Giá trị chính trị Hồ Chí Minh
Cho đến nay, phần lớn các nhà nghiên cứu vẫn xoay quanh việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh mà
không nhận ra rằng cái tạo ra chất lượng của nhà chính trị Hồ Chí Minh chính là các giá trị chính trị và các
giá trị văn hoá của ông. Tôi cho rằng cần phải nghiên cứu các giá trị Hồ Chí Minh chứ không phải là tư
tưởng Hồ Chí Minh...
I. ĐI TÌM GIÁ TRỊ ĐÍCH THỰC CỦA HỒ CHÍ MINH
Hồ Chí Minh là một nhà chính trị có những đóng góp vô cùng quan trọng đối với dân tộc Việt Nam. Có lẽ
trong lịch sử dân tộc Việt Nam, không có nhân vật nào được nhiều người nghiên cứu, giải thích và mô
phỏng như Hồ Chí Minh. Sự mô phỏng và giải thích với nhiều mục đích khác nhau dẫn đến nhiều cách
hiểu về Hồ Chí Minh khác nhau nhưng nhìn chung những gì mà Hồ Chí Minh để lại lớn hơn nhiều, phong
phú hơn nhiều so với tất cả những gì mà người ta vẫn nói.
Cho đến nay, phần lớn các nhà nghiên cứu vẫn xoay quanh việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh mà
không nhận ra rằng cái tạo ra chất lượng của nhà chính trị Hồ Chí Minh chính là các giá trị chính trị và các
giá trị văn hoá của ông. Tôi cho rằng cần phải nghiên cứu các giá trị Hồ Chí Minh chứ không phải là tư
tưởng Hồ Chí Minh. Quá trình nghiên cứu các giá trị của Hồ Chí Minh giúp tôi đi đến kết luận rằng giá trị
chính trị của Hồ Chí Minh là giá trị hành vi, văn hoá chính trị của Hồ Chí Minh là văn hoá hành
vi. Nếu xem người sáng tạo ra các lý thuyết là nhà tư tưởng thì Hồ Chí Minh không hoàn toàn là nhà tư
tưởng. Hồ Chí Minh là một người hành động có chất lượng tư tưởng. Hồ Chí Minh không có hành động
ngẫu nhiên, tất cả hành động của ông đều có khuynh hướng rất rõ ràng. Nghiên cứu các hành động của
ông chúng ta sẽ thấy ông hành động có tiêu chuẩn và hành động trên trên nhiều nền tảng, nhiều phong
cách, nhiều khuynh hướng tư tưởng khác nhau chứ không phải chỉ trên một khuynh hướng tư tưởng. Do
mật độ các hành vi lên trên nhiều khuynh hướng khác nhau mà đôi lúc các khuynh hướng của Hồ Chí Minh
có chất lượng tư tưởng.
