BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI

TRẦN XUÂN TIẾP

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP
TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
Chuyên ngành : LL&PPDH Bộ môn Địa Lí
Mã số

: 62.14.01.11

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. PGS.TS Nguyễn Đức Vũ
2. PGS.TS Trần Đức Tuấn

HÀ NỘI – 2017


i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết
quả, số liệu đƣợc trình bày trong luận án là trung thực và chƣa đƣợc công bố
trong bất kỳ công trình nào khác.
Hà Nội, ngày 20 tháng 11 năm 2017
Tác giả luận án

iii

MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài .....................................................................................................1
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu ...........................................................................2
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu ...........................................................................3
4. Tổng quan vấn đề nghiên cứu .................................................................................4
5. Quan điểm và phƣơng pháp nghiên cứu ...............................................................12
6. Giả thuyết nghiên cứu ...........................................................................................15
7. Những đóng góp mới của luận án .........................................................................16
8. Cấu trúc luận án ....................................................................................................16
PHẦN NỘI DUNG ..................................................................................................17
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT
ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12 TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC......................... 17
1.1. SỰ CẦN THIẾT PHẢI ĐỔI MỚI CÁC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP
TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG.....................................17
1.2. QUAN NIỆM VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP
TRONG NHÀ TRƢỜNG PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC ..................................................................................................... 19
1.2.1. Quan niệm về tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong trƣờng phổ thông .... 19
1.2.2. Tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp theo định hƣớng phát triển năng lực ....24
1.3. QUAN NIỆM VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP TRONG DẠY
HỌC ĐỊA LÍ TRONG TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. ........................................ 27
1.3.1. Khái niệm tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy Địa lí trong nhà
trƣờng phổ thông .......................................................................................................27
1.3.2. Mục tiêu tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lí Trung học
phổ thông ...................................................................................................................29
1.3.3. Xác định nội dung hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lí Trung

LỚP TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12 THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC .............................................................................................................51
2.1. MỤC TIÊU TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP TRONG DẠY
HỌC ĐỊA LÍ 12 THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ....................51


v

2.1.1. Mục tiêu tổng quát ..........................................................................................51
2.1.2. Mục tiêu cụ thể ................................................................................................53
2.2. CÁC NGUYÊN TẮC CỦA VIỆC TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG NGOÀI
GIỜ LÊN LỚP TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12 THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT
TRIỂN NĂNG LỰC .................................................................................................55
2.2.1. Nguyên tắc đảm bảo tăng cƣờng các hoạt động học tập và hoạt động trải
nghiệm sáng tạo nhằm phát triển các năng lực cần thiết cho học sinh .....................55
2.2.2. Nguyên tắc đảm bảo tính tích hợp trong mục tiêu, nội dung các hoạt động
ngoài giờ lên lớp Địa lí 12.........................................................................................55
2.2.3. Nguyên tắc đảm bảo thầy là ngƣời thiết kế trò là ngƣời thi công ...................56
2.2.4. Nguyên tắc đảm bảo tính cân đối của việc tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp
trong chƣơng trình môn Địa lí 12..............................................................................56
2.3. QUY TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP TRONG
DẠY HỌC ĐỊA LÍ 12 THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ..........56
2.3.1. Quan điểm thiết kế và tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa
12 Trung học phổ thông ............................................................................................56
2.3.2. Quy trình tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lí 12 Trung
học phổ thông ............................................................................................................58
2.3.3. Mẫu kế hoạch tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lí 12
theo định hƣớng phát triển năng lực .........................................................................66
2.4. THIẾT KẾ MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP TRONG DẠY
HỌC ĐỊA LÍ 12 THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ....................68

TIỂU KẾT CHƢƠNG 3 .......................................................................................147
PHẦN KẾT LUẬN ................................................................................................148
CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


vii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết đầy đủ

Viết tắt
BĐKH

Biến đổi khí hậu

CNTT

Công nghệ thông tin

ĐC
ĐLĐP

Đối chứng
Địa lí địa phƣơng

GV

Giáo viên


THPT
Tp

Trung học phổ thông
Thành phố


viii

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1.

Kết quả khảo sát về nhận thức của GV về sự cần thiết của việc tổ
chức các HĐNGLL Địa lí 12 ..............................................................43

Bảng 1.2

Kết quả khảo sát về sở thích của HS khi tham thực hiện các
HĐNGLL Địa lí 12 .............................................................................45

Bảng 1.3.

