Trường Tiểu học TT Hương Sơn

Sáng kiến kinh nghiệm

MỤC LỤC
Nội dung
I. Sơ lược lý lịch
II. Thành tích đạt được
1- Nhiệm vụ được giao
2- Thành tích đạt được
3- Đặt vấn đề
4- Giải quyết vấn đề
a. Cơ sở lý luận
b. Thực trạng việc học toán chuyển động đều của học sinh lớp 5
c. Các biện pháp tiến hành để giải quyết vấn đề..
d. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
III. Kết luận
IV. Ghi chú

Trang
2
2
2
2
4
5
5
6
12
29
30

nghiệp ,trung thực thật thà.Tôi luôn giữ mối đoàn kết trong tập thể nhà trường và
bạn bè đồng nghiệp cũng như làng xóm nơi cư trú .
Trong công tác tôi luôn thực hiện tốt các nội qui,qui định của nhà trường,
thực hiện đầy đủ ngày giờ công theo qui định,lên lớp đúng theo sự phân công
của lãnh đạo nhà trường,không đi muộn về sớm, không bỏ lớp bỏ giờ.Thực hiện
soạn và dạy theo đúng chương trình ,thời khóa biểu .Bài soạn bám sát chuẩn kiến
thức kĩ năng, theo hướng đổi mới .Tôi luôn có đầy đủ hồ sơ ,sổ sách theo qui
định ,ghi chép đầy đủ và trình bày khoa học.Đánh giá xếp loại học sinh theo
đúng hướng dẫn.Qua các đợt kiểm tra đều được xếp loại hồ sơ tốt.
Trong giảng dạy,tôi luôn thực hiện tốt mọi nội qui, qui định của chuyên
môn, tích cực tìm tòi, vận dụng phương pháp và hình thức tổ chức dạy học phù
hợp với các đối tượng học sinh theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động sáng

1 GV thực hiện: Nguyễn Thị Vân Anh


Trường Tiểu học TT Hương Sơn

Sáng kiến kinh nghiệm

tạo của học sinh.Sử dụng triệt để đồ dùng dạy học để gây hứng thú học tập cho
học sinh.
Bản thân tôi luôn có ý thức phấn đấu về chuyên môn ,tích cực dự giờ
thăm lớp .tự nghiên cứu tài liệu,học hỏi bạn bè đồng nghiệp ,tham gia đầy đủ các
buổi chuyên đề ,sinh hoạt để nâng cao trình độ chuyên môn ,nghiệp vụ cho bản
thân .Trong năm học tôi tham gia 2 đợt thao diễn giảng dạy đều đạt loại tốt và
được công nhận là giáo viên dạy giỏi cấp huyện năm học 2012- 2013.
Trong công tác chủ nhiệm tôi luôn sát sao dìu dắt ,chỉ đạo tập thể lớp do
tôi chủ nhiệm thực hiện tốt mọi nội qui,qui định của nhà trường đề ra .Thường
xuyên quan tâm đến tất cả các em học sinh trong lớp.Trao đổi với phụ huynh

Trung bình
3 = 8,3%
5 = 13,9%
6 =16,7%
6 =16,7%

Yếu
0
0
0
0

1 GV thực hiện: Nguyễn Thị Vân Anh


Trường Tiểu học TT Hương Sơn

Sáng kiến kinh nghiệm

Các môn đánh giá bằng nhận xét 100% đạt A và A+
- Học sinh đạt giải toán trên mạng cấp trường : 5 em
- Học sinh đạt giải toán trên mạng cấp huyện : 1 em
- Học sinh đạt giải toán trên mạng cấp tỉnh : 1 em
-

Học sinh đạt giải viết chữ đẹp cấp trường :

8 em

- Học sinh đạt giải viết chữ đẹp cấp huyện :



