HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
--------------------

NGUYỄN VĂN NHIỄM
N VĂN NHIỄM

PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT CÂY VỤ ĐÔNG
Ở TỈNH THÁI BÌNH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017


HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

NGUYỄN VĂN NHIỄM

PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT CÂY VỤ ĐÔNG
Ở TỈNH THÁI BÌNH

Chuyên ngành:

Kinh tế nông nghiệp

Mã số:

62 62 01 15

Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS. Nguyễn Thị Minh Hiền


LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu, tôi luôn nhận được sự quan tâm
giúp đỡ nhiệt tình của Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Ban Quản lý đào tạo, Ban chủ
nhiệm cùng tập thể các thầy giáo, cô giáo Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Bộ
môn Phát triển nông thôn để tôi có được những điều kiện thuận lợi nhất hoàn thành luận
án. Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ rất quí báu này.
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Thị Minh Hiền
đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn, chia sẻ và động viên tôi trong suốt thời gian học tập,
nghiên cứu để thực hiện và hoàn thành luận án.
Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Thái Bình,
UBND các huyện, xã trên địa bàn tỉnh Thái Bình; các cơ quan, đơn vị, các địa phương
đã tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi tiến hành thu thập số liệu và các vấn đề có liên quan
để thực hiện các nội dung nghiên cứu của luận án.
Tôi xin trân trọng cảm ơn Ủy ban nhân dân huyện Quỳnh Phụ cùng toàn thể các
anh, chị em, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo điều kiện hỗ trợ, giúp đỡ và cổ vũ, động viên
tôi hoàn thành luận án.
Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến toàn thể gia đình đã luôn luôn
động viên, chia sẻ và tạo mọi điều kiện tốt nhất về vật chất, tinh thần cũng như thời gian
để tôi nghiên cứu và hoàn thành luận án.
Trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2017
Tác giả luận án

Nguyễn Văn Nhiễm
nghiệp Việt Nam,
năm 2017
Tác giả


Mục tiêu cụ thể ...................................................................................................3

1.3.

Đối tượng nghiên cứu .........................................................................................3

1.4.

Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................3

1.4.1.

Phạm vi về nội dung ...........................................................................................3

1.4.2.

Phạm vi về không gian .......................................................................................3

1.4.3.

Phạm vi về thời gian ...........................................................................................4

1.5.

Những đóng góp mới của đề tài..........................................................................4

1.5.1.

Về học thuật ........................................................................................................4


Yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất cây vụ đông ....................................17

2.2.

Cơ sở thực tiễn về phát triển sản xuất cây vụ đông ..........................................24

2.2.1.

Kinh nghiệm phát triển sản xuất cây ngắn ngày ở một số nước trên thế
giới và trong khu vực ........................................................................................24

2.2.2.

Tình hình và kinh nghiệm phát triển vụ đông ở các địa phương ......................25

2.2.3.

Các bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn .....................................................37

2.3.

Các nghiên cứu có liên quan .............................................................................38

Tóm tắt phần 2 ................................................................................................................41
Phần 3. Phương pháp nghiên cứu ...............................................................................42
3.1.

Đặc điểm địa bàn nghiên cứu ...........................................................................42

3.1.1.

Thông tin thứ cấp ..............................................................................................57

3.3.2.

Thông tin sơ cấp ...............................................................................................58

3.4.

Phương pháp phân tích .....................................................................................60

3.4.1.

Phương pháp thống kê mô tả ............................................................................60

3.4.2.

Phương pháp thống kê so sánh .........................................................................60

3.4.3.

Phương pháp phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến lựa chọn sản xuất cây
vụ đông thông qua sử dụng mô hình kinh tế lượng hồi quy Logistic ...............60

3.4.4.

Phương pháp phân tích SWOT .........................................................................62

3.5.

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu ............................................................................63

Khái quát về tình hình sản xuất ngành trồng trọt của tỉnh Thái Bình ...............67

4.1.2.

Thay đổi quy mô sản xuất cây vụ đông của tỉnh Thái Bình .............................71

4.1.3.

Phát triển hình thức tổ chức sản xuất cây vụ đông ...........................................74

4.1.4.

Thay đổi cơ cấu diện tích gieo trồng cây vụ đông của tỉnh Thái Bình .............80

4.1.5.

Áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất cây vụ đông ......................................82

4.1.6.

Tổ chức tiêu thụ sản phẩm ................................................................................86

4.1.7.

Kết quả và hiệu quả sản xuất cây vụ đông ở Thái Bình ...................................92

4.2.

Các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến phát triển sản xuất cây vụ đông ..............104


Thái Bình .......................................................................................................126
5.1.

Căn cứ đề xuất giải pháp ................................................................................126

5.1.1.

Các căn cứ pháp lý..........................................................................................126

5.1.2.

Nhu cầu tiêu thụ sản phẩm rau, quả an toàn của thị trường ...........................126

5.1.3.

Căn cứ vào thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất
cây vụ đông ở Thái Bình ................................................................................127

5.2.

Quan điểm, định hướng phát triển sản xuất cây vụ đông ..............................130

5.2.1.

Quan điểm phát triển sản xuất cây vụ đông....................................................130

5.2.2.

