VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

KIỀU VĂN HƯNG

THEO DÕI THI HÀNH PHÁP LUẬT
TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC GIANG

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số
: 60.38.01.02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT LUẬT HỌC

Hà Nội – 2017


Công trình được hoàn thành tại
Học viện Khoa học Xã hội
Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS NGUYỄN MINH ĐOAN

Phản biện 1: PGS.TS LƯƠNG VĂN CƯỜNG
Phản biện 2: TS. HOÀNG THỊ NGÂN

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn, họp tại Học viện
Khoa học Xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam.
Vào hồi: 15 giờ.10 ngày 27 tháng 10 năm 2017.

bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả công
tác TDTHPL.
1


Thứ ba, quá trình triển khai tổ chức thực hiện công tác
TDTHPL tại địa phương đã gặp phải những khó khăn, bất cập, hạn
chế đó là: việc tổ chức triển khai TDTHPL ở nhiều cơ quan chuyên
môn thuộc UBND tỉnh còn chưa được quan tâm thực hiện; việc thực
hiện TDTHPL còn mang tính hình thức, chưa mang lại hiệu quả thiết
thực; khó khăn về nguồn kinh phí thực hiện nhiệm vụ TDTHPL; về
tổ chức, bộ máy và biên chế thực hiện nhiệm vụ TDTHPL; việc thực
hiện kiến nghị của một số cơ quan, đơn vị, địa phương còn chưa thực
sự nghiêm túc...
Từ vị trí, vai trò và ý nghĩa của TDTHPL ngày càng quan
trọng và xuất phát từ những hạn chế, bất cập của công tác TDTHPL
trong thực tiễn triển khai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang trong thời gian
vừa qua, học viên chọn đề tài “Theo dõi thi hành pháp luật từ thực
tiễn tỉnh Bắc Giang” làm đề tài luận văn nhằm đưa ra các khuyến
nghị khoa học góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác
TDTHPL nói chung và công tác TDTHPL trên địa bàn tỉnh Bắc
Giang nói riêng.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Để thực hiện đề tài luận văn này, học viên đã nghiên cứu các
văn kiện của Đảng trong đó đề ra nhiều chủ trương, chính sách quan
trọng định hướng cho công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp
luật mà còn định hướng cho việc nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành
pháp luật nói chung và TDTHPL nói riêng ở nước ta trong giai đoạn
hiện nay.
Luận văn cũng nghiên cứu quá trình hoàn thiện về thể chế

pháp luật”…
Mặc dù có nhiều công trình, bài báo, bài tham luận tại các buổi
tọa đàm, hội thảo, hội nghị nghiên cứu và đề cập về TDTHPL, tuy
nhiên các công trình, bài báo, tham luận tại hội thảo, tọa đàm chủ yếu
3


đề cập đến những vấn đề lý luận và một số khía cạnh khác của
TDTHPL. Cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào ở góc độ
luận văn thạc sĩ luật học về TDTHPL từ thực tiễn của tỉnh Bắc Giang.
Vì vậy, học viên chọn đề tài “Theo dõi thi hành pháp luật từ thực tiễn
tỉnh Bắc Giang” để làm luận văn thạc sĩ của mình.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn TDTHPL tại tỉnh
Bắc Giang, từ đó đề xuất các giải pháp bảo đảm TDTHPL hiện nay
trên địa bàn cả nước nói chung và trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nói
riêng.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Nhiệm vụ của đề tài gồm:
- Phân tích làm rõ cơ sở lý luận và pháp lý của TDTHPL
gồm: khái niệm TDTHPL; nguyên tắc TDTHPL; chủ thể TDTHPL;
nội dung TDTHPL; các hoạt động TDTHPL…
- Đánh giá, phân tích thực trạng TDTHPL ở tỉnh Bắc Giang;
những hạn chế, bất cập trong TDTHPL và phân tích chỉ rõ nguyên
nhân của những hạn chế, bấp cập.
- Đề xuất các giải pháp nhằm bảo đảm TDTHPL trong giai
đoạn tới.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài
- Đối tượng nghiên cứu cúa đề tài là những vấn đề lý luận và

Chương 3: Quan điểm và giải pháp bảo đảm theo dõi thi
hành pháp luật trong giai đoạn hiện nay.