Trường Tiểu học TT Hương Sơn

Sáng kiến kinh nghiệm

sác ,khoa học) thông qua việc giải các bài toán học sinh được giáo dục nhiều mặt
trong đó có giáo dục ý thức đạo đức .
Trong chương trình Toán lớp 5, những bài toán về "Chuyển động đều"
chiếm một số lượng tương đối lớn. Đây là một dạng toán tương đối khó, rất phức
tạp, phong phú đa dạng và có rất nhiều kiến thức áp dụng vào thực tế cuộc sống.
Học tốt dạng toán này giúp học sinh có vốn kĩ năng đổi đơn vị đo thời gian, kĩ
năng tính toán, kĩ năng giải toán có lời văn. Đồng thời là cơ sở tiền đề giúp học
sinh học tốt chương trình toán và chương trình vật lí ở các lớp trên.
Vậy làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy học môn toán ở trường tiểu
học ? Làm thế nào để tạo cho các em có hứng thú học tập?Làm thế nào để giúp
học sinh học tốt dạng toán chuyển động đều?...Hàng loạt câu hỏi đặt ra và nó đã
làm cho bao thế hệ thầy cô phải trăn trở suy nghĩ . Là một giáo viên đã trực tiếp
giảng dạy ở lớp 5 tôi nhận thấy mình phải có trách nhiệm trong việc giúp học
sinh có được kết quả học tập tốt .
Xuất phát từ yêu cầu quan trọng của môn học và từ tình hình thực tế dạy
và học .Tôi đã suy nghĩ và lựa chọn nghiên cứu tìm hiểu những phương pháp để
“Giúp học sinh làm tốt các bài toán chuyển động đều ở lớp 5 ".
2-Mục đích nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm.
- Giúp học sinh thấy được vị trí quan trọng của phân môn toán từ đó có ý hức
học tập.
- Rèn kỹ năng giải toán cho học sinh.
- Góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn toán ở tiểu học đặc biệt là các
bài toán về chuyển động đều.
- Tập dượt bồi dưỡng nghiên cứu khoa học cho bản thân.


PHẦN II . NỘI DUNG
I-Cơ sở lý luận của vấn đề

1 GV thực hiện: Nguyễn Thị Vân Anh


Trường Tiểu học TT Hương Sơn

Sáng kiến kinh nghiệm

Tôi đã tìm hiểu về việc dạy và học dạng toán chuyển động đều ở lớp 5 tại
trường Tiểu học TT Hương Sơn để thấy những sai lầm mà học sinh thường mắc.
Từ đó đưa ra các giải pháp giúp học sinh học tốt dạng toán này.
- Lựa chọn, tập hợp, thống kê các dạng bài tập về chuyển động đều, đưa ví
dụ minh hoạ và phương pháp giải cho mỗi dạng đó.
- Dạy thực nghiệm và khảo sát, đối chứng kết quả thực nghiệm.
- Việc nghiên cứu, lựa chọn, phân loại và hướng dẫn giảng dạy các bài tập
về chuyển động đều tôi đã và đang thực hiện ở lớp 5 Trường Tiểu học TT Hương
Sơn
Để thực hiện sáng kiến này, tôi đã đi nghiên cứu tìm hiểu các vấn đề sau:
1. Nghiên cứu tài liệu:
- Đọc các tài liệu sách, báo, tạp chí giáo dục... có liên quan đến nội dung
sáng kiến.
- Đọc sách giáo khoa, sách giáo viên, các loại sách tham khảo: Thực hành
giải toán ở Tiểu học, Toán tuổi thơ, Toán bồi dưỡng học sinh năng khiếu 5,
Phương pháp dạy Toán bậc Tiểu học, ...
2. Nghiên cứu thực tế:
- Khảo sát chất lượng dạy - học toán chuyển động đều ở khối lớp 5 trường
Tiểu học Thị trấn Hương Sơn

công thức lẫn lộn, kỹ năng giải bài toán nâng cao yếu.
Câu hỏi 3: Để dạy tốt dạng toán chuyển động đều, ta cần lưu ý gì về
phương pháp?
Trả lời: Phải tăng cường số lượng, chất lượng các bài tập; các bài tập đó
phải có hệ thống, được phân loại rõ ràng. Phải nghiên cứu và cung cấp cho học
sinh một số phương pháp giải thích hợp.
b) Đối với học sinh:
* Tìm hiểu chất lượng giải các bài toán chuyển động đều ở học sinh
Tôi đã tiến hành kiểm tra vở của học sinh lớp 5A trường Tiểu học TT
Hương Sơn.Việc kiểm tra vở học sinh được tiến hành sau khi các em học xong
phần lí thuyết toán chuyển động đều và một số tiết luyện tập.

