TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ SỰ THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC
TIỄN VỚI VIỆC XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ Ở QUẢNG NAM HIỆN NAY
ThS. LÊ ĐỨC THỌ
Trường Cao đẳng Nghề Đà Nẵng
Tóm tắt
Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, “huấn luyện
cán bộ là công việc gốc của Đảng”, “có cán bộ tốt việc gì cũng xong”. Thực tiễn cách
mạng nước ta, qua bao cuộc đấu tranh đã chứng minh điều đó – cán bộ là nhân tố quan
trọng của cách mạng. Hiện nay, đất nước đang mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế đang diễn
ra từng giờ, từng ngày thì vai trò của người cán bộ càng được chú tâm. Cán bộ giỏi lý luận
thì tuyên truyền, vận động tốt; cán bộ giỏi thực tiễn thì mới điều hành được công việc, quản
lý nhân lực; lý luận tốt và thực tiễn giỏi là điều không thể thiếu ở một người cán bộ. Trong
những năm qua, Tỉnh ủy Quảng Nam luôn coi trọng công tác tuyển dụng, đào tạo, nâng cao
chất lượng đội ngũ cán bộ và đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận. Tuy nhiên, vẫn còn
nhiều tồn tại, hạn chế trong công tác cán bộ cần phải khắc phục. Vì thế, vận dụng tư tưởng
Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn vào việc xây dựng đội ngũ cản bộ ở
Quảng Nam hiện nay là vấn đề cần thiết.
1. NGUYÊN TẮC VỀ SỰ THỐNG
NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC
TIỄN TRONG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ
MINH
Hồ Chí Minh không để lại những tác
phẩm chuyên khảo về sự thống nhất giữa
lý luận và thực tiễn, nhưng ở nhiều bài
viết, bài nói Người luôn luôn đề cập tới
nguyên tắc cơ bản này bằng nhiều cách
nói, cách viết, cách diễn đạt khác nhau
nhằm giúp cán bộ, đảng viên và quần
chúng nhân dân dễ nhớ, dễ hiểu, dễ vận
dụng. Cả cuộc đời của Người là tấm
gương sáng về việc quán triệt nguyên tắc

1 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 9, Nxb Chính trị Quốc
gia, Hà Nội, tr.292
2 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 8, Nxb Chính trị Quốc
gia, Hà Nội, tr.496

1


“Lý luận là sự tổng kết những kinh
nghiệm của loài người, là tổng hợp những
tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại
trong quá trình lịch sử”3. Người dẫn lời
của Xtalin khi khẳng định lý luận của chủ
nghĩa Mác - Lênin là “Khoa học về các
quy luật phát triển của tự nhiên và xã hội;
khoa học về cách mạng của quần chúng bị
áp bức và bị bóc lột; khoa học về thắng lợi
của chủ nghĩa xã hội ở tất cả các nước;
khoa học về xây dựng chủ nghĩa cộng
sản”4. Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm
việc, Người nêu cụ thể: “Lý luận là đem
thực tế trong lịch sử, trong kinh nghiệm,
trong các cuộc đấu tranh, xem xét, so sánh
thật kỹ lưỡng rõ ràng, làm thành kết luận.
Rồi lại đem nó chứng minh với thực tế”5.
Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm và chúc Tết cán
bộ, học viên Trường Dân tộc miền núi Trung
ương, ngày 12-2-1956 (Hình tư liệu)

Theo Hồ Chí Minh, “Chủ nghĩa xã hội

cho rõ, cân nhắc cho đúng, xử trí cho khéo.
Không biết nhận rõ điều kiện hoàn cảnh khách
quan, ý mình nghĩ thế nào làm thế ấy. Kết quả
thường thất bại”12.
Trong thực tiễn cách mạng, có những cán
bộ đảng viên “làm được việc”, “có kinh
nghiệm” và theo Hồ Chí Minh “những anh em
đó rất quý cho Đảng”. “Nhưng họ lại mắc phải
cái bệnh khinh lý luận. Họ quên rằng: nếu họ
7 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 8, Nxb Chính trị Quốc
gia, Hà Nội, tr.495
8 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 8, Nxb Chính trị Quốc
gia, Hà Nội, tr.495