Kết quả khảo sát tình hình tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí
lớp 12 THPT của GV ..........................................................................46

Bảng 2.1.

Một số NL chung cần hình thành và phát triển cho HS trong tổ

Bảng 2.8.

Mẫu Rubric đánh giá năng lực giải quyết vấn đề................................63

Bảng 2.9.

Mẫu Rubric đánh giá năng lực tự học .................................................64

Bảng 2.10.

Mẫu Rubric đánh giá NL học tập, tự học với sự hỗ trợ của hệ
thống CNTT và truyền thông ..............................................................64

Bảng 2.11.

Mẫu Rubric đánh giá năng lực học tập tại thực địa ............................65

Bảng 2.12.

Mẫu Rubric đánh giá năng lực sử dụng bản đồ...................................65

Bảng 2.13.

Mẫu Rubric đánh giá năng lực sử dụng số liệu thống kê ....................66

Bảng 2.14.

Rubric đánh giá quá trình hoạt động KSĐT địa lí địa phƣơng theo
chủ đề ..................................................................................................73



Bảng 2.22.

Rubric đánh giá quá trình HĐNGLL Địa lí 12 của HS học tập với
sự hỗ trợ củaWebsite ...........................................................................95

Bảng 2.23.

Rubric đánh giá sản phẩm HĐNGLL Địa lí 12 của HS với sự hỗ
trợ của Website ....................................................................................96

Bảng 2.25.

Mẫu Rubric đánh giá NL học tập, tự học với sự hỗ trợ của các hệ
thống ứng dụng CNTT và truyền thông của HS .................................97

Bảng 2.26.

Rubric đánh giá quá trình học tập với sự hỗ trợ của mạng xã hội
Facebook của HS ...............................................................................108

Bảng 2.27.

Rubric đánh giá sản phẩm HĐNGLL của HS khi học tập trên
mạng xã hội Facebook.......................................................................109

Bảng 2.28.

Rubric đánh giá NL tự học của HS khi tham gia các HĐNGLL
Địa lí 12 trên mạng xã hội Facebook ................................................109


Tổng hợp kết quả đánh giá NL học tập tại thực địa của lớp TN
12C3 và ĐC 12C2 trƣờng THPT Võ Trƣờng Toản, huyện Cẩm
Mỹ, tỉnh Đồng Nai ............................................................................125

Bảng 3.7.

Tầng số điểm của lớp TN 12C3 và ĐC 12C2 trƣờng THPT Võ
Trƣờng Toản, huyện Cẩm Mỹ, tỉnh Đồng Nai ..................................126

Bảng 3.8.

Tầng suất hội tụ lùi (%) điểm của lớp TN 12C3 và lớp ĐC 12C2
trƣờng THPT Võ Trƣờng Toản, huyện Cẩm Mỹ, tỉnh Đồng Nai .....126

Bảng 3.9.

So sánh điểm trung bình và các thông số thống kê của lớp TN 12C3
và lớp ĐC 12C2 trƣờng THPT Võ Trƣờng Toản, huyện Cẩm Mỹ,
tỉnh Đồng Nai .....................................................................................127

Bảng 3.10.

Kết quả đánh giá NL tự học của HS lớp TN 12A1 ...........................130

Bảng 3.11.

Tổng hợp kết quả đánh giá NL tự học của lớp TN 12A1 và lớp
ĐC 12A4 trƣờng THPT Cẩm Mỹ, huyện Cẩm Mỹ, tỉnh Đồng Nai..130



Kết quả đánh giá NL tự học của học sinh lớp TN 12A8 của
Trƣờng THPT Lê Hồng Phong, thành phố Biên Hòa. ......................136

Bảng 3.19.

Kết quả đánh giá NL học tập, tự học với sự hỗ trợ của các hệ
thống ứng dụng CNTT của lớp TN 12A8 .........................................137

Bảng 3.20.

Tổng hợp kết quả đánh giá NL học tập, tự học với sự hỗ trợ của
các hệ thống ứng dụng CNTT của 2 lớp TN và ĐC .........................138

Bảng 3.21.

Tầng số điểm của lớp TN 12A8 và lớp ĐC 12A7 THPT Lê Hồng
Phong, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai......................................138

Bảng 3.22.

