dân ta quyết tâm thực hiện, vì nó mang lại độc lập, tự do, hạnh
phúc thực sự cho toàn thể nhân dân. Quyết tâm đó cũng được thể hiện trong
tinh thần, ý chí chính trị của những người làm việc trong bộ máy của Đảng và


2
Nhà nước. Quyết tâm chính trị đó được biểu hiện trong ý chí của toàn Đảng,
toàn dân trong những hành động, những chủ trương, chính sách, chiến lược để
hoạt động sản xuất, kinh doanh, phát triển xã hội. Bộ máy nhà nước muốn
khơi dậy, kiến tạo sự phát triển trong toàn bộ người dân trước hết, đội ngũ
công chức của nhà nước phải là những con người hành động có đủ phẩm chất,
năng lực và kỹ năng để làm tròn nhiệm vụ chính trị của mình là phục vụ nhân
dân để phát triển đất nước. Do đó, nghiên cứu con người chính trị trong bộ
máy nhà nước hiện nay là yêu cầu bức bách và cần thiết để xây dựng một nhà
nước liêm chính, kiến tạo phát triển, và hành động đảm bảo việc thúc đẩy đất
nước phát triển theo con đường XHCN.
Các nhiệm vụ trọng yếu của công cuộc xây dựng CNXH ở Việt Nam
hiện nay là xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, hoàn thiện
nhà nước pháp quyền XHCN, xây dựng nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc
dân tộc… Đó chính là những nhiệm vụ chính trị cốt lõi mà mỗi con người
chính trị ở Việt Nam phải thực hiện. Thực hiện nhiệm vụ này, đội ngũ công
chức Việt Nam cần có đủ phẩm chất, năng lực, kỹ năng chính trị tương ứng.
Xây dựng con người chính trị Việt Nam nói chung, đội ngũ công chức của

dựng đội ngũ công chức nước ta, đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới,
thực hiện mục tiêu chính trị của Việt Nam.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện được những mục đích trên, luận án sẽ giải quyết các
nhiệm vụ chủ yếu sau:
- Làm rõ lý luận về con người chính trị trong triết học C.Mác, con
người chính trị trong công chức Việt Nam, tầm quan trọng của việc nghiên
cứu con người chính trị trong xây dựng đội ngũ công chức nhà nước ở Việt
Nam hiện nay.
- Làm rõ những nhân tố cấu thành nên công chức Việt Nam với tư cách
là con người chính trị theo quan niệm về con người chính trị trong triết học
C.Mác và những vấn đề đặt ra về phẩm chất, năng lực và kỹ năng chính trị
của đội này.


4
- Đề xuất phương hướng và những giải pháp chủ yếu nhằm xây dựng
đội ngũ công chức nhà nước ở Việt Nam theo quan niệm con người chính trị
trong triết học Mác.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là con người chính trị trong triết học
của C.Mác và vấn đề xây dựng đội ngũ công chức ở nước ta hiện nay.
- Phạm vi nghiên cứu
Quan niệm về con người chính trị trong triết học C.Mác được thể hiện
trong nhiều tác phẩm của ông. Nó được thể hiện ở nhiều khía cạnh khác nhau
trong những phân tích của C.Mác về kinh tế, chính trị, văn hoá, nguồn lực con
người... Luận án chỉ khai thác quan niệm về con người chính trị của C.Mác từ
triết học.
Về xây dựng đội ngũ công chức, luận án tập trung nghiên cứu nó gắn

Luận án có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho công tác tư
tưởng - văn hoá, công tác đào tạo lý luận chính trị cho công chức, các chính
sách và chủ trương của Nhà nước.
- Ý nghĩa thực tiễn
Luận án có thể làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu và giảng dạy
những vấn đề về con người chính trị và xây dựng đội ngũ công chức với tư
cách là con người chính trị trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, trong các Học
viện, trường Đại học và cao đẳng…ở nước ta.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung
của luận án gồm 4 chương, 10 tiết.


6
Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI LUẬN ÁN
1.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CON NGƯỜI CHÍNH TRỊ VÀ CON
NGƯỜI CHÍNH TRỊ TRONG TRIẾT HỌC C.MÁC

1.1.1. Nghiên cứu về con người chính trị
Chủ đề "con người chính trị" với khái niệm "political man" là chủ đề
thường xuất hiện trong các cuốn sách và tạp chí khi viết về các nhà triết học
chính trị. Hầu hết các cuốn sách và các bài viết đều tập trung ở một vấn đề
căn bản: Lập luận về bản chất của con người trong đời sống chính trị để làm
nền tảng cho những lập luận về đời sống chính trị và sự vận hành của nó.
Cuốn sách nổi bật và đã được dịch ra tiếng Việt ở miền Nam Việt Nam
của Seymour Martin Lipset: "Political Man: The Social Bases of Politics"
(Con người chính trị: nền tảng xã hội của chính trị) [166]. Đây là cuốn sách
viết dưới dạng khoa học chính trị và xã hội học chính trị hơn là dưới góc độ