3 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 8, Nxb Chính trị
Quốc gia, Hà Nội, tr.497

9 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị Quốc
gia, Hà Nội, tr.233-234

4 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 8, Nxb Chính trị
Quốc gia, Hà Nội, tr.497

10 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị
Quốc gia, Hà Nội, tr.47

5 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị
Quốc gia, Hà Nội, tr.233

11 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị

cách mạng không phải là giáo điều, nó là
kim chỉ nam cho hành động cách mạng;
và lý luận không phải là một cái gì cứng
nhắc, nó đầy tính chất sáng tạo; lý luận
luôn luôn cần được bổ sung bằng những
kết luận mới rút ra từ trong thực tiễn sinh
động. Những người cộng sản các nước
phải cụ thể hóa chủ nghĩa Mác - Lênin cho
thích hợp với điều kiện hoàn cảnh từng
lúc và từng nơi”16. Người cũng chỉ rõ mục
đích của học tập lý luận: “Lý luận cốt để
áp dụng vào công việc thực tế. Lý luận mà
không áp dụng vào thực tế là lý luận
suông. Dù xem được hàng ngàn hàng vạn
quyển lý luận, nếu không biết đem ra thực

hành, thì khác nào một cái hòm đựng sách” 17.
Bởi vậy, “chỉ học thuộc lòng, để đem lòe thiên
hạ thì lý luận ấy cũng vô ích” và những người
“xem nhiều sách để mà lòe, để làm ra ta đây”
đó không phải là những người “biết lý luận”,
mà “cần phải ra sức thực hành mới thành
người biết lý luận”18. Người yêu cầu “Mỗi cán
bộ, mỗi đảng viên phải học lý luận, phải đem
lý luận áp dụng vào công việc thực tế. Phải
chữa cái bệnh kém lý luận, khinh lý luận và lý
luận suông”19.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, “Khi học
tập lý luận thì nhằm mục đích học để vận dụng
chứ không phải học lý luận vì lý luận, hoặc vì

Quốc gia, Hà Nội, tr.234

15 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 8, Nxb Chính trị
Quốc gia, Hà Nội, tr.496

19 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị
Quốc gia, Hà Nội, tr.234-235

16 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 8, Nxb Chính trị
Quốc gia, Hà Nội, tr.496

20 Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 8, Nxb Chính trị
Quốc gia, Hà Nội, tr.497

3


thái độ học tập cho đúng”. Trong quá trình
học tập lý luận, phải thực sự khiêm tốn,
“cái gì biết thì nói biết, không biết thì nói
không biết. Kiêu ngạo, tự phụ, tự mãn là
kẻ thù số một của học tập”. Hồ Chí Minh
nhắc nhở phải “nêu cao tinh thần chịu
khó, cố gắng, không lùi bước trước bất kỳ
khó khăn nào trong việc học tập. Trong
khi học lý luận, phải “nêu cao tác phong
độc lập suy nghĩ và tự do tư tưởng”; “phải
đào sâu hiểu kỹ, không tin một cách mù
quáng từng câu một trong sách, có vấn đề
chưa thông suốt thì mạnh dạn đề ra và

không theo kịp tình hình thực tế. Cũng vì
những bất cập, yếu kém về lý luận và thực tiễn
của một bộ phận không nhỏ trong đội ngũ cán
bộ nên nhiều chủ trương, chính sách của Đảng
và Nhà nước chậm đi vào cuộc sống. Thực
tiễn cuộc sống đa dạng, phong phú, trong lúc
đó cán bộ bị tư duy giáo điều chi phối (lý
luận) “vênh” với thực tiễn, không giúp ích gì
được cho thực tiễn. Từ đó, xuất hiện tư tưởng
coi khinh lý luận, hoặc nói một đường, lại làm
một nẻo. Lúc nói chỉ là “lý luận suông”, khi
chỉ đạo thực tiễn lại dựa trên kinh nghiệm vụn
vặt. Trong đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ lãnh
đạo, quản lý, kinh nghiệm thì rất cần và quý.
Nhưng nếu không có kiến thức lý luận thì lãnh
đạo, tổ chức chỉ đạo thực hiện chỉ bằng kinh
nghiệm, hơn nữa chỉ là những kinh nghiệm
mảnh đoạn, vụn vặt thì công việc kém hiệu
quả, thậm chí phải trả giá đắt trong thực tiễn.
Chính vì vậy, việc quán triệt tính thống nhất
giữa lý luận và thực tiễn trong xây dựng đội
ngũ cán bộ ở nước ta nói chung và Quảng
Nam nói riêng đã trở thành một yêu cầu bức
xúc, thời sự và hiện đại. Do đó, việc nghiên
cứu, học tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí
Minh về sự thống nhất giữa lý luận và hiện
thực, gắn nghiên cứu lý luận với tổng kết thực
tiễn là việc làm hết sức cần thiết, kịp thời
trong việc xây dựng đội ngũ cán bộ ở Quảng
Nam hiện nay để có thêm những xung lực mới

