Tiểu luận Triết học
ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT
A – Đặt vấn đề
B – Nội dung
1. Sự cần thiết xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở
nước ta
1.1. Tình hình kinh tế Việt Nam trước thời kỳ đổi mới (1976-1985)
1.2. Sự cần thiết khách quan phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam
1.3. Kinh tế thị trường là gì? Vai trò của nền kinh tế thị trường
2. Quan điểm lịch sử cụ thể với công cuộc xây dựng và phát triển nền kinh tế thị
trường định hướng XHCN ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
2.1. Những điều kiện để xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định
hướng XHCN ở nước ta (điều kiện thế giới và trong nước)
2.2. Bản chất, đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa ở Việt Nam
3. Những giải pháp phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở
nước ta
C – Kết luận
D – Danh mục tài liệu tham khảo
Học viên: Đặng Thị Thu Hường - CH200522
2
Tiểu luận Triết học
A – ĐẶT VẤN ĐỀ
Việt Nam là một nước nghèo, kinh tế – kỹ thuật lạc hậu, trình độ xã hội còn thấp,
lại bị chiến tranh tàn phá nặng nề. Đi lên chủ nghĩa xã hội là mục tiêu lý tưởng của
những người cộng sản và nhân dân Việt Nam, là khát vọng ngàn đời thiêng liêng của
cả dân tộc Việt Nam. Nhưng đi lên chủ nghĩa xã hội bằng cách nào ? Đó là câu hỏi
lớn và cực kỳ hệ trọng, muốn trả lời thật không đơn giản. Suốt một thời gian dài,
Việt Nam, cũng như nhiều nước khác, đã áp dụng mô hình chủ nghĩa xã hội kiểu Xô-
viết, mô hình kinh tế kế hoạch tập trung mang tính bao cấp. Mô hình này đã thu được
những kết quả quan trọng, nhất là đáp ứng được yêu cầu của thời kỳ đất nước có

Quán triệt quan điểm lịch sử cụ thể vào quá trình đổi mới kinh tế ở Việt Nam sẽ
giúp cho nền kinh tế nước ta có hướng đi đúng đắn. Vì vậy em đã lựa chọn đề tài:
“Quan điểm lịch sử cụ thể với công cuộc xây dựng và phát triển nền kinh tế thị
trường định hướng XHCN ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay" cho bài tiểu
luận của mình. Bài viết có thể còn có nhiều thiếu sót, rất mong nhận được sự đóng
góp ý kiến của thầy cô và các bạn. Em xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn tận tình
của TS.Mai Xuân Hợi đã giúp đỡ em hoàn thành đề tài này.
Học viên: Đặng Thị Thu Hường - CH200522
4
Tiểu luận Triết học
B – NỘI DUNG
1. Sự cần thiết xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở
nước ta
1.1. Tình hình kinh tế Việt Nam trước thời kỳ đổi mới (1976-1985)
Trước đổi mới, cơ chế quản lý kinh tế ở nước ta là cơ chế kế hoạch hóa tập trung
với những đặc điểm chủ yếu là:
- Thứ nhất, Nhà nước quản lý nền kinh tế chủ yếu bằng mệnh lệnh hành chính
dựa trên hệ thống chỉ tiêu pháp lệnh chi tiết áp đặt từ trên xuống dưới. Các doanh
nghiệp hoạt động trên cơ sở các quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền và
các chỉ tiêu pháp lệnh được giao. Tất cả phương hướng sản xuất, nguồn vật tư, tiền
vốn, định giá sản phẩm, tổ chức bộ máy, nhân sự, tiền lương... đều do các cấp có
thẩm quyền quyết định. Nhà nước giao chỉ tiêu kế hoạch, cấp phát vốn, vật tư cho
doanh nghiệp, doanh nghiệp giao nộp sản phẩm cho Nhà nước. Lỗ thì Nhà nước bù,
lãi thì Nhà nước thu.
- Thứ hai, các cơ quan hành chính can thiệp quá sâu vào hoạt động sản xuất, kinh
doanh của các doanh nghiệp nhưng lại không chịu trách nhiệm gì về vật chất và pháp
lý đối với các quyết định của mình. Những thiệt hại vật chất do các quyết định không
đúng gây ra thì Ngân sách Nhà nước phải gánh chịu. Các doanh nghiệp không có
quyền tự chủ sản xuất, kinh doanh, cũng không bị ràng buộc trách nhiệm đối với kết
quả sản xuất, kinh doanh.

