BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

TẠ PHƯƠNG LAN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN HAI BÀ TRƯNG
THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

TẠ PHƯƠNG LAN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN HAI BÀ TRƯNG
THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành : Quản lý giáo dục
Mã số : 60140114

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:
TS. NGUYỄN THỊ THANH MAI

là trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác. Tôi cũng cam đoan rằng
mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông
tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Tác giả luận văn

Tạ Phƣơng Lan


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN
LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC CÁC HÌNH
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài ...............................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu ........................................................................................3
3. Nhiệm vụ nghiên cứu ........................................................................................3
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu ...................................................................3
4.1. Đối tượng nghiên cứu ...................................................................................3
4.2 Phạm vi nghiên cứu .......................................................................................3
5. Giả thuyết khoa học ..........................................................................................4
6. Phƣơng pháp nghiên cứu .................................................................................4
6.1. Nhóm các phương pháp nghiên cứu lí luận .................................................4
6.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn .............................................4
6.3. Nhóm các phương pháp nghiên cứu hỗ trợ ..................................................4
7. Cấu trúc của luận văn ......................................................................................5
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO

1.5.3. Đặc điểm học sinh tiểu học .....................................................................27
1.5.4. Điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị dạy học phục vụ dạy học theo định
hướng phát triển năng lực..................................................................................28
1.5.5. Điều kiện kinh tế- văn hóa xã hội ở địa phương .....................................29
1.5.6. Các hoạt động xã hội hóa giáo dục .........................................................30
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 ........................................................................................31
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH
HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC QUẬN HAI
BÀ TRƢNG, HÀ NỘI .............................................................................................32
2.1. Vài nét về tình hình kinh tế - xã hội – giáo dục quận Hai Bà Trƣng
thành phố Hà Nội trong mối quan hệ với quản lí hoạt động dạy học theo
định hƣớng phát triển năng lực học sinh. .........................................................32
2.1.1.Vài nét về tình hình kinh tế - xã hội .........................................................32
2.1.2. Vài nét về tình hình giáo dục ..................................................................33
2.1.3. Tình hình giáo dục của các trường tiểu học ............................................33
2.2. Thực trạng quản lí hoạt động dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực
của Hiệu trƣởng trƣờng tiểu học Quận Hai Bà Trƣng, thành phố Hà Nội.......35
2.2.1. Tổ chức khảo sát thực trạng ....................................................................35


2.2.2. Kết quả khảo sát ......................................................................................36
2.3. Đánh giá chung thực trạng quản lí hoạt động dạy học theo định hƣớng
phát triển năng lực ở các trƣờng Tiểu học Quận Hai Bà Trƣng thành phố
Hà Nội. .................................................................................................................56
2.3.1. Ưu điểm ...................................................................................................56
2.3.2. Hạn chế ....................................................................................................57
KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 ........................................................................................59
Chƣơng 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH
HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC QUẬN HAI
BÀ TRƢNG, HÀ NỘI .............................................................................................60

KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 ........................................................................................90
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .........................................................................91
1. Kết luận ............................................................................................................91
2. Khuyến nghị ....................................................................................................92
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...............................................................94
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CBQL

Cán bộ quản lí

CSVC

Cơ sở vật chất

CNTT

Công nghệ thông tin

ĐDDH

Đồ dùng dạy học

ĐNGV

Đội ngũ giáo viên


Phương pháp dạy học

PTDH

Phương tiện dạy học

PTNL

Phát triển năng lực

QL

Quản lí

QLGD

Quản lí giáo dục

SGK

Sách giáo khoa

TH

Tiểu học

TBDH

Thiết bị dạy học


Hình 2.8. Thực trạng sử dụng kinh phí tổ chức các HĐDH theo định hướng
PTNL HS ..................................................................................................................48
Hình 2.9. Ý kiến Đánh giá của các CBQL và GV về việc xây dựng kế hoạch thực
hiện dạy học theo định hướng PTNL học sinh. ........................................................50
Hình 2.10. Ý kiến Đánh giá của các CBQL và GV về kết quả thực hiện dạy học
theo định hướng PTNL học sinh ...............................................................................52
Hình 2.11. Ý kiến đánh giá của các CBQL và GV về mức độ ảnh hưởng đến công
tác quản lý dạy học theo định hướng PTNL HS .......................................................55