chuyển tiếp liên tục và vững vàng giữa các
thế hệ cán bộ, nhằm thực hiện thắng lợi
nhiệm vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa,
giữ vững độc lập, tự chủ, đi lên chủ nghĩa
xã hội”24.
Từ khi tiến hành công cuộc đổi mới đất
nước, Đảng và Nhà nước ta đã hết sức
quan tâm đến xây dựng và phát triển đội
ngũ cán bộ. Nghị quyết mỗi kỳ Đại hội
Đảng đều nhấn mạnh đến việc xây dựng
và phát triển đội ngũ cán bộ sao cho đáp
ứng yêu cầu xây dựng và phát triển đất
nước. Cho đến nay, sau hơn 30 năm đổi
mới, đội ngũ cán bộ mặc dù có tăng về số
lượng, nâng cao về chất lượng, nhưng vẫn
chưa đáp ứng yêu cầu phát triển ngày càng
cao của đất nước, trong đó có yếu kém về
lý luận, không sâu sát thực tiễn.
Công tác cán bộ được tỉnh Quảng Nam
xác định là một đột phá trong công tác xây
dựng Đảng. Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Tỉnh
ủy đã cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội Đảng
bộ tỉnh lần thứ XX bằng Nghị quyết số
23 Hồ Chí Minh (2004), Toàn tập, tập 5, Nxb. Chính
trị Quốc gia, Hà Nội, tr.269.
24 Báo Nhân dân, ngày 21/9/1997, tr.2

04-NQ/TU của Tỉnh ủy về công tác cán bộ
giai đoạn 2011-2015 và định hướng đến năm
2020; ban hành và triển khai thực hiện đồng

trưởng phòng và tương đương thuộc sở,
ngành, đoàn thể của tỉnh có trình độ đại học
chiếm 97,4%). Qua đó, giúp cấp ủy chủ động
trong công tác bố trí, sử dụng, đề bạt, bổ
nhiệm cán bộ, khắc phục cơ bản tình trạng hụt
hẫng cán bộ và tạo ra bước đột phá quan trọng
về công tác cán bộ, nhất là cán bộ xã, phường,
thị trấn, cán bộ lãnh đạo, quản lý của tỉnh.
Ngoài ra, tỉnh còn thực hiện tốt công tác luân
5


chuyển cán bộ đối với các chức danh lãnh
đạo, quản lý chủ chốt ở địa phương và cơ
sở; đồng thời, thực hiện tốt chủ trương
tăng thêm chức danh phó bí thư, phó chủ
tịch ủy ban nhân dân cấp huyện để luân
chuyển và đào tạo cán bộ...
Tuy nhiên, công tác cán bộ nói chung,
từng khâu của công tác cán bộ nói riêng
còn hạn chế và có mặt chưa đáp ứng với
yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới.
Việc nhận xét đánh giá cán bộ vẫn là khâu
yếu nhưng chậm được khắc phục. Công
tác đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng cán
bộ chưa thực sự gắn với quy hoạch. Chất
lượng và tính liên thông trong quy hoạch
cán bộ chưa cao. Đào tạo sau đại học ở
nước ngoài và đào tạo ngoại ngữ theo
chuẩn quốc tế, đào tạo người có trình độ

