SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TP HẢI PHÒNG
PHÒNG GIÁO DỤC QUẬN HỒNG BÀNG


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài:
"MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
LÀM QUEN VĂN HỌC CHO TRẺ 5 TUỔI"
Xếp loại A – cấp thành phố
Năm học: 2005 - 2006
Cô giáo: Nguyễn Kim Tuyến


SKKN - Làm quen tác phẩm văn học

NguyÔn Kim TuyÕn

A/ PHẦN MỞ ĐẦU
I- LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
"Trẻ em hôm nay - thế giới ngày mai"
- Để có một thế giới ngày mai: giàu, đẹp, văn minh thì ngay từ bây giờ,
mỗi chúng ta, những nhà sư phạm phải đào tạo ra những chủ nhân của ngày mai:
giàu tri thức, giỏi thực tế và đẹp tâm hồn. Để làm được điều đó, vai trò của giáo
viên Mầm non là tất yếu và vô cùng quan trọng, bởi lứa tuổi mầm non là nền
móng, là sở sở để hình thành và phát triển toàn diện nhân cách của con người.
Trong trường mầm non, trẻ được làm quen với nhiều môm học; nhưng làm quen
với văn học được trẻ yêu thích hơn và đây cũng là môn học giúp trẻ hình thành
nhân cách rõ nét hơn cả.
Chính vì lẽ đó 4 năm qua Vụ Mầm non đã chỉ đạo nâng cao chất lượng
dạy văn học và chữ viết trong các trường Mầm non.
- Nhiều năm qua, trong quá trình chăm sóc - giáo dục trẻ, qua chương

muốn được nghe cô đọc thơ, kể chuyện và mong ước mình hóa thành những
nhân vật trong truyện: xinh đẹp, tài giỏi, đi khắp nơi giúp đỡ những người nghèo
khổ.
- Điều đó lý giải phần nào tại sao hầu hết trẻ ở lứa tuổi Mầm non đều rất
thích nghe đọc thơ, kể chuyện, nhất là truyện cổ tích với những nàng công chúa
xinh đẹp, hoàng tử tài ba, những ông bụt, bà tiên đầy phép lạ.
- Song làm thế nào để các tác phẩm văn học đến với trẻ hiệu quả nhất để
trẻ cảm nhận đầy đủ, sâu sắc về tác phẩm văn học, để trẻ không chỉ hiểu nội
dung tác phẩm mà còn biết cái hay, cái đẹp trong hình thức nghệ thuật tác phẩm?
Đó là vấn đề chúng ta phải hết sức quan tâm, nghiên cứu một cách nghiêm túc.
Sau đây tôi xin trình bày một số kinh nghiệm sau khi nghiên cứu vấn đề
này.
II- THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1- Giáo viên:
- Rất yêu trẻ, luôn gần gũi, trò chuyện với trẻ.
- Nhiều năm liên tục là giáo viên giỏi cấp quận, thành phố, toàn quốc có
kinh nghiệm chăm sóc - giáo dục trẻ.
- Chủ động, sáng tạo trong các hoạt động chăm sóc - giáo dục trẻ.
- Có khả năng kể chuyện và kể chuyện sáng tạo.
2- Phụ huynh:
- Hầu hết các bậc phụ huynh đều quan tâm đến trẻ, song chưa đúng mức:
chỉ quan tâm rèn con học toán, tập đọc, tập viết, không chú trọng tới việc rèn
trẻ đọc thơ, kể chuyện, phát triển cảm xúc, tư duy - ngôn ngữ cho trẻ.
- Còn phụ huynh nói ngọng: N - L, ngôn ngữ diễn đạt chưa phong phú,
ảnh hưởng phần nào đến ngôn ngữ của trẻ.
3- Trẻ:

N¨m häc: 2005 - 2006

2

từng nhân vật, kèm theo cách thể hiện tương ứng:
- Giọng dẫn truyện: Đoạn đầu chậm rãi, xa xăm, nhẹ nhàng. Đoạn sau tả
cảnh biển: nhanh hơn, mạnh hơn, tăng dần theo sự giận dữ của biển.
- Giọng cá vàng: trong trẻo, hồn nhiên, vui vẻ (2 tay làm động tác cá bơi).
- Giọng ông lão: Trầm, khàn, ấm áp - giọng ấp úng, run run khi nói với
cá vàng về những yêu cầu của vợ (lưng hơi cúi, vẻ mặt buồn, dè dặt, pha chút lo
lắng).

