VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐOÀN HỮU PHONG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ DƯỢC LIỆU TỪ THỰC
TIỄN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số: 60.38.01.02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội, 2017


Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã
hội, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam
Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS. VŨ THƯ

Phản biện 1: Hoàng Văn Tú
Phản biện 2: Vũ Thư

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận
thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học xã hội 10 giờ 50 phút
ngày 08 tháng 08 năm 2015

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa
học xã hội


doanh, sử dụng dược liệu lớn, là đầu nguồn phân phối thuốc dược
liệu cho các khu vực khác. Các hoạt động về dược liệu ở Hà Nội
cũng nằm trong tình trạng chung của cả nước đã nêu ở trên và cũng
cần có nhu cầu cao về quản lý.
Xuất phát từ những trình bày trên tác giả chọn đề tài “Quản lý
nhà nước về dược liệu từ thực tiễn tại Thành phố Hà nội” làm luận
văn thạc sĩ luật học.
2. Tình hình nghiên cứu của đề tài
Trong thời gian qua, việc nghiên cứu vấn đề quản lý nhà nước về
dược liệu còn ít, chưa được quan tâm đầy đủ qua tham khảo các tài
liệu hiện hành cho thấy, các công trình khoa học nghiên cứu về vấn
đề này chủ yếu lồng ghép trong một số đề tài như:
- Luận án tiến sĩ dược học: “Nghiên cứu tình hình sử dụng thuốc
y học cổ truyền và tân dược ở khu vực Hà Nội” của tác giả Nguyễn
Thanh Bình năm 2003;
- Đề tài nghiên cứu của tác giả Trần Thúy và cộng sự “Kết quả
nghiên cứu hiện trạng nhân lực và hiện trạng sử dụng thuốc cổ
truyền” năm 1998;
- Luận văn thạc sĩ y học: “Thực trạng sử dụng y học cổ truyền tại
tỉnh Hưng Yên” của tác giả Đặng Thị Phúc năm 2002;
- Luận văn chuyên khoa cấp II: “Nghiên cứu ứng dụng xã hội hóa
YHCT CSSK ban đầu tại cộng đồng trong nền kinh tế thị trường có
định hướng XHCN” của tác giả Phạm Hưng Củng năm 1996;
- Luận án thạc sĩ khoa học y dược: “Nghiên cứu thực trạng và tác
dụng các vườn thuốc nam của Sư đoàn Bộ binh cơ giới 304, Quân
đoàn Bộ binh 2” của tác giả Nguyễn Tuấn Hoàn năm 1998;

2




cao công tác quản lý hiện hành, đảm bảo vai trò của dược liệu trong
việc chăm sóc sức khỏe toàn dân.
Mục đích trên được cụ thể trong những nhiệm vụ chính của luận
văn là:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về Quản lý nhà nước đối với Dược
liệu.
- Đánh giá hoạt động quản lý nhà nước về Dược liệu trên địa bàn
Thành phố Hà nội.
Trên cơ sở đó đề ra các giải pháp khả thi để hoàn thiện công tác
quản lý nhà nước hiện nay về dược liệu.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Quản lý nhà nước về dược liệu bao gồm rất nhiều các vấn đề
như: xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật, chính sách, chiến
lược, quy hoạch, kế hoạch, các chương trình, dự án, đề án về dược
liệu; quản lý về sản xuất, kinh doanh, buôn bán, cung ứng, xuất nhập
khẩu dược liệu; quản lý về giá dược liệu, giá thuốc y học cổ truyền;
quản lý chất lượng dược liệu; nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế
về dược liệu...
- Đối tượng nghiên cứu của đề tài luận văn là những vấn đề lý
luận về quản lý nhà nước đối với dược liệu từ thực tiễn thành phố Hà
Nội. Thông qua đó, luận văn đúc kết một số kết quả đạt được, đề xuất
giải pháp khắc phục những hạn chế, bất cập.
- Phạm vi nghiên cứu về không gian: Tác giả nghiên cứu quản lý
nhà nước về dược liệu trên địa bàn thành phố Hà Nội.
- Phạm vi về thời gian: Luận văn khảo sát công tác quản lý nhà
nước về dược liệu từ năm 2010 đến nay.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1.

phố Hà Nội
Chương 3- Quan điểm và giải pháp tăng cường quản lý nhà nước
về dược liệu ở Hà Nội