Chủ nghĩa yêu nước ở Hồ Chí Minh là một ví dụ. Nghiên cứu Hồ Chí Minh chúng ta có thể thấy chất lượng
yêu nước có mặt trong rất nhiều hành động của ông. Thông qua mật độ của các hành vi yêu nước chúng
ta có thể thấy rằng Hồ Chí Minh là một người theo chủ nghĩa yêu nước. Và đó chỉ là một trong số các
khuynh hướng đa dạng được thể hiện thông qua hành động của ông. Nhưng những người sau Hồ Chí
Minh và cả những người nghiên cứu Hồ Chí Minh dường như không nhận ra điều đó. Họ không diễn dịch
các hành vi của Hồ Chí Minh mà đi tìm những lời nói rành mạch rõ ràng và xếp nó vào kho tư tưởng. Chính
vì thế các giá trị Hồ Chí Minh luôn nằm ngoài tầm tay của họ. Kết quả là các giá trị Hồ Chí Minh vẫn có thể
bị ai đó lợi dụng nhằm bảo vệ lợi ích riêng. Có thể nói rằng sự nhận thức một cách không khoa học về các

Chúng ta có rất nhiều thủ lĩnh chính trị là những người đã sáng tạo ra các triều đại và hầu hết trong số họ
đều có nguồn gốc từ hào trưởng và liên quan đến nông dân. Nhưng Hồ Chí Minh thì khác, ông xuất thân từ
một gia đình quý tộc lớp dưới, một gia đình khoa bảng. Trong thế kỷ XX cũng xuất hiện nhiều nhà chính trị
nhưng không ai đạt được đến giá trị cuối cùng như Hồ Chí Minh. Những người thành công nhất trước Hồ
Chí Minh có lẽ là Phan Chu Trinh, Phan Bội Châu và Nguyễn Thái Học nhưng họ không tạo ra được ảnh
hưởng hay không tạo ra được thành tựu và các trường phái chính trị như Hồ Chí Minh. Rất nhiều người
cho rằng, Hồ Chí Minh đạt được những thành tựu như vậy là do đã đi theo và sử dụng chủ nghĩa cộng
sản, sử dụng lý thuyết của Marx trong việc xây dựng đảng chính trị của mình cũng như tổ chức phong trào
chính trị trong nước, nhưng cá nhân tôi không nghĩ thế. Tôi cho rằng, những thành tựu mà Hồ Chí Minh đạt
được chính là kết quả của sự phải chăng về chính trị.
Sự phải chăng chính trị thể hiện rõ nhất ở văn hóa hành vi của Hồ Chí Minh. Hồ Chí Minh là người có
kinh nghiệm văn hoá của nhiều nền văn hoá. Ông đã từng lăn lộn trong nhiều cuộc sống khác nhau và do
đó ông có kinh nghiệm sống trong nhiều nền văn hoá hay nhiều tầng khác nhau của một nền văn hoá. Hồ
Chí Minh biết tiếp nhận và hấp thụ một cách chọn lọc tinh hoa của nhiều nền văn hoá khác nhau, nhiều hệ
giá trị khác nhau. Điều đó làm nên sự đa dạng trong đời sống tinh thần của Hồ Chí Minh. Cuộc sống, về
bản chất, là đa dạng, cuộc sống càng phong phú thì tính đa dạng càng lớn. Hồ Chí Minh là người có cuộc
sống phong phú, vì vậy, một cách tự nhiên ông là người rất đa dạng về tinh thần. Chính sự đa dạng tinh
thần đã giúp Hồ Chí Minh có khả năng tập hợp được một phổ rất rộng các lực lượng, các khuynh hướng
chính trị để tiến hành Cách mạng tháng Tám.
Toàn bộ bí mật của sự phát triển chính trị của những năm 30 của thế kỷ XX ở Việt Nam chính là việc nhân
dân phát hiện ra Hồ Chí Minh và ủng hộ ông. Tất nhiên ông cũng có những cách thức để xuất hiện, để làm
cho nhân dân thấy mình, nhưng nếu nhân dân không thiếu gì cả, nhân dân không đi tìm gì cả và ông không
có cái mà nhân dân đi tìm thì nhân dân đã không chọn ông, dân tộc này đã không chọn ông. Vậy cái gì làm
cho nhân dân đi tìm một con người như Hồ Chí Minh, và cái gì ở Hồ Chí Minh mà nhân dân tìm thấy? Thời
đó chúng ta phải đối mặt với sự khinh miệt của những tên thực dân, nhân dân ta không được xem là
người. Đại bộ phận nhân dân sống trong nghèo đói, lam lũ, họ không hiểu tự do là gì và do đó họ không đi
tìm tự do. Đối với bộ phận đã từng là con người thì họ đi tìm lại cảm giác làm người của mình và đối với bộ
phận đông đảo còn lại là đi tìm năng lực trả thù của mình. Những người lao động, những người nông dân,
những người nghèo khổ không đi tìm thân phận con người mà đi tìm cuộc sống thông thường, đi tìm sự
tồn tại. Họ mất gạo, họ mất muối, họ đi tìm gạo tìm muối, tìm những thứ giúp họ sống và tồn tại chứ họ

luôn có sự kết hợp của nhiều khuynh hướng nhận thức, khuynh hướng văn hoá và khuynh hướng chính trị
khác nhau. Sự đa dạng ấy, như đã nói, là kết quả của sự đa dạng các giá trị văn hóa mà ông tiếp thu được
từ nhiều nền văn hóa khác nhau. Trong số đó, tư tưởng văn hóa quan có ảnh hưởng lớn nhất đối với Hồ
Chí Minh chính là chủ nghĩa nhân văn Pháp. Chủ nghĩa nhân văn là một khái niệm không hề xa lạ với
chúng ta bởi vì nguồn gốc sự phát triển của hệ thống tư tưởng xã hội chủ nghĩa là chủ nghĩa nhân văn.
