VIỆN HÀN LÂM
KHOA HOC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐOÀN THỊ LỆ HOA

GIẢI QUYẾT KHIẾU KIỆN HÀNH CHÍNH VỀ ĐẤT ĐAI
TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Luật Hành chính và Luật Hiến pháp
Mã số: 60.38.01.02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2017


Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Vũ Thư
Phản biện 1: …………………………………………
…………………………………………
Phản biện 2: …………………………………………
…………………………………………

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ
họp tại: Học viện Khoa học xã hội ..... giờ ...... ngày ...... tháng ......
năm ......

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học xã hội




hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp. Tại Việt
Nam, Tòa án là cơ quan duy nhất có quyền xét xử, vì vậy Tòa án
nhân dân có vai trò ngày càng quan trọng trong hệ thống cơ quan
Nhà nước bảo đảm thực thi pháp luật. Nó phản ánh vai trò của quyền
tư pháp kiểm soát quyền lực hành pháp trong Nhà nước pháp quyền
XHCN Việt Nam. Để hoạt động của các Cơ quan tư pháp đáp ứng
được yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nước, Đảng ta đã có nhiều
nghị quyết để thực hiện như: Nghị quyết số 08/NQ-TƯ về “Một số
nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới”, Nghị quyết
số 48-NQ/TW về “Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp
luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020” và ngày 02
tháng 6 năm 2005 ban hành Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính
trị về “Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020”...
Trong thực tế, hàng năm, tòa ngành Tòa án nói chung và Tòa
án nhân dân ở Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng đã giải quyết một
số lượng án đáng kể về khiếu kiện hành chính về đất đai, chất lượng
xét xử ngày càng cao bảo vệ được quyền, lợi ích hợp pháp của các
chủ thể tham gia mối quan hệ đất đai, được xã hội đồng tình ủng hộ.
Tuy nhiên, hoạt động giải quyết các khiếu kiện đất đai vẫn có những
bất cập, nhiều khi chưa thực sự đem lại hiệu quả như mong muốn,
bởi có nhiều lý do khác nhau trong đó lý do phát sinh từ những yếu
tố pháp luật, xã hội, lịch sử, yếu tố chủ quan, quan hệ giữa các cơ
quan nhà nước. Thực tế thời gian qua cho thấy, các khiếu kiện hành
chính trong lĩnh vực quản lý nhà nước về đất đai là lĩnh vực rất quan
trọng và phức tạp, chiếm tỷ lệ khoảng 60 đến 70% số lượng các vụ
án hành chính mà Tòa án phải giải quyết hàng năm.
Vì lẽ đó, tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Giải quyết
khiếu kiện hành chính về đất đai từ thực tiễn thành phố Hồ Chí
2



3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích của luận văn nhằm xây dựng luận cứ khoa học cho
việc đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết
khiếu kiện hành chính về đất đai tại thành phố Hồ Chí Minh nói
riêng, trên phạm vi cả nước nói chung.
Để đạt được mục đích này, luận văn có nhiệm vụ:
- Nghiên cứu những về lý luận về giải quyết khiếu kiện hành
chính về đất đai;
- Phân tích, đánh giá thực tiễn giải quyết khiếu kiện đất đai ở
Thành phố Hồ Chí Minh;
- Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả giải
quyết khiếu kiện hành chính về đất đai.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu của luận văn
Luận văn nghiên cứu hoạt động giải quyết khiếu kiện hành
chính về đất đai tại Tòa án.
4.2. Phạm vi nghiên cứu của luận văn
Về nội dung là những vấn đề lý luận và thực tiễn về giải
quyết khiếu kiện hành chính về đất đai;
Về không gian: Giải quyết khiếu kiện hành chính về đất đai
tại thành phố Hồ Chí Minh;
Về thời gian: Thực tiễn xét xử của Tòa án tại thành phố Hồ
Chí Minh từ năm 2011 đến năm 2016.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Đề tài luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp
luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử,
các quan điểm của Đảng cộng sản và Nhà nước Việt Nam về các vấn