5


Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC
VỀ DƯỢC LIỆU
1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của quản lý nhà nước về
dược liệu
1.1.1. Hoạt động về dược liệu - đối tượng của quản lý nhà
nước
1.1.1.1. Khái niệm dược liệu
Khái niệm dược liệu được quy định cụ thể tại Khoản 5 Điều 2
Luật Dược năm 2016. Theo đó, dược liệu được hiểu là nguyên liệu
làm thuốc có nguồn gốc tự nhiên từ thực vật, động vật, khoáng vật và
đạt tiêu chuẩn làm thuốc.
1.1.1.2. Vai trò của dược liệu
Xu hướng quay lại sử dụng các sản phẩm thuốc và thực phẩm
chức năng có nguồn gốc từ thiên nhiên để phòng và điều trị bệnh
đang thịnh hành trên thế giới, vai trò của dược liệu trong chăm sóc
sức khỏe sẽ ngày càng khẳng định vị thế của mình trong thời đại hội
nhập. Mọi người dân trên thế giới luôn thích được sử dụng các chế
phẩm từ dược liệu nhiều hơn trong điều trị bệnh bởi tính an toàn và
sẵn có của nó.
1.1.1.3. Các hoạt động về dược liệu:
a. Hoạt động kinh doanh dược liệu
Dược liệu là một mặt hàng cũng như nhiều mặt hàng khác trong

e. Hoạt động xuất nhập khẩu dược liệu, thuốc từ dược liệu
Việc nhập khẩu dược liệu, thuốc đông y không rõ nguồn gốc
đang là vấn nạn trong những năm gần đây. Hiện tượng xuất khẩu lậu
một số dược liệu quý hiếm và xuất khẩu dược liệu khai thác tự nhiên
qua biên giới Trung Quốc theo đường tiểu ngạch trong thời gian qua
có dấu hiệu gia tăng. Hoạt động này đã làm suy giảm nghiêm trọng
7


nguồn tài nguyên cây thuốc, suy giảm tính đa dạng sinh học và có thể
làm biến mất nhiều loài cây thuốc quý hiếm cùng với tri thức bản địa
của địa phương và quốc gia.
1.1.2. Khái niệm và đặc điểm của quản lý nhà nước về dược
liệu
a. Khái niệm của quản lý nhà nước về dược liệu:
Quản lý Nhà nước về dược liệu là tác động có tổ chức và được
điều chỉnh bằng pháp luật trên cơ sở quyền lực nhà nước đối với các
hoạt động về dược liệu do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực
hiện nhằm chăm sóc và bảo vệ sức khỏe của nhân dân.
b. Đặc điểm của quản lý nhà nước về dược liệu:
Một là, Nhà nước là người tổ chức và quản lý các hoạt động liên
quan đến dược liệu trong điều kiện nền kinh tế thị trường.
Hai là, hệ thống các công cụ như pháp luật, chính sách, chiến
lược, quy hoạch, kế hoạch... phát triển dược liệu là cơ sở, là những
công cụ để nhà nước tổ chức và quản lý các hoạt động liên quan đến
dược liệu.
Ba là, quản lý nhà nước đối với hoạt động dược liệu đòi hỏi phải
có một bộ máy nhà nước mạnh, có hiệu lực, hiệu quả và một đội ngũ
cán bộ quản lý nhà nước có trình độ, năng lực thật sự.
Bốn là, quản lý nhà nước đối với những hoạt động liên quan đến

d. Vai trò giám sát của hoạt động quản lý nhà nước
Nhà nước giám sát các hoạt động của mọi chủ thể liên quan đến
dược liệu cũng như chế độ quản lý của các chủ thể đó như: Các
phương thức sản phẩm dược liệu, chất lượng và tiêu chuẩn các sản
phẩm dược liệu, vấn đề môi trường trong hoạt động sản xuất dược
liệu, cơ chế quản lý kinh doanh các sản phẩm dược liệu, nghĩa vụ nộp
thuế...)
e. Vai trò thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm
9