phần triết học được thể hiện trong công trình nghiên cứu chủ yếu dưới dạng
phương pháp luận, ở dạng cơ sở lý luận.
Nguyễn Văn Vĩnh: "Aristotle và Hàn Phi Tử - Con người chính trị và
thể chế chính trị" [162] đã luận giải thành công và thuyết phục về mối quan
hệ giữa con người chính trị và thể chế chính trị. Đây chính là mối quan hệ
tương tác với nhau. Quyền lực chính trị chỉ được xác lập trên thực tế thông
qua các thể chế chính trị, còn thể chế chính trị có vận hành được và có sức
sống lâu dài hay không lại phụ thuộc rất nhiều vào những chủ thể nắm bắt quy
luật và vận hành nền chính trị - những con người chính trị. Con người chính
trị chính là cái làm nên sự vận hành sống động của đời sống chính trị và các
thể chế chính trị.
Nguyễn Phú Trọng, Trần Xuân Sầm: "Luận cứ khoa học cho việc nâng
cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện
đại hoá" [139] đã khảo cứu về những vấn đề lý luận cơ bản của chủ nghĩa
Mác, Lê nin và tưởng Hồ Chí Minh, quan niệm cơ bản của Đảng về phẩm


8
chất chính trị và những vấn đề lý luận cơ bản để nâng cao năng lực và phẩm
chất chính trị của cán bộ. Cuốn sách tuy được viết cách đây đã lâu nhưng do
những vấn đề lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh và của Đảng vẫn còn nhiều những giái trị tham khảo, đặc biệt là các
luận điểm về chính trị, hệ tương tưởng chính trị, bản lĩnh chính trị và đạo đức
của người cán bộ trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường.
Bùi Xuân Thanh: "Tư tưởng sử dụng người tài đức trong học thuyết chính
trị - xã hội của Mạnh Tử và ý nghĩa đối với thực tiễn nước ta" [121] đã trình bầy
vấn đề con người trong học thuyết của Mạnh Tử như là học thuyết chính trị - xã
hội, một thứ học thuyết triết học chính trị -xã hội. Điều đáng lưu ý trong bài viết
là tác giả đề cập đến việc cất nhắc người có tài đức để tham gia vào bộ máy nhà
nước và dĩ nhiên, tài đức được tác giả đề cập ở đây chính là tài đức phù hợp với

phát triển văn hoá Việt Nam trong thời gian này. Dự báo xu thế phát triển, đề
xuất một số quan điểm, giải pháp xây dựng con người và phát triển văn hoá
Việt Nam đến 2020.
Nguyễn Văn Tài: "Phát huy tính tích cực xã hội của đội ngũ cán bộ
nước ta hiện nay" [117] đã đi sâu phân tích, làm rõ những cơ sở lý luận và
thực tiễn của đường lối, chính sách cán bộ của Đảng ta. Đặt biệt với phương
pháp tiếp cận vấn đề một cách có hệ thống, tác giả đã đưa ra những đánh giá
sát thực về tình hình cán bộ nước ta hiện nay, đề xuất những giải pháp khá cụ
thể, có tính khả thi để góp phần kiện toàn, nâng cao chất lượng cán bộ các cấp
trong đó có những phẩm chất chính trị của người cán bộ.
Đặng Cảnh Khanh: "Xây dựng con người Việt Nam" [43] đã trình bầy
thực trạng sự biến đổi của con người Việt Nam và việc xây dựng con người Việt
Nam. Đề xuất những quan điểm, giải pháp về xây dựng con người Việt Nam.
Những phẩm chất truyền thống của người Việt Nam dễ có những di tồn
vào trong những thói quen, trong văn hoá của người làm trong bộ máy nhà nước ở
Việt Nam. Theo khía cạnh này cũng đã được các công trình nghiên cứu đề cập.
Phan Hữu Dật: "Phương sách dùng người của ông cha ta trong lịch sử"
[11]; Phạm Hồng Tung: "Lược khảo về kinh nghiệm phát hiện, đào tạo và sử
dụng nhân tài trong lịch sử Việt Nam" [147] đã khái quát nhận thức của ông
cha ta về vai trò của người tài cũng như những kinh nghiệm, biện pháp thu
hút, sử dụng hiền tài trong lịch sử Việt Nam, chủ yếu dưới thời phong kiến.Từ
chuyên ngành triết học, hiếm khi chúng ta bắt gặp đề tài đề cập trực tiếp đến
con người chính trị. Chuyên ngành đề cập nhiều nhất đến con người chính trị
là Chính trị học và xã hội học chính trị. Nhưng khác với triết học, hai chuyên


