HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

ĐINH QUANG THÀNH

XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRONG
THỜI KỲ ĐỔI MỚI THEO TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC

HÀ NỘI - 2018


HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

ĐINH QUANG THÀNH

XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRONG
THỜI KỲ ĐỔI MỚI THEO TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC
Mã số: 62 31 02 04

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. PGS.TS. BÙI ĐÌNH PHONG
2. TS. VĂN THỊ THANH MAI

HÀ NỘI - 2018



Chƣơng 2 TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ
GIÁO VIÊN
34
2.1. Khái niệm liên quan đến đề tài và khái lược tư tưởng Hồ Chí Minh về
giáo dục
34
2.2. Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên

54

Chƣơng 3 XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN GIAI ĐOẠN 2000 - 2015 85
3.1. Thực trạng xây dựng đội ngũ giáo viên giai đoạn 2000-2015
3.2. Đặc điểm, yêu cầu đối với đội ngũ giáo viên hiện nay

85
103

Chƣơng 4 BỐI CẢNH, NỘI DUNG, GIẢI PHÁP XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ
GIÁO VIÊN THEO TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH
112
4.1. Bối cảnh, nội dung xây dựng đội ngũ giáo viên

112

4.2. Giải pháp xây dựng đội ngũ giáo viên

119

KẾT LUẬN


những quốc gia sớm nhận thức được vai trò tối quan trọng của giáo dục, có hành
động, phù hợp để giáo dục - đào tạo phát triển đi trước một bước.
Quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế cũng đặt giáo dục Việt Nam trong bức
tranh chung của giáo dục các nước trên thế giới; từ đó, giáo dục Việt Nam đã nhận
ra những ưu điểm và hạn chế của mình, đồng thời có điều kiện tốt hơn để học tập
các mô hình giáo dục đến từ các chế độ chính trị, các châu lục khác nhau. Việc hội
nhập quốc tế ngày càng sâu rộng; sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công
nghệ, khoa học giáo dục và sự cạnh tranh quyết liệt trên nhiều lĩnh vực giữa các
quốc gia đòi hỏi giáo dục nước ta phải đổi mới. Thực chất cạnh tranh giữa các quốc


2
gia hiện nay chính là sự cạnh tranh về nguồn nhân lực và khoa học và công nghệ.
Xu thế chung của thế giới khi bước vào thế kỷ XXI là tiến hành đổi mới mạnh m
hoặc tiến hành cải cách giáo dục.
Như vậy, sự nghiệp đổi mới và hội nhập quốc tế đã đặt ra những thách thức
đối với giáo dục của Việt Nam. Vì vậy, xây dựng đội ngũ giáo viên, đáp ứng yêu
cầu phát triển của giáo dục đã trở thành nhu cầu tất yếu.
Đến nay, ngành giáo dục Việt Nam đã xây dựng được một đội ngũ nhà giáo
các cấp có phẩm chất đạo đức và ý thức chính trị, tương đối đồng bộ về cơ cấu, đủ
về số lượng, có trình độ năng lực chuyên môn, nghiệp vụ tốt, đáp ứng được yêu cầu
phát triển nguồn nhân lực của ngành. Các nhà trường bước đầu được đổi mới theo
tinh thần phát huy tính năng động, chủ động và tích cực của người học; giáo viên đã
chủ động trong việc đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá, ứng dụng
công nghệ thông tin vào công tác giảng dạy và quản lý, từng bước nâng cao chất
lượng giáo dục.
Tuy nhiên, vấn đề đặt ra hiện nay là chất lượng nhà giáo không đồng đều
giữa các vùng miền. Ở địa bàn vùng sâu, vùng xa, những nơi khó khăn, vẫn còn
thiếu đội ngũ giáo viên có năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm tốt. Ở nhiều
nơi, giáo viên chưa thật sự đổi mới hiệu quả phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh

3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Từ khái lược tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, tập trung
nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên, làm cơ sở cho
việc nghiên cứu xây dựng đội ngũ giáo viên trong thời kỳ đổi mới. Cụ thể là đánh
giá thực trạng đội ngũ giáo viên giai đoạn 2000-2015; từ đó nêu nội dung, giải pháp
xây dựng đội ngũ giáo viên từ nay đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030.
- Về không gian: Luận án nghiên cứu hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về xây
dựng đội ngũ giáo viên, khảo sát thực trạng xây dựng đội ngũ giáo viên mầm non
và phổ thông trên tất cả các mặt (không bao gồm đội ngũ giáo viên ở Trung tâm
giáo dục thường xuyên).
- Về thời gian: Đánh giá thực trạng đội ngũ giáo viên từ sau Hội nghị Ban
chấp hành Trung ương lần thứ 2 khóa VIII đến năm 2015. Nội dung, giải pháp tiếp
tục xây dựng đội ngũ giáo viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh được xác định từ năm
2016 đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030.
4. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
4.1. Cơ sở lý luận
- Cơ sở lý luận của đề tài là hệ thống những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa
Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách,
pháp luật của Nhà nước về giáo dục - đào tạo.


5
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và
các phương pháp cụ thể như: phân tích và tổng hợp, logic và lịch sử, văn bản học,
đọc, hệ thống hóa, khái quát hóa các giáo trình, tác phẩm kinh điển và các công
trình nghiên cứu có liên quan.
Sử dụng nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp quan sát;
phương pháp hỏi ý kiến chuyên gia; phương pháp toán học,v.v.. để tổng hợp ý kiến,
xử lý số liệu, tạo ra căn cứ để tác giả luận án đưa ra những nhận định, phân tích,

quan tham mưu, nghiên cứu khi chuẩn bị xây dựng các nghị quyết, chuyên đề, đề án
về giáo dục, liên quan đến giáo dục.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục,
Luận án gồm 4 chương, 9 tiết.


7
Chƣơng 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
1.1. NHỮNG NGHIÊN CỨU CHUNG VỀ XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ
GIÁO VIÊN
Xây dựng đội ngũ giáo viên trong phát triển giáo dục được các nước trên
thế giới đặt lên hàng đầu; là một trong những nội dung cơ bản trong các cuộc cải
cách giáo dục, chấn hưng, phát triển đất nước . Các nhà kinh điển của chủ nghĩa
Mác - Lênin đã quan tâm sâu sắc đến vấn đề xây dựng đội ngũ giáo viên khi bàn
về giáo dục - đào tạo. Lênin trong tác phẩm Bàn về giáo dục đã có nhiều luận điểm
nói về đội ngũ giáo viên. Lênin đặt ra yêu cầu phải: “Nâng cao một cách có hệ
thống, kiên nhẫn, liên tục trình độ và tinh thần của đội ngũ giáo viên nhưng điều
chủ yếu, chủ yếu và chủ yếu là cải thiện đời sống vật chất cho họ”[102, tr241].
Theo tác giả Lê Trung Chinh [23], nghiên cứu về xây dựng, phát triển đội
ngũ giáo viên thường được chia làm bốn hướng chính : Thứ nhất, nghiên cứu các
mô hình và kinh nghiệm thực tiễn về phát triển nghề nghiệp giáo viên. Thứ hai,
nghiên cứu các hoạt động hỗ trợ thực tiễn để phát triển nghề nghiệp giáo viên. Thứ
ba, nghiên cứu cải tiến các kỹ năng và tăng cường hiểu biết nghề nghiệp cho giáo
viên. Xu hướng này đang được các quốc gia trong khối APEC triển khai thực hiện
đào tạo giáo viên. Các quốc gia ở châu Á-Thái Bình Dương cũng coi đào tạo và bồi
dưỡng giáo viên là một trong những khâu then chốt để phát triển giáo dục, kinh tế ở
các nước này. Các nước này rất coi trọng nâng cao nghề nghiệp liên tục cho giáo
viên. Thứ tư, nghiên cứu phát triển nghề nghiệp cho giáo viên như là một yêu cầu

năng sư phạm, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp giáo dục - đào tạo.
Báo cáo “Nghiên cứu đánh giá thực trạng đội ngũ nhà giáo Việt Nam” do
Viện Chiến lược và Chương trình giáo dục tiến hành đã đề cập số lượng, chất lượng
giáo viên, thực hiện chế độ chính sách đối với giáo viên, từ đó đưa ra giải pháp
trong việc đào tạo, bồi dưỡng giáo viên.
Tác giả Trần Bá Hoành[52] trong bài viết “Chất lượng giáo viên” đã đưa
ra cách tiếp cận chất lượng giáo viên từ các khía cạnh như đặc điểm lao động của
người giáo viên; sự thay đổi chức năng của người giáo viên trước yêu cầu đổi
mới giáo dục; mục tiêu sử dụng giáo viên; chất lượng từng giáo viên và đội ngũ
giáo viên. Theo tác giả, có 3 yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng giáo viên, đó là:
quá trình đào tạo - sử dụng - bồi dưỡng giáo viên; hoàn cảnh, điều kiện lao động
sư phạm của giáo viên; ý chí thói quen và năng lực tự học của giáo viên. Đồng


