VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN HOÀNG KIỀU TRANG

HỢP ĐỒNG ĐÀO TẠO NÂNG CAO TAY NGHỀ GIỮA
NGƯỜI LAO ĐỘNG VÀ CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN
ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI THEO PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG
VIỆT NAM HIỆN NAY TỪ THỰC TIỄN TỈNH NINH BÌNH

Chuyên ngành : Luật Kinh tế
Mã số

: 60 38 01 07

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, 2017


Công trình được hoàn thành tại:
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Phạm Hữu Nghị

Phản biện 1:

PGS. TS. Nguyễn Hữu Chí

Phản biện 2:

sản xuất, kinh doanh.Quan hệ học nghề này được thiết lập và duy trì
bằng hình thức hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề. Tuy nhiên hợp
đồng đào tạo nâng cao tay nghề bộc lộ một số bất hợp lý mà bất cập
lớn nhất là quy định của pháp luật chưa đầy đủ để giải quyết triệt để
các vấn đề tranh chấp trong hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề. Do
vậy cần có những chính sách kịp thời, cụ thể để đảm bảo sự hài hòa
về quyền và lợi ích giữa doanh nghiệp và người lao động. Các chính
1


sách, các quy định của pháp luật Việt Nam cần có thêm những
khuyến khích, ưu đãi, đồng thời khắc phục những quy định chưa phù
hợp với thực tế để thu hút được doanh nghiệp có vốn đầu từ nước
ngoài đầu tư hơn nữa vào việc đào tạo nâng cao tay nghề, giúp cho
trình độ người lao động nước ta dần nâng cao, theo kịp với khu vực
và hội nhập được với quốc tế.
Vì những lý do trên, em chọn đề tài: “Hợp đồng đào tào nâng
cao tay nghề giữa người lao động và doanh nghiệp có vốn đầu tư
nước ngoài theo pháp luật lao động Việt Nam hiện nay từ thực tiễn
tỉnh Ninh Bình” làm luận văn thạc sĩ luật học của mình.
2. Tình hình nghiên cứu của đề tài:
Trong những năm qua, vấn đề đào tạo nâng cao tay nghề cho
người lao động đã được đề cập đến ở nhiều góc độ khác nhau trong
một số công trình nghiên cứu độc lập hoặc trong các bài viết trên các
tạp chí pháp luật như:
“Đào tạo nâng cao trình độ nghề nghiệp cho người lao động
theo hợp đồng học nghề”, khóa luận tốt nghiệp của Chu Bá Hữu, đại
học luật Hà Nội (1997), hợp đồng học nghề được tác giả nghiên cứu
theo Bộ luật lao động cũ năm 1994.
“Đào tạo nghề - thực trạng và một số kiến nghị”, khóa luận

hơn về hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề tại các doanh nghiệp, các
vấn đề pháp lý hiện hành, những vướng mắc, bất cập trong việc áp
dụng các quy định của pháp luật, đồng thời đưa ra các đề xuất nhằm
hoàn thiện các quy định của pháp luật về hợp đồng đào tạo nâng cao
tay nghề.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

3


Mục đích nghiên cứu: luận văn nghiên cứu, làm rõ những
vấn đề lý luận cơ bản của pháp luật về hợp đồng đào tạo nâng cao tay
nghề, thực trạng quy định và thực hiện pháp luật về hợp đồng đào tạo
nâng cao tay nghề. Trên cơ sở đó, luận văn đi sâu phân tích, tìm ra
những định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về hợp đồng đào
tạo nâng cao tay nghề giữa người lao động và doanh nghiệp có vốn
đầu tư nước ngoài tại tỉnh Ninh Bình, nâng cao hiệu quả áp dụng, đáp
ứng yêu cầu công nghiệp hóa-hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc
tế của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
Nhiệm vụ nghiên cứu: Để đạt được mục đích trên, nhiệm vụ
nghiên cứu của luận văn là:
Thứ nhất: Nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về đào tạo
nâng cao tay nghề và pháp luật về hợp đồng đào tạo nâng cao tay
nghề.
Thứ hai: tập trung phân tích và đưa ra những đánh giá về
thực tiễn thực hiện pháp luật về hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề
giữa người lao động và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên
địa bàn tỉnh Ninh Bình. Phân tích những thành tựu, tồn tại và nguyên
nhân.
Thứ ba: căn cứ vào cơ sở lý luận và các phân tích nêu trên,