Nhà nước thực hiện các hoạt động thanh tra, kiểm tra, xử lý vi
phạm và giải quyết các vấn đề của các đơn vị kinh doanh, sản xuất,
khám chữa bệnh bằng dược liệu. Xử lý nghiêm minh theo quy định
của pháp luật đối với những cơ sở vi phạm để tạo ra tính răn đe, đồng
thời, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, tiến hành việc giải quyết
các đơn thư khiếu nại, tố cáo về các vấn đề liên quan đến dược liệu.
1.2. Nội dung, nguyên tắc và phương pháp quản lý nhà nước
về dược liệu
1.2.1 Nội dung của quản lý nhà nước về dược liệu
Thứ nhất, ban hành các quy phạm pháp luật về quản lý dược
liệu.
Đây là một nội dung cơ bản của QLNN bằng pháp luật về dược
liệu vì các văn bản pháp luật về dược liệu là cơ sở đầu tiên và quan
trọng để QLNN bằng pháp luật về dược liệu có hiệu quả.
Thứ hai, hoạt động tổ chức thực hiện các quy định về quản lý nhà
nước đối với dược liệu.
Hoạt động này bao gồm những hoạt động cơ bản là: tổ chức bộ
máy và nhân sự quản lý, xác định chương trình và kế hoạch quản lý,
tổ chức các hoạt động hành chính cụ thể, giải quyết khiếu nại.

trong việc gánh vác các công việc nhà nước và xã hội.
c. Nguyên tắc pháp chế:
Trong quản lý nhà nước về dược liệu, các chủ thể quản lí hành
chính nhà nước sử dụng pháp luật với tính chất là phương tiện quan
trọng để đảm bảo thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ của mình. Tuy
nhiên, phương tiện này chỉ thực sự phát huy vai trò, tác dụng khi nó
được tôn trọng và thực hiện một cách nghiêm chỉnh của các cơ quan
nhà nước, nhân viên nhà nước, các tổ chức xã hội và mọi công dân.
d. Nguyên tắc đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng:

11


Đảng lãnh đạo trong quản lý nhà nước về dược liệu bằng hình
thức kiểm tra. Kiểm tra của các tổ chức Đảng là kiểm tra việc thực
hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng trong hoạt động
quản lý dược liệu.
e. Nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành và theo lãnh thổ:
Nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành và theo lãnh thổ đòi hỏi
phải có sự phối hợp chặt chẽ, cả hai chiều quản lý đều phải có trách
nhiệm chung trong việc thực hiện mục tiêu của ngành cũng như của
lãnh thổ.
1.2.3. Các phương pháp quản lý nhà nước về dược liệu
a. Phương pháp hành chính: Là phương pháp quản lý bằng cách
ra quyết định hành chính mang tính mệnh lệnh đơn phương bắt buộc
thực hiện đối với các đối tượng quản lý về dược liệu.
b. Phương pháp thuyết phục: Thuyết phục là cách thức dùng lời
nói, hành vi làm cho đối tượng quản lý hành chính hiểu rõ sự cần
thiết để tự giác thực hiện hành vi nhất định hoặc không thực hiện
hành vi nhất định theo ý chí của chủ thể.

b. Yếu tố nhân sự:
Muốn một tổ chức mạnh phải có con người mạnh, con người là
yếu tố quyết định. Việc thực hiện pháp luật của chính quyền phải
thông qua hoạt động của từng công chức trong bộ máy chính quyền,
và do đó phụ thuộc vào năng lực thực hiện pháp luật của họ.

13


1.3.3. Yếu tố cơ sở vật chất, ngân sách, kinh phí cho quản lý
nhà nước về dược liệu
Yếu tố cơ sở vật chất và tài chính công mà tốt sẽ khuyến khích
cán bộ hăng hái làm việc, chống lại sự tha hoá, biến chất, mua chuộc;
ngược lại, cơ sở vật chất, tài chính công không hợp lý sẽ là nguyên
nhân dẫn đến tình trạng lơ là công việc, không hăng say phấn đấu
nâng cao trình độ chuyên môn, tu dưỡng đạo đức nghề nghiệp của
đội ngũ cán bộ. Đây là động lực thúc đẩy đội ngũ cán bộ quản lý nhà
nước về dược liệu không ngừng vươn lên hoàn thành tốt nhiệm vụ
được giao.
1.3.4. Yếu tố kinh tế thị trường
Nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa khuyến
khích làm giàu chính đáng đồng thời tích cực xóa đói, giảm nghèo;
phát triến kinh tế đi đôi với việc thực hiện các chính sách, phúc lợi xã
hội, chú trọng phát triển nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Các yếu tố thị
trường trong các hoạt động kinh doanh dược liệu được tạo lập và tác
động mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống xã hội cũng như tác động
đến hoạt động quản lý của nhà nước về dược liệu.
Kết luận chương 1
Bằng phương pháp phân tích, đánh giá những vấn đề lý luận về
quản lý nhà nước đối với dược liệu, luận văn đã làm rõ khái niệm và

năm tiêu thụ khoảng 4.500- 5.000 tấn dược liệu từ tất cả các nơi.
Cùng đó có 55 cơ sở buôn bán dược liệu với quy mô cung cấp cho thị
trường khoảng 18.000-20.000 tấn dược liệu hàng năm, chưa kể đến
trên 110 cơ sơ kinh doanh thuốc đông y, thuốc từ dược liệu có quy
mô nhỏ. Phần lớn dược liệu được kinh doanh, mua bán là thuốc bắc
(Trung Quốc), thuốc nam với số lượng rất hạn chế.
c. Hoạt động sử dụng dược liệu

