1

ỦY BAN NHÂN DÂN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SÀI GÒN


BÁO CÁO TỔNG KẾT
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SINH VIÊN
NÂNG CAO Ý THỨC CỘNG ĐỒNG,
TINH THẦN ĐOÀN KẾT DÂN TỘC
CỦA SINH VIÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SÀI GÒN
TRƢỚC TÁC ĐỘNG TOÀN CẦU HÓA
Mã số đề tài: SV2016 – 20

Thuộc nhóm ngành khoa học: Đạo đức – Văn hóa – Xã hội
Chủ nhiệm đề tài: Nguyễn Thanh Chúc
Thành viên tham gia: Lê Thị Cẩm Tiên
Giáo viên hƣớng dẫn: Tiến sĩ Nguyễn Thị Hiền Oanh

TP. Hồ Chí Minh, tháng 5 năm 2017


2
ỦY BAN NHÂN DÂN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SÀI GÒN

BÁO CÁO TỔNG KẾT
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SINH VIÊN
NÂNG CAO Ý THỨC CỘNG ĐỒNG,


Tình hình nghiên cứu đề tài .................................................................................13

3. Mục đích nghiên cứu ..................................................................................................16
4. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu ..........................................................................17
4.1. Đối tƣợng nghiên cứu .........................................................................................17
4.2. Khách thể nghiên cứu .........................................................................................17
5. Giả thiết nghiên cứu ...................................................................................................17
6. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................................17
7. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu ...............................................................................17
7.1. Nội dung ...............................................................................................................17
7.2. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................17
8. Phƣơng pháp nghiên cứu ...........................................................................................17
8.1. Phƣơng pháp luận nghiên cứu ...........................................................................17
8.2. Phƣơng pháp nghiên cứu ...................................................................................18
Chƣơng 1 .............................................................................................................................20
LÝ LUẬN VỀ Ý THỨC CỘNG ĐỒNG, TINH THẦN ĐOÀN KẾT VÀ ẢNH
HƢỞNG CỦA TOÀN CẦU HÓA ĐẾN Ý THỨC CỘNG ĐỒNG, TINH THẦN
ĐOÀN KẾT CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY ....................................................................20
1.1. Ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết - Một giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam ..20
1.1.1. Khái niệm ..............................................................................................................20
1.1.1.1. Ý thức cộng đồng ..........................................................................................20
1.1.1.2. Tinh thần đoàn kết ........................................................................................21
1.1.2. Cơ sở của ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết ...............................................23
1.1.2.1. Điều kiện tự nhiên .........................................................................................26
1.1.2.2. Điều kiện kinh tế ...........................................................................................28
1.1.2.3. Điều kiện lịch sử ............................................................................................30
1.1.2.4. Cơ sở văn hóa ................................................................................................33
1.1.3. Nội dung của ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết .........................................35
1.1.3.1. Nội dung của ý thức cộng đồng....................................................................36

2.2.2.1. Nhận thức của sinh viên Đại học Sài Gòn về giá trị truyền thống của dân tộc
Việt Nam ......................................................................................................................56
2.2.2.2. Về thái độ, tình cảm của sinh viên Đại học Sài Gòn với đoàn kết vì cộng
đồng .............................................................................................................................59
2.2.2.3. Hoạt động của sinh viên Đại học Sài Gòn đoàn kết vì cộng đồng ............61
2.2.3. Nguyên nhân hạn chế và những vấn đề đặt ra ..................................................65
2.2.3.1. Nguyên nhân khách quan.............................................................................65
2.2.3.2. Nguyên nhân chủ quan .................................................................................67
2.2.3.3. Những vấn đề đặt ra .....................................................................................67
TIỂU KẾT CHƢƠNG 2 .....................................................................................................67
Chƣơng 3: ............................................................................................................................69
PHƢƠNG HƢỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO Ý THỨC CỘNG ĐỒNG,
TINH THẦN ĐOÀN KẾT CỦA SINH VIÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SÀI GÒN
TRƢỚC TÁC ĐỘNG TOÀN CẦU HÓA ........................................................................69
3.1. Phƣơng hƣớng..............................................................................................................69
3.1.1. Mục tiêu xây dựng sinh viên Việt Nam trong thời kỳ hội nhập ......................69