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
Về lý luận: Trình bày một cách hệ thống lý luận về đào tạo
nâng cao tay nghề và hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề; Phân tích
những ưu điểm và hạn chế của pháp luật và thực hiện pháp luật về
hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề.
Về thực tiễn: Phân tích và chỉ rõ thực tiễn giao kết, thực hiện
hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề giữa người lao động và doanh
5


nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Ninh Bình. Qua đó, đề xuất một
số giải pháp mang tính thực tiễn cho việc nâng cao chất lượng hiệu
quả pháp luật về hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề, thúc đẩy hoạt
đồng đào tạo nghề và chuyển giao công nghệ tại các doanh nghiệp,
cải thiện chất lượng nguồn nhân lực của địa phương.
7.Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham
khảo, nội dung luận văn được kết cấu thành 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận về hợp đồng đào tạo nâng
cao tay nghề tại các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn giao kết, thực
hiện hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề giữa người lao động và
doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại tỉnh Ninh Bình.
Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật và
thực hiện pháp luật về hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề từ thực
tiễn các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại tỉnh Ninh Bình.
Chương I
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỢP ĐỒNG ĐÀO
TẠO NÂNG CAO TAY NGHỀ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP CÓ
VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI

Có nhiều hình thức để đào tạo nâng cao tay nghề. Mỗi hình
thức có cách thực hiện, ưu nhược điểm riêng mà các tổ chức, doanh
nghiệp tùy vào điều kiện công việc, đặc điểm về lao động và về
nguồn tài chính của mình. Sau đây là các hình thức đào tạo nâng cao
tay nghề chủ yếu đang được thực hiện:
Kèm cặp trực tiếp tại doanh nghiệp.
Tổ chức các lớp cạnh doanh nghiệp.
7


Cử đi học tại các trường chính quy.
Ngoài 3 hình thức trên còn có hình thức trao đổi lao động để
đưa công nhân sang nước ngoài đào tạo, tổ chức các đợt tập huấn, cử
công nhân sang học tập, nâng cao tay nghề tại các trụ sở, nhà máy
chính của công ty ở nước ngoài.
1.2. Khái niệm hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề và khái
niệm, đặc điểm của hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề giữa
người lao động và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
1.2.1. Khái niệm hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề
Hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề về bản chất pháp lý
giống như hợp đồng đào tạo nghề, là một loại hợp đồng dân sự, được
tạo ra bởi sự thỏa thuận của các bên – giữa cơ sở đào tạo, doanh
nghiệp với người học nghề, người lao động, là kết quả của quá trình
thương thảo và thống nhất ý chí giữa các bên để làm phát sinh, thay
đổi, chấm dứt các quyền và nghĩa vụ trong việc đào tạo nâng cao tay
nghề. Trong quan hệ hợp đồng này, chủ thể nào vi phạm nghĩa vụ
hợp đồng thì phải có trách nhiệm bồi thường.
1.2.2. Khái niệm, đặc điểm của hợp đồng đào tạo nâng
cao tay nghề giữa người lao động với doanh nghiệp có vốn đầu tư
nước ngoài

xác lập với nhau các quyền, nghĩa vụ trong hợp đồng về việc đào tạo
nâng cao tay nghề trên cơ sở tuân theo nguyên tắc do pháp luật quy
định.
1.3.2. Chủ thể giao kết hợp đồng
Đối với người lao động: có năng lực pháp luật, năng lực hành
vi, có độ tuổi, sức khỏe phù hợp với yêu cầu của nghề đào tạo, một số
9