15


Với số lượng cơ sở Khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền, các
cơ sở kinh doanh dược liệu và hệ thống các hội, chi hội, cơ sở chẩn
trị y học cổ truyền cũng như số lượng các lương y đông đảo nên việc
sử dụng dược liệu làm thuốc trên địa bàn Hà Nội rất lớn và đa dạng,
đặt ra đối với công tác quản lý nhà nước về dược liệu phải tăng
cường năng lực quản lý đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
2.1.2. Những bất cập trong các hoạt động về dược liệu tại Hà
Nội
Thứ nhất, dược liệu giả, không đúng tên trong dược điển
Tại Hà Nội tồn tại nhiều dược liệu giả là các dược liệu có hình
thái gần giống với dược liệu thật nhưng không có các đặc điểm thực
vật và hoá học giống với dược liệu thật hoặc có bộ phận dùng không
đúng, trộn lẫn dược liệu thật với thành phần khác có tỷ lệ khác nhau
mà vẫn lấy tên là dược liệu thật.
Thứ hai, Dược liệu không đảm bảo tính sạch và tinh khiết
Dược liệu sạch, tinh khiết phải là dược liệu có tỷ lệ tạp chất như
đất, cát không quá quy định; không có dược liệu khác không đúng lẫn
vào; không có các bộ phận không dùng của cây dược liệu; chứa một
hàm ẩm an toàn đạt tiêu chuẩn. Tuy nhiên rất nhiều dược liệu lưu

Mô hình hệ thống tổ chức quản lý nhà nước về dược liệu tại Hà
Nội hiện nay là phân chia quyền lực giữa trung ương và địa phương
theo nguyên tắc song trùng trực thuộc: Bộ Y tế quản lý các cơ sở về
chuyên môn dược liệu, đồng thời các cơ sở này cũng trực thuộc sự
lãnh đạo của địa phương về tổ chức, nhân lực, tài chính...(Bộ thì quản
lý ngành dọc, địa phương quản lý ngành ngang).
2.3.2. Thực trạng công tác Quản lý Nhà nước về dược liệu tại
Hà Nội.
2.3.2.1. Công tác quản lý chất lượng dược liệu

17


Bộ Y tế đã chỉ đạo hội đồng dược điển biên soạn Dược điển Việt
Nam III (2002) và IV (2010), có các chuyên luận về đông dược và
dược liệu, căn cứ vào đó Cục Y Dược cổ truyền Bộ Y tế đã biên soạn
nhiều tài liệu chỉ đạo về quản lý chất lượng dược liệu, thuốc nam
thuốc bắc, hướng dẫn phương pháp chế biến, và các yêu cầu quản lý
thị trường dược liệu, kiểm tra chất lượng dược liệu và sử dụng dược
liệu trong các cơ sở YHCT, các đơn vị sản xuât thuốc đông dược.
2.3.2.2. Hoạt động bảo vệ pháp luật
Hoạt động bảo vệ pháp luât bao gồm các hoạt động: Thanh tra,
kiểm tra, xử lý vi phạm. Thông qua đó nhằm phát hiện các hành vi vi
phạm pháp luật về dược liệu đồng thời ngăn chặn các hành vi này,
qua đó có hình thức xử lý phù hợp.
Tại Hà Nội, đối với hoạt động thanh tra về dược liệu có hai cơ
quan cùng đảm nhiệm theo cơ chế song trùng ở cấp trung ương và
cấp địa phương:
Cấp trung ương bao gồm: Thanh tra Bộ Y tế; các cục, tổng cục
được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành.

