ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHAN TRUNG NGHĨA

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG MỘT SỐ THIẾT BỊ THÍ NGHIỆM
TRONG DẠY HỌC CÁC KIẾN THỨC VỀ MẶT NGOÀI CHẤT
LỎNG VẬT LÝ LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƢ PHẠM VẬT LÍ

HÀ NỘI – 2015

i


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHAN TRUNG NGHĨA

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG MỘT SỐ THIẾT BỊ THÍ NGHIỆM
TRONG DẠY HỌC CÁC KIẾN THỨC VỀ MẶT NGOÀI CHẤT
LỎNG VẬT LÝ LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƢ PHẠM VẬT LÍ
Chuyên ngành: Lí luận và phƣơng pháp dạy học
(bộ môn Vật lí)
Mã số: 60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Dƣơng Xuân Quý


GD&ĐT

: Giáo dục và Đào tạo

GV

: Giáo viên

HĐ

: Hoạt động

HS

: Học sinh

PTDH

: Phương tiện dạy học

SGK

: Sách giáo khoa

TH

: Thực hành

THPT

1.1.1. Cơ sở lý luận của dạy học giải quyết vấn đề trong dạy học Vật lý Error!
Bookmark not defined.
1.1.2. Các pha của dạy học giải quyết vấn đề. Error! Bookmark not defined.
1.1.3. Hình thức hoạt động nhóm trong các pha của tiến trình dạy học giải
quyết vấn đề .................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2. Phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập.Error! Bookmark not
defined.
1.2.1. Tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập ....... Error!
Bookmark not defined.
1.2.2. Các biểu hiện của tính tích cực hoạt động.Error!

Bookmark

not

defined.
1.2.3. Các cấp độ của tính tích cực học tập ..... Error! Bookmark not defined.
1.2.4. Các biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh. ...... Error!
Bookmark not defined.
1.4. Sử dụng thí nghiệm trong dạy học Vật lý Error! Bookmark not defined.
1.4.1. Đặc điểm của thí nghiệm Vật lý............ Error! Bookmark not defined.
1.4.2. Vai trò của thí nghiệm Vật Lý .............. Error! Bookmark not defined.
v


1.4.3. Các chức năng của thí nghiệm trong dạy học Vật lýError! Bookmark
not defined.
1.4.4. Các loại thí nghiệm được sử dụng trong dạy học Vật lý. .............. Error!
Bookmark not defined.
1.5. Kết luận chương 1 .................................... Error! Bookmark not defined.

vi


2.4. Kết luận chương 2 .................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ... Error! Bookmark not defined.
3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm ............... Error! Bookmark not defined.
3.2. Đối tượng thục nghiệm sư phạm. ............. Error! Bookmark not defined.
3.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm. ........ Error! Bookmark not defined.
3.4. Tiến trình thực nghiệm sư phạm. ............. Error! Bookmark not defined.
3.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm. ................ Error! Bookmark not defined.
3.5.1. Bước đầu đánh giá tính khả thi của tiến trình dạy học đã thiết kế . Error!
Bookmark not defined.
3.5.3. Ưu điểm, nhược điểm các phương án thí nghiệm.Error!

Bookmark

not defined.
3.6. Kết luận chương 3 .................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .......................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................. 5

vii


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đất nước ta đang bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH,
HĐH), đang chuyển từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường
có sự quản lý của Nhà nước. Thế giới đang xảy ra sự bùng nổ tri thức khoa
học và công nghệ. Xã hội phồn vinh ở thế kỷ 21 phải là một xã hội “dựa vào