1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đất nước ta đang bước vào thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại
hóa và hội nhập quốc tế. Bối cảnh đó đặt ra những yêu cầu mới đối với người
lao động, đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu mới cho sự nghiệp giáo dục
thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực, đó là đào tạo ra một lớp người có đủ
phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, văn hóa xã hội của
đất nước và hội nhập quốc tế.
Dạy học định hướng phát triển năng lực (PTNL) nhằm đảm bảo chất
lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các
phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình
huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết các tình
huống của cuộc sống và nghề nghiệp,...đang là xu thế phát triển trên thế giới,
đặc biệt là các nước có nền giáo dục cao như Hà Lan, Mỹ, Úc, Anh,...
Nhận thức được tầm quan trọng đó, trong Nghị quyết số 29-NQ/TW8
khóa 11 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Đảng ta đã nêu rõ:
“Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát
triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lý luận

Việt Nam đã và đang chuyển dần từ phương pháp dạy học theo lối "truyền
thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ
năng theo định hướng PTNL của người học.
Hiệu trưởng trường Tiểu học là người đứng đầu chịu trách nhiệm trước
Nhà nước về việc quản lí nhà trường thực hiện mục tiêu giáo dục của bậc
Tiểu học. Trong đó, quản lí HĐDH theo định hướng PTNL là việc vô cùng
quan trọng của công tác quản lí nhà trường, nhất là trong giai đoạn thực hiện
dạy học theo định hướng PTNL người học ở các trường Tiểu học hiện nay.


3

Ở các trường TH quận Hai Bà Trưng, Hà Nội đã thực hiện một số biện
pháp quản lí hoạt động dạy học (HĐDH) theo định hướng PTNL và đã đạt
được một số kết quả ban đầu. Song bên cạnh đó vẫn còn một số hạn chế về
nhận thức về năng lực của cán bộ quản lí, về phương pháp dạy học của GV
nên kết quả đạt được chưa cao.
Với những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lí hoạt
động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường tiểu
học quận Hai Bà Trưng thành phố Hà Nội”.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất một số biện pháp quản lí HĐDH theo định hướng PTNL học
sinh của hiệu trưởng trường Tiểu học nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở
các trường TH trên địa bàn quận Hai Bà Trưng, Hà Nội.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hoá những vấn đề lí luận cơ bản về quản lí HĐDH theo định
hướng PTNL của hiệu trưởng trường TH.
- Phân tích thực trạng quản lí HĐDH theo định hướng PTNL người học
của hiệu trưởng trường TH quận Hai Bà Trưng - Hà Nội.
- Đề xuất một số biện pháp quản lí HĐDH theo định hướng PTNL học

- Phương pháp quan sát: Quan sát giáo viên và học sinh trong HĐ dạy
học, quan sát HĐ của GV trong sinh hoạt chuyên môn để rút ra những nhận
xét về biện pháp quản lí DH theo định hướng PTNL.
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tổng kết kinh nghiệm quản lí
HĐDH bản thân, của hiệu trưởng một số trường TH.
6.3. Nhóm các phương pháp nghiên cứu hỗ trợ
Bao gồm: sử dụng thống kê toán học và phần mềm tin học để xử lí số
liệu khảo sát thực trạng và kết quả nghiên cứu.


5

7. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham
khảo, phụ lục, luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí HĐDH theo định hướng PTNL ở
trường tiểu học.
Chương 2: Thực trạng quản lí HĐDH theo định hướng PTNL ở trường
tiểu học quận Hai Bà Trưng, Hà Nội.
Chương 3: Biện pháp quản lí HĐDH theo định hướng PTNL ở trường
tiểu học quận Hai Bà Trưng, Hà Nội.