đó tình trạng tái phạm nhiều lần vẫn còn xảy ra.
Kết luận chương 2
Phần trình bày thực trạng quản lý nhà nước về dược liệu tại
thành phố Hà Nội ở trên gồm: những hoạt động về dược liệu tại
thành phố; cơ sở pháp lý của quản lý nhà nước về dược liệu; thực tiễn
quản lý nhà nước về dược liệu tại Hà Nội và những tồn tại cũng như
hạn chế trong công tác quản lý nhà nước về dược liệu. Có thể nhận
thấy rằng: Các hoạt động về dược liệu tại Hà Nội hiện nay đang diễn
ra rất phức tạp khiến cho công tác Quản lý nhà nước về dược liệu
trong giai đoạn hội nhập hiện nay tại địa phương còn nhiều vấn đề
khó khăn và thách thức.
19


Chương 3
QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ
NHÀ NƯỚC VỀ DƯỢC LIỆU Ở HÀ NỘI
3.1. Quan điểm tăng cường quản lý nhà nước về dược liệu
Thứ nhất, tăng cường quản lý nhà nước về dược liệu phải đáp
ứng nhu cầu mở cửa, hội nhập quốc tế đối với nền y học thế giới.
Cùng với sự phát triển ngày càng cao của đời sống kinh tế - xã
hội và xu hướng hội nhập quốc tế, Trong xu thế toàn cầu hóa hiện
nay, công tác quan hệ quốc tế đối với nền dược liệu của nước ta đóng
một vai trò rất quan trọng, là chiếc cầu nối giúp nền dược liệu Việt
Nam hội nhập với khu vực và thế giới.
Thứ hai, tăng cường quản lý nhà nước về dược liệu phải
hướng đến việc ph c v và đáp ứng tốt nhu cầu c a

hội về


3.2.1.2. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng
Phát huy vai trò của các tổ chức đảng sẽ tạo thuận lợi cho hoạt
động quản lý. Đường lối, chính sách của Đảng là cơ sở để các cơ
quan quản lý nhà nước về dược liệu tại địa phương làm căn cứ, xác
định phạm vi trách nhiệm, quyền hạn của mình và tổ chức, tiến hành
các hoạt động, giải quyết các mối quan hệ xã hội trong quản lý dược
liệu.
3.2.2. Hoàn thiện chính sách, pháp luật và cơ chế quản lý
Một là, các Chính sách, Nghị quyết, Nghị định của nhà nước cần
phải được thể chế hóa mạnh mẽ: Nền y tế Việt Nam muốn hội nhập
và phát triển với nền y tế thế giới, cũng như để dược liệu của Việt
Nam ngày càng lớn mạnh, cần phải có những điều chỉnh phù hợp đối
với một số nội dung trong những quy định pháp luật về dược liệu.
Cần ban hành Luật Dược liệu Việt Nam nhằm cụ thể hóa và tạo ra cơ
sở pháp lý vững vàng hơn nữa cho các hoạt động liên quan đến dược
liệu.
21


Hai là, xây dựng đồng bộ, rà soát và hoàn thiện các cơ chế,
chính sách quản lý Nhà nước về dược liệu: Nhà nước cần rà soát lại
các chính sách chưa hợp lý để kịp thời bổ sung hoặc sửa đổi như
chính sách liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu
dược liệu để đảm bảo tính đồng bộ và cung ứng thuốc hợp lý cho thị
trường trong nước. Nâng cao công tác nghiên cứu, điều tra, dự báo về
thực trạng hoạt động sản xuất, kinh doanh dược liệu tại thị trường
trong nước cũng như thực trạng công tác quản lý Nhà nước về dược
liệu. Cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về ngành dược.
3.2.3. Nâng cao chất lượng bộ máy QLNN về dược liệu
Thứ nhất, kiện toàn, củng cố, nâng cao năng lực hoạt động của

với lĩnh vực y tế nói chung và lĩnh vực dược liệu nói riêng nhằm kịp
thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý nghiêm những hành vi cửa quyền,
tham nhũng, tiêu cực đối với đội ngũ cán bộ, công chức trong bộ máy
quản lý về dược liệu.
Kết luận chương 3
Qua phần đánh giá và phân tích ở chương 3. Để nâng cao chất
lượng về công tác quản lý dược liệu ở Hà Nội ngày một tốt hơn, cần
phải có những cơ chế và đưa ra các giải pháp sau:
- Tăng cường nhận thức vai trò của công tác quản lý, nâng cao ý
thức pháp luật cho cán bộ và người dân.
- Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng bộ đối với công tác quản lý
nhà nước về dược liệu tại địa phương.
- Nâng cao các giải pháp về tổ chức thực hiện và quản lý như:
Kiện toàn, củng cố và nâng cao năng lực hoạt động của các cơ quan
quản lý về dược liệu tại địa phương; xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi
dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý có chuyên môn về dược liệu.
- Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.
- Nâng cao hiệu quả giám sát, kiểm tra đối với hoạt động quản lý
nhà nước về dược liệu.

23