HÀNH CHÍNH VỀ ĐẤT ĐAI
1.1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của giải quyết khiếu
kiện hành chính về đất đai
1.1.1. Khái niệm giải quyết khiếu kiện hành chính về đất
đai
Trong các văn bản pháp luật hiện hành, chưa đưa ra một khái
niệm thế nào là giải quyết khiếu kiện hành chính về đất đai. Từ các
quy định của Luật tố tụng hành chính, thực tiễn xét xử các vụ án
hành chính về đất đai, chúng ta có thể hiểu: “Giải quyết khiếu kiện
hành chính về đất đai là việc Tòa án nhân dân có thẩm quyền xem
xét, giải quyết những bất đồng giữa cơ quan, cá nhân, tổ chức
(người khởi kiện) với cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành
quyết định hành chính, hành vi hành hành chính về đất đai (người bị
kiện), trên cơ sở đó Tòa án có quyền xem xét về tính hợp pháp của
văn bản hành chính, hành vi hành chính có liên quan đến quyết định
hành chính, hành vi hành chính về đất đai bị kiện. Nhằm bảo vệ tốt
nhất quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất”.
1.1.2. Đặc điểm giải quyết khiếu kiện hành chính về đất đai
Một là, giải quyết khiếu kiện hành chính về đất đai là hoạt
động giải quyết có tính chất tư pháp. Do Tòa án thực hiện theo thủ
tục Luật định có tính chất tư pháp đặc thù theo thủ tục hành chính và
trong lĩnh vực hành chính nhà nước.
Hai là, về ngành luật điều chỉnh khác với tranh chấp về đất
đai nói chung là một dạng đặc biệt của quan hệ pháp Luật đất đai và
Luật tố tụng hành chính.

6


Ba là, chủ thể của quan hệ khiếu kiện hành chính về đất đai

1.2. Nguyên tắc và thẩm quyền, thủ tục giải quyết khiếu
kiện hành chính về đất đai
1.2.1. Nguyên tắc giải quyết khiếu kiện hành chính về đất
đai
Các nguyên tắc chung sau đây:
- Nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp
pháp của đương sự
- Nguyên tắc bình đẳng về quyền và nghĩa vụ trong tố tụng
hành chính
- Nguyên tắc thực hiện xét xử có Hội thẩm nhân dân
- Nguyên tắc Tòa án xét xử công khai
- Nguyên tắc Tòa án xét xử tập thể và quyết định theo đa số
- Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa
- Nguyên tắc bảo đảm hiệu lực của bản án
- Nguyên tắc Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân xét xử độc
lập và chỉ tuân theo pháp luật
Cùng với các nguyên tắc chung trên đây, giải quyết khiếu
kiện hành chính về đất đai có các nguyên tắc riêng sau:
- Nguyên tắc bảo đảm đất đai thuộc sở hữu Tòan dân do
Nhà nước thực hiện vai trò đại diện cho chủ sở hữu
- Nguyên tắc đảm bảo lợi ích của người sử dụng đất, nhất
là lợi ích về mặt kinh tế
- Nguyên tắc giải quyết khiếu kiện đất đai nhằm mục đích
ổn định tình hình kinh tế, xã hội
1.2.2. Thẩm quyền và thủ tục giải quyết khiếu kiện hành
chính về đất đai
1.2.2.1. Thẩm quyền giải quyết khiếu kiện hành chính về đất
đai
8




phải hiểu rõ cả về pháp luật và cả thực tiễn quản lý hành chính nhà
nước để có các quyết định, bản án tốt.
1.3.4. Thượng tôn và thi hành pháp luật trong Nhà nước
pháp quyền và yêu cầu bảo vệ quyền con người, quyền công dân
Bản chất của quyền khiếu kiện là quyền tự vệ hợp pháp
trước những hành vi vi phạm để tự bảo vệ mình hoặc bảo vệ quyền
và lợi ích của xã hội. Đó là quyền hiến định, quyền phản hồi, quyền
dân chủ và hơn thế nữa, đó là quyền để bảo vệ quyền. Ở nước ta hiện
nay, khiếu kiện là một trong những quyền cơ bản của công dân đã
được Hiến pháp ghi nhận, Điều 30 Hiến pháp 2013.