5


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ THEO DÕI THI HÀNH
PHÁP LUẬT
1.1. Khái niệm, nguyên tắc, mục đích, ý nghĩa của theo
dõi thi hành pháp luật
1.1.1. Quan niệm về thi hành pháp luật
Hiện nay, trong khoa học pháp lý ở nước ta khái niệm “thi
hành pháp luật” đang có một số cách hiểu khác nhau, cụ thể:
Thứ nhất, khái niệm “thi hành pháp luật” chỉ là một trong bốn
hình thức “thực hiện pháp luật” được hiểu là hành vi thực tế, hợp pháp
có mục đích của các chủ thể pháp luật nhằm hiện thực hóa các quy
định của pháp luật, làm chúng đi vào cuộc sống, trở thành những hành
vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật.
Thứ hai, khái niệm “thi hành pháp luật” được hiểu là bao gồm
mọi hoạt động nhằm đưa pháp luật vào cuộc sống, biến quy định của
pháp luật trở thành hành vi của các chủ thể.
Thứ ba, “thi hành pháp luật” là mọi hoạt động của cơ quan, tổ
chức, cá nhân thực hiện để hiện thực hóa các yêu cầu của pháp luật,
đưa pháp luật vào cuộc sống.
Tuy nhiên, trên thực tế ở Việt Nam cho đến nay chưa có văn bản
pháp luật nào quy định (định nghĩa) về “thi hành pháp luật”. Do vậy,
trong luận văn này, “thi hành pháp luật” được hiểu là mọi hoạt động
nhằm đưa pháp luật vào cuộc sống, biến quy định của pháp luật trở
thành hành vi thực tế, hợp pháp của các chủ thể.

đối với quá trình tổ chức thi hành pháp luật của cơ quan nhà nước và
người có thẩm quyền. Trên cơ sở kết quả theo dõi, cơ quan, tổ chức,
cá nhân phát hiện những vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tiễn
7


triển khai thi hành pháp luật; kiến nghị, đề xuất các giải pháp nhằm
nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật và hoàn thiện hệ thống pháp
luật.
TDTHPL là hoạt động vừa mang tính khoa học vừa mang tính
quyền lực nhà nước. Từ đặc điểm của TDTHPL thì giữa TDTHPL và
hoạt động kiểm tra, thanh tra khác nhau cơ bản ở một số nội dung
như: về mục đích; về hiệu lực pháp lý; về chủ thể; về phạm vi.
1.1.3. Nguyên tắc theo dõi thi hành pháp luật
Thứ nhất, hoạt động TDTHPL phải bảo đảm tính khách quan,
công khai, minh bạch.
Thứ hai, TDTHPL phải được thực hiện thường xuyên, toàn
diện, có trọng tâm, trọng điểm.
Thứ ba, kết hợp theo dõi THPLPL theo lĩnh vực và theo địa
bàn.
Thứ tư, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ
chức trong quá trình TDTHPL; không trùng lắp, chồng chéo với các
hoạt động thuộc phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan nhà nước
đã được pháp luật quy định
Thứ năm, huy động sự tham gia của tổ chức chính trị, tổ chức
chính trị - xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và nhân dân.
1.1.4. Mục đích, ý nghĩa của theo dõi thi hành pháp luật
Mục đích của TDTHPL là nhằm xem xét, đánh giá thực trạng
thi hành pháp luật, kiến nghị thực hiện các giải pháp nâng cao hiệu
quả thi hành pháp luật và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

tiết thi hành văn bản QPPL:
- Xem xét, đánh giá tình hình thi hành, bảo đảm các điều
kiện cho thi hành pháp luật
- Xem xét, đánh giá tình hình tuân thủ pháp luật:
1.3. Các hoạt động theo dõi thi hành pháp luật
9


