BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
---/---

BỘ NỘI VỤ
---/---

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

Lƣơng Ngọc Thành

QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC
VỀ VĂN HÓA CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN BA VÌ,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

Hà Nội, 2017


Công trình đƣợc hoàn thành tại: Học viện Hành chính Quốc gia

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Hƣờng

Phản biện 1: PGS.TS. Đinh Thị Minh Tuyết
Phản biện 2: PGS.TS. Bùi Tiến Quý

Luận văn đƣợc bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ, Học viện
Hành chính Quốc gia
Địa điểm: Phòng họp 402, Nhà D - Hội trƣờng bảo vệ luận văn thạc
sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia
Số: 77 – Nguyễn Chí Thanh – Đống Đa – Hà Nội

không chịu làm nô lệ. Điều này cũng đúng với những nhà tri thức
nước chúng tôi thiết tha với nền văn hóa dân tộc,… Có lẽ phải để lên
hàng đầu những cố gắng của chúng tôi nhằm phát triển văn hóa,…
Nền văn hóa nảy nở hiện thời là điều kiện cho nhân dân chúng tôi
tiến bộ” [17, tr. 190]. Những khẳng định đó của Ngƣời đã nói lên vai
1


trò quan trọng của văn hóa trong công cuộc đấu tranh giành độc lập
dân tộc, cũng nhƣ trong công cuộc hòa bình xây dựng chủ nghĩa xã
hội. Sứ mệnh lịch sử hiện nay là xây dựng nền kinh tế phát triển
mạnh mẽ và nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc. Do vậy, đòi hỏi
chúng ta phải biết kế thừa vốn văn hóa cổ truyền tốt đẹp, biết chủ
động tiếp nhận tinh hoa văn hóa nhân loại, kết hợp hài hòa giá trị văn
hóa của các dân tộc trong nền văn hóa chung thống nhất, tạo điều
kiện để các dân tộc phát triển. Đây cũng là nội dung quan trọng trong
tiến trình đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nƣớc hiện
nay.
Trong những năm qua, Đảng và Nhà nƣớc ta đã đề ra nhiều
chính sách liên quan đến công tác bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số,
có tác dụng tích cực đối với việc kế thừa, phát triển truyền thống văn
hóa tốt đẹp của dân tộc thiểu số, đồng thời thúc đẩy bình đẳng, đoàn
kết, tiến bộ toàn dân tộc. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, các
cấp chính quyền và ngƣời dân bản địa đã gặp không ít khó khăn
trong việc cân bằng giữa phát triển kinh tế với bảo tồn văn hóa, giữ
gìn sự phong phú, đa dạng của văn hóa dân tộc.
Trong số các quận, huyện, thị xã của Hà Nội, Ba Vì – một
huyện nằm ở tận cùng phía Tây Bắc của Hà Nội, là nơi có nhiều
ngƣời dân tộc thiểu số nhất với hơn 22 nghìn ngƣời sinh sống ở 7 xã
miền núi. Đời sống, nếp sinh hoạt, phong tục tập quán … của họ

(2000), Nxb Chính trị Quốc gia;
- Vũ Ngọc Khánh, Giáo trình Văn hóa dân gian người Việt
(2007), Nxb Quân đội nhân dân
- Trần Quốc Vƣợng (2010), Giáo trình Cơ sở văn hóa Việt
Nam, Nxb Giáo dục;
Các cuốn giáo trình này cung cấp cho ngƣời đọc hiểu một cách
khái quát về đặc điểm, cũng nhƣ những nét độc đáo về văn hóa Việt
3


Nam thông qua các phong tục, tín ngƣỡng, lễ hội truyền thống của
dân tộc Việt Nam.
Thứ hai, nhóm các công trình nghiên cứu về văn hóa các dân
tộc Việt Nam có thể kể đến các công trình sau:
- Lê Ngọc Thắng, Lê Bá Nam (1994), Bản sắc văn hóa các
dân tộc ở Việt Nam, Nxb Văn hóa dân tộc;
- Nguyễn Từ Chi (1996), Góp phần nghiên cứu văn hóa, tộc
người, Nxb Văn hóa – Thông tin, Hà Nội;
- Nguyễn Văn Huy (1998), Bức tranh văn hóa các dân tộc
Việt Nam, Nxb Giáo dục;
- Trƣờng Lƣu (2003), Toàn cầu hóa về vấn đề bảo tồn văn
hóa dân tộc, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội;
- Hoàng Vinh (2007), Một số vấn đề về bảo tồn và phát triển
di sản văn hóa dân tộc, Nxb Văn hóa – Thông tin, Hà Nội;
- Trần Ngọc Bình (2008), Văn hóa các dân tộc Việt Nam,
Nxb Thanh niên;
- Ngô Trọng Báu (2012), Phong tục tập quán và lễ hội của
người Việt, Nxb Văn hóa Thông tin.
Các công trình nghiên cứu này giúp cho độc giả hiểu nhiều
hơn về một nền văn hóa có truyền thống lâu đời, bền vững, gồm