6

Chƣơng 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC
1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
Trên thế giới, để khắc phục những nhược điểm của chương trình định

hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp lý thuyết với
thực hành, tự lực lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả. Hình thức làm
việc chủ yếu là theo nhóm, kết quả dự án là những sản phẩm hành động có thể
giới thiệu được...[37]
Ở Việt Nam, trong khoảng gần 10 năm gần đây, lý luận về xây dựng
chương trình và dạy học PTNL người học đã được quan tâm, với nghiên cứu
của các tác giả :
- Nguyễn Thúy Hồng và các cộng sự (2010), đã xác định khái niệm năng
lực, đề xuất năng lực chung cho chương trình giáo dục phổ thông sau năm
2015.[19]
- Dự thảo “Đề án Đổi mới chương trình, sách giáo khoa phổ thông cho
sau năm 2015 ở Việt Nam”, đã nghiên cứu về khái niệm năng lực, chương
trình, nội dung và cách đánh giá năng lực.[8]
- Lương Việt Thái và nhóm nghiên cứu, đã xác định các năng lực cốt lõi
cho chương trình phổ thông sau 2015 và một số vấn đề vận dụng.[35]
- Nguyễn Thị Thanh Mai đã nghiên cứu về đổi mới phương pháp dạy
học, hình thức tổ chức dạy học, theo định hướng PTNL của học sinh.[25]
- Trần Văn Tuấn đã khẳng định: Khác với chương trình định hướng nội
dung, chương trình dạy học định hướng kết quả đầu ra tập trung vào việc mô
tả chất lượng đầu ra, có thể coi là “sản phẩm cuối cùng” của quá trình dạy


8

học. Việc quản lý chất lượng dạy học chuyển từ việc điều khiển “đầu vào”
sang điều khiển “đầu ra”, tức là kết quả học tập của HS [36,tr.4].
- Nguyễn Thu Hà, nghiên cứu giảng dạy theo năng lực và đánh giá theo
năng lực.[16]
- Đặng Thành Hưng, nghiên cứu về kĩ năng học tập hiện đại [20].
Ngoài ra, một số tác giả đã nghiên cứu về quản lí hoạt động dạy học theo

niệm khác nhau về quản lí:
- Tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng: “QL là quá trình tác động gây ảnh
hưởng của chủ thể Quản lí đến khách thể QL nhằm đạt được mục tiêu
chung”[2, tr.16].
- Theo Trần Kiểm “Quản lí nhằm phối hợp nỗ lực của nhiều người sao
cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội” [22].
- Theo Trần Hồng Quân: “QL là hoạt động định hướng, có chủ đích của
chủ thể quản lí (người quản lí) đến khách thể quản lí (người bị QL) trong tổ
chức, nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức”.[32]
- Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt cùng thống nhất quan điểm: “QL là một
quá trình có định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lí là một hệ thống là một
quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được mục tiêu nhất định.”[30,tr17].
Các khái niệm trên tuy có khác nhau về cách diễn đạt, nhưng chúng đều
có chung những dấu hiệu chủ yếu sau:
- Hoạt động QL được tiến hành trong một tổ chức hay một nhóm xã hội.
- Hoạt động QL là những tác động có tính hướng đích;
- Hoạt động QL là những tác động phối hợp nỗ lực của các cá nhân, là sự
lựa chọn các khả năng tối ưu nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức đã đề ra.
Từ các khái niệm trên, chúng ta có thể hiểu khái niệm quản lí như sau:
“Quản lí là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lí tới đối
tượng và khách thể quản lí nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực, các
thời cơ của tổ chức để đạt mục tiêu đặt ra trong môi trường luôn biến động”.