Bản chất của chủ nghĩa nhân văn chân chính chính là sự hiểu và tôn trọng các giá trị con người và do đó
nó ngăn cản mọi sự cực đoan. Chính chủ nghĩa nhân văn Pháp đã tạo tiền đề văn hoá cho tính phải chăng
về chính trị, tính phải chăng về văn hoá của Hồ Chí Minh. Chính vì thế mà các giá trị Hồ Chí Minh có sức
tồn tại bền vững. Nếu Hồ Chí Minh xây dựng sự phải chăng chính trị của mình dựa trên lý luận chứ không
phải trên các quan điểm văn hoá, trên sự đa dạng văn hóa thì chưa chắc đã có sự bền vững như vậy. Sự
phải chăng về mặt chính trị phải dựa trên nền tảng sự phải chăng về văn hóa. Nếu con người không được
giáo dục sự phải chăng về mặt văn hoá thì không thể phải chăng về mặt chính trị. Chính sự phải chăng
chính trị làm Hồ Chí Minh hấp dẫn cả phương Đông lẫn phương Tây.
Người có sự đa dạng tinh thần là người mà tại mỗi thời điểm có nhiều phương án tâm hồn, phương án tinh
thần khác nhau. Sự đa dạng tinh thần đó giúp con người cảm thông với nhiều loại hình khác nhau của đời
sống hay hiểu rõ và tiếp cận được với nhiều giá trị khác nhau của đời sống. Ở đâu có con người thì những
giá trị ở đấy tôi đều cảm thông được, Hồ Chí Minh là con người như thế. Cảm thông với những ý thích
khác nhau, với nhiều nền văn hoá khác nhau, với những đặc điểm khác nhau của con người chính
là tính đa dạng, là sự phải chăng chính trị của ông. Nói cách khác, sự phải chăng chính trị của Hồ Chí
Minh chính là sự tôn trọng tính đa dạng của đời sống tinh thần của con người.
Nghiên cứu Hồ Chí Minh và giá trị chính trị của Hồ Chí Minh là một công việc khó cũng chính bởi ông là
ngã năm chính trị, ngã năm văn hóa, có Đông, có Tây, có Nam, có Bắc và có cả chiều sâu của quá khứ.
Nhưng cũng chính điều đó làm nên một Hồ Chí Minh hấp dẫn và thành đạt và cũng bởi thế mà có sự phân
biệt giữa giá trị chính trị Hồ Chí Minh với các giá trị chính trị khác.
2. Tài năng tạo ra tâm lý thời bình ngay cả trong thời chiến
Hồ Chí Minh là một nhà chính trị có những địa vị không thể nào so sánh được, có những giá trị không thể
nào nhầm lẫn được. Một trong các giá trị quan trọng nhất tạo ra tính không thể nhầm lẫn đó là tài năng tạo
ra tâm lý thời bình ngay cả trong thời chiến.