10


Chương 2
THỰC TIỂN GIẢI QUYẾT KHIẾU KIỆN HÀNH CHÍNH VỀ
ĐẤT ĐAI TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
2.1. Khiếu kiện hành chính về đất đai và tổ chức bộ máy
xét xử khiếu kiện tại thành phố Hồ Chí Minh
2.1.1. Bối cảnh và tình hình khiếu kiện hành chính về đất
đai
Về vị trí địa lý, thành phố Hồ Chí Minh tiếp giáp với 6 tỉnh:
Bình Dương, Đồng Nai và một phần tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu; Tây
Ninh, Long An và tỉnh Tiền Giang, bao gồm 19 quận và 5 huyện,
tổng diện tích 2.095,06 km².
Thành phố Hồ Chí Minh là trung kinh tế lớn của cả nước. Về
đất đai, quy mô yêu cầu đất đai của thành phố Hồ Chí Minh ngày
càng lớn do quy mô và số lượng các công trình tăng lên, cơ cấu nhu

quy định của pháp luật về khiếu kiện với các quy định của một số
luật chuyên ngành trong việc giải quyết kiện hành chính về đất đai
tại đây. Một số văn bản hướng dẫn thi hành luật chưa kịp thời, chưa
đầy đủ. Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, định giá đất, bồi thường,
giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư, các thủ tục hành chính về
đất đai còn nhiều hạn chế, chưa bảo đảm lợi ích của Nhà nước và
người dân có đất bị thu hồi. Tham nhũng, tiêu cực trong lĩnh vực đất
đai còn lớn. Có nhiều quyết định hành chính về đất đai chưa bảo đảm
trình tự, thủ tục, hình thức, thẩm quyền, nội dung theo quy định của
pháp luật, làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của công
dân. Việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất còn chậm, có
nhiều sai sót. Hiệu lực, hiệu quả giải quyết khiếu kiện hành chính về
đất đai chưa cao. Một bộ phận cán bộ, công chức thiếu gương mẫu,
sa sút về phẩm chất đạo đức; công tác tuyên truyền, giáo dục và quán
triệt các chủ trương, chính sách pháp luật về đất đai còn kém hiệu
12


quả. Việc thanh tra, giám sát chưa thường xuyên và xử lý các hành vi
sai phạm về đất đai chưa nghiêm, còn sai sót.
Thời gian qua, việc đẩy mạnh triển khai các công trình dự án
trọng điểm đã tạo ra nhiều điều kiện thuận lợi cho thành phố Hồ Chí
Minh phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống vật chất tinh thần
cho nhân dân. Song bên cạnh đó cũng làm gia tăng các khiếu kiện
hành chính liên quan đến công tác đền bù, thu hồi, giải phóng mặt
bằng tái định cư và các vấn đề khác liên quan đến đất đai.
Trong tình hình như vậy, thời gian từ năm 2011 đến năm
2016 TAND hai cấp tại thành phố Hồ Chí Minh đã thụ lý, giải quyết
1328/1746 vụ án hành chính về đất đai theo thủ tục sơ thẩm và phúc
thẩm. Số liệu trên minh chứng, thủ tục tố tụng hành chính tại Tòa án

2.2.1. Các văn bản, quy định pháp luật hiện hành của Nhà
nước về giải quyết khiếu kiện hành chính về đất đai
Văn bản do Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban
hành: Các Luật và Bộ luật…
Văn bản do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành,
Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao: Các nghị định,
Thông tư, Nghị Quyết…
Văn bản do Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang Bộ
ban hành: Các Thông tư.
Qua thực tiễn xét xử, đã thấy bộc lộ từ hệ thống các văn bản
quy định về giải quyết khiếu kiện hành chính về đất đai những khiếm
khuyết nhất định, đó là:
- Hệ thống pháp luật quy định về giải quyết khiếu kiện thiếu
đồng bộ.
- Quy định về giải quyết khiếu kiện hành chính về đất đai
chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ, còn nhiều điểm có xung đột trong toàn
hệ thống pháp luật nước ta.
14