10

Bản chất của QL là sự tác động của chủ thể quản lí lên đối tượng QL
nhằm thực hiện được các mục tiêu quản lí thông qua các chức năng quản lí kế
hoạch, tổ chức, kiểm tra đánh giá trong đó:
- Chức năng kế hoạch: là một chức năng, một khâu quan trọng nhất trong

dục để tiếp tục phát triển, mở rộng cả hệ thống cả về số lượng cũng như chất
lượng”.[26,tr 93]
- Tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng “QLGD theo nghĩa tổng quát là hoạt
động điều hành phối hợp của các lực lượng xã hội nhằm thúc đẩy mạnh công
tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu xã hội”. [2, tr 31]
- Theo tác giả Phạm Minh Hạc “QLGD là hệ thống tác động có mục
đích, có kế hoạch, hợp qui luật của chủ thể quản lí (hệ giáo dục) nhằm làm
cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lí giáo dục của Đảng, thực hiện
được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm
hội tụ là quá trình dạy học- giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ thống giáo dục tới mục
tiêu dự kiến lên trạng thái mới về chất ”.[18,tr.61]
Từ các quan điểm trên chúng tôi quan niệm: “QLGD chính là quá trình
tác động có định hướng của nhà QL trong việc vận dụng nguyên lí, phương
pháp chung nhất của kế hoạch nhằm đạt được những mục tiêu đề ra. Những
tác động này có tính khoa học đến nhà trường làm cho nhà trường tổ chức
một cách khoa học, có kế hoạch trong việc DH theo mục tiêu đào tạo chung”.
1.2.3. Quản lí nhà trường
Quản lý nhà trường chính là QLGD vì nhà trường là cơ sở giáo dục, nơi
tổ chức thực hiện mục tiêu giáo dục.
Theo tác giả Phạm Minh Hạc “QL nhà trường là thực hiện đường lối của
Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành
theo nguyên lí GD để tiến tới mục tiêu giáo dục-đào tạo đối với ngành giáo
dục, với thế hệ trẻ và học sinh”. [18, tr.71]


12

Theo tác giả Trần Hồng Quân “QL nhà trường phổ thông là quản lí dạy
và học, tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác,
để dần tới mục tiêu giáo dục.”[32, tr.43]

thái độ, các giá trị và kinh nghiệm cũng như sự sẵn sàng hành động của cá
nhân được thể hiện qua sự giải quyết có trách nhiệm và hiệu quả các nhiệm
vụ, vấn đề trong những bối cảnh và tình huống khác nhau.” [19]
Theo Dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ
GD&ĐT thì: “Năng lực là khả năng thực hiện thành công hoạt động trong
một bối cảnh nhất định nhờ sự huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và
các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí,... Năng lực của cá
nhân được đánh giá qua phương thức và kết quả hoạt động của cá nhân đó
khi giải quyết các vấn đề của cuộc sống.”[8, tr.6]
Trong luận văn này, chúng tôi đồng quan điểm với các tác giả của Dự
thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ GD&ĐT.
1.2.5. Quản lí hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực
1.2.5.1. Hoạt động dạy học
Nhiều nhà khoa học đã tiếp cận khái niệm hoạt động dạy học từ cơ sở lí
luận của quá trình giáo dục tổng thể. Mặt khác, xét quan hệ giữa các thành tố
cấu trúc của hoạt động, một số tác giả đã luận giải về nội hàm khái niệm hoạt
động dạy học từ những góc độ khoa học khác nhau như: giáo dục học, tâm lý
học, điều khiển học, ... dưới đây:
Tiếp cận dạy học từ góc độ giáo dục học “Dạy học - một trong các bộ
phận của quá trình tổng thể giáo dục nhân cách toàn vẹn- là quá trình tác động
qua lại giữa giáo viên và học sinh nhằm truyền thụ và lĩnh hội tri thức khoa
học, những kỹ năng và kỹ xảo hoạt động nhận thức và thực tiễn, để trên cơ sở
đó hình thành thế giới quan, phát triển năng lực sáng tạo và xây dựng phẩm
chất nhân cách người học theo mục đích giáo dục” [30, tr 22]
Như vậy, dạy học là khái niệm chỉ quá trình hoạt động chung của người
dạy và người học.


14