Định hướng phát triển sản xuất cây vụ đông ..................................................131


Giải pháp về hoạt động nâng cao năng lực cho các tác nhân liên quan .........142

5.3.7.

Giải pháp thị trường và tiêu thụ sản phẩm......................................................143

5.3.8.

Giải pháp về kỹ thuật canh tác........................................................................145

Tóm tắt phần 5 ..............................................................................................................147
Phần 6. Kết luận và kiến nghị ....................................................................................148
6.1.

Kết luận...........................................................................................................148

6.2.

Kiến nghị ........................................................................................................149

Danh mục công trình đã công bố ..................................................................................151
Tài liệu tham khảo ........................................................................................................152
Phụ lục ........................................................................................................................158

vi


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt



HTX

Food and Agriculture Organization of the United Nations (Tổ
chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc)
Hazard Analysis and Critical Control Points (Hệ thống phân
tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn)
Hợp tác xã

IPM

Integrated Pest Management (Quản lý dịch hại tổng hợp)

KHKT

Khoa học kỹ thuật

MH

Mô hình

NhNN

Ngân hàng nhà nước

OECD
PTNT

Organization for Economic Co-operation and Development (Tổ
chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế)

VND

Việt nam đồng

VSATTP

Vệ sinh an toàn thực phẩm

WTO

World Trade Organization (Tổ chức thương mại thế giới)

HACCP

vii


DANH MỤC BẢNG
TT

Tên bảng

Trang

2.1.

Thống kê khoảng pH phù hợp cho từng loại cây trồng .......................................18

2.2.


4.3.

Diện tích gieo cấy bình quân trà lúa vụ mùa của ở các vùng của tỉnh Thái
Bình giai đoạn 201-2015 .....................................................................................72

4.4.

Diện tích đất trồng cây màu ở Thái Bình năm 2011-2015 ..................................73

4.5.

Diện tích đất trồng cây màu bình quân ở các vùng của tỉnh Thái Bình giai
đoạn 2011-2015 ...................................................................................................74

4.6.

Điều kiện sản xuất của các nhóm hộ điều tra ......................................................75

4.7.

Diện tích và cơ cấu cây trồng vụ đông năm 2011 - 2015 ở tỉnh Thái Bình ........80

4.8.

Cơ cấu cây trồng vụ đông bình quân/hộ ở các vùng của tỉnh Thái Bình ............81

4.9.

Tỷ lệ hộ sử dụng các nguồn giống để gieo trồng ................................................83


5.1.

Phân tích ma trận SWOT trong phát triển sản xuất cây vụ đông ở tỉnh
Thái Bình ...........................................................................................................129

ix


DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ
TT

Tên hình, sơ đồ

Trang

3.1. Sơ đồ vị trí của tỉnh Thái Bình .............................................................................. 42
3.2. Bản đồ hệ thống sông, cửa sông lớn ở tỉnh Thái Bình .......................................... 44
3.3. Sơ đồ phân tích SWOT trong phát triển sản xuất cây vụ đông ............................. 62
3.1. Khung phân tích về phát triển sản xuất cây vụ đông ............................................. 57

x


DANH MỤC BIỂU ĐỒ
TT

Tên biểu đồ

Trang



TRÍCH YẾU LUẬN ÁN
Tên tác giả: Nguyễn Văn Nhiễm
Tên luận án: Phát triển sản xuất cây vụ đông ở tỉnh Thái Bình
Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp

Mã số: 62 62 01 15

Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
Mục đích nghiên cứu
Mục tiêu về lý luận: Nghiên cứu góp phần xây dựng luận cứ khoa học về phát
triển sản xuất cây vụ đông, đặc biệt trong bối cảnh xuất hiện khái niệm mới về cây vụ
đông ưa ấm và cây vụ đông ưa lạnh.
Mục tiêu thực tiễn: Đánh giá thực trạng phát triển sản xuất cây vụ đông trên địa
bàn tỉnh Thái Bình, hiệu quả từ việc phát triển sản xuất cây vụ đông trên cả ba khía
cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường. Đề tài sử dụng mô hình hồi quy phân tích các yếu
tố ảnh hưởng tới quyết định phát triển sản xuất cây vụ đông; phân tích điểm mạnh, điểm
yếu, cơ hội, thách thức, làm cơ sở cho việc đề xuất giải pháp phát triển sản xuất cây vụ
đông tại địa bàn nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu
Luận án sử dụng kết hợp số liệu sơ cấp và thứ cấp, phương pháp phân tích định
tính và định lượng để phân tích thực trạng, các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất
cây vụ đông trên địa bàn tỉnh Thái Bình. Cụ thể, mô hình kinh tế lượng hồi quy logistic
được sử dụng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến lựa chọn phát triển sản xuất cây vụ
đông. Phương pháp phân tích SWOT được sử dụng để tìm ra những điểm mạnh, điểm
yếu, cơ hội và thách thức trong phát triển sản xuất cây vụ đông tại địa bàn nghiên cứu.
Kết quả chính và kết luận
- Thực trạng phát triển sản xuất cây vụ đông ở tỉnh Thái Bình: Thái Bình đã đạt
được một số thành tựu nhất định với các loại cây trồng có giá trị như cây ớt, dưa bí, xu
hào bắp cải, hành tỏi, rau màu khác có xu hướng tăng về diện tích với tỷ lệ tăng tương