5
3.1.2. Hội nhập quốc tế là nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục đào tạo Thành phố Hồ
Chí Minh .........................................................................................................................71
3.2. Một số giải pháp cơ ản nâng cao ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết của sinh
viên Trƣờng Đại học Sài gòn trƣớc tác động của toàn cầu hóa .....................................72
3.2.1. Nhóm giải pháp chung .........................................................................................72
3.2.2. Nhóm giải pháp cụ thể .........................................................................................78
TIỂU KẾT CHƢƠNG 3 .....................................................................................................83
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..........................................................................86
PHỤ LỤC ............................................................................................................................88





7
vệ, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc cũng nhƣ tiếp thu những tinh hoa văn hóa của thế
giới.
Vì thế, đất nƣớc ta đang rất cần thế hệ sinh viên vừa có đức, vừa có tài, có sức
khỏe, tƣ duy năng động,… Và đặc biệt là phải có ý thức cộng đồng và tinh thần đoàn kết
tạo động lực, sức mạnh để đƣa đất nƣớc thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu và hòa nhập với
quốc tế.
Tuy nhiên, trƣớc một thực tế đó, không ít sinh viên thiếu tinh thần trách nhiệm xã
hội, thiếu đoàn kết, không có ý thức cộng đồng, sống thiếu lý tưởng, giảm sút niềm tin, ít
quan tâm đến tình hình đất nước. Vì thế, họ giam hãm mình trong “cái tôi” của chủ nghĩa
cá nhân. Nhiều sinh viên không quan tâm đến thời sự, chính trị, sống vô cảm, thờ ơ những
những khó khăn, bất hạnh của ngƣời khác,… đây là một điều đáng lo ngại. Có những
thanh niên - sinh viên xa rời các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc, họ sẵn sàng đánh đổi
tất cả, kể cả Tổ quốc mình để đổi lấy cuộc sống vật chất vƣơng giả. Trong khi đất nƣớc
còn khó khăn, nhiều ngƣời đƣợc đƣa đi nƣớc ngoài đào tạo học tập, nghiên cứu, nhƣng khi
học xong họ lại không muốn trở về phục vụ đất nƣớc mà lại tìm cuộc sống sung sƣớng cho
riêng bản thân mình. Vì thế, công tác giáo dục đạo đức mới, giáo dục các giá trị văn hóa
truyền thống của dân tộc nói chung và nâng cao ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết đối
với sinh viên Việt Nam nói riêng có vai trò đặc biệt quan trọng.
Bên cạnh đó, đã có nhiều nghiên cứu về văn hóa, bảo tồn và phát huy giá trị văn
hóa truyền thống của dân tộc trong quá trình hội nhập quốc tế nhƣ: Hồ Sĩ Vịnh (1993):
Tìm về bản sắc dân tộc của văn hóa; Dƣơng Phú Hiệp và Nguyễn Duy Dũng (1998):
Những thay đổi về văn hóa, xã hội trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trƣờng ở
một số nƣớc châu Á; Trần Ngọc Thêm (1991): Đi tìm bản sắc văn hóa Việt Nam; Hồ Sĩ
Vịnh (1999): Văn hóa Việt Nam trong tiến trình đổi mới,… Nhƣng chƣa có đề tài nghiên
cứu về nâng cao ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết của sinh viên trƣờng Đại học Sài
Gòn trƣớc tác động của toàn cầu hóa.
Chính vì vậy, chúng tôi chọn chủ đề: “Nâng cao ý thức cộng đồng, tinh thần

viên Trƣờng Đại học Sài Gòn.


9
+ Phương pháp so sánh sử dụng các dữ liệu khảo sát thu thập được trong các điều
kiện khảo sát khác nhau (các trƣờng khác nhau, các ngành khác nhau, điều kiện học tập
khác nhau,...) để đƣa ra kết luận về thực trạng, tầm quan trọng và đƣa ra các giải pháp
nâng cao ý thức cộng đồng và tinh thần đoàn kết trƣớc tác động của toàn cầu hóa cho sinh
viên Trƣờng Đại học Sài Gòn.
- Các phƣơng pháp nghiên cứu cụ thể
+ Phương pháp nghiên cứu định tính
 Phỏng vấn giảng viên dạy Đạo đức học, Mỹ học, Văn hóa học, …. để đƣa ra bảng
hỏi;
 Phỏng vấn sinh viên Trƣờng Đại học Sài Gòn, sau đó đƣa ra đƣợc bảng hỏi.
+Phương pháp nghiên cứu định lượng
 Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu:
Chọn quần thể nghiên cứu: chủ định chọn là sinh viên Trƣờng Đại học Sài Gòn;
Chọn cỡ mẫu nghiên cứu: cỡ mẫu quan sát dựa trên công thức đơn giản của Taro
Yamane (2012). Do số lƣợng sinh viên Trƣờng Đại học Sài Gòn lớn hơn 5.000 ngƣời nên
nhóm sử dụng công thức tính kích cỡ mẫu tối thiểu là lớn nhất với p = q = 0.5