dựa trên cơ sở áp dụng các thành tựu của cuộc cách mạng khoa học – công nghệ hiện
đại thì cơ chế quản lý này càng bộc lộ những khiếm khuyết của nó, làm cho kinh tế
các nước xã hội chủ nghĩa trước đây, trong đó có nước ta, lâm vào tình trạng trì trệ,
khủng hoảng.
Trước đổi mới, do chưa thừa nhận sản xuất hàng hóa và cơ chế thị trường, chúng
ta xem kế hoạch hóa là đặc trưng quan trọng nhất của nền kinh tế xã hội chủ nghĩa,
phân bổ mọi nguồn lực theo kế hoạch là chủ yếu, coi thị trường chỉ là một công cụ
thứ yếu bổ sung cho kế hoạch. Không thừa nhận trên thực tế sự tồn tại của nền kinh
tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ, lấy kinh tế quốc doanh và tập thể là chủ
Học viên: Đặng Thị Thu Hường - CH200522
6
Tiểu luận Triết học
yếu, muốn nhanh chóng xóa sở hữu tư nhân và kinh tế cá thể, tư nhân. Nền kinh tế
rơi vào tình trạng trì trệ, khủng hoảng.
1.2. Sự cần thiết khách quan phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam
Phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay là một tất yếu khách quan vì
những lý do:
- Sự phát triển của phân công lao động xã hội, nhất là nó tồn tại với tư cách là cơ
sở, là tiền đề của sản xuất hàng hóa. Phân công lao động xã hội là sự chuyên môn
hóa sản xuất, phân chia lao động xã hội ra thành các ngành, các lĩnh vực sản xuất
khác nhau. Phân công lao động xã hội càng phát triển, thì sản xuất và trao đổi hàng
hóa càng mở rộng hơn, đa dạng hơn.
- Còn tồn tại nhiều hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất với nhiều hình
thức tổ chức sản xuất, kinh doanh phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản
xuất, có sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân, sở hữu hỗn hợp, tromg mỗi
hình thức lại có các chủ thể khác nhau. Do đó tạo nên sự tách biệt tương đối về kinh
tế giữa các chủ thể kinh tế.
- Đề cập sự cần thiết đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, Đại hội VI khẳng định
“Việc bố trí lại cơ cấu kinh tế phải đi đôi với đổi mới cơ chế quản lý kinh tế. Cơ chế
quản lý tập trung quan liêu, bao cấp từ nhiều năm nay không tạo được động lực phát

nhất định của văn minh nhân loại. Từ trước đến nay nó tồn tại và phát triển chủ yếu
dưới chủ nghĩa tư bản, là nhân tố quyết định sự tồn tại và phát triển của chủ nghĩa tư
bản. Chủ nghĩa tư bản đã biết lợi dụng tối đa ưu thế của kinh tế thị trường để phục vụ
cho mục tiêu phát triển tiềm năng kinh doanh, tìm kiếm lợi nhuận, và một cách khách
quan nó thúc đẩy lực lượng sản xuất của xã hội phát triển mạnh mẽ. Ngày nay, kinh
tế thị trường tư bản chủ nghĩa đã đạt tới giai đoạn phát triển khá cao và phồn thịnh
trong các nước tư bản phát triển.
Tuy nhiên, kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa không phải là vạn năng. Bên cạnh
mặt tích cực nó còn có mặt trái, có khuyết tật từ trong bản chất của nó do chế độ sở
hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa chi phối. Cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất,
càng ngày mâu thuẫn của chủ nghĩa tư bản càng bộc lộ sâu sắc, không giải quyết
được các vấn đề xã hội, làm tăng thêm tính bất công và bất ổn của xã hội, đào sâu
thêm hố ngăn cách giữa người giàu và người nghèo. Hơn thế nữa, trong điều kiện
Học viên: Đặng Thị Thu Hường - CH200522
8
Tiểu luận Triết học
toàn cầu hóa hiện nay, nó còn ràng buộc các nước kém phát triển trong quỹ đạo bị lệ
thuộc và bị bóc lột theo quan hệ “trung tâm – ngoại vi”. Có thể nói, nền kinh tế thị
trường tư bản chủ nghĩa toàn cầu ngày nay là sự thống trị của một số ít nước lớn hay
một số tập đoàn xuyên quốc gia đối với đa số các nước nghèo, làm tăng thêm mâu
thuẫn giữa các nước giàu và các nước nghèo.