2.3. Thực trạng của hoạt động giải quyết khiếu kiện hành
chính về đất đai ở Tòa án nhân dân trên địa bàn Thành phố Hồ Chí
Minh
2.3.1. Thụ lý và kết quả giải quyết khiếu kiện hành chính
về đất đai
Thời gian

2011

2012


251

341

240

237

182

1.328

Cụ thể số liệu đã giải quyết
Chuyển
3

32

24

6

38

39

142

Đình chỉ


HS

Còn lại

418

2.3.2. Hạn chế và nguyên nhân của các hạn chế tham gia
giải quyết khiếu kiện hành chính về đất đai
2.3.2.1. Các hạn chế trong giải quyết khiếu kiện hành chính
về đất đai
Hạn chế về áp dụng pháp luật tố tụng:
- Xác định sai tư cách của người tham gia tố tụng nên đã
đình chỉ giải quyết vụ án dẫn đến quyết định đình chỉ bị hủy khi có
kháng cáo.
- Sai sót do xác định không đúng thẩm quyền giải quyết của
Tòa án nên Tòa án đã thụ lý giải quyết.
- Tình trạng Tòa án đã thụ lý, giải quyết các vụ án không
thuộc thẩm quyền giải quyết của mình, do ngay từ đầu chưa xác định
rõ loại việc mà đương sự khởi kiện.

15


- Một số sai sót khác, như Tòa án không áp dụng đầy đủ các
quy định của Luật tố tụng hành chính để xác định tính xác thực của
các chứng cứ do đương sự xuất trình trong quá trình giải quyết vụ án.
- Hoặc, có vụ án, tài liệu, chứng cứ rõ ràng có sửa chữa, tẩy
xóa, đương sự có yêu cầu Tòa án cho giám định và đồng ý nộp tiền
giám định nhưng Tòa án không cho tiến hành giám định.

2.3.2.2. Nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong việc giải quyết
khiếu kiện tranh chấp đất đai của Tòa án nhân dân trên địa bàn
thành phố Hồ Chí Minh
Nguyên nhân khách quan:
- Có những đương sự không thực hiện quyền và nghĩa vụ
cung cấp chứng cứ cho Tòa án, một số cơ quan chưa phối hợp chặt
chẽ với Tòa án.
- Cơ sở vật chất của ngành Tòa án, chế độ đãi ngộ chưa
tương xứng với công việc của cán bộ Tòa án.
- Văn bản pháp luật được ban hành chưa bảo đảm tính hệ
thống, minh bạch và pháp chế.
- Quản lý về đất đai còn lỏng lẻo dẫn đến việc cung cấp
chứng cứ cho Tòa án thiếu chính xác, khi giải quyết các vụ án, tòa án
không xác địnhđược tài liệu nào là xác thực.
- Vi phạm nguyên tắc Tòa án xét xử độc lập và tuân theo
pháp luật.
- Công tác tuyên truyền, giáo dục, phổ biến pháp luật cho
nhân dân chưa được chú trọng.
Nguyên nhân chủ quan:
- Các Thẩm phán, Thư ký chưa có ý thức trong việc nâng cao
trình độ, năng lực chuyên môn của mình. Tình trạng án “bỏ túi”
- Ngoài các nguyên nhân còn do có hiện tượng tiêu cực trong
hoạt động của ngành Tòa án nhân dân.
17


- Trình độ của Hội thẩm nhân dân chưa tương xứng với
nhiệm vụ được giao thực hiện “ngang quyền với thẩm phán”.
Ngoài những nguyên nhân trên, ngành Tòa án nhân dân ở
thành phố Hồ Chí Minh chưa có chính sách thu hút nhân tài.