Tầng suất hội tụ lùi (%) điểm của lớp TN 12A8 và lớp ĐC 12A7
trƣờng THPT Lê Hồng Phong, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai ...... 139

Bảng 3.23.

So sánh điểm trung bình bài kiểm của lớp TN 12A8 và lớp ĐC
12A7 trƣờng THPT Lê Hồng Phong, thành phố Biên Hòa, tỉnh
Đồng Nai. ..........................................................................................139


Biểu đồ thể hiện tầng suất hội tụ lùi (%) điểm của lớp TN 12C3, và
lớp ĐC 12C2 trƣờng THPT Võ Trƣờng Toản, huyện Cẩm Mỹ, tỉnh
Đồng Nai .............................................................................................127

Hình 3.2.

Biểu đồ thể hiện tầng suất hội tụ lùi (%) điểm của lớp TN 12A1 và lớp
ĐC 12A4 trƣờng THPT Cẩm Mỹ, huyện Cẩm Mỹ, tỉnh Đồng Nai ............ 133

Hình 3.3.

Biểu đồ tầng suất hội tụ lùi (%) điểm của lớp TN 12A8 và lớp ĐC
12A7 trƣờng THPT Lê Hồng Phong thành phố Biên Hòa, tỉnh
Đồng Nai .............................................................................................139

Hình 3.4. Biểu đồ tầng suất hội tụ lùi (%) điểm của 2 lớp TN 12A6 và ĐC
12A5 trƣờng THPT Dầu Giây, huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai ....145


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Hiện nay, việc đổi mới mục tiêu, phƣơng pháp, nội dung và hình thức tổ chức
dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực (NL) và phẩm chất cho học sinh (HS)
là những nhiệm vụ quan trọng cần đƣợc thực hiện trong nhà trƣờng phổ thông. Nghị
quyết 29-NQ/TW Hội nghị Trung ƣơng 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo chỉ rõ: “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị
kiến thức sang phát triển toàn diện NL và phẩm chất người học. Học đi đôi với
hành, lý luận gắn với thực tiễn… Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình

phải kể đến các nguyên nhân nhƣ: Nhiều giáo viên (GV) thiếu kiến thức và kỹ năng
(KN) về tổ chức các HĐNGLL và các hoạt động trải nghiệm trong quá trình dạy
học Địa lí. Đa số HS chƣa quen học tập theo các hình thức học tập trải nghiệm, KN
thực hiện các HĐNGLL của HS còn nhiều hạn chế. Mặt khác, do chƣơng trình môn
Địa lí hiện hành đƣợc xây dựng theo hƣớng tiếp cận nội dung nên thời gian dành
cho các HĐNGLL và các hoạt động trải nghiệm rất ít. Về mặt lí luận chƣa có các
nghiên cứu cụ thể về tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 theo định hƣớng
phát triển NL.
Qua thực tiễn giảng dạy và quản lí hoạt động chuyên môn môn Địa lí trên địa
bàn tỉnh Đồng Nai, tác giả luận án nhận thấy việc tổ chức HĐNGLL trong dạy học
Địa lí 12 ở địa phƣơng có một số hạn chế nhƣ: Việc tổ chức các HĐNGLL trong
dạy học Địa lí 12 ở các nhà trƣờng chủ yếu mang tính hình thức, nội dung và hình
thức hoạt động chƣa hấp dẫn và chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu đổi mới phƣơng pháp
và hình thức dạy học theo định hƣớng phát triển NL.
Xuất phát từ những lí do trên, tác giả luận án quyết định chọn đề tài “Tổ chức
hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lý 12 Trung học phổ thông theo
định hướng phát triển năng lực” để nghiên cứu.
2. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
2.1. Mục tiêu nghiên cứu
Xác định đƣợc cách thức tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí lớp 12 nhằm
đổi mới mục tiêu, nội dung, hình thức và phƣơng pháp tổ chức HĐNGLL trong dạy
học Địa lí 12 ở các trƣờng THPT theo hƣớng phát triển cho HS các NL chung và


3
NL chuyên biệt môn Địa lí; góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học Địa lí trong nhà
trƣờng phổ thông.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện đƣợc mục tiêu nghiên cứu của đề tài, luận án tập trung giải quyết
các nhiệm vụ cơ bản:

