Cần quản lý các công ty gia đình như thế nào?
Tại những quốc gia mới nổi như Ấn Độ và Brazil, các công ty gia đình
chiếm một lực lượng vô cùng đông đảo. Thậm chí ngay cả ở những quốc gia phát
triển hơn, đại đa số các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng thường là các công ty gia
đình.

Dù phát triển mạnh mẽ về số lượng nhưng lâu nay vẫn có những ý kiến trái
chiều về tính hiệu quả thực sự của các công ty gia đình trong quá trình kinh
doanh. Việc gia đình nắm giữ phần lớn quyền kiểm soát, điều hành cũng có những
lợi thế riêng của nó.

Với các công ty niêm yết công khai có nhiều chủ sở hữu nhỏ lẻ, vấn đề họ
thường mắc phải là không có một cổ đông nào có đủ tầm ảnh hưởng để giám sát
hoạt
động của CEO. Trong khi đó, nếu là công ty gia đình thì các thành viên sẽ có
động lực giám sát mạnh mẽ hơn, đảm bảo lợi nhuận không bị bỏ vào túi riêng của
một số cá nhân vụ lợi.

Những mặt hạn chế

Dù vậy, sẽ có vấn đề phát sinh khi một thành viên trong gia đình tham gia
điều hành trực tiếp công ty, đặc biệt là khi trưởng nam đảm đương trọng trách
CEO rồi các thế hệ sau đó kế nhiệm theo kiểu cha truyền con nối. Câu thành ngữ
xa xưa "Mất một thế hệ để sáng lập tổ chức, một thế hệ tiếp theo để xây dựng, và
một thế hệ tiếp theo nữa để phá hủy tổ chức đó" vẫn còn đúng trong hoàn cảnh
ngày nay.

Có ba vấn đề chính phát sinh từ hình thức cha truyền con nối
này:

1. Việc chỉ lựa chọn CEO trong phạm vi gia đình sẽ làm giảm xác xuất

thường do các gia đình sở hữu, nhưng họ luôn có xu hướng tuyển dụng những nhà
quản lý chuyên nghiệp để điều hành công ty.

Lý do ủng hộ

Những người ủng hộ mô hình kinh doanh gia đình sẽ tranh luận rằng, đời con có
thể học hỏi được nhiều từ đời cha, do vậy sẽ có những kỹ năng kinh doanh tốt hơn
trong ngành công nghiệp cụ thể (điều này có thể không đúng lắm trong trường hợp
công ty phát triển lớn hơn và cần nhiều kỹ năng quản lý tổng quát hơn).

Không những thế, theo họ thì các công ty gia đình sẽ xây dựng được niềm tin
lớn hơn giữa người chủ và người quản lý cũng như giữa công ty với khách hàng và
nhân viên. Khía cạnh này đặc biệt quan trọng đối với các nền kinh tế đang phát
triển, nơi mà cơ sở pháp lý còn lỏng lẻo và danh tiếng thường là tất cả.

Minh chứng

Về lý thuyết thì bên nào cũng có lý, nhưng từ những số liệu khảo sát có thể
rút ra được kết luận gì? Nhóm nghiên cứu gồm những thành viên từ Harvard,
Stanford, và LSE của chúng tôi đã khảo sát hàng ngàn công ty quy mô vừa tại 20
quốc gia, xác định các phương pháp thực hành quản lý của họ đối với các hoạt
động quản lý, giám sát và thúc đẩy công nhân.

Từ 18 câu hỏi, chúng tôi xây dựng một chỉ số về chất lượng quản lý từ mức 1
(cực kỳ yếu kém) đến mức 5 (xuất sắc trong mọi khía cạnh). Chỉ số này có mối
tương quan chặt chẽ với hiệu quả hoạt động của công ty trên các khía cạnh như
năng suất, lợi nhuận, tăng trưởng doanh số và khả năng tồn tại.

Biểu đồ bên dưới cho thấy, chất lượng quản lý giảm dần theo các hình thức sở
hữu. Không có gì ngạc nhiên khi những công ty hoạt động hiệu quả nhất là những