mức đối với công tác cán bộ; thiếu quyết tâm
và chưa có giải pháp chỉ đạo thực hiện các
mục tiêu đề ra trong Nghị quyết số 04; một bộ
phận cán bộ, công chức, viên chức, đảng viên
thiếu tu dưỡng rèn luyện về phẩm chất chính
trị, đạo đức, tinh thần trách nhiệm, tác phong,
lề lối làm việc..., chưa tự phấn đấu để vươn
lên.
3. GIẢI PHÁP VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG
HỒ CHÍ MINH VỀ SỰ THỐNG NHẤT
GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ĐỂ
XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ Ở
QUẢNG NAM HIỆN NAY
Để xây dựng đội ngũ cán bộ ở Quảng Nam
vững về lý luận, sâu sát thực tiễn, đáp ứng yêu
cầu phát triển của đất nước và tỉnh Quảng
Nam trong tình hình mới, cấn tập trung thực
hiện tốt các giải pháp sau đây:
3.1. Tiếp tục đẩy mạnh phát triển kinh tế xã hội, nâng cao trình độ văn hóa, khoa học
trong đội ngũ cán bộ ở Quảng Nam hiện nay
Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, trình độ tư
duy, năng lực tư duy mỗi người, suy đến cùng
là do hoàn cảnh kinh tế - xã hội quyết định, mà
ở đó họ sống và tiến hành hoạt động của mình.
Vì thế, nguyên nhân cơ bản làm cho đội ngũ
cán bộ ở nước ta nói chung, Quảng Nam nói
riêng, chưa quán triệt tốt nguyên tắc về sự
thống nhất giữa lý luận và thực tiễn theo tư
tưởng Hồ Chí Minh suy cho cùng là do điều
kiện về kinh tế - xã hội, đời sống nhân dân

hóa hiện nay có nhiều mặt trái của nó đã
ảnh hưởng rất lớn đến tư duy, hoạt động tổ
chức thực hiễn của đội ngũ cán bộ và nhân
dân. Do đó, cải thiện điều kiện kinh tế - xã
hội sẽ làm biến đổi đời sống vật chất, tinh
thần của cán bộ và nhân dân. Xét đến
cùng ngày nay, việc nâng cao trình độ
nhận thức lý luận, năng lực tư duy khoa
học cho đội ngũ cán bộ, yếu tố cơ bản phụ
thuộc vào tiến trình đổi mới và phát triển
kinh tế - xã hội.
3.2. Nâng cao trình độ tư duy lý luận
26 Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Văn kiện Đại hội
Đảng thời kỳ đổi mới (Đại hội VI, VII, VIII, IX), Nxb.
Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr.262.

trong đội ngũ cán bộ ở Quảng Nam hiện nay
Sự nghiệp đổi mới ngày càng đi vào chiều
sâu, đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ, đòi hỏi đội
ngũ cán bộ phải nâng cao tầm tư duy lý luận,
không ngừng phát triển tư duy lý luận khoa
học của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ
Chí Minh. Đổi mới, phát triển tư duy lý luận
đối với đội ngũ cán bộ là mệnh lệnh của cuộc
sống, là thực tiễn đòi hỏi đối với sự nghiệp
cách mạng của Đảng và nhân dân ta. Chủ động
xây dựng đội ngũ cán bộ có đủ phẩm chất đạo
đức, bản lĩnh chính trị vững vàng, được đào
tạo cơ bản, có tài năng, tâm huyết với nghề
nghiệp, có vốn sống phong phú, đủ năng lực


kết hợp nổ lực chủ quan của mỗi cán bộ
với cơ chế, chính sách cán bộ hợp lý.
Nhưng quan trọng hơn hết, vẫn là sự kết
hợp chặt chẽ giữa quá trình học tập và rèn
luyện trong hoạt động thực tiễn của đội
ngũ cán bộ. Vì vậy, phải có cơ chế để họ
thường xuyên được đào tạo, đào tạo lại
bồi dưỡng kiến thức lý luận chính trị, tri
thức khoa học và tích cực tham gia tổng
kết thực tiễn.
3.3. Tăng cường tổng kết công tác
thực tiễn, quán triệt sự thống nhất giữa
lý luận và thực tiễn trong đội ngũ cán bộ
Tổng kết rút kinh nghiệm là nhằm chỉ
ra những cái đã làm được, những cái chưa
làm được, đánh giá đúng nguyên nhân yếu
kém, tồn tại của nó. Đồng thời, qua tổng
kết mới rút ra được những bài học kinh
nghiệm cho tổ chức thực tiễn tiếp theo. Từ
việc tổng kết kinh nghiệm, người cán bộ
biết vận dụng các bài học kinh nghiệm đó
để ra quyết định mới ngày càng đúng đắn,
sát hợp với tình hình thực tế, nhằm thúc
đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội ở địa
phương mình phụ trách.