9
thời, cũng đưa ra 3 giải pháp cho vấn đề nâng cao chất lượng xây dựng đội ngũ
giáo viên, cụ thể là: phải đổi mới công tác đào tạo, công tác bồi dưỡng và đổi
mới việc sử dụng giáo viên.
Trong bài viết: “Đổi mới mô hình đào tạo giáo viên trong các trường đại học
sư phạm theo hướng tiếp cận năng lực”, nhóm tác giả Bùi Minh Đức, Đào Thị Việt
Anh, Hoàng Thị Kim Huyền [25] đã nêu ra mô hình đào tạo giáo viên ở các nước
có nền giáo dục tiên tiến. Cùng với việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông
theo hướng tiếp cận năng lực, các chương trình đào tạo và bồi dưỡng giáo viên cũng
được cải tiến, điều chỉnh, thậm chí đổi mới toàn bộ theo chủ trương hình thành và phát
triển các năng lực nghề nghiệp cho giáo viên. Các tác giả cũng đề xuất giải pháp đổi
mới việc đào tạo giáo viên như sau:
Thứ nhất, các trường sư phạm đào tạo giáo viên cần đổi mới chương trình
theo hướng tiếp cận năng lực.
Thứ hai, chương trình đào tạo giáo viên, trước hết cần xác định được hệ
thống các năng lực chung - những năng lực mà sinh viên của các ngành cần phải có

văn hóa trường học để giúp cho việc thực hiện liên tục, xử lý các thách thức về vai
trò và các quan hệ truyền thống trong giáo dục; có kế hoạch phát triển nghề nghiệp
bao gồm cả sự xem xét về trí tuệ và tài chính; bố trí đủ thời gian trong số các giờ
làm việc để thu hút sự tham vấn ý kiến của người học nhằm hỗ trợ cho sự phát
triển nghề nghiệp; làm việc có hiệu quả với cha mẹ học sinh và cộng sự.
Giáo viên của Đức phải đạt được 10 năng lực nghề nghiệp thuộc 4 nhóm:
Năng lực dạy học là xây dựng kế hoạch bài học, hỗ trợ việc học của học sinh; năng
lực giáo dục - nghĩa hẹp là hiểu được các điều kiện sống của học sinh, truyền đạt
các giá trị và chuẩn mực; năng lực đánh giá; và năng lực đổi mới.
Quy định về tiêu chuẩn nghề nghiệp giáo viên của Anh rất cụ thể, đó là:
Thiết lập những kinh nghiệm học tập linh động và sáng tạo cho các cá nhân và các
nhóm; đóng góp vào việc phát triển ngôn ngữ, khả năng đọc viết và toán; xây dựng
những kinh nghiệm học tập mang tính thử thách về mặt trí tuệ; xây dựng những
kinh nghiệm học tập phù hợp, có mối liên kết với thế giới bên ngoài trường học;
xây dựng những kinh nghiệm học tập mang tính tổng quát và có sự tham gia; kết
hợp công nghệ thông tin và liên lạc để tăng hiệu quả việc học tập của học sinh; đánh
giá và báo cáo việc học tập của học sinh; hỗ trợ việc phát triển và tham gia xã hội
của thanh niên; tạo ra môi trường học tập an toàn và mang tính hỗ trợ; xây dựng


11
những mối quan hệ với cộng đồng rộng lớn hơn; đóng góp vào những nhóm nghề;
tham gia thực hiện những hoạt động của nghề giáo.
Công trình nghiên cứu chung của các nước thành viên OECD đã chỉ ra yêu
cầu đối với một giáo viên cần có các phẩm chất: Kiến thức phong phú về phạm vi
chương trình và nội dung bộ môn mình dạy; kỹ năng sư phạm, kể cả việc có được
“kho kiến thức” về phương pháp giảng dạy, về năng lực sử dụng những phương
pháp đó; có tư duy phản ánh trước mỗi vấn đề và có năng lực tự phê bình; biết cảm
thông và cam kết tôn trọng phẩm giá của người khác; có năng lực quản lý, kể cả
trách nhiệm quản lý trong và ngoài lớp học [58].