Chính vì thế mà, như C. Mác đã phân tích và dự báo, chủ nghĩa tư bản tất yếu
phải nhường chỗ cho một phương thức sản xuất và chế độ mới văn minh hơn, nhân
đạo hơn. Chủ nghĩa tư bản mặc dù đã và đang tìm mọi cách để tự điều chỉnh, tự thích
nghi bằng cách phát triển “nền kinh tế thị trường hiện đại”, “nền kinh tế thị trường xã
hội”, tạo ra “chủ nghĩa tư bản xã hội”, “chủ nghĩa tư bản nhân dân”, “nhà nước phúc
lợi chung”…, tức là phải có sự can thiệp trực tiếp của nhà nước và cũng phải chăm lo
vấn đề xã hội nhiều hơn, nhưng do mâu thuẫn từ trong bản chất của nó, chủ nghĩa tư
bản không thể tự giải quyết được, có chăng nó chỉ tạm thời xoa dịu được chừng nào
mâu thuẫn mà thôi. Nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa hiện đại đang ngày càng

thành công và sự phát triển mạnh mẽ suốt một thời gian khá dài của Liên Xô trong
công cuộc công nghiệp hóa đất nước bằng mô hình kinh tế dựa trên chế độ công hữu
về tư liệu sản xuất, kế hoạch hóa tập trung cao độ; phân phối thu nhập mang tính
bình quân; kinh tế hàng hóa, kinh tế thị trường bị loại bỏ đã có sức hấp dẫn lớn đối
với nhân loại và làm cho giới lý luận kinh tế các nước xã hội chủ nghĩa và các nước
đang phát triển tuyệt đối hóa, biến thành công thức để áp dụng cho tất cả các nước đi
theo con đường xã hội chủ nghĩa.
Cũng cần nói thêm rằng, trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, giới lý luận
ở một số nước cũng cảm thấy có cái gì “chưa ổn”, cũng đã đưa ra những kiến nghị,
những đề xuất, đại loại như quan điểm “chủ nghĩa xã hội thị trường”,… nhưng không
được chấp nhận.
Vào cuối những năm 70 của thế kỷ XX, những hạn chế, khuyết tật của mô hình
kinh tế Xô-viết bộc lộ ra rất rõ cộng với sự yếu kém trong công tác lãnh đạo, quản lý
lúc bấy giờ đã làm cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và các nước
Đông Âu rơi vào tình trạng trì trệ, khủng hoảng. Một số người lãnh đạo chủ chốt của
Đảng và Nhà nước Liên Xô lúc đó muốn thay đổi tình hình bằng công cuộc cải cách,
cải tổ, nhưng với một “tư duy chính trị mới”, họ đã phạm sai lầm nghiêm trọng cực
Học viên: Đặng Thị Thu Hường - CH200522
10
Tiểu luận Triết học
đoan, phiến diện (ở đây chưa nói tới sự phản bội lý tưởng xã hội chủ nghĩa của họ và
sự phá hoại thâm hiểm của các thế lực thù địch), dẫn tới sự tan rã của Liên Xô và sự
sụp đổ của hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới. Sự sụp đổ của Liên Xô và các nước xã
hội chủ nghĩa khác ở Đông Âu vào cuối những năm 80, đầu những năm 90 của thế
kỷ XX đã làm lộ rõ những khuyết tật của mô hình kinh tế cứng nhắc phi thị trường,
mặc dù những khuyết tật đó không phải là nguyên nhân tất yếu dẫn đến sự sụp đổ.
3 – Việt Nam là một nước nghèo, kinh tế – kỹ thuật lạc hậu, trình độ xã hội còn
thấp, lại bị chiến tranh tàn phá nặng nề. Đi lên chủ nghĩa xã hội là mục tiêu lý tưởng
của những người cộng sản và nhân dân Việt Nam, là khát vọng ngàn đời thiêng liêng
của cả dân tộc Việt Nam. Nhưng đi lên chủ nghĩa xã hội bằng cách nào ? Đó là câu