ngành nghề đào tạo do tính chất không được sử dụng lao động nữ, lao
động tàn tật thì những chủ thể này không được giao kết hợp đồng.
Đối với doanh nghiệp:có tư cách pháp nhân, có đăng ký kinh
doanh, chứng nhận đầu tư,người đại diện theo pháp luật quy định tại
điều lệ của doanh nghiệp hoặc có thể ủy quyền để ký kết hợp đồng
với người lao động.
1.3.3. Nguyên tắc giao kết hợp đồng
Nguyên tắc giao kết hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề dựa
trên nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, thiện chí, hợp tác và trung
thực, tự do giao kết nhưng không được trái pháp luật, thỏa ước lao
động tập thể và đạo đức xã hội.
1.3.4. Nội dung hợp đồng
Những nội dung chủ yếu cần có trong loại hợp đồng này
gồm: nghề được đào tạo, địa điểm đào tạo, thời gian đào tạo, chi phí
đào tạo, chế độ hỗ trợ trong thời gian đào tạo, các tiêu chuẩn, điều
kiện cần đạt được sau đào tạo, quyền và nghĩa vụ của các bên.
1.3.5. Quyền và nghĩa vụ các bên
Quyền của hai bên:Người lao động có quyền tự do lựa chọn
tham gia đào tạo, nâng cao tay nghề, không bị phân biệt đối xử; được
cấp chi phí đào tạo, được hưởng lương học nghề, được cấp chứng chỉ
và có cơ hội thăng tiến sau khóa đào tạo.


Chương 2
THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN GIAO
KẾT, THỰC HIỆN CHẤM DỨT HỢP ĐỒNG ĐÀO TẠO
NÂNG CAO TAY NGHỀ GIỮA NGƯỜI LAO ĐỘNG VÀ
DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TẠI
TỈNH NINH BÌNH
2.1. Thực trạng pháp luật về giao kết, thực hiện, chấm dứt
hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề giữa người lao động và với
doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
Giao kết hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề là giai đoạn
đầu tiên thể hiện sự hợp tác của các bên để đi đến sự thống nhất ý chí
nhằm tạo lập quan hệ trong việc đào tạo nâng cao tay nghề, đưa ra
các quy định về nguyên tắc giao kết, điều kiện, chủ thể, hình thức,
nội dung,…
Chủ thể giao kết hợp đồng:
Người lao động: Là công dân Việt Nam từ đủ 18 tuổi, có đủ
sức khỏe và năng lực hành vi dân sự đầy đủ (Khoản 1, Điều 2, Nghị
định 75/2014/NĐ-CP). Tùy thuộc tính chất đặc thù một số ngành
nghề có quy định không được sử dụng lao động là nữ (thông tư
26/2013/TT-BLĐTBXH) hoặc lao động là người khuyết tật (Khoản
2, Điều 178, Bộ luật Lao động 2012 và Thông tư 36/2012/TTBLĐTBXH) thì những đối tượng này không thể giao kết hợp đồng
đào tạo nâng cao tay nghề. Chủ thể là lao động nước ngoài cũng
không được tham gia giao kết hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề
(theo Điều 169, Bộ luật Lao động 2012 và điều 9 Nghị định
11/2016/NĐ-CP).
12


Doanh nghiệp: Chỉ cần đủ điều kiện thông thường để tham

tạo, được trả lương học nghề,được ký hợp đồng lao động nếu đáp
ứng yêu cầu,được tham gia cấp chứng chỉ sau khóa đào tạo.Doanh
nghiệp có quyền đưa ra yêu cầu người lao động làm việc trong thời
gian đủ để bù lại chi phí đã đào tạo,được hoàn trả chi phí nếu người
lao động không làm đủ thời gian cam kết.
Thay đổi, tạm hoãn thực hiện hợp đồng đào tạo nâng cao
tay nghề:
Vấn đề thay đổi, tạm hoãn hợp đồng đào tạo nâng cao tay
nghề được thực hiện dựa theo những quy định của pháp luật lao động
về hợp đồng lao động (quy định tại Điều 32,Điều 33,Điều 35,BLLĐ
2012).
Chấm dứt hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề: Hiện nay
chưa có quy định riêng cụ thể nào về việc chấm dứt hợp đồng đào tạo
nghề mà các chủ thể thường dựa vào việc chấm dứt hợp đồng lao
động quy định tại Điều 36,BLLĐ 2012 để chấm dứt hợp đồng đào tạo
nâng cao tay nghề.
2.2. Thực tiễn giao kết, thực hiện, chấm dứt hợp đồng đào
tạo nâng cao tay nghề giữa người lao động và với doanh nghiệp
có vốn đầu tư nước ngoài tại tỉnh Ninh Bình
2.2.1.Khái quát chung tình hình đầu tư trực tiếp nước
ngoài tại tỉnh Ninh Bình và tình hình đào tạo nâng cao tay nghề
cho người lao động tại các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước
ngoài trên địa bàn tỉnh
Trong 5 năm (2011-2015), tổng vốn đầu tư phát triển của các
doanh nghiệp nước ngoài tại tỉnh Ninh Bình tăng từ 10,78% lên
16,7%.(nguồn: Sở Kế Hoạch và Đầu Tư tỉnh Ninh Bình),đứng thứ
14