Hội nghị trực tuyến quán triệt, triển khai
Nghị quyết 04 (khóa XXI) của Tỉnh ủy về
công tác cán bộ (Hình tư liệu)

tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong
hoạt động của mình. Đó là điều kiện rất cần
thiết và quan trọng nhằm ngăn ngừa, khắc
phục bệnh kinh nghiệm và bệnh giáo điều chủ
nghĩa.
3.4. Đổi mới nội dung, chương trình đào
tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức
Hiện nay, phương thức đào tạo, bồi dưỡng
cán bộ, công chức ở nước ta chưa bảo đảm vị
trí trung tâm của người học, chưa áp dụng các
phương pháp khoa học để phát triển năng lực,
kỹ năng của người học; nội dung chương trình
mất cân đối giữa lý thuyết và thực tế, ít có sự
liên thông, liên kết, thống nhất với nhau. Các
trường chính trị hiện nay đang bố trí quá lệch
về đào tạo lý luận chính trị, ít có các chương
trình đào tạo, bồi dưỡng theo chức danh và vị
trí việc làm, nặng về dạy lý thuyết, nhẹ về thực
hành, rèn luyện nhân cách, đạo đức, kỹ năng
làm người cán bộ…“Yêu cầu nhiệm vụ cách
8


mạng trong giai đoạn hiện nay không
giống như cách đây vài thập kỷ. Không
thể giữ y nguyên những gì đã có của thế
kỷ trước, thậm chí của thập kỷ trước để
đào tạo cán bộ cho thế kỷ XXI; cũng
không thể lấy cái còn rất xa làm căn cứ
đào tạo cán bộ hiện nay, mà phải chủ yếu

thực tế dài hạn tại các cơ sở để nâng cao
kiến thức thực tiễn, phục vụ bài giảng;

tăng cường đội ngũ giảng viên kiêm chức,
thỉnh giảng là cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp
ở trung ương và địa phương làm giảng viên
kiêm nhiệm, thỉnh giảng tại các cơ sở đào tạo,
bồi dưỡng cán bộ lý luận chính trị.
3.5. Cán bộ, đảng viên cần nêu cao tinh
thần tự học, tự rèn luyện, nghiên cứu lý
luận, gắn lý luận với thực tiễn
Trong sự vận động, biến đổi nhanh chóng
của đất nước và thời đại, để giải quyết được
những nảy sinh của đời sống thực tiễn, cán bộ,
đảng viên cần không ngừng tự học, tự rèn
luyện, nâng cao trình độ, học đi đôi với hành,
lý luận liên hệ với thực tiễn, biết vận dụng
sáng tạo lý luận vào trong thực tiễn; kiên
quyết khắc phục bệnh lười học lý luận, xem
thường lý luận trong một số cán bộ, đảng viên;
đồng thời khắc phục tình trạng xa rời thực
tiễn, không bám sát vào thực tiễn của đất
nước.
KẾT LUẬN
Để xây dựng đội ngũ cán bộ ở Quản Nam
đáp ứng yêu cầu giải quyết được những nảy
sinh của đời sống thực tiễn thì việc đi sâu
nghiên cứu, bảo vệ, phát triển và vận dụng
sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về sự thống
nhất giữa lý luận và thực tiễn vào xây dựng

thành kết quả và thành công trong cuộc sống.

10


TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Văn kiện Đại hội Đảng thời kỳ đổi mới (Đại hội
VI, VII, VIII, IX), Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội
[2]. Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
[3]. Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
[4]. Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 8, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
[5]. Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 9, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
[6]. Hồ Chí Minh (2004), Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
[7]. Tô Huy Rứa (2012), Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng vì công cuộc đổi mới, Nxb.
Chính trị quốc gia, Hà Nội