- Các hoạt động TDTHPL bao gồm:
+ Thu thập thông tin về tình hình thi hành pháp luật;
+ Kiểm tra tình hình thi hành pháp luật;
+ Điều tra, khảo sát tình hình thi hành pháp luật;
+ Xử lý kết quả theo dõi thi hành pháp luật
Bên cạnh các hoạt động TDTHPL nêu trên, thì hằng năm, các
cơ quan nhà nước phải thực hiện việc xây dựng kế hoạch theo dõi
tình hình thi hành pháp luật và báo cáo tình hình thi hành pháp luật.
1.4. Yếu tố ảnh hưởng đến theo dõi thi hành pháp luật
Các yếu tố ảnh hưởng đến theo dõi thi hành bao gồm:
Thứ nhất, sự phát triển của kinh tế - xã hội là nhân tố ảnh
hưởng mạnh mẽ đến TDTHPL.
Thứ hai, hệ thống pháp luật.
Thứ ba, văn hóa, phong tục tập quán, lối sống của người dân.
Thứ tư, sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố quan trọng ảnh
hưởng trực tiếp tới quá trình thực hiện TDTHPL.
Thứ năm, tổ chức, bộ máy, biên chế và kiều kiện kinh phí, cơ
sở vật chất.
Kết luận chương 1
Thi hành pháp luật và TDTHPL là những khái niệm còn có
nhiều cách hiểu chưa thống nhất trên diễn đàn khoa học pháp lý hiện
nay. Ở luận văn này tác giả tiếp cận khái niệm và nội hàm của

Thứ tư, sự quan tâm, chỉ đạo của các cấp ủy đảng, chính quyền
địa phương.
2.2. Thực trạng theo dõi thi hành pháp luật ở tỉnh Bắc
Giang
11


2.2.1. Tổ chức, bộ máy thực hiện theo dõi thi hành pháp luật
- Việc chỉ đạo triển khai TDTHPL trên địa bàn tỉnh như: ban
hành thể chế; ban hành các văn bản, kế hoạch triển khai; tuyên
truyền, phổ biến pháp luật về TDTHPL đến việc đôn đốc, hướng dẫn,
theo dõi, kiểm tra công tác TDTHPL trên địa bàn.
- Về tổ chức bộ máy, biên chế, bảo đảm kinh phí, cơ sở vật
chất. Sở Tư pháp thành lập Phòng Quản lý xử lý vi phạm hành chính
và Theo dõi thi hành pháp luật. Đến nay, 10/10 huyện, thành phố cơ
bản bố trí đảm bảo biên chế theo quy định trong đó có bố trí công
chức thực hiện công tác này. Đa số các xã, phường, thị trấn trên địa
bàn tỉnh đã bố trí được 02 công chức Tư pháp - Hộ tịch. Cho đến thời
điểm hiện nay (tháng 6/2017) thì trên địa bàn tỉnh đã giải thể 07
Phòng Pháp chế chỉ còn 02 Phòng Pháp chế. Tổng số cán bộ làm
công tác pháp chế trên địa bàn tỉnh là 52 người (trong đó chuyên
trách 08 người, kiêm nhiệm là 42 người).
Hằng năm UBND tỉnh đã bố trí kinh phí cho Sở Tư pháp thực
hiện công tác TDTHPL. Về cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện
làm việc ở địa bàn tỉnh Bắc Giang đã cơ bản đáp ứng yêu cầu
TDTHPL.
2.2.2. Về thực trạng theo dõi thi hành pháp luật
- Hằng năm, căn cứ tình hình thực tế, UBND tỉnh đã xây
dựng, ban hành kế hoạch TDTHPL trên địa bàn tỉnh. Theo đó UBND
tỉnh luôn xác định ít nhất là hai lĩnh vực trọng tâm (thông thường là

mẫu phiếu điều tra khảo sát để phát cho các đối tượng là cán bộ quản
lý nhà nước về lĩnh vực đó và phát cho các tổ chức, cá nhân trên địa
bàn theo kế hoạch.
Việc tổ chức tọa đàm, hội được tiến hành trong tất cả các đợt
TDTHPL.