Ninh và Tp. Hồ Chí Minh.
- Thực nghiệm (TN) sƣ phạm tổ chức 4 HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12
THPT theo định hƣớng phát triển NL.
4. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Để nghiên cứu lí luận và thực tiễn của vấn đề tổ chức HĐNGLL trong dạy học
Địa lý 12 THPT theo định hƣớng phát triển NL, luận án nghiên cứu tìm hiểu tổng
quan về một số vấn đề sau:
4.1. Các nghiên cứu về tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong các nhà
trƣờng trên thế giới và Việt Nam
4.1.1. Các nghiên cứu đề cập khái niệm tổ chức HĐNGLL trong nhà trường
Quan niệm về tổ chức HĐNGLL trong nhà trƣờng có các tác giả nghiên cứu nhƣ:
- Sally Kendall, Jenny Murfield, Justin Dillon và Anne Wilkin (2006): Xác
định vị trí của HĐNGLL là một trong những hoạt động giáo dục trong nhà trƣờng
phổ thông các tác giả quan niệm “HĐNGLL là các hoạt động học tập bất kì diễn ra
bên ngoài lớp học, sau giờ học hoặc trong những ngày nghỉ” [103, tr.6].
- Emily Case (2007), quan niệm HĐNGLL là những hoạt động của HS không
diễn ra trong giờ học trên lớp là những hoạt động “tiếp nối” các hoạt động học tập
trên lớp, củng cố và nâng cao các kiến thức đƣợc học trên lớp [96].
- Các tác giả Đặng Vũ Hoạt [28], Phạm Thị Minh Hạnh [23], Bùi Ngọc Sơn
[69], các nghiên cứu đều có những điểm chung về quan niệm tổ chức HĐNGLL
trong nhà trƣờng phổ thông nhƣ: Tổ chức HĐNGLL là các hoạt động sự tiếp nối,
bổ sung, hỗ trợ hoạt động dạy học trên lớp giúp HS vận dụng kiến thức lí thuyết vào
thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hành động nhằm hình thành tình
cảm, niềm tin ở HS [28].


5
- Phạm Hồng Quang [59], Lê Thanh Sử và nnk [68], Nguyễn Dục Quang và
Ngô Quang Quế [62], các nghiên cứu trên đều có những điểm chung về quan niệm
tổ chức HĐNGLL trong nhà trƣờng phổ thông nhƣ: HĐNGLL là những hoạt động

rằng HĐNGLL có vai trò hình thành phát triển các “phẩm chất nhân cách, đạo đức,
củng cố, nâng cao kiến thức văn hóa”cho HS [62]. Lê Thanh Sử và nnk (2013), các
tác giả cho rằng HĐNGLL có vai trò trong quá trình hình thành nhân cách HS
“nhân cách HS được hình thành qua 2 con đường dạy học và con đường
HĐNGLL”. Ngoài ra, HĐNGLL có vai trò quan trọng giúp củng cố đào sâu tri thức
rèn luyện các KN cần thiết [68, tr.16]. Bùi Ngọc sơn (2008), cho rằng tổ chức
HĐNGLL là con đƣờng gắn lí thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận
thức và hành động [69].
Qua các nghiên cứu trên, có thể thấy rằng việc tổ chức HĐNGLL trong nhà
trƣờng phổ thông là hoạt động giáo dục rất đƣợc quan tâm ở nhiều quốc gia trên thế
giới cũng nhƣ ở Việt Nam. Các nghiên cứu đều thống nhất HĐNGLL trong nhà
trƣờng có tầm quan trọng nhƣ: HĐNGLL có vai trò là hoạt động giáo dục giúp HS
vận dụng lí thuyết vào thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hành động.
4.1.3. Hướng nghiên cứu về tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp đối với việc hình
thành và phát triển các năng lực cho học sinh
Xác định HĐNGLL trong nhà trƣờng là một trong những hoạt động giáo dục
để hình thành và phát triển cho HS các NL cần thiết. Liên quan đến vấn đề này
đƣợc các tác giả nghiên cứu nhƣ: L.Vygotsky, xem HĐNGLL là con đƣờng để HS
trải nghiệm thực tiễn “người học có thể được nâng cao NL dần thông qua việc kết
hợp giữa lý thuyết và thực hành”, việc vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn
là một yêu cầu rất cần thiết trong hoạt động học [20, tr.26]. J. Dewey (1991),
HĐNGLL là cơ hội để HS phát triển các NL giao tiếp, hợp tác giải quyết vấn
đề…“muốn học cách cùng chung sống trong xã hội thì HS phải được trải nghiệm
trong học tập trên lớp và ngoài lớp, phải có khả năng hợp tác giữa các thành viên
trong lớp học để hoàn thành các nhiệm vụ học tập” [97, tr.15]. Andreas Schleicher
(2015), theo tác giả tổ chức HĐNGLL sẽ tạo ra “môi trường học tập sáng tạo và
năng động, phát triển NL tự học, tự nghiên cứu,…”[93, tr.27]. Tác giả Đỗ Ngọc
Thống (2014), xem tổ chức “HĐNGLL là những hoạt động trải nghiệm có vai trò