1 GV thực hiện: Nguyễn Thị Vân Anh


Trường Tiểu học TT Hương Sơn

Sáng kiến kinh nghiệm

Qua kiểm tra, tôi nhận thấy nhìn chung chất lượng về dạy giải toán chuyển
động đều ở lớp 5A đã đạt yêu cầu. Tuy nhiên các bài tập các em làm trong vở
hầu hết là những bài toán đơn giản. Một số bài toán có tính chất nâng cao, học
sinh làm không trọn vẹn. Điều đó phản ánh phần nào việc dạy và học còn chưa
tận dụng triệt để những khả năng sẵn có trong học sinh. Điều đáng chú ý là kết
quả đó lại không đồng đều. Các em làm đúng gần hết các bài tập, có em làm sai
và sai rất nhiều.
Từ thực trạng trên tôi thấy cần phải tìm ra các nguyên nhân dẫn đến những
sai lầm của học sinh khi giải loại toán này để có phương pháp khắc phục.
* Nguyên nhân dẫn đến những sai lầm của học sinh trong quá trình
giải bài toán về chuyển động đều:

Đáp số: 40 km/h
Cả 10 học sinh mắc sai lầm trên đều do các em chưa đọc kĩ đề bài, bỏ sót
một dữ kiện quan trọng của bài toán: Người đó đi bộ 5km rồi mới đi ô tô.
Trên đây chỉ là một trong những ví dụ học sinh mắc sai lầm loại này.
Nguyên nhân thứ hai : Khi giải bài toán học sinh còn nặng về trí nhớ
máy móc, tư duy chưa linh hoạt.
Ví dụ: Bài 1 (SGK trang 144):
Quãng đường AB dài 180km. Một ô tô đi từ A đến B với vận tốc 54
km/giờ, cùng lúc đó một xe máy đi từ B đến A với vận tốc 36 km/giờ. Hỏi kể từ
lúc bắt đầu đi, sau mấy giờ ô tô gặp xe máy ?
Khi gặp bài toán trên học sinh rất lúng túng, không biết vận dụng công
thức gì để tính. Chỉ có một số ít em làm được bài toán theo cách giải sau :
Cứ sau mỗi giờ ô tô và xe máy đi được số km là :
54 + 36 = 90 (km)
Thời gian để ô tô và xe máy gặp nhau là :
180 : 90 = 2 (giờ)
Đáp số : 2 giờ
Một số học sinh khác do quen cách tính chỉ có một động tử nên không viết
được trọn vẹn lời giải. Một số học sinh lại do nhầm lẫn giữa chuyển động ngược

1 GV thực hiện: Nguyễn Thị Vân Anh


Trường Tiểu học TT Hương Sơn

Sáng kiến kinh nghiệm

chiều và chuyển động cùng chiều nên áp dụng sai công thức, dẫn đến giải sai bài
toán.
Nguyên nhân thứ ba : Học sinh không nắm vững kiến thức cơ bản :


Sau đây là kết quả khảo sát trên lớp 5A và 5B trường Tiểu học TT Hương
Sơn
Tôi chọn lớp 5A là lớp tiến hành dạy thực nghiệm, lớp 5B là lớp đối
chứng.
Nội dung khảo sát : Học sinh làm những bài tập trong phiếu học tập
như sau :
PHIẾU HỌC TẬP
Họ và tên :...............................................
Lớp :........................................................
Trường :..................................................
Bài 1: 4 điểm
Một người đi xe đạp trong 15 phút với vận tốc 12, 6 km/giờ. Tính quãng
đường đi được của người đó.
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
Bài 2 : 6 điểm
Quãng đường AB dài 240km. ô tô thứ nhất đi từ A đến B với vận tốc là 65
km/giờ, ô tô thứ hai đi từ B đến A với vận tốc là 55 km/giờ. Nếu khởi hành cùng
một lúc thì sau mấy giờ hai ô tô đó sẽ gặp nhau?
.........................................................................................................................
1 GV thực hiện: Nguyễn Thị Vân Anh


Trường Tiểu học TT Hương Sơn


%

SL

%

5A

32

9

28,1

9

28,1

10

31,3

4

12,5

5B

33


Cần chú trọng thực hiện một số yêu cầu cơ bản sau:
+ Rèn kĩ năng đổi đơn vị đo thời gian cho học sinh.