gây nhiều khó khăn cho giáo viên và học sinh trong việc dạy học.
Xuất phát từ thực tế trên và điều kiện nghiên cứu bản thân, tác giả chọn
đề tài: “Xây dựng và sử dụng một số thiết bị thí nghiệm trong dạy học các
kiến thức về mặt ngoài chất lỏng Vật lý lớp 10 THPT” làm luận văn thạc sĩ.
2. Mục đích nghiên cứu
Xây dựng một số thiết bị thí nghiệm và sử dụng trong dạy học các kiến
thức về mặt ngoài chất lỏng ở Vật lý lớp 10 trường trung học phổ thông,
nhằm phát triển tính tích cực, sáng tạo và phát triển năng lực hoạt động thực
nghiệm của học sinh.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
Thứ nhất: Cơ sở lý luận của đề tài . Trong phần này, đề tài sẽ hê ̣ thố ng
hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học Vật lý
cùng với các phương pháp dạy học hiện đại như dạy học giải quyết vấn đề,
nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo cũng như rèn luyện kỹ năng hoạt động
thực nghiệm cho học sinh.
Thứ hai: Đánh giá thực trạng và phân tích các yế u tố khó khăn trong
việc dạy học nội dung Chất lỏng Vật lý 10. Qua đó xây dựng một số thiết bị
thí nghiệm, và soạn thảo tiến trình sử dụng bộ thí nghiệm trong dạy học các
kiến thức phần chất lỏng.
Thứ ba: Thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi, hiệu quả của
tiến trình dạy học đã thiết kế, phân tích ưu – nhược điểm của các thiết bị thí
nghiệm, và đề xuất ý kiến phát triển.
4. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
Khách thể nghiên cứu là việc sử dụng thí nghiệm vào dạy và học môn
Vật lý ở trường THPT.
Đối tượng nghiên cứu là xây dựng và sử dụng một số thiết bị thí

2



Có thể áp dụng rộng rãi cho giáo viên và học sinh sử dụng trong việc dạy
học môn Vật lý ở các trường THPT, đáp ứng được yêu cầu đổi mới và
nâng cao chất lượng dạy học theo hướng tích cực hóa.
9. Phƣơng pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau:

3


-

Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Sưu tầm, đọc tài liệu, nghiên

cứu các văn bản về lý luận dạy học hiện đại, đặc biệt là phương pháp sử dụng
thí nghiệm, phương pháp dạy học giải quyết vấn đề trong dạy học Vật lý
-

Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Quan sát, điều tra - khảo sát

bằng phiếu hỏi, tổng kết kinh nghiệm, tham vấn chuyên gia.
-

Nhóm phương pháp xử lý thông tin: Định lượng, định tính, thống kê và

phân tích thống kê.
10. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ
lục, luận văn dự kiến được trình bày theo 3 chương:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về sử dụng thí nghiệm kết hợp các phương pháp dạy
học hiện đại trong dạy học môn Vật lý THPT.

Ngô Diệu Nga (2009), Chiến lược dạy học Vật lí ở trường THCS. Bài
giảng chuyên đề Cao học, Đại học sư phạm Hà Nội.

6.

Ngô Diệu Nga (2003), Phương pháp nghiên cứu khoa học dạy học Vật
lí. Bài giảng chuyên đề Cao học, Đại học sư phạm Hà Nội.

7.

Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hƣng (1999), Tổ chức hoạt động
nhận thức cho HS trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông, NXB Đại
học quốc gia Hà Nội.

8.

Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hƣng, Phạm Xuân Quế (2002),
Phương pháp dạy học Vật lí ở trường phổ thông, NXB Đại học sư phạm.

9.

Nguyễn Ngọc Hƣng (2009), Thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ
thí nghiệm đơn giản trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông, NXB Đại
học Sư phạm- Đại học Quốc gia Hà Nội.

10. Nguyễn Ngọc Hƣng (2009), Thí nghiệm Vật lí với dụng cụ tự làm từ
chai nhựa và vỏ lon, NXB Đại học Sư phạm.
11. Nguyễn Ngọc Hƣng (2011), “Một số hướng đổi mới phương pháp dạy
học ở trường phổ thông”, Tạp chí giáo dục số đặc biệt.
12. Phạm Hữu Tòng (2008), Lí luận dạy học Vật lí, NXB Đại học sư phạm.