N¨m häc: 2005 - 2006

3


SKKN - Làm quen tác phẩm văn học

NguyÔn Kim TuyÕn

- Giọng mụ vợ: đanh, trì triết, hống hách, quát nạt khi làm nhất phẩm phu
nhân (2 tay chống nạnh, có lúc chỉ tay, mặt đanh lại, vênh vang, có lúc hất hàm).
Tôi theo dõi thấy trẻ nghe rất chăm chú, thể hiện cảm xúc thay đổi theo từng
đoạn truyện: Khi nghe đoạn cá Vàng, mặt trẻ hớn hở, rạng rỡ, nét mặt trẻ tỏ vẻ
thương cảm những lần tiếp sau ông lão ra biển.
Khi kể xong tôi hỏi trẻ về câu chuyện:
+ Nhóm 1: Trẻ nêu được nội dung truyện, tính cách từng nhân vật nhưng
không đầy đủ. Trẻ yêu cầu cô đọc tiếp truyện khác.
+ Nhóm 2: Trẻ nêu được nội dung truyện theo trình tự. Nêu đầy đủ tính
cách từng nhân vật và thể hiện thái độ với từng nhân vật.
+ Nhóm 3: Trẻ kể lại nội dung truyện hứng thú, diễn tả được các trạng
thái của biển, tỏ rõ thái độ với nhân vật, thể hiện lại tính cách từng nhân vật cả
nét mặt, cử chỉ minh họa cho nhân vật. Trẻ yêu cầu cô kể lại truyện.

Ví dụ: truyện "Bác giun đất và con sâu rau".
Tôi sử dụng 3 tranh xé dán với các nhân vật nổi gấp bằng giấy màu. Các
nhân vật cử động theo lời thoại, khi trồi lên, lúc lại thu mình vào thể hiện hành
động của nhân vật.
+ Truyện "ông lão đánh cá và con cá vàng":
Tôi sử dụng một tranh nền và dán chồng hình các nhân vật, các họa tiết.
Khi kể tới nhân vật nào tôi dán nhân vật đó. Khi thay đổi tình tiết trong truyện
tôi lại dán chồng hình minh họa cho những tình tiết đó.
+ Truyện "Ai đáng khen nhiều hơn": Tôi sử dụng rối tay.
+ Thơ "Nàng tiên ốc": Tôi sử dụng rối dẹt.
+ Thơ "Mèo đi câu cá": Tôi sử dụng mũ gấp bằng giấy.
+Truyện "Chú rùa thông minh": Tôi sử dụng bộ tranh vẽ lật hình.
+ Truyện "Ba cô gái": Tôi đưa các hình ảnh trình chiếu trên màn hình vi
tính….
- Với mỗi tác phẩm tôi đều suy nghĩ, lựa chọn ĐDTQ sao cho phù hợp với
nội dung tác phẩm, phù hợp với lứa tuổi của trẻ: Mầu sắc tươi sáng, nét vẽ hồn
nhiên, hình ảnh ngộ nghĩnh. Ở mỗi tác phẩm tôi luôn luôn thay đổi hình thức,
không lặp lại ĐDTQ của những tác phẩm trước. Thậm chí tôi còn thay đổi
ĐDTQ trong cùng một tác phẩm tạo ra cái mới, cái riêng cho mỗi tác phẩm để
mỗi tác phẩm đến với trẻ thực sự là một ấn tượng khó quên.
3- Tạo cảm xúc:
* Lứa tuổi mầm non là lứa tuổi của cảm xúc: trẻ dễ khóc, dễ cười, dễ yêu,
dễ ghét, dễ giận, dễ hờn…Mọi hành động của trẻ đều bắt đầu từ cảm xúc của trẻ.
Do đó, để trẻ tiếp thu tốt các hoạt động LQVH ta phải tạo được cho trẻ những
cảm xúc tích cực với các tác phẩm văn học.
a- Kích thích sự tò mò, hứng thú với tác phẩm văn học:
- Để trẻ tò mò, muốn khám phá nội dung tác phẩm, trước khi đọc, kể cho
trẻ nghe, tôi tìm những lời giới thiệu sao cho hấp dẫn, thu hút trẻ.
Ví dụ: Truyện "Chàng Rùa".
Các con ạ, có hai vợ chồng già sinh được một người con, nhưng không

