Kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật
(qua thực tiễn tỉnh Bắc Giang) Nguyễn Thị Hiên Khoa Luật. Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn ThS. Luật: 60 38 01
Người hướng dẫn : PGS.TS. Nguyễn Hoàng Anh
Năm bảo vệ: 2013
98 tr .

Abstract. Luận văn đề cập khá toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn của công tác
kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật trong bối cảnh Việt Nam đang từng
bước nỗ lực xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, thực hiện quản lý xã
hội bằng pháp luật, không ngừng tăng cường pháp chế - đặc biệt trên địa bàn tỉnh Bắc
Giang. Với những kết quả mà luận văn đạt được, tác giả hy vọng sẽ góp một phần nhỏ
vào việc nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động kiểm tra, xử lý văn bản quy
phạm pháp luật nói chung, trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nói riêng.
Keywords.Pháp luật Việt Nam; Văn bản quy phạm pháp luật; Lịch sử nhà nước và
pháp luật
Content.
1. Tính cấp thiết của đề tài
Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là chủ trương lớn của Đảng và
nhà nước ta, điều đó đã được thể chế tại Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001): “Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân
và vì nhân dân”

[1, Điều 2]. Một trong những tiêu chí rất quan trọng của nhà nước

pháp luật, trước hết là các văn bản quy phạm pháp luật do các Bộ, cơ quan ngang Bộ,
Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp ban hành, đảm bảo văn bản của các cơ
quan hành chính nhà nước từ trung ương tới địa phương, tôn trọng thứ bậc hiệu lực của
văn bản pháp luật - một trong những nguyên tắc quan trọng của nhà nước pháp quyền.
Ngày 25/12/2001 Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số
51/2001/QH10, theo đó Viện kiểm sát không còn thực hiện chức năng kiểm sát việc
tuân theo pháp luật đối với văn bản quy phạm pháp luật của cấp Bộ và chính quyền địa
phương ban hành. Nhiệm vụ này được chuyển giao hoàn toàn cho các cơ quan hành
chính nhà nước. Đây là một bước chuyển trong công tác kiểm tra và xử lý văn bản quy
phạm pháp luật nhằm nâng cao chất lượng hoạt động này của chính quyền địa phương.
Thực tế cho thấy, hệ thống văn bản pháp luật của chúng ta chưa thực sự hoàn chỉnh,
còn chồng chéo, mâu thuẫn. Nghị định của Chính phủ chưa cụ thể để chấp hành, vẫn
tồn tại hiện tượng chờ văn bản hướng dẫn. Trước nhu cầu quản lý, số lượng văn bản
quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương, nhất là cấp tỉnh ban hành ngày càng
nhiều, do đó khả năng tồn tại mâu thuẫn, chồng chéo, không phù hợp với văn bản của
cơ quan nhà nước cấp trên, thậm chí vi phạm pháp luật là khó tránh khỏi. Trong 10
năm qua, trên cơ sở thực hiện Nghị định số 135/2003/NĐ-CP ngày 14/11/2003 của
Chính phủ về kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật, Nghị định số
40/2010/NĐ-CP ngày 12/4/2010 của Chính phủ về kiểm tra và xử lý văn bản QPPL và
các văn bản hướng dẫn thi hành, Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh
Bắc Giang đã nghiêm túc triển khai thực hiện và đạt được những kết quả nhất định,
được ghi nhận bằng các hình thức khen thưởng của Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính
phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Song, bên cạnh những thành tích đã đạt được, qua 10
năm thực hiện nhiệm vụ, công tác kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật trên
địa bàn tỉnh còn một số tồn tại, hạn chế xuất phát từ các quy định của hệ thống pháp
luật và thực tiễn triển khai thực hiện tại địa phương. Mặt khác, trên thực tế, công tác
kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật trên địa bàn tỉnh Bắc Giang chưa có cơ
quan, tổ chức, cá nhân nào nghiên cứu, đánh giá một cách bài bản, khoa học, kết hợp
giữa lý luận và thực tiễn để tổng kết, rút kinh nghiệm, cũng như đề ra phương hướng,
giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác này.

chí chuyên ngành: Tạp chí Quản lý nhà nước; Tạp chí Cộng sản; Tạp chí luật học…
Các công trình nghiên cứu nói trên đã đề cập đến nhiều góc độ của văn bản quy
phạm pháp luật, quyết định quản lý nhà nước. Tuy nhiên, chưa có công trình nào
nghiên cứu một cách riêng lẻ, cụ thể về vấn đề kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm
pháp luật ở địa phương một cách cập nhật nhất (tính đến thời điểm hiện nay) và
ở một địa bàn cụ thể: tỉnh Bắc Giang.
3. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung vào hoạt động kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật nói
chung, trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nói riêng trên tinh thần Luật Ban hành văn bản
quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân năm 2004, Luật Ban
hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008, Nghị định số 40/2010/NĐ-CP ngày
12/4/2010 của Chính phủ về kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật, Thông tư
số 20/2010/TT-BTP ngày 30/11/2010 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp quy định chi tiết thi
hành một số điều của Nghị định số 40/2010/NĐ-CP.
4. Điểm mới của luận văn
Luận văn đề cập khá toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn của công tác
kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật trong bối cảnh Việt Nam đang từng
bước nỗ lực xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, thực hiện quản lý xã
hội bằng pháp luật, không ngừng tăng cường pháp chế - đặc biệt trên địa bàn tỉnh Bắc
Giang. Với những kết quả mà luận văn đạt được, tác giả hy vọng sẽ góp một phần nhỏ
vào việc nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động kiểm tra, xử lý văn bản quy
phạm pháp luật nói chung, trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nói riêng.
5. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn được thực hiện dựa trên việc vận dụng phương pháp luận của chủ
nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, phép biện chứng của Chủ nghĩa
Mác-Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật. Bên cạnh đó luận văn
còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể là phân tích, đối chiếu, so sánh,
thống kê và tổng hợp; phương pháp phân tích quy phạm cũng được tác giả vận dụng
để phân tích, bình luận nội dung của một số chế định.
6. Mục đích, nhiệm vụ và ý nghĩa của luận văn