 Đối tƣợng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu hoạt động
quản lý nhà nƣớc về văn hóa các dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện
Ba Vì.
 Phạm vi nghiên cứu:
 Về không gian: Các dân tộc thiểu số sống quần cƣ ở vùng
ven chân núi Tản gồm 7 xã miền núi của huyện Ba Vì gồm các xã:
Ba Trại, Ba Vì, Tản Lĩnh, Minh Quang, Khánh Thƣợng, Vân Hòa,
Yên Bài. Do đó, không gian nghiên cứu cũng tập trung vào địa bàn 7
xã này.
5


 Về thời gian: Ba Vì trƣớc đây là huyện thuộc tỉnh Hà Tây,
kể từ ngày 01/8/2008 khi địa giới hành chính thủ đô Hà Nội đƣợc mở
rộng, Ba Vì trở thành huyện thuộc Hà Nội. Do đó, trong công tác
quản lý nhà nƣớc nói chung, quản lý nhà nƣớc về văn hóa các dân
tộc thiểu số nói riêng có những thay đổi nhất định. Do đó, Luận văn
chỉ tập trung nghiên cứu quản lý nhà nƣớc về văn hóa các dân tộc
thiểu số ở Ba Vì kể từ tháng 8/2008 đến nay (2017).
 Về nội dung: Nghiên cứu tổ chức bộ máy việc thực hiện
các chức năng, nhiệm vụ quản lý văn hóa các dân tộc thiểu số trên
địa bàn huyện; việc xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện chính
sách của Nhà nƣớc về bảo tồn và phát huy văn hóa các dân tộc thiểu
số; việc tổ chức hoạt động tuyên truyền, quảng bá sản phẩm văn hóa
các dân tộc thiểu số; việc huy động các nguồn lực xã hội tham gia
vào việc bảo tồn, phát huy văn hóa các dân tộc thiểu số.
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
 Mục đích nghiên cứu: Luận văn hƣớng tới mục đích làm
rõ công tác quản lý nhà nƣớc về văn hóa các dân tộc thiểu số trên địa
bàn huyện Ba Vì giai đoạn từ năm 2008 đến nay. Trên cơ sở đó, kiến

luận về văn hóa, lý luận về dân tộc thiểu số, lý luận về văn hóa dân
tộc thiểu số, lý luận về vấn đề bảo tồn, quản lý, phát huy văn hóa dân
tộc thiểu số…
Luận văn là sự vận dụng lý luận nghiên cứu về quản lý nhà
nƣớc đối với lĩnh vực văn hóa vào một trƣờng hợp cụ thể là: các dân
tộc thiểu số trên địa bàn huyện Ba Vì.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ bổ sung, gợi mở, góp phần
nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nƣớc về văn hóa các dân tộc
thiểu số trên địa bàn huyện Ba Vì.

7


Luận văn đƣa ra các giải pháp, kiến nghị, giúp cho các cơ quan
chức năng làm tốt công tác quản lý nhà nƣớc về văn hóa các dân tộc
thiểu số của huyện Ba Vì nói riêng, cả nƣớc nói chung.
Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu,
giảng dạy ở các khóa đào tạo và các chƣơng trình bồi dƣỡng cho cán
bộ văn hóa.
7. Kết cấu của luận văn
Luận văn đƣợc kết cấu thành 4 phần, cụ thể: Phần mở đầu, nội
dung chính, kết luận và tài liệu tham khảo. Trong đó, phần nội dung
chính của Luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng, bao gồm:
Chƣơng 1. Cơ sở lý luận quản lý nhà nƣớc về văn hóa các dân
tộc thiểu số ở cấp huyện
Chƣơng 2. Thực trạng quản lý nhà nƣớc về văn hóa các dân
tộc thiểu số trên địa bàn huyện Ba Vì
Chƣơng 3. Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà
nƣớc về văn hóa các dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện Ba Vì trong

Có các truyền thống tinh thần, các phong tục tập quán phân
biệt rõ nét với các dân tộc khác.
Có ít dữ liệu, thông tin lịch sử về các di tích, hiện vật.
9


1.2. QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ VĂN HÓA CÁC DÂN
TỘC THIỂU SỐ Ở CẤP HUYỆN
1.2.1. Khái niệm quản lý nhà nƣớc về văn hóa
Quản lý nhà nƣớc về văn hóa là các hoạt động của các cơ quan
thực hiện chức năng hành pháp nhằm xây dựng, giữ gìn và phát triển
nền văn hóa Việt Nam. Xem xét từ góc độ các bộ phận chủ yếu của
nền văn hóa, quản lý nhà nƣớc về văn hóa bao gồm quản lý đối với
hoạt động văn hóa-nghệ thuật, văn hóa-xã hội và di sản văn hóa.
1.2.2. Quản lý nhà nƣớc về văn hóa các dân tộc thiểu số
1.2.2.1. Khái niệm
Quản lý nhà nƣớc về văn hóa các dân tộc thiểu số đƣợc hiểu là
tổng hòa sự tác động có mục đích của nhà nƣớc đối với các giá trị
văn hóa, các bộ phận cấu thành văn hóa các dân tộc thiểu số nhằm
tạo ra các giá trị văn hóa đa dạng, phong phú, trực tiếp góp phần vào
xây dựng, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Việt Nam.
1.2.2.2. Vai trò của quản lý nhà nước về văn hóa các dân
tộc thiểu số
Là một bộ phận quan trọng của quản lý nhà nƣớc về văn hóa.
Trực tiếp thực hiện chức năng của nhà nƣớc trong công tác
quản lý đối với mọi mặt đời sống xã hội.
Góp phần quan trọng, quyết định trong việc bảo tồn, phát huy
các giá trị văn hóa tốt đẹp của các dân tộc thiểu số.
Góp phần bảo đảm tính đa dạng trong nền văn hóa Việt Nam.
1.2.2.3. Yêu cầu đối với quản lý văn hóa các dân tộc thiểu số

phẩm văn hóa các dân tộc thiểu số
Với đặc điểm khép kín, hƣớng nội của các dân tộc thiểu số,
việc tiếp cận các giá trị văn hóa của họ nhƣ ngôn ngữ, chữ viết,
phong tục, tập quán, lối sống, các ngày lễ hội, ý nghĩa của nhà ở,
trang phục… thƣờng gặp nhiều khó khăn. Do đó, tuyên truyền,
11


quảng bá sản phẩm văn hóa các dân tộc thiểu số là một nội dung
quản lý góp phần vào việc bảo tồn, lƣu giữ văn hóa dân tộc thiểu số.
1.2.3.4. Huy động các nguồn lực xã hội tham gia vào việc
bảo tồn, phát huy văn hóa các dân tộc thiểu số
Huy động và sử dụng các nguồn lực cần thiết nhằm bảo tồn,
phát huy các giá trị văn hóa dân tộc thiểu số có vai trò tích cực trong
việc thúc đẩy tính hiệu quả của hoạt động quản l.ý nhà nƣớc là một
nội dung nhằm đảm bảo cung cấp các điều kiện vật chất hiện thực để
quá trình quản lý có thể diễn ra một cách liên tục, ổn định và có hiệu
quả.
1.3. KINH NGHIỆM QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ VĂN
HÓA CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở MỘT SỐ ĐỊA PHƢƠNG VÀ
BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO HUYỆN BA VÌ, HÀ NỘI
1.3.1. Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa phi vật thể ở huyện
Hữu Lũng - Lạng Sơn
1.3.2. Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Thái ở
huyện Phong Thổ - Lai Châu
1.3.3. Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống các
dân tộc thiểu số ở Con Cuông - Nghệ An
1.3.4. Kinh nghiệm cho huyện Ba Vì
TIỂU KẾT CHƢƠNG 1
Quản lý nhà nƣớc về văn hóa các dân tộc thiểu số đƣợc hiểu là

Mỹ; cực Nam là xã Khánh Thƣợng; cực Đông là xã Cam Thƣợng.
2.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
Về dân số, theo thống kê dân số huyện Ba Vì là hơn 265.000
ngƣời (2015), gồm các dân tộc: Kinh, Mƣờng, Dao.
13


Về giao thông, gồm hai loại hình giao thông chính là đƣờng bộ
và đƣờng thủy.
Về kinh tế, bao gồm cả nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và
du lịch, trong đó, ngành du lịch đang đƣợc chính quyền huyện chú
trọng phát triển và coi là ngành kinh tế chủ yếu của toàn huyện.
2.1.3. Các dân tộc thiểu số ở huyện Ba Vì
Dân số huyện Ba Vì gồm có các dân tộc Kinh, Mƣờng và Dao,
trong đó, ngƣời Kinh có khoảng 243.000 ngƣời, ngƣời Mƣờng
khoảng 20.000 ngƣời và ngƣời Dao có khoảng 2.000 ngƣời. Nhƣ
vậy, tỷ lệ dân tộc thiểu số ở Ba Vì chiếm khoảng 8,3% dân số toàn
huyện.
2.1.4. Đặc trƣng giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số trên
địa bàn huyện Ba Vì
 Về văn hoá phi vật thể
 Về kiến trúc
 Về trang phục
 Ngôn ngữ và chữ viết
 Lễ hội truyền thống
 Nghề truyền thống làm thuốc Nam của ngƣời Dao
2.2. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC
VỀ VĂN HÓA CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN BA VÌ
2.2.1. Tổ chức bộ máy và việc thực hiện các chức năng,

văn hóa các dân tộc thiểu số
Hình thức tuyên truyền, quảng bá văn hóa các dân tộc thiểu số
huyện Ba Vì đƣợc thực hiện tƣơng đối phong phú và đa dạng bao
gồm việc tuyên truyền qua hệ thống phát thanh cơ sở, hệ thống băng
rôn, biểu ngữ, áp phích, khẩu hiệu, báo chí, mạng xã hội, các hội

15


thảo, tọa đàm, các chƣơng trình xúc tiến du lịch, các hội chợ, triển
lãm các sản phẩm văn hóa dân tộc thiểu số.
Hoạt động tuyên truyền, quảng bá sản phẩm văn hóa các dân
tộc thiểu số huyện Ba Vì đã giúp cho quá trình tiếp cận các đặc điểm
văn hóa đến tiếp xúc trực tiếp đối với các nghi lễ, các lễ hội của
ngƣời Mƣờng, Dao trên thực địa diễn ra một cách tƣơng đối hiệu
quả.
2.2.4. Huy động các nguồn lực xã hội tham gia vào việc bảo
tồn, phát huy văn hóa các dân tộc thiểu số
Giai đoạn 2008 – 2015, huyện Ba Vì đã triển khai nhiều giải
pháp nhằm bảo tồn các tín ngƣỡng, lễ hội truyền thống của dân tộc
thiểu số, tổ chức sƣu tầm và quyên tặng các bảo vật vật thể nhƣ cồng
chiêng ngƣời Mƣờng hay hỗ trợ các dụng cụ, y cụ cho ngƣời Dao
trong việc sƣu tầm, chế biến, lƣu giữ các bài thuốc dân gian, các
phƣơng thuốc bí truyền.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt đƣợc, công tác huy
động các nguồn lực xã hội tham gia vào việc bảo tồn, phát huy các
giá trị văn hóa dân tộc thiểu số huyện Ba Vì vẫn còn nhiều hạn chế,
yếu kém.
2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ
NHÀ NƢỚC VỀ VĂN HÓA CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ TRÊN

các giá trị văn hóa dân tộc thiểu số còn mang tính phổ quát cao, khó
vận dụng trên một địa bàn cụ thể và có nhiều nét đặc thù nhƣ huyện
Ba Vì.
Quá trình hội nhập, giao lƣu văn hóa của các dân tộc khiến cho
nhiều giá trị bị mai một, biến dạng.

17


TIỂU KẾT CHƢƠNG 2
Ba Vì là một huyện miền núi có tƣơng đối đông ngƣời dân tộc
thiểu số Dao và Mƣờng tập trung ở một số xã vùng quanh chân núi
Tản với truyền thống và lịch sử tƣơng đối lâu dài. Với vị thế là một
bộ phận của Thủ đô Hà Nội, hoạt động quản lý nhà nƣớc về văn hóa
các dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện Ba Vì có những nét đặc thù
rất khác biệt so với các địa phƣơng khác trên cả nƣớc.
Nội dung quản lý nhà nƣớc về văn hóa các dân tộc thiểu số
trên địa bàn huyện Ba Vì bao gồm tổ chức bộ máy thực hiện chức
năng, nhiệm vụ quản lý; xây dựng, ban hành chính sách cụ thể về
quản lý văn hóa dân tộc thiểu số; tuyên truyền, quảng bá sản phẩm
văn hóa dân tộc thiểu số; huy động các nguồn lực xã hội phục vụ
công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc thiểu số. Việc
thực hiện các nội dung trên trong nhiều năm qua đã đạt đƣợc nhiều
kết quả tích cực, song cũng còn bộc lộ một số hạn chế, bất cập cần
khắc phục, giải quyết.
Nguyên nhân chủ yếu của các hạn chế, bất cập trong quản lý
nhà nƣớc về văn hóa các dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện Ba Vì
xuất phát từ hạn chế về trình độ, năng lực, kinh nghiệm công tác của
đội ngũ cán bộ, quản lý; thiếu các chính sách cụ thể hơn về bảo tồn,
phát huy giá trị văn hóa dân tộc thiểu số; thiếu các nguồn lực cần