lượng giáo viên”, tác giả Trần Thanh Hoàn [55] đã đưa ra khái niệm chất lượng
giáo viên bằng cách phân tích kết quả nghiên cứu về chất lượng của các nước thành
viên OECD. Theo đó, đặc điểm và năng lực đặc trưng của giáo viên thể hiện qua
sự phân tích 22 năng lực cụ thể, trên góc độ tiếp cận năng lực giảng dạy và giáo
dục. Đồng thời, tác giả cũng đã đề cập những chính sách cải thiện và duy trì chất
lượng giáo viên ở cấp vĩ mô và vi mô; nhấn mạnh 3 yếu tố quyết định chất lượng
giáo viên, đó là bản thân người giáo viên, nhà trường và môi trường chính sách
bên ngoài.
1.1.3. Nghiên cứu về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo
Một trong những nội dung quan trọng nhất của đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục hiện nay là phải nhanh chóng xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý
giáo dục đáp ứng yêu cầu của giáo dục - đào tạo trong bối cảnh đổi mới, hội nhập
quốc tế ngày càng sâu rộng. Do đó, đây là vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu bàn
đến trong các nghiên cứu của mình.
Tác giả Phan Văn Kha [56] đã viết: Ngày 13/6/2012, Thủ tướng Chính phủ
nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã phê duyệt “Chiến lược phát triển
giáo dục 2011-2020”. Chiến lược đã xác định rõ mục tiêu, giải pháp và các bước đi
của nền giáo Việt Nam nhằm đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo hướng chuẩn
hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế. Tư tưởng xuyên
suốt của chiến lược này là ưu tiên nâng cao chất lượng giáo dục; giáo viên là yếu tố
quyết định chất lượng giáo dục; người học là tâm điểm của chiến lược, hướng tới
phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất của mỗi người học; đảm bảo công bằng
trong tiếp cận giáo dục, tạo cơ hội học tập suốt đời cho mỗi người dân, góp phần
từng bước xây dựng xã hội học tập; phát triển giáo dục đáp ứng nhu cầu phát
triển kinh tế - xã hội của đất nước.


13
Nguyễn Duy Bắc [11] trong bài viết “Đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo
dục, đào tạo theo Nghị quyết Đại hội XI của Đảng”, đã chỉ ra tính tất yếu của đổi

nghiên cứu những kinh nghiệm của các nước trong thực hiện cải cách giáo dục,
đặc biệt là làm rõ những xu hướng lớn, các mô hình hay trong việc chuyển đổi từ
nền giáo dục với triết lý truyền thống sang nền giáo dục theo xu hướng hiện đại
của thế kỷ XXI; phân tích nội dung, một số quan điểm về đổi mới căn bản, toàn
diện giáo dục - đào tạo; tiếp tục làm rõ định hướng “chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã
hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế” đối với giáo dục Việt Nam; phân tích
thực trạng và những vấn đề đặt ra của giáo dục Việt Nam theo tinh thần của Nghị
quyết số 29-NQ/TW khóa XI, tiếp cận đánh giá từ nhiều nguồn khác nhau và chỉ
rõ nguyên nhân, hạn chế; đề xuất các khâu đột phá để thực hiện thành công đổi
mới căn bản, toàn diện nền giáo dục nước nhà. Trong đó, cũng chỉ rõ việc xây
dựng đội ngũ giáo viên là yêu cầu tất yếu khách quan và là nhân tố quyết định
thành công của công cuộc đổi mới giáo dục.
Khi bàn về xây dựng đội ngũ giáo viên, tác giả Phạm Văn Linh viết: “Cải
cách đội ngũ giáo viên là điều kiện tiên quyết để tổ chức thực hiện chương trình
giáo dục đã cải cách. Vai trò của giáo viên với tư cách là yếu tố quyết định chất
lượng giáo dục đã được khẳng định không phải chỉ bằng lý luận chung mà bằng các
công trình nghiên cứu khoa học cụ thể [62, tr.67-68]. Theo đó, chính phẩm chất và
năng lực của đội ngũ giáo viên đã tạo nên sự khác biệt về kết quả giáo dục giữa
trường này với trường khác. Trong cải cách giáo dục, chính giáo viên là người đưa
các yêu cầu của chương trình giáo dục mới vào đời sống học đường và hơn thế nữa
gánh nặng trong cải cách giáo dục đã đặt lên vai đội ngũ nhà giáo.
Từ đó, tác giả khẳng định rằng: Việc xây dựng đội ngũ giáo viên cần
nhiều thời gian và phải có biện pháp khoa học và phải kiên trì thực hiện các
biện pháp đó. Mục tiêu cơ bản của cải cách đội ngũ giáo viên là xây dựng, phát
triển đội ngũ các nhà giáo giỏi về chuyên môn, nghiệp vụ và yêu nghề. Muốn vậy
phải có những thay đổi cơ bản trong đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và đãi ngộ các nhà
giáo. Các trường sư phạm phải đi đầu và đón đầu trong nhiệm vụ đào tạo đội ngũ
giáo viên theo chuẩn mới. Quan trọng là, các giáo viên đang tại chức phải nhận thức
rằng, ngày nay người dạy cũng đồng thời là người học, để chủ động tự bồi dưỡng
và tham gia các lớp bồi dưỡng theo yêu cầu thực hiện chương trình giáo dục mới.

giáo viên nói riêng là đề tài được các nhà khoa học nghiên cứu dưới nhiều góc độ
khác nhau. Các nghiên cứu đó đã từng bước làm rõ giá trị và chứng minh sức sống
mãnh liệt của tư tưởng đó trong thời đại ngày nay. Quá trình nghiên cứu tư tưởng


16
Hồ Chí Minh về đội ngũ giáo viên và xây dựng đội ngũ giáo viên đã được làm rõ ở
các khía cạnh sau đây:
1.2.1. Nghiên cứu về vị trí, vai trò của đội ngũ giáo viên
Thực tế đã có nhiều công trình nghiên cứu về các khái niệm có liên quan đến
nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên. Việc nghiên cứu
các khái niệm trong nghiên cứu về Hồ Chí Minh là một nội dung khó, tốn nhiều
công sức, trí tuệ của các nhà nghiên cứu. Cho đến nay, khái niệm tư tưởng Hồ Chí
Minh vẫn cần tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện. Trong các công trình, các nhà nghiên
cứu đã phân tích khái quát và đưa ra khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục.
Phan Ngọc Liên [61] trong công trình Hồ Chí Minh về giáo dục đã phân tích
cơ sở, quá trình hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo.
Trên cơ sở những phân tích của mình, tác giả đã đưa ra khái niệm tư tưởng Hồ Chí
Minh về giáo dục như sau: Như đã xác định, tư tưởng Hồ Chí Minh là “hệ thống
những quan điểm, quan niệm về con đường cách mạng Việt Nam được hình thành
trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin”. Cũng như các lĩnh vực khác của cách mạng
Việt Nam, giáo dục cũng là đối tượng nghiên cứu, tìm hiểu của tư tưởng Hồ Chí
Minh. Vì vậy tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục là một bộ phận của tư tưởng Hồ
Chí Minh” [61, tr.15]. Do đó, việc xác định nội hàm khái niệm tư tưởng giáo dục
Hồ Chí Minh được nhiều nhà nghiên cứu nêu lên, song chưa có sự nhất trí cao. Tuy
nhiên cũng có thể nêu một số nội dung cơ bản đã có sự đồng thuận với nhau. Theo
đó, “tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh là một hệ thống các quan điểm toàn diện và
sâu sắc về những vấn đề cơ bản của giáo dục Việt Nam, từ giáo dục dân chủ nhân
dân đến giáo dục xã hội chủ nghĩa [61, tr.15]. Với ý nghĩa đó, có thể hiểu tư tưởng
giáo dục Hồ Chí Minh là một bộ phận trong hệ thống quan điểm toàn diện và sâu

Liên quan đến vấn đề này, tác giả Vũ Thị Huyền Trang [91] cho rằng:
Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giảng viên là tổng thể các
chủ trương, biện pháp, cách thức từ quy hoạch, tuyển dụng đến đào tạo,
bồi dưỡng, quản lý, sử dụng và thực hiện các chế độ, chính sách, góp
phần tạo lập môi trường sư phạm thuận lợi nhằm hình thành trên thực tế
một đội ngũ giảng viên có đủ phẩm chất, năng lực, đủ về số lượng và
hợp lý về cơ cấu đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ giáo dục và dạy học của các
trường cao đẳng, đại học [91, tr.14].
Tác giả Hà Thế Ngữ cho rằng, trong giáo dục và muốn nâng cao chất lượng
giáo dục, “vấn đề quan trọng là thầy và trò cần ra sức thi đua “dạy thật tốt, học thật