1.2.4. Nguyên tắc và phương thức kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
1.2.5. Nội dung kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
1.2.6. Thẩm quyền kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
1.3. Xử lý văn bản quy phạm pháp luật
1.3.1. Khái niệm xử lý văn bản quy phạm pháp luật
1.3.2. Nguyên tắc xử lý văn bản quy phạm pháp luật
1.3.3. Thẩm quyền xử lý văn bản quy phạm pháp luật có dấu hiệu bất hợp pháp, bất
hợp lý
1.3.4. Các biện pháp xử lý văn bản quy phạm pháp luật có dấu hiệu bất hợp pháp, bất
hợp lý
1.3.5. Trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền xử lý văn bản cũng như đối với
cơ quan, người có thẩm quyền ban hành và tham mưu soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật
có dấu hiệu bất hợp pháp, bất hợp lý
Chương 2: Thực trạng hoạt động kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật do
HĐND, UBND các cấp ban hành (Qua thực tiễn tại tỉnh Bắc Giang)
2.1. Tổng quan tình hình kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật
2.1.1. Ưu điểm
2.1.2. Những hạn chế của hoạt động kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật
2.2. Thực tiễn công tác kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật tại tỉnh Bắc Giang
2.2.1. Ưu điểm trong công tác kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật trên địa
bàn tỉnh Bắc Giang
2.2.2. Tồn tại, hạn chế trong công tác kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật trên
địa bàn tỉnh Bắc Giang
2.3. Kết quả xử lý văn bản sau khi kiểm tra
2.4. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế trong công tác xây dựng, ban hành, kiểm
tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật trên địa bàn tỉnh Bắc Giang
2.4.1. Nguyên nhân từ các quy định của hệ thống pháp luật
2.4.2. Nguyên nhân từ thực tiễn
Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tra và xử lý văn bản
quy phạm pháp luật do HĐND, UBND các cấp ban hành

14. Bùi Thị Đào (2010), Kiểm tra, rà soát, xử lý, hệ thống hóa văn bản quy phạm
pháp luật, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường, Hà Nội [7].
15. Bộ Tư pháp (2007), Báo cáo số 132/BC-KtraVB ngày 13/11/2007 của Cục Kiểm
tra văn bản QPPL, Bộ Tư pháp về kết quả công tác năm 2007 và phương hướng
năm 2008 [12].
16. Bộ Tư pháp (2008), Báo cáo số 127/BC-KTrVB ngày 11/11/2008 của Cục Kiểm
tra văn bản, Bộ Tư pháp về kết quả công tác năm 2008 và phương hướng năm
2009 [13].
17. Bộ Tư pháp (2009), Báo cáo số 144/BC-KTrVB ngày 12/11/2009 của Cục Kiểm
tra văn bản, Bộ Tư pháp về kết quả công tác năm 2009 và phương hướng năm
2010 [14].
18. Bộ Tư pháp (2010), Báo cáo số 83a/BC-KTrVB ngày 18/6/2010 của Cục Kiểm
tra văn bản, Bộ Tư pháp về kết quả công tác 6 tháng đầu năm và kế hoạch thực
hiện công tác 6 tháng cuối năm 2010 [15].
19. Bộ Tư pháp (2010), Báo cáo số 56/BC-BTP ngày 09/4/2010 của Bộ Tư pháp về
kết quả kiểm tra, xử lý văn bản QPPL năm 2009 [17].
20. Bộ Tư pháp (2013), Báo cáo số 98/BC-BTP ngày 08/5/2013 của Bộ Tư pháp về
kết quả kiểm tra, xử lý văn bản QPPL năm 2012 [16, 18, 19, 20].
21. UBND tỉnh Bắc Giang (2013), Báo cáo số 40/BC-UBND ngày 05/9/2013 của
UBND tỉnh Bắc Giang về tổng kết 10 năm thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, xử lý
văn bản trên địa bàn tỉnh Bắc Giang [21, 22, 23, 25, 26, 27].
22. UBND tỉnh Bắc Giang (2013), Báo cáo số 49/BC-UBND ngày 21/10/2013 của
UBND tỉnh Bắc Giang về kết quả kiểm tra, xử lý, rà soát, hệ thống hóa văn bản
QPPL trên địa bàn tỉnh Bắc Giang năm 2013 [24].