đây: Đó phải là các giá trị văn hóa nội sinh của dân tộc đó; Đó phải
là các giá trị văn hóa riêng có, độc đáo của dân tộc đó; Đó phải là các
giá trị văn hóa song hành cùng với sự phát triển của dân tộc đó; Đó
phải là giá trị văn hóa tiến bộ, phù hợp với giá trị truyền thống chung
của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

19


3.2.2. Xây dựng và triển khai hệ thống chính sách, pháp
luật về bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc thiểu số một
cách cụ thể, phù hợp
Việc xây dựng hệ thống chính sách, pháp luật về bảo tồn, phát
huy các giá trị văn hóa dân tộc thiểu số thuộc thẩm quyền của nhiều
cấp từ trung ƣơng đến địa phƣơng theo nguyên tắc phân cấp, phân
quyền trong quản lý song cần đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất.
3.2.3. Tăng cƣờng đào tạo, bồi dƣỡng đội ngũ cán bộ, công
chức làm công tác quản lý văn hóa các dân tộc thiểu số
Đào tạo, bồi dƣỡng đội ngũ cán bộ, công chức phải gắn với kế
hoạch, quy hoạch cán bộ.
Xây dựng, hoàn thiện chƣơng trình, giáo trình, tài liệu theo
hƣớng tăng cƣờng trang bị kỹ năng nghề nghiệp, sát với yêu cầu thực
tiễn.
Tăng cƣờng phối hợp giữa các cơ quan quản lý văn hóa với
các cơ sở giáo dục, đào tạo cán bộ quản lý, cơ sở giáo dục, đào tạo
chuyên môn từng chuyên ngành trong lĩnh vực vực văn hóa.
3.2.4. Tăng cƣờng huy động các nguồn lực phục vụ quản lý
nhà nƣớc về văn hóa các dân tộc thiểu số
Nâng cao chất lƣợng quy hoạch, kế hoạch, chuẩn bị đầu tƣ và
chính sách bảo tồn, phát triển đồng bộ với quản lý.

là một trong những yêu cầu cấp bách trong giai đoạn hiện nay khi mà
tình trạng biến tƣớng văn hóa xảy ra ngày càng nhiều, đồng thời với
đó là các giá trị văn hóa tốt đẹp bị mai một, hoặc bị biến mất nhanh
chóng trong quá trình hội nhập. Việc hoàn thiện quản lý nhà nƣớc về
văn hóa các dân tộc thiểu số cần đảm bảo tiến hành theo một số
phƣơng hƣớng cụ thể là: Thứ nhất, hoàn thiện thể chế quản lý văn
hóa. Thứ hai, hoàn thiện cơ chế quản lý văn hóa; Thứ ba, đổi mới,
21


nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý văn hóa; Thứ tƣ, tiếp tục nâng
cao chất lƣợng đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác quản lý văn
hóa; Thứ năm, tăng cƣờng thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực văn hóa;
Thứ sáu, tăng cƣờng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị, tổ
chức, ban ngành trong lĩnh vực văn hóa.
Đồng thời, thực hiện tốt một số giải pháp sau đây: Một là,
nhận thức có tính hệ thống và tính khoa học đối với các giá trị văn
hóa dân tộc thiểu số cần đƣợc bảo tồn và phát huy; hai là, xây dựng
và triển khai hệ thống chính sách, pháp luật về bảo tồn, phát huy các
giá trị văn hóa dân tộc thiểu số một cách cụ thể, phù hợp; ba là, tăng
cƣờng đào tạo, bồi dƣỡng đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác
quản lý văn hóa các dân tộc thiểu số; nốn là, tăng cƣờng huy động
các nguồn lực phục vụ quản lý nhà nƣớc về văn hóa các dân tộc thiểu
số; năm là, phát huy văn hóa dân tộc thiểu số kết hợp với phát triển
du lịch và kinh tế làng nghề.

22


KẾT LUẬN