= 0.25x

= 384

Trong đó:
n: Số lƣợng quan sát mẫu cần xác định cho nghiên cứu điều tra.
Z: Giá trị biến thiên chuẩn ứng với độ tin cậy P= 0.95
ε: sai số cho phép (+-5%)
 Công cụ phân tích


Bảng 2.2

Bảng 2.3

Bảng 2.4

Bảng 2.5

DANH MỤC CÁC BẢNG
NỘI DUNG

TRANG

Nhận thức của sinh viên về: Tinh thần cộng đồng và
truyền thống đoàn kết là một giá trị trong truyền thống
quý báu của dân tộc Việt Nam

55

Nhận thức của sinh viên về: Truyền thống đoàn kết của
dân tộc Việt Nam có cội rễ sâu xa từ nền sản xuất nông
nghiệp trồng lúa nƣớc, yêu cầu đoàn kết chống giặc
ngoại xâm của dân tộc Việt Nam

56

Nhận thức của sinh viên về: Tinh thần đoàn kết, ý thức cộng
đồng là biểu hiện của chủ nghĩa yêu nƣớc Việt Nam


8

9

Bảng 2.8

Bảng 2.9

Thái độ của sinh viên về: Nâng cao nhận thức chính trị,
lý tƣởng sống đúng đắn, ý thức trách nhiệm với cộng
đồng trong thanh niên
Hành động của sinh viên đối với hoạt động cộng đồng.

60

60, 61,
62


12
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết là một trong những giá trị đạo đức truyền
thống quý báu của dân tộc ta. Đoàn kết là sức mạnh tổng hợp của cả dân tộc trong xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc, thể hiện ý chí tự lực, tự cƣờng dân tộc. Nó góp phần làm nên một
Việt Nam vững bƣớc trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, cũng nhƣ trong công cuộc đổi
mới hiện nay. Vì thế nó đã trở thành sức mạnh nội sinh của dân tộc ta, góp phần đáng kể
vào sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ đất nƣớc trong lịch sử Việt Nam.
Và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tổng kết:
Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết;

còn khó khăn, nhiều ngƣời đƣợc đƣa đi nƣớc ngoài đào tạo học tập, nghiên cứu, nhƣng khi
học xong họ lại không muốn trở về phục vụ đất nƣớc mà lại tìm cuộc sống sung sƣớng cho
riêng bản thân mình. Vì thế, công tác giáo dục đạo đức mới, giáo dục các giá trị văn hóa
truyền thống của dân tộc nói chung và nâng cao ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết đối
với sinh viên Việt Nam nói riêng có vai trò đặc biệt quan trọng.
Bên cạnh đó, đã có nhiều nghiên cứu về văn hóa, bảo tồn và phát huy giá trị văn
hóa truyền thống của dân tộc trong quá trình hội nhập quốc tế nhƣ: Hồ Sĩ Vịnh (1993):
Tìm về bản sắc dân tộc của văn hóa; Dƣơng Phú Hiệp và Nguyễn Duy Dũng (1998):
Những thay đổi về văn hóa, xã hội trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trƣờng ở
một số nƣớc châu Á; Trần Ngọc Thêm (1991): Đi tìm bản sắc văn hóa Việt Nam; Hồ Sĩ
Vịnh (1999): Văn hóa Việt Nam trong tiến trình đổi mới,… Nhƣng chƣa có đề tài nghiên
cứu về nâng cao ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết của sinh viên trƣờng Đại học Sài
Gòn trƣớc tác động của toàn cầu hóa.
Chính vì vậy, chúng tôi chọn chủ đề: “Nâng cao ý thức cộng đồng, tinh thần
đoàn kết của sinh viên trường Đại học Sài Gòn trước tác động của toàn cầu hóa” làm
đề tài nghiên cứu.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Đã có nhiều công trình đƣợc các tác giả nghiên cứu, điển hình về vấn đề giá trị văn
hóa truyền thống và toàn cầu hóa nhƣ:
+ Thành Duy (2007), Văn hóa Việt Nam trước xu thế toàn cầu hóa - thời cơ và
thách thức, Nxb. Văn hóa và Viện văn hóa: chỉ ra những thời cơ và thách thức mà toàn cầu
hóa đem đến cho nƣớc ta. Đồng thời rút ra bài học với sức mạnh của truyền thống văn hóa


14
lâu đời của dân tộc, chúng ta càng có niềm tin vào khả năng của nhân dân ta trong việc
nắm bắt thời cơ của toàn cầu hóa để đƣa nƣớc ta thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu tiến kịp thế
giới văn minh, phải vƣợt qua những thách thức để tránh xa những cám dỗ thuộc mặt trái
của chủ nghĩa tƣ bản, cũng là mặt tiêu cực của toàn cầu hóa hiện đại.
+ Thomas L.Friedman, Chiếc Lexus và cây Ôliu, NXB Khoa học xã hội (2005):

Trong đó, hệ quả nặng nề nhất là nền văn hóa của một dân tộc bị đồng hóa bởi các nền
văn hóa khác lớn mạnh hơn.
+ Nguyễn Trọng Chuẩn và Nguyễn Văn Huyên (2001): “Giá trị truyền thống trước
những thách thức của toàn cầu hóa”cùng nhau tập hợp những bài viết chọn lọc của một số
tác giả viết cho hội thảo khoa học quốc tế đƣợc tổ chức tại Hà Nội. Công trình trên đã đƣa
ra những thách thức và cơ hội của toàn cầu hóa đối với việc giữ gìn và phát huy giá trị
truyền thống của dân tộc. Đặc biệt là làm bật lên đƣợc bản chất, mục đích của toàn cầu hóa.
+ Hồ Sỹ Vịnh (1999):“Tìm về bản sắc dân tộc của văn hóa” (1993), “Văn hóa Việt
Nam trong tiến trình đổi mới”; “Đi tìm bản sắc văn hóa Việt Nam” (1991) của tác giả
Trần Ngọc Thêm,…đều đề cập đến các giá trị văn hóa dân tộc Việt Nam, cần phải đƣợc
giữ gìn và phát huy nhất là trong bối cảnh toàn cầu hóa. Trên con đƣờng hội nhập, văn hóa
Việt Nam cần tiếp thu những cái mới tuy nhiên phải giữ gìn bản sắc dân tộc Việt Nam.
+ Viện Khoa học xã hội Việt Nam (2004): Báo cáo kết quả nghiên cứu đề tài
“Đoàn thanh niên với việc xây dựng lối sống cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay”,
Hà Nội, 2004, tr.219: Theo báo cáo đề tài khoa học về ý thức cộng đồng thì có 86,4% số
ngƣời đƣợc hỏi thừa nhận học đƣợc tiếp thu giá trị này từ gia đình và 80,8% cho rằng cần
phải truyền dạy cho con cháu tinh thần đoàn kết cộng đồng, cho thấy đây là những giá trị
đƣợc nhiều ngƣời quan tâm và tôn trọng.
+ Lƣơng Gia Ban và Nguyễn Thế Kiệt (đồng chủ biên) (2014): Giá trị văn hóa
truyền thống dân tộc với việc xây dựng nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay, Nxb Chính
trị Quốc gia: Khẳng định ―tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng của con ngƣời Việt Nam là
cơ sở bền vững cho tinh thần dung cảm phi thƣờng và trí thông minh sáng tạo, là cốt lõi
của những giá trị truyền thống văn hóa Việt Nam.
+ Trần Độ: “Bàn về lối sống và nếp sống ã hội chủ nghĩa” (chủ biên) đã trình bày
khá hệ thống các khái niệm và các mặt cần nghiên cứu của lối sống ở Việt Nam theo mô
hình chủ nghĩa xã hội.
Trần Thị Minh Đức: “ nh hưởng của môi trường ký t c á sinh viên với lối sống
sinh viên nội tr ” đã phân tích thực trạng lối sống sinh viên trong môi trƣờng ký túc xá.



4. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu: Ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết của sinh viên trƣớc tác
động của toàn cầu hóa về văn hóa.
4.2. Khách thể nghiên cứu: Sinh viên Trƣờng Đại học Sài Gòn.
5. Giả thiết nghiên cứu
Biểu hiện tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng của sinh viên đại học sài Gòn ở mức
độ khá tốt. Tuy nhiên, vẫn còn một số ít sinh viên vẫn chƣa tích cực trong nhận thức cũng
nhƣ hành động vì cộng đồng, thể hiện tinh thần đoàn kết của sinh viên hiện nay chƣa cao.
6. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Đề tài hệ thống hóa một số vấn đề lý luận liên quan đến tinh thần đoàn kết, ý thức
cộng đồng của sinh viên và ảnh hƣởng của toàn cầu hóa đến tinh thần đoàn kết, ý thức
cộng đồng của sinh viên;
- Đề tài khảo sát thực trạng tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng của sinh viên Đại
học Sài Gòn hiện nay;
- Đề tài đƣa ra một số giải pháp nâng cao ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết của
sinh viên trƣờng Đại học Sài Gòn trƣớc tác động của toàn cầu hóa.
7. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
7.1. Nội dung
Đề tài tập trung khảo sát thực trạng về tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng của sinh
viên Trƣờng Đại học Sài Gòn ở các khía cạnh: nhận thức về ý thức cộng đồng, tinh thần
đoàn kết; Thái độ, tình cảm về ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết của sinh viên trong
học tập, trong các hoạt động xã hội; Hành động của sinh viên qua những việc làm cụ thể
qua đó thể hiện tinh thần đoàn kết vì cộng đồng.
7.2. Phạm vi nghiên cứu
+ Về không gian: Trƣờng Đại học Sài Gòn.
+ Về thời gian: Từ năm 2012 - 2017.
8. Phƣơng pháp nghiên cứu
8.1. Phương pháp luận nghiên cứu



19
Chọn cỡ mẫu nghiên cứu: cỡ mẫu quan sát dựa trên công thức đơn giản của Taro
Yamane (2012). Do số lƣợng sinh viên Trƣờng Đại học Sài Gòn lớn hơn 5.000 ngƣời nên
nhóm sử dụng công thức tính kích cỡ mẫu tối thiểu là lớn nhất với p = q = 0.5

= 0.25x

= 384

Trong đó:
n: Số lƣợng quan sát mẫu cần xác định cho nghiên cứu điều tra.
Z: Giá trị biến thiên chuẩn ứng với độ tin cậy P= 0.95
ε: Sai số cho phép (± 5%)


20
Chƣơng 1
LÝ LUẬN VỀ Ý THỨC CỘNG ĐỒNG, TINH THẦN ĐOÀN KẾT VÀ ẢNH
HƢỞNG CỦA TOÀN CẦU HÓA ĐẾN Ý THỨC CỘNG ĐỒNG, TINH THẦN
ĐOÀN KẾT CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY
1.1. Ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết - Một giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam
1.1.1. Khái niệm
1.1.1.1. Ý thức cộng đồng
+ Ý thức
―Ý thức là sự hiểu biết về một điều trừu tƣợng, khái quát do suy nghĩ qua kinh
nghiệm mà có dần dần, ngày càng rõ hơn‖ [18, tr 892].
+ Cộng đồng
Con ngƣời đƣợc sinh ra và trƣởng thành từ trong cộng đồng. Chỉ có thông qua cộng
đồng, cá nhân con ngƣời mới đƣợc xã hội hóa, mới trở thành ngƣời.
―Cộng đồng là chung nhau và công khai‖ [18, tr. 205].

trí‖ [18, tr.297]
Đoàn kết là hợp sức, chung sức thành một khối để tiến hành một việc nào đó. Đoàn
kết, tƣơng trợ là sự thông cảm chia sẻ giúp đỡ nhau khi gặp khó khăn.
Đoàn kết, tƣơng trợ giúp ta hòa nhập, hợp tác với mọi ngƣời; Tạo ra sức mạnh vƣợt
qua khó khăn; Truyền thống quý báu của dân tộc [9].
+ Tinh thần đoàn kết
PGS. TS. Trần Văn Phòng - Học Viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Ý thức
cộng đồng Việt - Ý thức cố kết cộng đồng, tinh thần đoàn kết dân tộc ở Việt Nam đƣợc
hình thành từ rất sớm, trong quá trình phát triển của lịch sử, nó ngày càng đƣợc phát triển,
củng cố vững chắc, tạo nên truyền thống bền vững thấm sâu vào tình cảm, tâm hồn mỗi
con ngƣời Việt Nam. Tinh thần, ý thức ấy đã tạo nên sức mạnh vô địch của dân tộc để
chiến thắng mọi thiên tai địch hoạ.
Nói về tinh thần đoàn kết dân tộc, không khó để tìm thấy các bài viết bàn luận về
vấn đề này, ―Đại đoàn kết đƣợc xây dựng trên cả một lý luận chứ không còn đơn thuần là
tình cảm tự nhiên của ngƣời trong một nƣớc phải thƣơng nhau cùng‖, có viết trong tƣ duy


22
lý luận của Hồ Chí Minh, tƣ tƣởng đại đoàn kết đƣợc hình thành và phát triển trên một nền
tảng lý luận khoa học và thực tiễn phong phú sâu sắc. Lý luận về đại đoàn kết dân tộc của
Hồ Chí Minh thể hiện ở các quan điểm cơ bản sau: ―Thứ nhất, đại đoàn kết dân tộc là tư
tưởng có ý nghĩa chiến lược cơ bản, nhất quán và xuyên suốt tiến trình cách mạng Việt
Nam. Thứ hai, đại đoàn kết dân tộc là một mục tiêu, một nhiệm vụ hàng đầu của cách
mạng. Thứ ba, đại đoàn kết dân tộc là đại đoàn kết toàn dân. Thứ tư, Hồ Chí Minh cho
rằng, đại đoàn kết là để tạo nên lực lượng cách mạng, xoá bỏ chế độ cũ, ây dựng chế độ
mới; vì vậy, nó phải được biến thành lực lượng vật chất, sức mạnh vật chất có tổ chức, đó
là m t trận thống nhất. Thứ năm, đại đoàn kết dân tộc phải gắn liền với đoàn kết quốc
tế, chủ nghĩa yêu nước chân chính phải gắn liền với chủ nghĩa quốc tế trong sáng của giai
cấp công nhân.” (Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh, t.2. Viện Hồ Chí Minh xuất bản,
1993, tr43)

giặc ngoại xâm. Ngƣời Việt Nam gắn bó với nhau trong tình làng, nghĩa xóm.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kế thừa, phát huy sức mạnh bốn chữ ―đồng‖ (đồng tình,
đồng sức, đồng lòng, đồng minh). Ngƣời thƣờng nhấn mạnh, nhân dân ta đã từ lâu sống
với nhau có tình có nghĩa. Tình nghĩa ấy đƣợc Ngƣời nâng lên cao đẹp hơn, trở thành tình
nghĩa đồng bào, đồng chí, tình nghĩa năm châu bốn biển một nhà. Ngay cả khi tiếp thu lý
luận Mác-Lênin là đỉnh cao của trí tuệ nhân loại cũng phải trên nền tảng của giá trị truyền
thống. Ngƣời nhấn mạnh: Hiểu chủ nghĩa Mác-Lênin là phải sống với nhau có tình, có
nghĩa. Nếu thuộc bao nhiêu kinh sách mà sống không có tình nghĩa thì sao gọi là hiểu chủ
nghĩa Mác-Lênin đƣợc…Tƣ tƣởng đại nhân, đại nghĩa ở Chủ tịch Hồ Chí Minh là phấn
đấu vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, vì tự do, hạnh phúc của con ngƣời, là cứu nƣớc, độc
lập, tự do và chủ nghĩa xã hội, tạo mọi điều kiện cho con ngƣời phát triển. Trong văn hóa
đạo đức Việt Nam, chữ ―Nghĩa‖ có ý nghĩa là lẽ phải, ngay thẳng.
Nguyễn Trãi đã từng nói: Phàm mƣu việc lớn phải lấy nhân nghĩa làm gốc, nên
―công to phải lấy nhân nghĩa làm đầu‖, Hồ Chí Minh lấy chữ nghĩa để phân rõ bạn thù.
Ai làm điều gì có lợi cho nhân dân, cho Tổ quốc đều là bạn. Bất k ai làm điều gì có hại
cho nhân dân và Tổ quốc đều là kẻ thù.
Trong những giá trị truyền thống cao đẹp của dân tộc, Hồ Chí Minh đã kế thừa tinh
thần cộng đồng, một lối sống thành thực, thân ái, những thuần phong mỹ tục, trở thành
những yếu tố đậm nét trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh.
Tinh thần đoàn kết là sản phẩm đặc thù của một hoàn cảnh thiên nhiên khắc nghiệt
và điều kiện kinh tế - xã hội Việt Nam. Nó là nhân tố cốt lõi trong hệ giá trị truyền thống


24
của dân tộc Việt Nam. Nhờ đó, con ngƣời Việt Nam, dân tộc Việt Nam có đƣợc sức mạnh
to lớn trƣớc mọi thử thách.
Ý thức về tinh thần đoàn kết của ngƣời Việt Nam đã trở thành một truyền thuyết truyền thuyết về hai chữ "đồng bào" (mọi ngƣời cùng trong một cái bọc mà ra). Truyền
thuyết này phản ánh nhu cầu và mong ƣớc của ngƣời xƣa về sự gắn bó giữa những con
ngƣời với nhau.
Ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết bắt nguồn từ chủ nghĩa yêu nƣớc và là biểu hiện

một giá trị, một trong những truyền thống quý báu nhất của dân tộc Việt Nam. Giá trị,
truyền thống này có cội rễ sâu xa từ trong phƣơng thức sinh tồn (phƣơng thức tổ chức xây
dựng và quản lý điều hành các công trình thủy lợi - yếu tố sống còn của nền sản xuất
nông nghiệp trồng lúa nƣớc nói riêng, yếu cầu cố kết chống thiên tai nói chung; yêu cầu
đoàn kết chống giặc ngoại xâm...) và từ trong phƣơng thức tổ chức xã hội truyền thống
(căn bản dựa trên các cộng đồng gia đình, dòng tộc, làng, liên làng). Trải qua hàng nghìn
năm dựng nƣớc và giữ nƣớc, tinh thần cộng đồng và truyền thống đoàn kết, tƣơng thân,
tƣơng ái đã đƣợc hun đúc, trở thành một giá trị văn hóa chủ đạo và một truyền thống quý
báu – một bệ đỡ quan trọng nhất của chủ nghĩa yêu nƣớc - cơ sở và cội nguồn của sức
sống và nội lực phát triển của dân tộc Việt Nam [13].
Cho đến nay nhiều chuyên gia nổi tiếng thế giới đều khẳng định rằng tính cộng
đồng cao là một trong những đặc điểm chung quan trọng nhất của văn hóa và văn hóa
chính trị Á Đông. Tinh thần cộng đồng (comminitarianism community spirit) và truyền
thống đoàn kết, tƣơng thân, tƣơng ái cũng là một giá trị, một trong những truyền thống
quý báu nhất của dân tộc Việt Nam. Giá trị, truyền thống này có cội rễ sâu xa từ trong
phƣơng thức sinh tồn (phƣơng thức tổ chức xây dựng và quản lý điều hành các công trình
thủy lợi – yếu tố sống còn của nền sản xuất nông nghiệp trồng lúa nƣớc, yêu cầu đoàn kết
chống giặc ngoại xâm...) và từ trong phƣơng thức tổ chức xã hội truyền thống (căn bản
dựa trên các cộng đồng gia đình, họ tộc, làng, liên làng và siêu làng).
Trải qua hàng nghìn năm dựng nƣớc và giữ nƣớc, tinh thần cộng đồng và truyền
thống đoàn kết, tƣơng thân, tƣơng ái đã đƣợc hun đúc, trở thành một giá trị văn hóa chủ
đạo và một truyền thống quý báu – một bệ đỡ quan trọng nhất của chủ nghĩa yêu nƣớc –
cơ sở và cội nguồn của sức sống và nội lực phát triển của dân tộc Việt Nam.
Trong thời k hiện đại, ở nhiều nƣớc Á Đông vốn có chung nhiều đặc điểm, giá trị
và truyền thống văn hóa với Việt Nam, ngƣời ta đã rất chú tâm nghiên cứu để nhận dạng