8
Ở một số quốc gia trên thế giới HĐNGLL đƣợc xem là các hoạt động trải
nghiệm sáng tạo với nhiều hình thức hoạt động rất đa dạng. Ở Hàn Quốc HĐNGLL
tập trung vào các nhóm hoạt động nhƣ: Hoạt động tự chủ, hoạt động câu lạc bộ,
hoạt động từ thiện và hoạt động định hướng (hoạt động hướng nghiệp) [3]. Ở Xinga-po nội dung HĐNGLL đƣợc thực hiện trong 4 nhóm hoạt động sau: Nhóm câu
lạc bộ và hội, nhóm nghệ thuật, nhóm thể thao, các trò chơi và các nhóm đồng phục
[2]. Ở Trung Quốc HĐNGLL trong nhà trƣờng đƣợc xem là hoạt động thực tiễn
tổng hợp gồm 5 hình thức hoạt động chính nhƣ: Loại hình thao tác thực tế, loại
hình sáng tác văn nghệ, loại hình vui chơi biểu diễn, loại hình nghiên cứu, điều tra,
loại hình thảo luận giao lưu [2]. Ở Ô-xtrây-li-a hình thức HĐNGLL xác định trong
hai nhóm nhƣ: Hoạt đông ngoại khóa và hoạt động ngoài trời. Trong đó hoạt động
ngoài trời đƣợc thực hiện xuyên suốt từ bậc mẫu giáo đến lớp 12 [2].
Qua các nghiên cứu về tổ chức HĐNGLL trong nhà trƣờng ở nƣớc ta cũng
nhƣ trên thế giới đã đƣợc rõ đƣợc các vấn đề sau:
Thứ nhất, Các nghiên cứu trên đã xác định đƣợc vai trò của HĐNGLL đƣợc
xem là một trong hai hoạt động giáo dục chính trong nhà trƣờng.
Thứ hai, Các nghiên cứu trên đã xác định HĐNGLL đƣợc xem là hoạt động
giáo dục quan trọng để phát triển các NL phẩm chất quan trọng cho HS.
Thứ ba, Các nghiên cứu trên đã đề cập về quan niệm, đặc điểm và các hình
thức tổ chức HĐNGLL trong nhà trƣờng dƣới nhiều góc độ khác nhau. Đây là
những nghiên cứu quan trọng để luận án xác lập cơ sở lí luận và thực tiễn cho vấn
đề nghiên cứu.
4.2. Các nghiên cứu về tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học Địa lí
ở các nhà trƣờng trên thế giới và Việt Nam
4.2.1. Các nghiên cứu đề cập khái niệm tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp
trong dạy học Địa lí
Hiện nay, đã có nhiều tác giả nghiên cứu đƣa ra các quan niệm về tổ chức
HĐNLL trong dạy học Địa lí nhƣ: Đặng Văn Đức (2008), xem HĐNGLL trong dạy

trị rất lớn giúp HS vận dụng những kiến thức đã học ở trên lớp vào thực tế, rèn
luyện các KN học tập [13]. David Lambert và John Morgan (2010), xem việc
HĐNGLL trong dạy học Địa lí là hoạt động trải nghiệm của HS là một trong 3 trụ