Khi Johnson đưa nửa triệu quân Mỹ sang Việt Nam và mở rộng cuộc chiến tranh phá hoại ra miền Bắc, Hồ
Chí Minh đã đưa ra một thông điệp cứu quốc trong đó có đoạn: "Này Tổng thống Johnson, Hà Nội, Hải

3. Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh
Chủ nghĩa yêu nước cũng là một giá trị của Hồ Chí Minh, nó không chỉ là một giá trị nhân văn mà còn là
một giá trị chính trị. Thành công của cuộc Cách mạng Tháng Tám và của cả mấy cuộc chiến tranh trong
nửa thế kỷ XX ở Việt Nam chính là kết quả của chủ nghĩa yêu nước mà Hồ Chí Minh là đại diện tiêu biểu.
Có thể nói, giá trị yêu nước là một trong các giá trị quan trọng nhất và phổ biến nhất của Hồ Chí
Minh.
Chúng ta có nhiều nhà chính trị yêu nước hay nói cách khác chủ nghĩa yêu nước không phải là độc quyền
của Hồ Chí Minh. Nhưng Hồ Chí Minh trở thành nhân vật tiêu biểu cho chủ nghĩa yêu nước Việt Nam là
bởi vì ông là nhà chính trị thành công nhất ở Việt Nam. Phần lớn những phẩm chất trong các giá trị được
gọi là thiên tài của Hồ Chí Minh là kết quả của sự chung thủy với các sứ mệnh chứ không phải là sự kiên
nhẫn thông thường. Hồ Chí Minh là người có mục tiêu chính trị rõ ràng và suốt cả cuộc đời ông đi tìm mục
tiêu ấy. "Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân
ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành". Đối với Hồ Chí
Minh, nhân dân là tất cả nội dung cuộc sống của ông, nội dung chính trị của ông. Nhiều người cho rằng Hồ
Chí Minh là một nhà dân tộc chủ nghĩa vì ông luôn luôn đặt giải phóng dân tộc lên nhiệm vụ hàng đầu. Một
nhà dân tộc chủ nghĩa có thể là người không phải chăng về chính trị, một người dân tộc chủ nghĩa có thể
không phải là một người có trình độ văn hoá và sự phát triển văn hoá cao, nhưng Hồ Chí Minh lại là người
có trình độ văn hoá phát triển ở mức rất cao. Hồ Chí Minh là một người yêu nước chủ nghĩa chứ không
thuần túy là một nhà dân tộc chủ nghĩa. Hồ Chí Minh tôn thờ độc lập dân tộc chứ không phải tôn thờ dân
tộc bởi vì hơn ai hết, Hồ Chí Minh biết rõ những nhược điểm của dân tộc mình. Một kẻ dân tộc chủ nghĩa
thì chỉ nhìn thấy dân tộc của mình còn người yêu nước là một người nhìn thấy dân tộc của mình trong mối
tương quan với những dân tộc khác. Vì theo chủ nghĩa yêu nước cho nên Hồ Chí Minh không trở thành
một người theo chủ nghĩa Marxist cực đoan được. Ở đây ranh giới giữa yêu nước chủ nghĩa và dân
tộc chủ nghĩa cũng phản ánh sự phải chăng chính trị của Hồ Chí Minh. Sự phải chăng chính trị đã
ngăn con người Hồ Chí Minh không trở thành một người cộng sản cực đoan hay một người dân tộc chủ
nghĩa cực đoan và bảo tồn nguyên vẹn tính đa dạng tinh thần của Hồ Chí Minh.
Chúng ta vẫn nói về việc Hồ Chí Minh kêu gọi đoàn kết nhưng dường như không mấy ai nghiên cứu xem
ông làm thế nào để kêu gọi đoàn kết. Hồ Chí Minh kêu gọi đoàn kết bằng sự phải chăng chính trị của mình
chứ không chỉ thuần túy xem đoàn kết là quan trọng. Theo tôi, nhận định rằng Hồ Chí Minh tổ chức đoàn
kết chính trị bằng sự phải chăng của các phương pháp chính trị là một phát hiện lý luận quan trọng