đường và người anh sẽ gặp những gì?
+ Người anh sẽ gặp một con sư tử (bé Mạnh Quang).
+ Người anh sẽ gặp một nàng công chúa sinh đẹp (bé Trang B).
+ Người anh sẽ gặp một bao vàng (bé Quang Minh).
Ví dụ: Truyện "Quả bầu tiên".
Lão địa chủ hí hửng đóng chặt cửa và một mình bổ quả bầu tiên. Theo các
con trong quả bầu này có gì?
+ Trong quả bầu toàn là đất ạ (bé Phúc).
+ Trong quả bầu chẳng có gì ạ (bé Anh Tú).
- Với cách đặt câu hỏi như vậy trẻ tập trung, chú ý theo dõi câu truyện và
hồi hộp chờ đợi những tình huống xảy ra tiếp theo có giống như tưởng tượng
của mình, đúng với suy đoán của mình hay không. Nó kích thích tính tò mò của
trẻ và giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, hứng thú với tác phẩm.

N¨m häc: 2005 - 2006

6


SKKN - Làm quen tác phẩm văn học

NguyÔn Kim TuyÕn

c- Giúp trẻ cảm nhận cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn học:
- Bản thân mỗi tác phẩm văn học luôn chức đầy cảm xúc: Sự buồn rầu,
thất vọng của vợ chồng ông lão khi sinh ra chú rùa (Truyện "Chàng Rùa") sự âu
yếm, thương xót, vỗ về của chú bé với chim én (Truyện "Quả bầu tiên"), sự nhăn
nhó, khóc lóc của anh em nhà mèo khi không bắt được con cá nào (Thơ "Mèo
đi câu cá").
Trong quá trình đàm thoại về tác phẩm văn học tôi luôn quan tâm gợi hỏi

SKKN - Làm quen tác phẩm văn học

NguyÔn Kim TuyÕn

Các con hãy nhắm mắt lại tưởng tượng mình là chú cá vàng thần tiên và
nếu con là cá vàng con sẽ làm gì?
Trẻ rất sung sướng khi tưởng tượng mình là cá vàng có phép lạ.
+ Con sẽ đánh cho mụ vợ một trận (Bé Ngọc Anh).
+ Con sẽ cho ông lão đánh cá làm vua (Bé Hòai Giang).
+ Con sẽ cho ông lão đánh cá trẻ ra, đi lấy vợ khác, không lấy mụ vợ
tham lam, đanh đá (Bé Gia Dũng).
+ Con sẽ bắt mụ vợ nằm sấp đánh một trăm roi (Bé Mai Chi).
* Bên cạnh lời đọc kể diễn cảm và các ĐDTQ sinh động, trên đây là
những biện pháp tôi đã áp dụng để tạo cảm xúc cho trẻ giúp trẻ hứng thú, cảm
nhận sâu sắc cái hay cái đẹp của tác phẩm, yêu tác phẩm.
4- Phát triển vốn từ và kể truyện sáng tạo:
Như phần thực trạng đã nêu ở trên: Nội dung giao tiếp của trẻ còn hạn
chế, vốn từ nghèo nàn, kể truyện theo lối gò bó, áp đặt. Để thay đổi thực trạng
đó giúp trẻ mạnh dạn trong giao tiếp, kể truyện tự nhiên theo ngôn ngữ của riêng
mình, tôi dành thời gian để phát triển vốn từ cho trẻ và tập cho trẻ thói quen kể
truyện sáng tạo với nhiều hình thức:
a- Kể chuyện theo tranh:
- Đầu tiên tôi cho trẻ quan sát thật kỹ bức tranh - trò chuyện, trao đổi với
nhau về bức tranh, cho trẻ suy nghĩ đặt lời thoại cho các nhân vật trong tranh.
Ví dụ: Truyện "Hai anh em".
Tôi cho trẻ quan sát các bức tranh và hỏi trẻ:
+ Các con nhìn thấy những gì trong bức tranh này?
+ Hai anh em đang làm gì?
+ Đây là ai? Họ đang làm gì?
+ Còn bức tranh này. Ai có thể nói gì về bức tranh này?