18
tốt”, bởi đó là nhân tố trực tiếp quyết định chất lượng và hiệu quả giáo dục” [103,
tr.22]. Đồng quan điểm với các tác giả nêu trên, tác giả Nguyễn Hữu Dũng chỉ rõ, vì
cán bộ là gốc công việc, nên Hồ Chí Minh đã đánh giá rất cao vai trò của đội ngũ
giáo viên trong sự nghiệp cách mạng nói chung, trong sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ
nói riêng. Người từng nói: “Có gì vẻ vang hơn là đào tạo ra những thế hệ sau này
tích cực xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản. Người thầy giáo tốt thầy giáo xứng đáng là thầy giáo - là người vẻ vang nhất. Dù tên tuổi không đăng
trên báo, không được thưởng huân chương, song những người thầy giáo tốt là
những anh hùng vô danh” [103, tr.69]. Lời khẳng định của Hồ Chí Minh về vai trò
của nhà giáo nói chung và giáo viên nói riêng thật mộc mạc, giản dị, nhưng hết sức
có ý nghĩa; thể hiện tư duy nhất quán của Người về vị trí, vai trò của người giáo viên,
công tác xây dựng đội ngũ giáo viên và nhiệm vụ hết sức quan trọng của công tác đào
tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp giáo dục.
Tác giả Mạch Quang Thắng trong tác phẩm Hồ Chí Minh - con người của sự
sống đã khẳng định: “Nói đến lĩnh vực giáo dục, trước hết phải nói đến đội ngũ
thầy, cô giáo. Có thầy giỏi thì mới có trò giỏi. Hồ Chí Minh quan niệm như thế.
Thầy giáo, theo Hồ Chí Minh, là lực lượng tiên phong, là lực lượng xung kích trên
mặt trận giáo dục” [94, tr.426].

góp phần khơi dậy lòng yêu nước, ý chí đấu tranh giành độc lập dân tộc trong các
thế hệ học sinh, sinh viên, động viên họ tích cực tham gia chiến đấu và chiến thắng
kẻ thù xâm lược.
Từ nghiên cứu của mình, Vũ Đức Thịnh [96] đã khẳng định, trong tư
tưởng Hồ Chí Minh, đội ngũ giáo viên có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp
giáo dục, bởi: Thứ nhất, giáo viên có vai trò đào tạo những lớp người kế tục sự
nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc. Thứ hai, giáo viên là nhân tố quyết định
quá trình vận hành của hệ thống giáo dục cũng như chất lượng giáo dục. Cùng
quan điểm này, Vũ Thị Huyền Trang [91] cũng đã chỉ rõ 2 vai trò của giáo viên
trong tư tưởng Hồ Chí Minh và khẳng định trong luận văn thạc sĩ khoa học chính trị
của mình.
Tựu trung lại, từ những khảo cứu trên, có thể thấy:
Thứ nhất, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo viên và xây dựng đội ngũ giáo viên
nhận được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học, đề cập ở nhiều góc độ
khác nhau. Nhà giáo, giáo viên, người thầy là khái niệm có lịch sử ra đời sớm và
được bàn nhiều trong các quan niệm dân gian cũng như nhiều công trình nghiên cứu
về giáo dục.
Thứ hai, vị trí, vai trò của đội ngũ giáo viên trong tư tưởng Hồ Chí Minh
thường được thể hiện trong các công trình tổng thể nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí


21
Minh về giáo dục và đội ngũ giáo viên. Mặc dù các cách thể hiện quan điểm khác
nhau, nhưng các công trình đó đều có điểm thống nhất là Hồ Chí Minh đánh giá cao
tầm quan trọng của đội ngũ giáo viên đối với sự nghiệp giáo dục cách mạng của
nước nhà.
Thứ ba, khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên đã
được nghiên cứu bước đầu; đã có một số kết quả, song chưa đầy đủ. Đến nay,
dường như chưa có công trình chuyên biệt nào nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh
về vị trí, vai trò của đội ngũ giáo viên.