10
cột của quá trình dạy học Địa lí (chủ đề địa lí, vấn đề giảng dạy, giáo dục và các
hoạt động trải nghiệm của HS). Theo các tác giả tổ chức HĐNGLL trong dạy học
địa lí có vai trò quan trọng “giúp HS giải quyết các vấn đề thực tiễn trong học tập
địa lí, rèn luyện các KN cần thiết cho HS….” [98, tr.24].
Các tác giả Nguyễn Dƣợc và Nguyễn Trọng Phúc (2012), cho rằng tổ chức
HĐNGLL trong dạy học Địa lí có tác dụng tốt về mặt giáo dục, trau dồi học vấn,
kích thích đƣợc lòng say mê học tập bộ môn là những biện pháp hƣớng nghiệp có
hiệu quả [12]. Đặng Văn Đức (2010), cho rằng tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa
lí có vai trò rất quan trọng, giúp HS “làm giàu vốn kiến thức, học được các KN phân
tích, tổng hợp và hình thành hành vi sống hữu ích” [19, tr.29]. Nguyễn Đức Vũ và
Phạm Thị Sen (2004), các tác giả cho rằng tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí
giúp HS “vận dụng kiến thức địa lí vào thực tiễn, củng cố kiến thức địa lí đã học và
rèn luyện KN địa lí cần thiết” [87, tr.99]. Đậu Thị Hòa (1999), theo tác giả tổ chức
HĐNGLL trong dạy học Địa lí có tác dụng giáo dục, trau dồi học vấn, kích thích
lòng say mê học tập bộ môn của HS [34]. Nguyễn Đức Vũ (2001), theo tác giả tổ
chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí thực hiện mục tiêu giúp HS “bổ sung, mở rộng,
kiến thức…phát huy các NL cho HS” [89, tr.100].
4.2.3 Các nghiên cứu xác định các hình thức tổ chức HĐNGLL trong dạy học
môn Địa lí
Hiện nay, HĐNGLL trong dạy học Địa lí đƣợc tổ chức dƣới nhiều hình thức
khác nhau và đã đƣợc nhiều tác giả nghiên cứu nhƣ: G.P. Rarôt (1968), trên cơ sở
xem HĐNGLL trong dạy học Địa lí là HĐNK tác giả đề cập đến các hình thức
HĐNGLL trong dạy học Địa lí nhƣ: Du lịch dã ngoại, khảo sát thực tế địa phương,
câu lạc bộ địa lí [13]. David Lambert và John Morgan (2010), xem HĐNGLL là các

HĐNGLL trong dạy học Địa lí nói chung và trong dạy học Địa lí 12 nói riêng theo
định hƣớng phát triển NL.
- Thứ tư, về mặt lí luận việc nghiên cứu và xác định đƣợc mục tiêu, nội dung
và hình thức tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 theo định hƣớng phát triển
NL là nhiệm vụ cấp thiết, đáp ứng đƣợc yêu cầu đổi mới phƣơng pháp giáo dục
trong chƣơng trình Giáo dục phổ thông mới.


12
5. QUAN ĐIỂM VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
5.1. Quan điểm nghiên cứu
5.1.1. Quan điểm hệ thống
Theo quan điểm hệ thống khi nghiên cứu phải xem xét đối tƣợng một cách
toàn diện nhiều mặt trong mối quan hệ giữa các bộ phận, đồng thời phải xem xét
chúng trong trạng thái vận động và phát triển. Theo đó, tổ chức các HĐNGLL trong
dạy học môn Địa lí là một hệ thống động lực mở, bao gồm nhiều thành tố liên kết
với nhau thành một thể thống nhất. Điều đó có nghĩa là, sự thay đổi của một yếu tố
sẽ ảnh hƣởng đến các yếu tố khác trong hệ thống. Vì vậy, việc đổi mới cách thức tổ
chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí theo định hƣớng phát triển NL HS cần thực
hiện đồng bộ, trong đó có việc đổi mới mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp hình thức
dạy học.
Vận dụng quan điểm hệ thống, giúp luận án xác định đƣợc quy trình thiết kế và
cách thức tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí 12 theo định hƣớng phát triển NL HS.
5.1.2. Quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm
Bản chất của dạy học lấy HS làm trung tâm là việc dạy học phải tính đến nhu
cầu, nguyện vọng và đặc điểm lứa tuổi HS. Tổ chức HĐNGLL trong dạy học Địa lí
12 theo định hƣớng phát triển NL thể hiện rõ quan điểm dạy học lấy HS làm trung
tâm. Trong quá trình nghiên cứu, luận án vận dụng quan điểm dạy học lấy HS làm
trung tâm trong việc xác định mục tiêu, nội dung và cách thức tổ chức các
HĐNGLL trong dạy học Địa lí lớp 12 theo định hƣớng NL nhƣ sau: