ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN

LÊ THỊ HÀ

ẢNH HƢỞNG CỦA TƢ TƢỞNG “TAM TÒNG”,
“TƢ́ ĐƢ́C” TRONG NHO GIÁO ĐỐI VỚI VAI TRÒ
CỦA PHỤ NỮ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

CHUYÊN NGÀ NH: TRIẾT HỌC
MÃ SỐ:

60.22.03.01

LUẬN VĂN THẠC SỸ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN

LÊ THỊ HÀ

ẢNH HƢỞNG CỦA TƢ TƢỞNG “TAM TÒNG”,
“TƢ́ ĐƢ́C” TRONG NHO GIÁO ĐỐI VỚI VAI TRÒ
CỦA PHỤ NỮ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

CHUYÊN NGÀ NH: TRIẾT HỌC
MÃ SỐ: 60.22.03.01


5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu....................................................... 7
6. Đóng góp của luận văn......................................................................................8
7. Kết cấu của luận văn........................................................................................ 8
Chƣơng 1. TƢ TƢỞNG “TAM TÒNG”, “TƢ́ ĐƢ́C” TRONG NHO GIÁO.
TẦM QUAN TRỌNG CỦA PHÁT HUY VAI TRÒ PHỤ NƢ̃ Ở VIỆT NAM
1.1. Tƣ tƣởng “tam tòng”, “tƣ́ đƣ́c” trong Nho giáo....................................... 9
1.1.1. Nội dung của “tam tòng”, “tứ đức” trong Nho giáo ………………...........9
1.1.2. Những giá tri ̣ và hạn chế chủ yế u của tư tưởng “tam tòng”, “tứ đức”…12
1.2. Vai trò của phụ nữ Việt Nam và những yêu cầu đối với phát huy vai trò
của phu ̣ nƣ̃ Việt Nam hiện nay ………………………………………..……..23
1.2.1. Một số lý luận về vai trò của phụ nữ Việt Nam………… .... …………….23
1.2.2. Một số hạn chế cần phải khắc phục của phụ nữ Việt Nam ........ . .............32
1.2.3. Những yêu cầu đối với phát huy vai trò của phụ nữ Việt Nam hiện nay.. 33
Chƣơng 2. ẢNH HƢỞNG CỦA TƢ TƢỞNG “TAM TÒNG” , “TƢ́ ĐƢ́C”
ĐỐI VỚI VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ VIỆT NAM HIỆN NAY

: THỰC

TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
2.1. Biể u hiêṇ ảnh hƣởng của “tam tòng” , “tƣ́ đƣ́c” đố i với vai trò phu ̣ nƣ̃
Viêṭ Nam hiêṇ nay………………………………………………… ………..39
2.1.1. Ảnh hưởng của “tam tòng” , “tứ đức” đố i với vai trò người phụ nữ trong
xây dựng gia đình văn hóa …………………………………………………………...39


2.1.2. Ảnh hưởng của “tam tòng”, “tứ đức” đối với vai trò của phụ nữ trong sản
xuấ t, kinh doanh, dịch vụ xã hội…………………………………………...52
2.1.3. Ảnh hưởng của “tam tòng , tứ đức” đố i với vai trò phụ nữ trong liñ h vực
chính trị xã hội, khoa học công nghê ̣…………………………………………..57
2.2. Phƣơng hƣớng và giải pháp cơ bản nhằm kế thừa biện chứng “tam

ảnh hưởng đến cả ngày nay và mai sau khi tồn tại với tư cách là mô ̣t bô ̣ phâ ̣n cấ u
thành trong văn hóa truyền thống của dân tộc.
Xét từ góc độ văn hóa , đa ̣o đức có thể thấ y rằ ng : Với tính cách là hê ̣ tư
tưởng của giai cấ p phong kiế n đã bi ̣lich
̣ sử vươ ̣t qua

, đồ ng thời là yế u tố cấ u

thành của văn hóa truyền thống của dân tộc, trong Nho giáo tồ n ta ̣i cả những giá
trị tích cực và nhiều yếu tố tiêu cực . Tính chất hai mặt đó của Nho giáo thể hiện
đâ ̣m nhấ t trong quan niê ̣m về người phụ nữ

, về phẩ m ha ̣nh và va i trò của ho ̣

trong gia đình và xã hô ̣i.
Ngoài tính chất một chiều, áp đặt nhằm bắt nhân dân phục vụ chế độ quân
chủ chuyên chế, trong quan niê ̣m đa ̣o đức của Nho giáo còn chứa đựng những tư
tưởng gia trưởng , đô ̣c đoán mà ng ười phụ nữ phải tuân theo như một nghĩa vụ ,

1


như mô ̣t thiên chức không thể tách rời . Đó là tư tưởng “tam tòng”: “Ta ̣i gia tòng
phụ. Xuấ t giá tòng phu. Phu tử tòng tử”, “tứ đức”: “Công, Dung, Ngôn, Hạnh”.
Thực hiê ̣n tư tưởng này của Nho giáo , trong chế đô ̣ phong kiế n , người
phụ nữ được rèn luyện để hoàn thiện mình thì ít mà bị thiệt thòi vì chế độ gia
trưởng thì nhiề u . Theo đó, họ chẳng những bị coi thường , bị đối xử bất công mà
còn trở thành những người bi ̣áp bức bóc lô ̣t nă ̣ng nề nhấ t.
Phụ nữ là một nửa của xã hội, vì vậy vai trò của họ là không thể phủ nhận.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ , không có phu ̣ nữ tham gia thì sự nghiê ̣p cách

đình ấm no, hạnh phúc , là người trực tiếp sản sinh , chăm sóc , giáo dục , nuôi
dưỡng trẻ em – những chủ nhân tương lai của xã hội.
Phong trào vì sự tiến bộ của phụ nữ Việt Nam đã có nhiều tiến bộ , song
thực tế vẫn tồ n ta ̣i những vấn đề nhức nhối trong đối xử với phụ nữ: Đó là tiǹ h
trạng bất bình đẳng giới , bạo lực gia đình ... mà phụ nữ là nạn nhân . Mô ̣t trong
những nguyên nhân của thực tra ̣ng đó là ảnh hưởng tiêu cực của tư tưởng phong
kiế n “tro ̣ng nam khinh nữ”, “tam tòng”, “tứ đức” còn nă ̣ng nề trong xã hô ̣i ta.
Mă ̣t khác , cùng với sự phát triển của kinh tế thị trường , trong phụ nữ Viê ̣t
Nam đã có những thay đổ i quan tro ̣ng : một số phẩm chất tốt đẹp của người phụ
nữ truyền thống đã bị mai một , “công, dung, ngôn, hạnh” bị nhận thức lê ̣ch la ̣c,
đươ ̣c thực hiê ̣n mô ̣t cách méo mó . Điều đó ảnh hưởng xấu đến không chỉ nhận
thức, hoạt động của phụ nữ mà của toàn xã hội; là một trong những lực cản đối
với phát huy toàn diện vai trò phụ nữ trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc
Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay.
Để phát huy tốt hơn vai trò của phu ̣ nữ trong sự nghiê ̣p phát triể n đấ t nước
hiê ̣n nay thì vấn đề cơ bản đươ ̣c đă ̣t ra cho toàn hệ thống chính trị và nhân dân ,
đặc biệt là đối với phụ nữ là phải nhận thức , xây dựng cho đươ ̣c người phu ̣ nữ
mới. Người phụ nữ mới chúng ta cần xây dựng là người phụ nữ mà trong họ có
sự hô ̣i tu ̣ đầy đủ , kết hợp hài hòa trong mình cả những phẩ m chấ t , nét đe ̣p hiện
đại cũng như những phẩm chất , nét đẹp của người phụ nữ Việt Nam truy

ền

thống. Vậy, tư tưởng “tam tòng”, “tứ đức” của Nho giáo có tác du ̣ng tích cực và
ảnh hưởng tiêu cực như thế nào trong quá trình nói trên ? Chính vì vậy chúng tôi
chọn vấ n đề Ảnh hưởng của tư tưởng “tam tòng” ,” tứ đức” trong Nho giáo
đối với vai trò của phụ nữ ở Việt Nam hiện nay làm đề tài luận văn tốt nghiệp
thạc sỹ triết học của mình.

3


, gia đình truyền

thống Việt Nam nói chung, đố i với phu ̣ nữ Viê ̣t Nam nói riêng.
- Nguyễn Bình Yên (2003), Ảnh hưởng của tư tưởng phong kiế n đối với
con người Viê ̣t Nam hiện nay, Nxb Khoa ho ̣c xã hô ̣i , Hà Nội . Tác giả đã khái
quát nô ̣i dung, tính chất tiêu cực , những hâ ̣u quả của quan niê ̣m đa ̣o đức phong
4


kiế n Nho giáo nói chung, của tư tưởng “tam tòng” , “tứ đức” nói riêng đế n xã
hô ̣i, con người Viê ̣t Nam, đă ̣c biê ̣t là đố i với phu ̣ nữ và phát huy vai trò của phu ̣
nữ Viê ̣t Nam trong giai đoa ̣n hiê ̣n nay.
2.2. Những nghiên cứu liên quan đế n phát huy vai trò của phụ nữ Việt
Nam trong quá trình công nghiê ̣p hóa, hiê ̣n đaị hóa đấ t nước
Bước vào thời kỳ đổi mới, vấn đề vai trò của phụ nữ ở nước ta được đặc
biệt chú ý vì thế nghiên cứu khoa học về vấn đề phụ nữ nói chung, phát huy vai
trò của phụ nữ đối với gia đình, xã hội nói riêng đã được triển khai một cách
rộng rãi, nhất là từ năm 1994 – năm quốc tế gia đình. Nhiều Hội thảo khoa học
về phụ nữ với quy mô ngành, địa phương, quốc gia và quốc tế đã được tổ chức ở
Việt Nam trong những năm qua với sự đóng góp của nhiều công trình khoa học
có giá trị.
Những tác giả và công trình tiêu biểu liên quan trực tiếp đến nội dung
nghiên cứu của luận văn bao gồm:
- Lê Minh (1997), trong Phụ nữ Việt Nam trong gia đình và xã hội, Nxb
Lao động, Hà Nội, đã nghiên cứu và đi đến khẳng định vai trò to lớn của người
phụ nữ Việt Nam đối với gia đình và đối với sự phát triển của xã hội.
- Lê Thi (1999), với Việc làm, đời sống phụ nữ trong chuyển đổi kinh tế ở
Việt Nam, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội và Phụ nữ và bình đẳng giới trong đổi
mới ở Việt Nam, Nxb Phụ nữ , đã từ nhiều góc độ tiếp cận làm rõ sự cần thiết

11. Bộ Tài chính (2010), “Tham luận Vì sự tiến bộ phụ nữ, kinh phí triển khai
Kế hoạch hành động vì sự tiến bộ của phụ nữ”, Tạp chí phụ nữ tr.10 - 13
12. Đỗ Thị Bình – Lê Ngọc Lân (1996), Phụ nữ nghèo nông thôn trong điều
kiện kinh tế thị trường, Nxb Chính trị quốc gia , Hà Nội.
13. Đỗ Thị Bình – Lê Ngọc Văn – Nguyễn Linh Khiếu (2002), Hiện đại hóa đất
nước, gia đình Việt Nam và người phụ nữ trong gia đình thời kỳ công nghiệp
hóa, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
14. Công ước Liên Hợp Quốc về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ
nữ (CEDAW), (1997), Nxb. Phụ nữ, Hà Nội.
15. Đảng cộng sản Việt Nam (1991), “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội”, Nxb Sự thật, Hà Nội.
16. Trần Thị Minh Đức (1995) “Tâm lý “trọng nam khinh nữ” trong xã hội hiện
nay”, Khoa học về phụ nữ, số 4, tr.6-8.
6


17. Trương Mỹ Hoa ( 1996), “Phụ nữ Việt Nam với nhiệm vụ công nghiệp hóa,
hiện đại hóa đất nước”, Tạp chí Cộng sản, số 20, tr.3-7
18. Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (2007), Văn kiện Đại hội đại biểu phụ nữ
toàn quốc lần thứ X, Nxb. Phụ nữ, Hà Nội.
19. Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (2010), Quyết định số 343/QĐ-TT phê duyệt
đề án ”Tuyên truyền, giáo dục phẩm chất, đạo đức phụ nữ Việt Nam thời kỳ đẩy
mạnh CNH, HĐH đất nước (giai đoạn 2010 – 2015)”

www.hoilhpn.org.vn.

20. Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (2012), Văn kiện Đại hội đại biểu phụ nữ
toàn quốc lần thứ XI, Nxb. Phụ nữ, Hà Nội.
21. Nguyễn Đình Hượu (1995), Đến hiện đại từ truyền thống, Nxb Văn hóa, Hà
Nội.

38. Lê Thi (1993), Vài suy nghĩ về phương pháp tiếp cận việc nghiên cứu người
phụ nữ và vai trò của giáo dục gia đình trong sự phát triển nguồn nhân lực,
Trung tâm Khoa học về Gia đình – Phụ nữ, Hà Nội.
39. Lê Thi (1998), Phụ nữ và bình đẳng giới trong đổi mới ở Việt Nam, Nxb Phụ
nữ, Hà Nội.
40. Lê Thị Vinh Thi (1998), Chính sách xã hội đối với phụ nữ nông thôn (Quy
trình xây dựng và thực tiễn), Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
41. Hoàng Bá Thịnh (2002), Vai trò của người phụ nữ nông thôn trong công
nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
42. Nguyễn Thu Thủy (1999), “Cơ hội và thách thức đối với phụ nữ trong thời
kỳ đổi mới”, Nghiên cứu lý luận, số 3, tr.18-22.
43. Trần Quốc Vượng (2000), Truyền thống phụ nữ Việt Nam, Nxb văn hóa –
Dân tộc, Hà Nội,
44. Nguyễn Bin
̀ h Yên (1997), Truyề n thố ng tôn trọng phụ nữ hay tập quán trọng
nam khinh nữ, Tạp chí Khoa học về phụ nữ, số 3.
45. Nguyễn Bình Yên (2002), Ảnh hưởng của tư tưởng phong kiến đối với con
người Việt Nam hiện nay, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.

8