1 GV thực hiện: Nguyễn Thị Vân Anh


Trường Tiểu học TT Hương Sơn

Sáng kiến kinh nghiệm

+ Giúp học sinh nắm vững kiến thức cơ bản về dạng toán chuyển động
đều, hệ thống các công thức cần ghi nhớ.
+ Giúp các em vận dụng các kiến thức cơ bản để giải tốt các bài toán
chuyển động đều theo từng dạng bài.
Để giải quyết vấn đề đã nêu ra ở trên trước tiên tôi quan tâm đến việc tạo
tâm thế hứng khởi cho các em khi tham gia học toán, giúp các em tích cực tham
gia vào quá trình học tập, tạo điều kiện cho các em phát triển tư duy óc sáng tạo,
khả năng phân tích, tổng hợp. Sau đó tôi tiến hành theo các bước sau:
1. Rèn kĩ năng đổi đơn vị đo cho học sinh.
Tôi nhận thấy một sai lầm mà nhiều học sinh mắc phải khi giải toán
chuyển động đều đó là các em chưa nắm vững cách đổi đơn vị đo thời gian. Vì
quan hệ giữa các đơn vị của chúng không đồng nhất, khi đổi đơn vị thời gian chỉ
có cách duy nhất là thuộc các quan hệ của các đơn vị đo thời gian rồi đổi lần lượt
từng đơn vị đo bằng cách suy luận và tính toán. Đổi đơn vị đo thời gian là
sự kết hợp tổng hoà các kiến thức về số tự nhiên, phân số, số thập phân và kỹ
năng tính toán.
Rất nhiều các bài toán chuyển động đều yêu cầu phải đổi đơn vị đo trước
khi tính toán. Tôi chủ động cung cấp cho học sinh cách đổi như sau:
* Gíúp học sinh nắm vững bảng đơn vị đo thời gian, mối liên hệ giữa các
đơn vị đo cơ bản.

3
giờ = ….. phút
4

- Tìm tỉ số giữa 2 đơn vị.
Ở ví dụ này, tỉ số của 2 đơn vị là: 1 giờ : 1 phút = 60.
- Ta nhân số phải đổi với tỉ số của 2 đơn vị.
Ở ví dụ trên ta thực hiện như sau:
3
 60 = 45.
4

Vậy

3
giờ = 45 phút.
4

Hoặc đổi 2 ngày = ……. giờ.
Tỉ số của 2 đơn vị là: 1 ngày : 1 giờ = 24.
Ta thực hiện: 2  24 = 48.
Vậy 2 ngày = 48 giờ.
* Cách đổi từ km/giờ sang km/phút sang m/phút.
VD: 120 km/ giờ = …..km/ phút = ……m/ phút.
Bước 1: Thực hiện đổi từ km/giờ sang km/phút.
- Thực hiện đổi 120 km/giờ = …….km/phút.
- Tỉ số 2 đơn vị giờ và phút là 60.
120 : 60 = 2
* Vậy 120 km/giờ = 2 km/phút.


Công thức:

v=

S
t

- v: Vận tốc.
- S: Quãng đường.
1 GV thực hiện: Nguyễn Thị Vân Anh


Trường Tiểu học TT Hương Sơn

Sáng kiến kinh nghiệm

- t: Thời gian.
* Muốn tính quãng đường ta lấy vận tốc nhân với thời gian.
Công thức:

S = v t
- s: Quãng đường.
- v: Vận tốc.
- t: Thời gian.

* Muốn tính thời gian ta lấy quãng đường chia cho vận tốc.
Công thức:

t=


toán chuyển động đều.
Chuyển động đều là dạng toán về các số đo đại lượng. Nó liên quan đến ba
đại lượng là quang đường (độ dài), vận tốc và thời gian.
Bài toán đặt ra là: Cho biết một trong các yếu tố hay mối liên hệ nào đó
trong chuyển động đều. Tìm các yếu tố còn lại.
Vì vậy, mục đích của việc dạy toán chuyển động đều là giúp học sinh tự
tìm hiểu được mối quan hệ giữa các đại lượng đó cho và đại lượng phải tìm, mô
tả quan hệ đó bằng cấu trúc phép tính cụ thể, thực hiện phép tính, trình bày lời
giải toán.
Để thực hiện mục đích trên, giáo viên cần thực hiện các yêu cầu sau :
- Tự giải toán bằng nhiều cách (nếu có).
- Dự kiến những khó khăn, sai lầm của học sinh.
- Tổ chức cho học sinh hoạt động nắm vững các khái niệm, thuật ngữ và
thực hiện các bước giải toán chuyển động đều.
- Rèn luyện cho học sinh khá, giỏi năng lực khái quát hoá giải toán.
Cụ thể như sau :
* Khâu giải toán :
Là khâu quan trọng trong quá trình chuẩn bị dạy giải bài toán của người
giáo viên. Chỉ thông qua giải toán, giáo viên mới có thể dự kiến được những khó
khăn sai lầm mà học sinh thường mắc phải, và khi giải bài toán bằng nhiều cách
giáo viên sẽ bao quát được tất cả các hướng giải của học sinh. Đồng thời hướng
dẫn các em giải theo nhiều cách để kích thích lòng say mê học toán ở trẻ.
* Dự kiến khó khăn sai lầm của học sinh :

1 GV thực hiện: Nguyễn Thị Vân Anh


Trường Tiểu học TT Hương Sơn

Sáng kiến kinh nghiệm

Trường Tiểu học TT Hương Sơn

Sáng kiến kinh nghiệm

- Thực hiện cách giải và trình bày lời giải bằng các thao tác:
+ Thực hiện các phép tính đó xác định (ra ngoài nháp).
+ Viết câu lời giải.
+ Viết phép tính tương ứng.
+ Viết đáp số.
- Kiểm tra bài giải: kiểm tra số liệu, kiểm tra tóm tắt, kiểm tra các phép
tính, kiểm tra câu lời giải, kiểm tra kết quả cuối cùng xem có đúng với yêu cầu
bài toán.
* Rèn luyện năng lực khái quát hoá giải toán :
- Làm quen với các bài toán thiếu hoặc thừa dữ kiện.
- Lập bài toán tương tự (hoặc ngược) với bài toán đó giải.
- Lập bài toán theo cách giải cho sẵn.
4. Giúp học sinh giải các bài tập theo từng dạng bài cụ thể.
Ta chia bài toán chuyển động đều ở lớp 5 làm hai loại như sau :
- Loại đơn giản (giải trực tiếp bằng công thức đơn giản).
* Đối với loại này, có 3 dạng bài toán cơ bản như sau:
Bài toán 1: Cho biết vận tốc và thời gian chuyển động, tìm quãng đường.
Công thức giải: Quãng đường = vận tốc  thời gian (S = v  t).
Bài toán 2: Cho biết quãng đường và thời gian chuyển động, tìm vận tốc.
Công thức giải: Vận tốc = quãng đường : thời gian (v = S : t).
Bài toán 3: Cho biết vận tốc và quãng đường, tìm thời gian.
Công thức giải: Thời gian = quãng đường : vận tốc (t = S : v).
* Chú ý: Phải chọn đơn vị đo thích hợp trong các công thức tính. Chẳng
hạn nếu quãng đường đo bằng km, thời gian đo bằng giờ thì vận tốc phải đo bằng

1 GV thực hiện: Nguyễn Thị Vân Anh

B
V=?
+ Học sinh diễn đạt bài toán thông qua tóm tắt (không nhìn đề toán mà

nhìn tóm tắt, học sinh tự nêu bài toán theo sự hiểu biết và ngôn ngữ của từng
em).
1 GV thực hiện: Nguyễn Thị Vân Anh


