Kh¸i qu¸t vÒ V¨n
häc d©n gian ViÖt
Nam
Giáo viên: Nguyễn Thị Hằng Nga
THPT Hoài Đức B


Em hãy cho biết thế nào là văn học
dân gian?
I- Khái niệm
Văn học dân gian là các tác phẩm nghệ thuật ngôn
từ truyền miệng, sản phẩm của quá trình sáng tác
tập thể nhằm mục đích phục vụ trực tiếp các sinh
hoạt khác nhau trong đời sống cộng đồng:
Ví dụ:
Hỡi cô gánh nớc quang mây
Cho anh xin gáo tới cây ngô đồng?
Hay là: Chuồn chuồn bay thấp thì ma
Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm



Hãy cho biết văn học dân gian có
những đặc trng nào?


II- Đặc trng cơ bản của văn học
dân gian
1- Văn học dân gian là những tác phẩm
nghệ thuật ngôn từ truyền miệng( tính
truyền miệng)

Quá trình sáng tác tập thể diễn ra nh sau:
+ Lúc đầu một ngời khởi xớng, tác phẩm hình thành và
đợc tập thể tiếp nhận.
+Sau đó những ngời khác( có thể ở những địa phơng
khác nhau, hoặc ở những thời đại khác nhau) tiếp tục lu
truyền và sáng tác lại làm cho tác phẩm biến đổi dần
phong phú hơn, hoàn thiện hơn cả về nội dung lẫn
hình thức.
+ Văn học dân gian dần dần trở thành tài sản chung
của tập thể. Mỗi ngời đều có thể tiếp nhận, sử dụng,
sửa chữa, bổ xung tác phẩm văn học dân gian theo
quan niệm và khả năng nghệ thuật của mình.
Tính truyền miệng và tính tập thể là những đặc trng
cơ bản , chi phối , xuyên suốt quá trình sáng tạo và lu
truyền văn học dân gian, thể hiện sự gắn bó mật thiết
của văn học dân gian với các sinh hoạt khác nhau trong


3- Văn học dân gian gắn với đời sống sinh hoạt của
người lao động

- Văn học dân gian ra đời trong lao động
- Văn học dân gian là bức tranh toàn diện về cuộc sống
lao động và đời sống tinh thần của người bình dân.
- Văn học dân gian gắn liền với đời sống lễ hội truyền
thống của người lao động.


III- Về ngôn ngữ và nghệ thuật của văn học dân gian






Văn học dân gian Viêt Nam và văn học dân gian trên thế giới
có những thể loại chung và riêng, hợp thành một hệ thống.
Mỗi thể loại phản ánh cuộc sống theo những cách thức riêng.
Hệ thống thể loại của văn học dân gian Việt Nam gồm có:
1-Thần thoại: tác phẩm tự sự dân gian thờng kể về các vị
thần, nhằm giảI thích tự nhiên, thể hiện khát vọng chinh
phục tự nhiên và phản ánh quá trìng sáng tạo văn hoá của
con ngời thời cổ đại. Ví dụ: Thần trụ trời, Sơn Tinh, Thủy
Tinh
2-Truyền thuyết: tác phẩm văn học dân gian kể về sự kiện
và nhân vật lịch sử( hoặc có liên quan đến lịch sử) theo
xu hớng lý tởng hoá, qua đó thể hiện sự ngỡng mộ và tôn
vinh của nhân dân đối với những ngời có công với đất nớc,
hoặc với dân c ở một cộng đồng hoặc một vùng nào đó. Ví
dụ: Truyền thuyết về Hồ Gơm, An Dơng Vơng Mị Châu,
Trọng Thủy


3- Sử thi: Tác phẩm dân gian có qui mô lớn, sử dụng ngôn từ có
vần, nhịp, xây dựng những hình tợng nghệ thuật hoành tráng,
hào hùng để kể về một hoặc nhiều biến cố lịch sử lớn diễn ra
trong đời sống cộng đồng. Ví dụ: Sử thi Đăm Săn ( E Đê)
4-Truyện cổ tích: Tác phẩm tự sự dân gian mà cốt truyện và
hình tợng đợc h cấu có chủ định, kể về số phận con ngời bình
thờng trong xã hội, thể hiện tinh thần nhân dạo và lạc quan của
nhân dân lao động. Ví dụ: Cây khế, Tấm Cám

Chị B cũng xinh..
11- Truyện thơ: Tác phẩm tự sự dân gian bằng thơ, giàu chất trữ tình,
phản ánh số phận và khát vọng của con ngời khi hạnh phúc lứa đôi và sự
công bằng bị tớc đoạt. Ví dụ: Đẻ đất đẻ nớc ( Mờng), Tiễn dặn ngời yêu
( Thái)
12- Chèo: Tác phẩm sân khấu dân gian, kết hợp các yếu tố trữ tình và
trào lộng để vừa ca ngợi những tấm gơng đạo đức, vừa phê phán đả kích
cáI xấu trong xã hội( ngoài chèo, sân khấu dân gian còn có những hình
thức khác nh tuồng dân gian, múa rối, các trò diễn mang tích truyện)
Ví dụ: Quan Âm Thị Kính, Lu Bình Dơng Lễ


Theo em v¨n häc d©n gian cung
cÊp cho ta nh÷ng tri thøc g× vÒ
®êi sèng?


V- Những giá trị cơ bản của văn
học dân gian Việt Nam
1- Văn học dân gian là kho tri thức vô cùng phong
phú về đời sống các dân tộc








Tri thc trong văn học dân gian thuộc đủ các lĩnh vực đời

phẩm chất tốt đẹp: lòng yêu nớc, tinh thần bất
khuất, đức kiên trung và vị tha, tính cần kiệm và
óc thực tiễn


Em hiểu thế nào về giá trị thẩm
mĩ to lớn của văn học dân gian?


3- Văn học dân gian có giá trị thẩm mĩ to
lớn, góp phần tạo nên bản sắc riêng cho nền
văn học dân tộc.




Văn học dân gian đợc chắt lọc, mài giũa qua
không gian và thời gian đã trở thành những viên
ngọc sáng những mẫu mực về nghệ thuật để
chúng ta học tập.
Nhờ có giá trị to lớn nh vậy nên trong nhiều thế kỷ,
khi văn học viết cha cha hình thành văn học dân
gian đóng vai trò chủ đạo. Khi văn học viết đã phát
triển văn học dân gian là nguồn nuôi dỡng, là cơ sở
của văn học viết. Trong tiến trình lịch sử, văh học
dân gian đã phát triển song song cùng văn học
viết, làm cho nền văn học Việt Nam trở nên phong
phú và đậm đà bản sắc dân tộc.