b- Kể chuyện với đồ vật, đồ chơi:
- Thế giới đồ vật, đồ chơi xung quanh trẻ đa dạng, sinh động luôn hấp dẫn
đối với trẻ. Kể chuyện đối với đồ vật, đồ chơi tạo cho trẻ hứng thú, phát triển tư
duy - ngôn ngữ và trí tưởng tượng rất hiệu qủa.
- Tôi cho trẻ tự chọn những đồ vật, đồ chơi mà trẻ thích (ô tô, máy bay,
búp bê, thú bông…) và quan sát, phát hiện những nét nổi bật của đồ vật, đồ chơi
đó: nét mặt, tư thế, dáng vẻ… Tôi đưa trẻ vào thế giới đồ vật, đồ chơi - Thế giới
của những đồ vật đồ chơi có suy nghĩ và hành động như con người bằng cách
thổi vào đó những xúc cảm, tình cảm, những câu nói hay những cử chỉ, điệu bộ
của con người.
Ví dụ: Tôi cầm con mèo bông nói: Sao hôm nay mãi mà chẳng có con
chuột nào nhỉ. Ôi buồn ngủ quá. Mình phải ngủ một giấc mới được (làm động
tác như ngủ).
Tôi kể chuyện mẫu với một số đồ chơi cho trẻ tự chọn, tôi thấy anh mắt
của trẻ sáng dần lên, thán phục. Tôi cho trẻ trải nghiệm bằng cách tự kể với đồ
vật, đồ chơi đã chọn. Sau đó tôi cho trẻ ngồi từng nhóm (2 trẻ, 3 trẻ hoặc 4 trẻ)
trao đổi, bàn bạc và kể chuyện với các đồ vật đồ chơi đó. Tôi cho từng nhóm lên
kể cho cả lớp cùng nghe. Khi nhận xét, tôi hướng trẻ nhận xét bạn ở các điểm

N¨m häc: 2005 - 2006

9


SKKN - Làm quen tác phẩm văn học

NguyÔn Kim TuyÕn

sáng tạo: cùng một nội dung, cùng một nhân vật nhưng cách diễn đạt của bạn
này khác bạn kia, cho trẻ phát hiện những câu nói hay, những từ tượng hình,


N¨m häc: 2005 - 2006

10


SKKN - Làm quen tác phẩm văn học

NguyÔn Kim TuyÕn

+ Vai cá vàng: 1 trẻ (nam hoặc nữ).
+ Vai mụ vợ: 3 trẻ nữ (mụ vợ nghèo khổ, mụ vợ giàu có, bà nhất phẩm
phu nhân).
+ Quân lính: 2 trẻ (nam).
+ Các bạn còn lại làm sóng biển: cầm tay nhau làm động tác thể hiện
những trạng thái khác nhau của biển: hiền hòa, êm dịu, biển giận dữ, biển động
dữ dội.
+ Tôi cho trẻ suy nghĩ, trao đổi với nhau về cách thể hiện vai rồi cho trẻ
tập đóng kịch.
+ Tôi cho trẻ nhận xét: Bạn nào thể hiện vai tốt hơn? tốt hơn ở điểm nào?
(ngữ điệu giọng, câu nói hay, thể hiện tình cảm, nét mặt, động tác … phù hợp
với nhân vật). Tôi động viên tất cả tham gia đóng kịch và tặng những bạn thể
hiện vai tốt một bông hoa gắn vào ngực áo và cho trẻ mang bông hoa về nhà dán
cạnh bé ngoan.
- Sau khi đóng kịch trẻ kể lại chuyện "Ông lão đánh cá và con cá vàng"
sinh động hơn, tình tiết được mở rộng (có thêm quân lính), thể hiện tính cách
nhân vật rõ nét, tả biển với những mức độ tăng dần (sóng rì rào, rì rào vỗ nhẹ
vào bờ, sóng xô ào ạt, những con sóng to đạp vào bờ ầm ầm…).
* Có rất nhiều cách để giúp trẻ phát triển vốn từ, kể chuyện sáng tạo. Song
với tôi, kể chuyện theo tranh, kể chuyện với đồ vật, đồ chơi, tập đóng kịch là các