12
ngành này đề cập đến con người chính trị với tư cách là thủ lĩnh hay nhóm
tinh hoa của xã hội.
Trương Thị Thông: "Bệnh quan liêu trong công tác cán bộ trong điều

vụ đến lý luận chính trị. Bài báo nêu được tầm quan trọng của công tác đào
tạo này đối với công cuộc cải cách hành chính. Nội dung của bài báo được
tham khảo để sử dụng viết phần giải pháp cho công tác giáo dục và đào tạo tư
tưởng và lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ công chức.
Trần Anh Tuấn: "Vấn đề công vụ và trách nhiệm công vụ trong
luật Cán bộ công chức" [143] giúp luận án tham khảo được về những vấn đề
trách nhiệm trong nền công vụ và giúp xây dựng quan niệm về công vụ như là
một dạng của hoạt động chính trị của đội ngũ cán bộ công chức.
Văn Tất Thu: "Về đội ngũ cán bộ, công chức Việt Nam trong điều kiện
xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân" [132] đã có những
gợi ý rất xác đáng để luận án tham khảo. Trong bài báo, tác giả đã chứng
minh và luận giải cho hoạt động công vụ của cán bộ công chính là hoạt động
quyền lực, sử dụng quyền lực, là hoạt động phục vụ lợi ích của người dân,
theo định hướng chính trị của Đảng... Do vậy, hoạt động công vụ cần được
xem xét là hoạt động chính trị
Đinh Thi Minh Tuyết: "Tư tưởng Hồ Chí Minh về sử dụng cán bộ công
chức" [148] đã trình bầy tư tưởng Hồ Chí Minh một cách toàn diện từ bố trí
phân công công tác, đào tạo, bồi dưỡng, luân chuyển, biệt phái, bổ nhiệm
công chức làm nhiệm vụ lãnh đạo, đến đánh giá, khen thưởng và kỷ luật cán
bộ. Điều đặc biệt trong trình bầy tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề này, bài
báo đã nói lên được những khía cạnh chính trị mà Hồ Chí Minh đã rất quan
tâm trong việc sử dụng cán bộ
1.2.2. Nghiên cứu về xây dựng đội ngũ công chức
Có nhiều công trình bàn về xây dựng đội ngũ công chức nhà nước, đâu
đó cũng có những tư tưởng cho thấy tầm quan trọng của việc phân tích đội
ngũ cán bộ công chức dưới góc độ là con người chính trị.
Về xây dựng đội ngũ công chức nhà nước ở Việt Nam, có thể đề cập tới
một số công trình như:
Tô Tử Hạ: "Công chức và vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức
hiện nay" [28] đã bàn về kinh nghiệm xây dựng đội ngũ công chức trên thế

Đào Trí Úc: "Di sản tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nhà nước
và pháp luật" [151]. Theo tác giả, di sản của chủ tịch Hồ Chí Minh đó là tư
tưởng về xây dựng chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân, do nhân
dân, vì nhân dân; là tư tưởng về một nền pháp quyền của nhân dân và vì lợi
ích của nhân dân. Đó là nền pháp quyền, pháp luật và đạo đức là thống nhất,
tất cả vì lợi ích của nhân dân.


18
Nguyễn Thị Việt Hương, Lê Thị Hương: "Nhu cầu tích hợp các giá trị
truyền thống trong mô hình nhà nước pháp quyền Việt Nam" [42]. Nhu cầu ấy
sở dĩ có được là do: Thứ nhất, truyền thống về tính nhân dân của nhà nước;
thứ hai, truyền thống xây dựng một nhà nước trung ương tập quyền có sự
phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong hoạt động điều hành,
quản lý đất nước; thứ ba, kinh nghiệm thiết kế và vận hành chính quyền cơ
sở; thứ tư, kinh nghiệm về việc xây dựng và sử dụng các cơ chế kiểm soát
đảm bảo sự thống nhất của quyền lực, chống sự lạm quyền; thứ năm, kinh
nghiệm xây dựng và quản lý đội ngũ thi hành công vụ. Vì vậy, các giá trị
truyền thống (trong đó có đạo đức) có thể được tích hợp nhằm xây dựng nhà
nước pháp quyền vững mạnh.
Những tác động của những nhân tố khách quan tới việc xây dựng
những phẩm chất chính trị trong đội ngũ công chức nhà nước ở Việt Nam
hiện nay:
Nhân tố khách quan đầu tiên tác động tới việc xây dựng đội ngũ công
chức nhà nước là toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế (hai mặt). Hai nhân tố
này làm biến đổi nhiều đến đạo đức của người làm chính trị. Đối với người cán
bộ công chức, đó chính là những nhân tố làm biến đổi đạo đức công vụ của họ:
Nguyễn Thị Thanh Huyền: "Toàn cầu hoá và nguy cơ suy thoái đạo
đức, lối sống con người Việt Nam hiện nay" [40]. Theo tác giả, toàn cầu hoá
là một xu thế khách quan, có tác động mạnh mẽ đến mỗi quốc gia, dân tộc và

1.2.3. Nghiên cứu về thực trạng đội ngũ công chức nhà nước ở Việt
Nam hiện nay
Bàn về thực trạng đội ngũ công chức nhà nước Việt Nam hiện nay, có
một số công trình như: Thang Văn Phúc, Nguyễn Minh Phương: "Cơ sở lý
luận và thực tiễn xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức" [100]. Sách phân tích
6 nội dung là cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng đội ngũ cán bộ,
công chức, trong đó có vấn đề thực trạng đội ngũ cán bộ công chức và thể chế
quản lý cán bộ, công chức hiện nay; kinh nghiệm tuyển chọn và sử dụng quan
lại trong lịch sử Việt Nam. Đây là công trình tham khảo rất bổ ích cho công
tác xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức.