ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN TRỌNG NGHĨA

SỬ DỤNG PHẦN MỀM FLASH MX TRONG DẠY HỌC
THÍ NGHIỆM CÁC BÀI ĐỘNG HỌC VÀ ĐỊNH LUẬT NEWTON
(Chƣơng trình sách giáo khoa Vật lý lớp 10 trung học phổ thông)

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƢ PHẠM VẬT LÝ
Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP GIẢNG DẠY BỘ MÔN VẬT LÝ
Mã số: 60.14.10

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học : TS.

Bùi Văn Loát

Hà Nội – 2009
LỜI CẢM ƠN

1


Luận văn đƣợc hoàn thành dƣới sự hƣớng dẫn tận tình củ a
TS.Bùi Văn Loát và ThS .Phạm Kim Chung. Tác giả xin bày tỏ
lòng biết ơn sâu sắc đến hai Thầy của mình đã từng bƣớc
hƣớng dẫn và giúp đỡ tác giả trong nghiên cứu khoa học.
Xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Tr ƣ ờ n g Đ ạ i h ọ c
Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo mọi điều kiện
t h u ậ n l ợ i c h o t á c g i ả trong suốt quá trình học tập và làm luận
văn.


3.

THPT :

Trung học phổ thông.

4.

SGK :

Sách giáo khoa.

5.

TNVL :

Thí nghiệm vật lý.

6.

DHVL :

Dạy học Vậy lý.

7.

PMDH:

Phần mềm dạy học.


2. Mục đích nghiên cứu................................................................................

4

3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu.........................................................

4

4. Giả thuyết khoa học.................................................................................

5

5. Giới hạn phạm vi nghiên cứu...................................................................

5

6. Nhiệm vụ nghiên cứu...............................................................................

5

7. Phƣơng pháp nghiên cứu..........................................................................

6

8. Đóng góp của đề tài................................................................................

6

9. Cấu trúc của đề tài..................................................................................

20

1.2.

1.2.1.2. Những yêu cầu chung đối với phần mềm dạy học ........................ 21
1.2.2. Thí nghiệm ảo, một số yêu cầu quan trọng đối với thí nghiệm ảo.... 24
1.3.

Vai trò của thí nghiệm thực hành phƣơng pháp giảng dạy Vật lý
trong trƣờng phổ thông..................................................................... 25

1.3.1. Thí nghiệm thực hành Vật lý phổ thông........................................... 25
1.3.2. Nội dung, hình thức tổ chức thí nghiệm thực hành giảng dạy
Vật lý THPT............................................................................................

4

27


1.4.

Kết luận chƣơng 1 .........................................................................

32

Chƣơng 2. SỬ DỤNG PHẦN MÊM FLASH MX TRONG DẠY HỌC
THÍ NGHIỆM CÁC BÀI ĐỘNG HỌC VÀ ĐỊNH LUẬT NEWTON
(Chƣơng trình sách giáo khoa Vật lý lớp 10 THPT).............................
2.1.


2.2.2 Xây dựng bài thí nghiệm thực hành vật lý ảo..... .............. ............. 45
2.3.

Kết luận chƣơng 2 ........................................................................... 65

Chƣơng 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM...................................................
3.1.

66

Mục đích, đối tƣợng, nội dung thực nghiệm sƣ phạm..................... 66

3.1.1 Mục đích thực nghiệm sƣ phạm ...................................................... 66
3.1.2 Đối tƣợng và nội dung thực nghiệm sƣ phạm.................................

66

3.2.

Phƣơng pháp thực nghiệm...............................................................

67

3.3.

Kết quả thực nghiệm sƣ phạm.........................................................

71


nền giáo dục đó thì phƣơng pháp dạy học phải phát huy đƣợc tính tích cực, chủ
động đối với ngƣời học để đào tạo ra những ngƣời lao động có khả năng sáng tạo,
thích ứng với sự thay đổi nhanh của môi trƣờng sống. Do vậy đổi mới nội dung và
phƣơng pháp dạy học là vấn đề mang tính thời sự. Nghị quyết Hội nghị lần thứ II
Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng Cộng sản Việt Nam khoá VIII đã khẳng định:
“Phải đổi mới phƣơng pháp đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện
thành nếp tƣ duy sáng tạo của ngƣời học. Từng bƣớc áp dụng các phƣơng pháp tiên
tiến và phƣơng tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian
tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đại học”.
Vật lý vừa là môn khoa học thực nghiệm, vừa là môn khoa học lý thuyết. Ở
nhà trƣờng phổ thông thì nội dung Vật lý mang tính thực nghiệm là chủ yếu, do
vậy giáo viên Vật lý nhất thiết phải có kiến thức và kỹ năng về thí nghiệm Vật lý.
Bất cứ một sinh viên nào của ngành sƣ phạm Vật lý cho dù là hệ đào tạo chính quy
7


hay không chính quy, cũng phải học môn học “Thí nghiệm thực hành phƣơng pháp
giảng dạy Vật lý phổ thông” để sau này khi trƣờng thành các thầy,cô giáo sẽ dạy
các em học sinh THPT. Việc nắm đƣợc mục đích từng thí nghiệm Vật lý, nền tảng
lí thuyết liên quan đến các thí nghiệm này, lắp ráp, đặc biệt là biết sử dụng thí
nghiệm trong việc tổ chức hoạt động nhận thức tích cực và tự lực của học sinh là
hết sức quan trọng trong học phần này. Ngoài ra thí nghiệm nói chung và thí
nghiệm vật lý nói riêng phải tạo đƣợc hứng thú học tập của học sinh, tạo cho học
sinh niềm tin khoa học bằng những kiến thức đã đƣợc thu nhận đƣợc.
Xuất phát từ mong muốn góp phần làm phong phú thêm các bài thí nghiệm
thực hành, qua đó học sinh có nhiều điều kiện tiếp cận với các loại hình thí nghiệm
(ví dụ nhƣ: thí nghiệm kết nối máy tính, thí nghiệm ảo...bên cạnh những thí
nghiệm thực hành truyền thống) nhằm mục đích nâng cao chất lƣợng giảng dạy
của thày cũng nhƣ việc học tập của trò.
Qua nghiên cứu và tìm hiểu thực tế, chúng tôi nhận thấy một số phòng thí

nghiệm ảo dựa trên các kết quả có thực với các bộ thí nghiệm thực. Nhƣ vậy thí
nghiệm ảo mà không hoàn toàn dựa vào các công thức và các phần mềm xử lý
công thức đơn thuần với chip điện tử. Các thí nghiệm hoàn toàn có thật trên các
thiết bị thí nghiệm chuẩn lại có thể mô phỏng lại và làm lại thí nghiệm trên máy
tính bất cứ lúc nào và bất cứ ở địa điểm lớp học nào . Trong đó cần chú ý đến tính
tƣơng tác của học viên với thí nghiệm để hỗ trợ việc rèn luyện cho học viên biết
cách tiến hành thí nghiệm cũng nhƣ thu thập số liệu đo và sử dụng thí nghiệm
trong dạy học.
Hơn nữa học sinh làm thí nghiệm ngay trên lớp, với các dụng cụ thí nghiệm
thực sự đƣợc tự lựa chọn theo yêu cầu của bài và là các thiết bị chuẩn của Bộ Giáo
dục và Đào tạo quy định. Có thể xử lý kết quả thí nghiệm ngay trong giờ học. Vấn

9


đề là thí nghiệm ảo nhƣng lại dựa trên các dụng cụ thực tế thì học sinh sẽ có cảm
nhận thực sự về bản chất vật lý của thí nghiệm mà mình đang làm.
Những bài TNTHVL ảo này có thể lƣu trữ trong đĩa CD hay đƣa lên mạng
giúp thầy, cô và học sinh có thể sử dụng ở những nơi xa, trao đổi và góp ý tham
khảo.
Nghiên cứu thực tế cho thấy trong chƣơng trình đào tạo tại các nƣớc phát
triển thí nghiệm ảo đã và đang đƣợc sử dụng trên mạng góp phần bổ sung và nâng
cao chất lƣợng dạy học trên lớp(www.virtlab.com/; phy.ntnu.edu.tw/;...).
Ở Việt Nam, việc đƣa vào sử dụng thí nghiệm ảo cũng sẽ góp phần giải quyết
những khó khăn về thiết bị đang gặp phải.
Nhƣ vậy, nếu xây dựng đƣợc các bài TNTHVL ảo này sao cho vẫn có thể đáp
ứng đƣợc các yêu cầu cơ bản của các bài TNTHVL thì sẽ góp phần giải quyết các
khó khăn trên, nâng cao đƣợc chất lƣợng dạy học .
Với những lý do trên chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: Sử dụng phần mềm
Flash MX trong dạy học thí nghiệm các bài động học và định luật Newton (

7. Phạm Hữu Tòng (2001). Lý luận dạy học Vật lý. NXB Giáo dục
8. Mai Văn Trinh (2001). Nâng cao hiệu quả dạy học Vật lý ở trường Trung học
Phổ thông nhờ việc sử dụng máy vi tính và các phương tiện dạy học hiện đại.
Luận án tiến sỹ Giáo dục.
9. Phạm Quý Tƣ (chủ biên), Lƣơng Tất Đạt, Lê Chân Hùng, Nguyễn Ngọc Hƣng,
Nguyễn Xuân Thành, Phạm Đình Thiết, Đỗ Hƣơng Trà, Bùi Trọng Tuân, Lê
Trọng Tƣờng (2006). Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình, sách
giáo khoa lớp 10 trung học phổ thông. Bộ Giáo dục và Đào tạo.

10.Viện hàn lâm khoa học Liên Xô, Viện Hàn lâm khoa học Sƣ phạm CHDC Đức
(1983), Phương pháp giảng dạy vật lý trong các trường phổ thông Liên Xô và
Cộng hoà dân chủ Đức, NXB Giáo dục, Hà Nội.

11