Trường Tiểu học TT Hương Sơn

Sáng kiến kinh nghiệm

- Lập kế hoạch giải bài toán:
+ Để tìm vận tốc của ô tô trước tiên ta cần biết gì? ( biết thời gian ô tô đi
từ A đến B).
+ Việc tính thời gian ô tô đi thực hiện như thế nào?
(11 giờ 30 phút – 6 giờ 30 phút = 5 giờ).
+ Để tính vận tốc ta sử dụng công thức nào ? (v = S : t).
+ Quãng đường và thời gian đã biết, ta tìm vận tốc như thế nào ?
(150 : 5 = 30 (km/giờ)).
- Trình bày bài giải:
Thời gian ô tô đi từ A đến B là:
11 giờ 30 phỳt – 6 giờ 30 phút = 5 giờ
Vận tốc của ô tô là:
150 : 5 = 30 (km/giờ)
Đáp số : 30 km/giờ
- Dự kiến bài toán mới:
Một ô tô đi từ A đến B với vận tốc 24 km/giờ. Biết thời gian ô tô đi hết
quãng đường là 5 giờ. Hãy tính quãng đường AB.

Công thức giải:
Thời gian đi để gặp nhau là: t = S : (v2 – v1) ; (v2 > v1)
Quãng đường đến chỗ gặp nhau là: S1 = v1  t ; S2 = v2 x t
Bài toán 4: (chuyển động cùng chiều, không cùng lúc, đuổi nhau): Hai
động tử xuất phát cùng chỗ, động tử khởi hành trước với vận tốc v 1, động tử khởi
hành sau với vận tốc v2, đuổi theo để gặp nhau. Tìm thời gian đi để đuổi kịp nhau
và vị trí gặp nhau ?
Công thức giải: Chuyển về bài toán 3, coi đó là chuyển động cùng chiều
khởi hành cùng lúc với động tử thứ hai.
(*) Để giúp học sinh nhớ công thức tính thời gian để động tử thứ hai đuổi
kịp động tử thứ nhất (bài toán 3 và bài toán 4) :
1 GV thực hiện: Nguyễn Thị Vân Anh


Trường Tiểu học TT Hương Sơn

Sáng kiến kinh nghiệm

t = S : ( v2 – v1 ) ; (v2 > v1)
Ta có câu thơ sau:
Trên đường kẻ trước với người sau,
Hai kẻ cùng chiều muốn gặp nhau,
Vận tốc hai bên tìm hiệu số,
Đường dài chia hiệu chẳng khó chi !
Bài toán 5: (Bài toán liên quan đến vận tốc dòng nước).
Đối với những bài toán này tôi chủ động cung cấp cho học sinh một số
công thức tính để các em dễ dàng vận dụng khi giải toán.
- Vận tốc thực: Vận tốc tàu khi nước lặng.
- Vận tốc xuôi: Vận tốc tàu khi đi xuôi dòng.
- Vận tốc ngược: Vận tốc tàu khi ngược dòng.

lâu họ gặp nhau và chỗ gặp nhau cách A bao nhiêu km ?
- Dự kiến khó khăn, sai lầm của học sinh:
+ HS không nhận biết được rằng khi hai xe gặp nhau tức là cả hai xe đó đi
được một quãng đường bằng quãng đường AB (130km)
+ Lúng túng khi vận dụng công thức: t = S : ( v1 + v2 )
+ Nhầm lẫn đơn vị đo.
+ Câu lời giải không khớp với phép tính giải.
- Tổ chức cho học sinh tìm hiểu nội dung bài toán:
+ Đọc bài toán (đọc to, đọc thầm)
+ Nắm bắt nội dung bài toán:
. Bài toán cho biết gì? (đi ngược chiều, S = 130km, v 1 = 40 km/giờ, v2 =
12 km/giờ).
. Bài toán yêu cầu phải tìm cái gì? (thời gian đi để gặp nhau, khoảng cách
từ chỗ gặp nhau đến A).
+ Xác định dạng của bài toán: Đây là bài toán đi ngược chiều, cùng lúc,
tìm thời gian, chỗ gặp nhau (bài toán 1).
- Tìm cách giải bài toán:
1 GV thực hiện: Nguyễn Thị Vân Anh