31/63 địa phương trên cả nước và đứng thứ 9/11 địa phương của

người lao động và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã tuân
thủ đầy đủ nguyên tắc giao kết hợp đồng.Tuy nhiên vẫn có dấu hiệu
của sự dụ dỗ,ép buộc từ phía doanh nghiệp, hay hai bên vẫn cùng
nhau thỏa thuận một số điều khoản trái pháp luật.
Về việc đảm bảo hình thức hợp đồng: Hầu hết các hợp
đồng đều đúng quy định của pháp luật về hình thức,được lập bằng
văn bản,do doanh nghiệp lập và đóng dấu giáp lai, chỉ một vài trường
hợp là thỏa thuận miệng.
Về vấn đề đảm bảo nội dung hợp đồng: Các nội dung thỏa
thuận thường rất chung chung đặc biệt như điều khoản về nghề đào
tạo.Các nội dung ghi trong bản hợp đồng tuy không sai với quy định
pháp luật nhưng bên cạnh đó lại có những thỏa thuận bằng miệng,
như thỏa thuận không trả tiền lương trong giai đoạn đào tạo nghề, áp
dụng các biện pháp bảo đảm bằng tiền hoặc tài sản khác cho việc
thực hiện hợp đồng.Trách nhiệm hoàn trả chi phí đào tạo nếu người
lao động vi phạm cam kết được quy định rõ ràng nhưng người lao
động vẫn né tránh được trách nhiệm đó do pháp luật quy định vấn đề
này còn nhiều bất cập.
Vấn đề thay đổi hợp đồng, tạm hoãn thực hiện hợp đồng
đào tạo nâng cao tay nghề:Việc tạm hoãn thực hiện hợp đồng đào
tạo nâng cao tay nghề được áp dụng theo đúng quy định của pháp
luật, không có vướng mắc.Trường hợp thay đổi hợp đồng thường đến
từ yêu cầu thay đổi từ phía người lao động mà những yêu cầu này
không được doanh nghiệp chấp nhận hoặc người lao động tiến hành
yêu cầu thay đổi hợp đồng không đúng thủ tục quy định.

16


2.2.3. Đánh giá thực tiễn giao kết, thực hiện hợp đồng đào

tháng,trong khi thời hạn mà doanh nghiệp tính toán khai thác sức lao
động để bù được chi phí đào tạo đã bỏ ra thường lớn hơn 36 tháng.
Điều này khiến doanh nghiệp khó khăn trong ràng buộc người lao
động.
Thứ tư,các doanh nghiệp đang dựa vào các quy định về biện
pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự quy định trong Bộ luật dân
sự như đặt cọc, bảo lãnh,…để đảm bảo quyền lợi của mình, buộc
người lao động phải thực hiện nghĩa vụ khi vi phạm.
Thứ năm,trường hợp người lao động được đào tạo nâng cao
tay nghề từ kinh phí do đối tác của doanh nghiệp tài trợ mà các đối
tác đó trực tiếp chi trả thì doanh nghiệp khó có khả năng cung cấp
được chứng từ, hóa đơn khi có tranh chấp xảy ra mà muốn yêu cầu
hoàn trả chi phí.
Thứ sáu,trường hợp người lao động đã làm việc được một
khoảng thời gian trong cam kết thì phải hoàn trả toàn bộ hay được
khấu trừ khoảng thời gian đã làm vẫn là vấn đề gây tranh cãi,pháp
luật chưa quy định cụ thể.
Thứ bảy,nội dung chương trình đào tạo nghề không bắt buộc
phải có trong hợp đồng do đó nhiều trường hợp người lao động
không được đào tạo nghề mà thực chất là làm việc như lao động bình
thường với mức lương học nghề và khi vi phạm cam kết vẫn phải
hoàn trả chi phí đào tạo.
Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập:
Về nguyên nhân khách quan:Thứ nhất,do tác động của nền
kinh tế,doanh nghiệp khó khăn nên khó đảm bảo quyền lợi cho người
lao động,người lao động cũng vì thế mà bất chấp phá vỡ cam kết về
18