của các nước trên thế giới

19


. Trong công cuộc đổi mới hiện nay một tronh những nội
dung cơ bản mà Đảng ta xác định là phải thiết lập các cơ quan tài
phán Hành chính.
3.2. Các giải pháp tăng cường hiệu quả trong giải quyết
khiếu kiện hành chính về đất đai địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.
3.2.1. Nhóm giải pháp chung
3.2.1.1. Hoàn thiện pháp luật về giải quyết giải quyết khiếu
kiện hành chính về đất đai phải quán triệt quan điểm, đường lối của
Đảng
Sự lãnh đạo của Đảng được thực hiện bằng chủ trương,
đường lối xét xử, bằng phương hướng đổi mới tổ chức và hoạt động
của các cơ quan tư pháp sao cho ngày càng có hiệu quả hơn và chất
lượng áp dụng pháp luật ngày càng tốt hơn.
3.2.1.2. Nâng cao nhận thức về vai trò của Tòa án trong việc
giải quyết khiếu kiện hành chính về đất đai.
3.2.1.3. Hoàn thiện các quy định của pháp các văn bản pháp
luật có liên quan đến giải quyết khiếu kiện hành chinh về đất đai.
- Về thời hạn chuẩn bị xét xử vụ án hành chính: Có Tòa án
áp dụng thời gian chuẩn bị xét xử là 02 tháng, có nơi áp dụng 04
tháng dẫn đến việc áp dụng pháp luật không thống nhất.
- Về quyền yêu cầu tạm đình chỉ giải quyết vụ án của đương
sự chưa được áp dụng.
3.2.1.4. Kiện toàn nhân sự trong hệ thống Tòa án để thực
hiện nhiệm vụ giải quyết khiếu kiện hành chính về đất đai hợp lý hơn
Một là, nên tiến hành cải tổ ở Tòa án nhân dân Tối cao theo

cũng nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp dẫn đến các khiếu kiện hành
chính về đất đai đất đai ngày một gia tăng. Hàng năm, ngành Tòa án
nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh tiếp nhận và xử lý một số lượng
lớn các khiếu kiện hành chính về đất đai. Những khiếu kiện trên địa
bàn thành phố thường có tính chất phức tạp, tồn đọng kéo dài khó
giải quyết do khiếu kiện thường xảy ra trong nhiều thời kỳ quản lý,
sử dụng đất với các chính sách đất đai khác nhau. Vì vậy, giải quyết
khiếu kiện hành chính về đất đai không thỏa đáng và kịp thời sẽ trở
thành những “điểm nóng” tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây mất ổn định
chính trí, trật tự an toàn xã hội ở địa phương và tác động tiêu cực đến
môi trường đầu tư – kinh doanh.
Với những cố gắng cao, việc giải quyết khiếu kiện hành
chính về đất đai của Tòa án nhân dân hai cấp tại thành phố Hồ Chí
Minh đã đạt được những thành tựu đáng kể. Tuy nhiên, bên cạnh
những kết quả đạt được, việc giải quyết khiếu kiện hành chính về đất
đai tại thành phố Hồ Chí Minh còn bộc lộ một số hạn chế, bất cập đã
được tác giả nêu trong Luận văn. Trên cơ sở nhận thức lý luận về
giải quyết khiếu kiện hành chính và đánh giá thực trạng giải quyết
khiếu kiện hành chính về đất đai tại thành phố Hồ Chí Minh, tác giả
đã đề xuất các giải pháp trong việc nâng cao chất lượng và hiệu quả
áp dụng pháp luật trong giải quyết các khiếu kiện hành chính về đất
22


đai tại thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và cả nước nói chung góp
phần vào việc nâng cao chất lượng xét xử, nâng cao vị thế của ngành
Tòa án nhân dân cũng như tạo niềm tin của quần chúng nhân dân vào
cơ quan bảo vệ pháp luật và mang lại tính công bằng, nghiêm minh
của pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân và Nhà
nước.