trẻ hoặc cùng trẻ thể hiện tác phẩm: Kể chuyện cùng trẻ, tập đóng vai cùng trẻ
…
b- Trò chuyện, trao đổi trực tiếp với phụ huynh:
- Hàng ngày trong giờ đón trẻ, trả trẻ tôi giành thời gian trao đổi trực tiếp
với phụ huynh về các biện pháp cho trẻ LQVH và cách thể hiện tác phẩm để về
nhà phụ huynh cùng kết hợp rèn trẻ theo các phương pháp đó tạo sự thống nhất
giữa ở nhà và ở trường.
- Tôi trao đổi với phụ huynh về cảm xúc, nhận thức của trẻ với Văn học,
những ưu điểm, hạn chế của trẻ để phụ huynh nắm được chất lượng học Văn học
của con cháu mình và cùng cô giáo quan tâm giúp đỡ trẻ.
c- Trao đổi với phụ huynh qua cuốn sổ "Để giúp bé học tốt Văn học":
- Tôi viết những biện pháp cũng như những kinh nghiệm của mình vào
cuốn sổ "Để giúp bé học tốt Văn học" và treo ở cửa lớp. Với những phụ huynh
không trao đổi trực tiếp được, tôi đưa cuốn sổ đó cho phụ huynh mang về tham
khảo.
- Những phụ huynh có sáng kiến mới, có kinh nghiệm hay trong việc dạy
trẻ LQVH sẽ ghi vào cuốn sổ đó để cô giáo và các phụ huynh khác cùng tham
khảo.
Có sự kết hợp chặt chẽ với cô giáo, các bậc phụ huynh nhận thức đúng
đắn hơn về ý nghĩa, tầm quan trọng của môn học LQVH đối với trẻ. Nắm được
chương trình học của trẻ và cách rèn trẻ, các bậc phụ huynh có những tác động
tích cực tới trẻ, phối hợp cùng cô giáo giúp trẻ nâng cao chất lượng LQVH, phát
triển nhân cách toàn diện cho trẻ.
C- PHẦN KẾT LUẬN

N¨m häc: 2005 - 2006

12




Tăng 38%
Giảm 4%
Giảm 26%
Giảm 8%

TÀI

Tốt
Khá
Trung bình
Yếu

26%
28%
38%
8%

II- BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Có rất nhiều biện pháp giúp trẻ 5 tuổi nâng cao chất lượng LQVH. Song
qua quá trình trải nghiệm tôi nhận thấy 5 biện pháp sau đạt hiệu qủa cao hơn cả:
1- Thường xuyên luyện giọng đọc, kể cho thật diễn cảm kết hợp với ánh
mắt, nét mặt, cử chỉ, điệu bộ phù hợp với nội dung tác phẩm, tính cách nhân vật.
2- Sử dụng đồ dùng trực quan sinh động, đa dạng, mới lạ để minh họa cho
giọng đọc, lời kể và thu hút, hấp đẫn trẻ.
3- Luôn quan tâm phát triển vốn từ cho trẻ và hình thành thói quen, khả
năng kể chuyện sáng tạo qua các hình thức: kể chuyện theo tranh, kể chuyện với
đồ vật, đồ chơi và tập đóng kịch.

N¨m häc: 2005 - 2006