thời hạn làm việc với doanh nghiệp.Thứ hai,do nguồn cung lao động

NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TẠI TỈNH NINH
BÌNH
3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật và thực hiện pháp
luật về hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề
Thứ nhất, đảm bảo quyền và lợi ích của các bên trong quan
hệ hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề.
Thứ hai, tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc, tạo điều kiện thuận
lợi giúp thúc đẩy hoạt động đào tạo nghề.
Thứ ba, hoàn thiện quy định pháp luật về hợp đồng đào tạo
nghề phải phù hợp với thực tiễn.
Thứ tư, đảm bảo sự thống nhất với các văn bản pháp luật
khác.
3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và thực hiện pháp
luật về hợp đồng đào tạo nâng cao tay nghề
3.2.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về hợp đồng đào
tạo nâng cao tay nghề
Bổ sung quy định những trường hợp chấm dứt hợp đồng đào
tạo nghề hợp pháp là:1.Trong những trường hợp bất khả kháng, bị
ngược đãi không thể tiếp tục thực hiện hợp đồng, lao động nữ có thai
phải nghỉ học hoặc nghỉ việc theo chỉ định của cơ sở khám bệnh,
chữa bệnh có thẩm quyền; 2.Hai bên đã hoàn thành mọi quyền và
nghĩa vụ của hợp đồng, hoặc hai bên thỏa thuận chấm dứt hợp đồng;
3.Người lao động sau khi được đào tạo mà doanh nghiệp không giao
20


kết hợp đồng lao động hoặc không tiếp tục sử dụng người lao động.
Ngoài những trường hợp này, nếu người lao động không làm việc
cho doanh nghiệp đủ thời hạn cam kết đều phải hoàn trả chi phí đào
tạo.

quan hệ giữa doanh nghiệp và người lao động trong việc đào tạo,
nâng cao tay nghề. Đào tạo nghề nói chung và hợp đồng đào tạo nghề
nói riêng là chế định pháp luật quan trọng nhằm đảm bảo sự ổn định
trong công tác đào tạo nghề. Qua nghiên cứu những quy định của
pháp luật về hợp đồng đào tạo nghề, có thể thấy pháp luật lao động
đã đề cập khá cụ thể về nội dung, hình thức của hợp đồng đào tạo
nghề, giúp cho người lao động và doanh nghiệp thấy rõ được quyền,
nghĩa vụ, trách nhiệm của mình. Bên cạnh những kết quả đó vẫn còn
những tồn tại bất cập của pháp luật về hợp đồng đào tạo nghề. Luận
văn đã cố gắng tổng hợp những thông tin mới, thực tế áp dụng quy
định về hợp đồng đào tạo nghề trong khối doanh nghiệp có vốn đầu
tư nước ngoài tại tỉnh Ninh Bình, từ đó đề xuất một số điểm cần sửa
đổi, bổ sung nhằm phù hợp với thực tế, để việc áp dụng vào thực tế
quan hệ hợp đồng đào tạo nghề trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư
nước ngoại đạt hiệu quả tích cực, đem lại lợi ích chung cho xã hội.
Tuy nhiên để làm được điều này cần thiết phải có sự kết hợp hài hòa,
đồng bộ giữa người lao động, doanh nghiệp và Nhà Nước.

22