13


Hoạt động phỏng vấn trực tiếp được thực hiện lồng ghép trong
các buổi kiểm tra tại các đơn vị, địa phương của đoàn kiểm tra và tại
các buổi tọa đàm, hội thảo.
+ Xử lý kết quả TDTHPL: Trên cơ sở kết quả TDTHPL, đoàn
kiểm tra đã có các kiến nghị trực tiếp đối với các cơ quan, đơn vị,
người có thẩm quyền để xử lý các kết quả TDTHPL. Nhiều kiến nghị
về việc sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật đã được cấp
có thẩm quyền đánh giá là có cơ sở và tiếp thu.
- Việc thực hiện chế độ báo cáo tình hình thi hành pháp luật
trên địa bàn tỉnh được thực hiện thường xuyên, nghiêm túc. Theo đó,
hằng năm, UBND tỉnh Bắc Giang thực hiện báo cáo Bộ Tư pháp về
công tác TDTHPL trước ngày 15/10. Các Sở, ngành và UBND cấp
huyện báo cáo về công tác TDTHPL tại địa phương, lĩnh vực thuộc
phạm vi quản lý về Sở Tư pháp trước ngày 01/10 hằng năm.
- Công tác phối hợp trong TDTHPL: Trong thời gian qua mối
quan hệ phối hợp giữa các cơ quan liên quan (chủ yếu là mối quan hệ
giữa Sở Tư pháp với các cơ quan, tổ chức liên quan) trên địa bàn tỉnh
trong công tác TDTHPL là tương đối chặt chẽ, hiệu quả. Để tạo cơ sở
pháp lý cho mối quan hệ phối hợp trong công tác TDTHPL trên địa
bàn tỉnh, UBND tỉnh Bắc Giang đã ban hành Quyết định số
501/2016/QĐ-UBND ban hành Quy chế phối hợp TDTHPL trên địa

vẫn chưa ban hành được Khung logic và Bộ công cụ hỗ trợ theo dõi
tình hình thi hành pháp luật làm cơ sở để xem xét, đánh giá; Bộ Tư
pháp chưa tham mưu Chính phủ ban hành Quy chế phối hợp giữa
Chính phủ với Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối
cao...
Thứ hai, quá trình triển khai thực hiện công tác TDTHPL còn
một số hạn chế, khó khăn từ việc ban hành kế hoạch, bảo đảm các

15


điều kiện về bộ máy, biên chế, kinh phí đến việc phối hợp và thực
hiện các kiến nghị xử lý kết quả TDTHPL...
* Nguyên nhân
Thứ nhất, nguyên nhân khách quan:
- Hiến pháp năm 2013 quy định trách nhiệm của Chính phủ,
Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ và
của UBND các cấp trong việc tổ chức thi hành pháp luật, nhưng đến
thời điểm hiện nay thì công tác TDTHPL vẫn chưa được luật hóa.
- Nghị định số 59/2012/NĐ-CP sau một thời gian thực hiện
cũng đã bộc lộ một số vướng mắc, bất cập.
- Do chính sách chung của Đảng và nhà nước về tinh gọn bộ
máy và tinh giảm biên chế nên việc sắp xếp, bố trí biên chế làm công
tác TDTHPL còn gặp nhiều khó khăn.
- Bắc Giang là một tỉnh nghèo, ngân sách hằng năm vẫn còn
phụ thuộc vào ngân sách trung ương và tình hình khó khăn chung về
ngân sách những năm gần đây đã ảnh hưởng không nhỏ tới việc bố
trí kinh phí cho công tác này nhất là ở các Sở, ngành và địa phương.
Thứ hai, nguyên nhân chủ quan
- Một số vấn đề lý luận liên quan công tác TDTHPL vẫn chưa

của công tác này.
Chương 3
QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THEO DÕI THI
HÀNH PHÁP LUẬT TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
3.1. Quan điểm bảo đảm theo dõi thi hành pháp luật trong
giai đoạn hiện nay
Thứ nhất, việc kiện toàn TDTHPL trong giai đoạn hiện nay
phù hợp với sự chỉ đạo của Đảng nhất là tại Kết luận số 01-KL/TW,

17


ngày 04/4/2016 của Bộ Chính trị. Bên cạnh đó thì TDTHPL cũng
phải đáp ứng tốt yêu cầu của việc xây dựng nhà nước pháp quyền
XHCN, gắn với việc thực hiện cải cách hành chính, cải cách tư pháp
và chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam
đến năm 2015, định hướng đến năm 2030.
Thứ hai, hiện nay cần gắn việc TDTHPL với kiểm soát quyền
lực nhà nước, bảo đảm thực thi quyền con người, quyền công dân
theo đúng tinh thần Hiến pháp 2013.
Thứ ba, TDTHPL cũng cần gắn kết chặt chẽ với xây dựng và
hoàn thiện pháp luật.
Thứ tư, việc tăng cường TDTHPL phải gắn với quá trình thực
hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
3.2. Giải pháp bảo đảm theo dõi thi hành pháp luật trong
giai đoạn hiện nay
3.2.1. Giải pháp chung bảo đảm theo dõi thi hành pháp
luật trong giai đoạn hiện nay
Một là, tiếp tục hoàn thiện thể chế về theo dõi thi hành pháp
luật

phát triển kinh tế - xã hội hằng năm để các địa phương căn cứ vào đó
19


xây dựng kế hoạch TDTHPL của địa phương và triển khai thực hiện
một cách đồng bộ trên địa bàn.
Bộ Tư pháp tiếp tục phát huy hơn nữa tinh thần tích cực, chủ
động thực hiện một số nội dung theo chức năng, thẩm quyền như: (i)
cần tiếp tục tập trung nghiên cứu bài bản cả về lý luận và thực tiễn
về phạm vi, đối tượng, nội dung, phương thức TDTHPL, tổ chức
TDTHPL sao cho có hiệu quả trên tinh thần bảo đảm sự thống
nhất, đồng bộ phù hợp Hiến pháp 2013, Luật Ban hành văn bản
QPPL năm 2015; khẩn trương ban hành Khung logic và Bộ tiêu
chí xem xét, đánh giá hoạt động TDTHPL; (ii) sớm tham mưu
Chính phủ ban hành quy chế phối hợp giữa Chính phủ với Viện
kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Ủy ban trung
ương Mặt trận tổ quốc Việt Nam; (iii) sớm có hướng dẫn về cơ chế
thu hút và sự tham gia của cộng tác viên TDTHPL; (iv) tăng cường
theo dõi, đôn đốc, hướng dẫn, kiểm tra công tác TDTHPL tại các Bộ,
ngành, địa phương theo thẩm quyền để kịp thời chấn chỉnh, chỉ đạo
nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác TDTHPL trong phạm
vi cả nước...
3.2.2. Giải pháp bảo đảm theo dõi thi hành pháp luật trên địa
bàn tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn hiện nay
Một là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với theo dõi thi
hành pháp luật
Theo đó tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác
TDTHPL chính là hoạt động nhằm nâng cao nhận thức của các cấp
20


vụ của đội ngũ cán bộ làm công tác này. UBND tỉnh tiếp tục chỉ đạo
Sở Tư pháp định kỳ hằng năm tổ chức các lớp tập huấn, hướng dẫn
kỹ năng nghiệp vụ chuyên môn cho đội ngũ công chức tham mưu
thực hiện TDTHPL tại các Sở, ngành và UBND cấp huyện trên địa
bàn. Để bảo đảm kinh phí cho công tác TDTHPL trước hết hằng năm
các cơ quan, địa phương cần chủ động căn cứ vào các văn bản pháp
luật liên quan hiện hành (của Trung ương và địa phương) và tình hình
thực tế tại cơ quan, địa phương để lập dự toán ngân sách bảo đảm cho
hoạt động TDTHPL trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Ba là, đổi mới về nội dung và phương thức phối hợp theo dõi
thi hành pháp luật
Tăng cường hiệu quả mối quan hệ phối hợp giữa các cơ quan,
tổ chức liên quan trong TDTHPL là yêu cầu quan trọng để nâng cao
hiệu quả công tác này trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. Theo đó cần xác
định rõ đối tượng phối hợp; nguyên tắc phối hợp; nội dung phối hợp;
phương thức phối hợp. Cùng với đó, trong công tác phối hợp cần
phát huy trách nhiệm, vai trò chủ trì của Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp
các huyện, thành phố trong các nội dung phối hợp nhằm giúp UBND
các cấp trong quản lý nhà nước về TDTHPL tại địa phương.
Bốn là, tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp pháp
luật, đôn đốc, theo dõi, hướng dẫn, kiểm tra theo dõi thi hành pháp
luật

22


Nhằm nâng cao nhận thức về vai trò, tầm quan trọng và ý nghĩa
của công tác TDTHPL thì UBND tỉnh cần chỉ đạo Sở Tư pháp chủ
động, tích cực phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tăng cường
hoạt động phổ biến, tuyên truyền pháp luật về lĩnh vực này với nhiều