PHẦN I . MỞ ĐẦU
1. Bối cảnh, lý do chọn đề tài
Trong dạy học lịch sử ở trường THPT, ngồi việc giúp cho học sinh
nắm được kiến thức cơ bản, giáo dục tư tưởng chính trị, phẩm chất đạo đức,
giáo viên còn phải giúp cho học sinh phát triển năng lực nhận thức và tự
nhận thức.
Theo yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học lịch sử hiện nay, thì việc
học sinh chủ động nhận thức là điều kiện cần thiết để phát triển tư duy của
các em trong học tập lịch sử và nâng cao chất lượng học tập môn lịch sử.
Tuy nhiên, theo nhận định của một số giáo viên (sau đợt bồi dưỡng hè 2010)
thì việc áp dụng những kĩ thuật dậy học mới còn mới mẻ đối với việc dạy và
học lịch sử ở tỉnh ta. Chúng ta chưa có quan niệm đầy đủ về sự cần thiết của
việc áp dụng những kĩ thuật trong dậy học lịch sử, (thậm chí có người cho
rằng áp dụng những kĩ thuật dậy học mới không phù hợp, không hiệu quả
trong điều kiện cơ sở vật chất và trình độ của học sinh hiện nay).
Vậy áp dụng hay không áp dụng những kĩ thuật mới trong dạy học lịch
sử? Chúng ta sẽ không trả lời có hoặc không mà là phải thông hiểu nó sử
dụng nó như thế nào cho phù hợp với từng phần, từng bài học; phù hợp với
điều kiện cơ sở vật chất và trình độ của học sing từng trường, từng vùng.
Đây chính là lý do mà tôi quan tâm đến việc “Xây dựng và sử dụng kĩ thuật
“ khăn trải bàn” trong dạy học lịch sử ở trường THPT ”.
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Do thực tế và điều kiện thời gian, nên phạm vi nghiên cứu chỉ dừng
lại ở Xây dựng và sử dụng kĩ thuật dậy học “khăn trải bàn” trong dạy học
lịch sử ở trường THPT số 2 TP Lào cai, trên đối tượng học sinh khối 11.
1


3. Mục đích nghiên cứu
Qua nghiên cứu vấn đề này, bản thân mong muốn tìm cách áp dụng kĩ
thuật dậy học “khăn trải bàn” vào thực tiễn dạy học; nghiên cứu hiệu quả,

- Mục tiêu giáo dục:
Là đào tạo con người Việt Nam phát triển tồn diện, có đạo đức, tri thức,
sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc
và chủ nghĩa xã hội; Hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và

3


năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc (Qui
định tại điều 2- Luật Giáo dục).
Điều này đòi hỏi chúng ta phải nhận thức đầy đủ nhiệm vụ vẻ vang của
mình để ra sức cải tiến và nâng cao chất lượng về mọi mặt công tác trước
tiên là công tác giảng dạy bộ môn lịch sử nhất là việc xây dựng và sử dụng
kĩ thuật dậy học “khăn trải bàn”.
- Mục tiêu bộ môn:
Hình thành kĩ năng tư duy lịch sử và tư duy logic, nâng cao năng lực
xem xét, đánh giá sự kiện, hiện tượng trong mối quan hệ không gian, thời
gian và nhân vật lịch sử
Rèn luyện kĩ năng học tập bộ môn một cách độc lập, thông minh, cởi
mở như làm việc sách giáo khoa, với nhóm bạn, với thầy cô giáo, sưu tầm và
sử dụng các loại tư liệu lịch sử…
Phát triển khả năng phân tích, đánh giá, so sánh, tổng hợp. Biết đặt vấn
đề và giải quyết vấn đề trong quá trình học tập.
- Mục tiêu kĩ thuật
Kĩ thuật “khăn trải bàn” Là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang
tính hợp tác kết hợp giữa hoạt động cá nhân và nhóm nhằm: Kích thích, thúc
đẩy sự tham gia tích cực. Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân
HS. Phát triển mô hình có sự tương tác giữa HS với HS.
2. Thực trạng việc xây dựng và sử dụng kĩ thuật “khăn trải bàn” trong
dạy học lịch sử

3. Xây dựng và sử dụng kĩ thuật dậy học “khăn trải bàn” trong dạy học
lịch sử (lớp 11).

5


3.1. Giáo viên phải nắm vững kĩ thuật, hướng dẫn học sinh thông hiểu
kĩ thuật.
- Kĩ thuật dậy học “khăn trải bàn là gì” ?
Là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang tính hợp tác kết hợp giữa
hoạt động cá nhân và nhóm nhằm: Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực.
Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân HS. Phát triển mô hình có
sự tương tác giữa HS với HS.
- Cách tiến hành kĩ thuật “khăn trải bàn”

+ Hoạt động theo nhóm (4 người /nhóm) Mỗi người ngồi vào vị trí như
hình vẽ minh họa. Tập trung vào câu hỏi (chủ đề…).

+ Viết vào ô mang số của bạn câu trả lời hoặc ý kiến của bạn (về một câu
hỏi, chủ đề…). Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút. Khi
mọi người đều đã xong, chia sẻ và thảo luận các câu trả lời. Viết những ý
kiến chung của cả nhóm vào ô giữa tấm khăn trải bàn.
- Một số lưu ý khi tổ chức dạy học theo kỹ thuật khăn trải bàn
- Câu thảo luận là câu hỏi mở.
6


- Trong trường hợp số học sinh trong nhóm quá đông , không đủ chỗ trên
“khăn trải bàn”, có thể phát cho HS những mảnh giấy nhỏ để HS ghi ý kiến
cá nhân, sau đó dính vào phần xung quanh “ khăn trải bàn”- Trong quá trình

(Thời gian cho mục 1 là 15 phút: H/S hoạt động 10 phút, G/V hoạt động 5
phút).
Mục 2. Nhận thức đúng những vấn đề chủ yếu
G/V:
- Chia lớp thành 10 nhóm
- Giao việc cho H/S, 2 nhóm một vấn đề ( gồm 4 vấn đề)
- Nêu vấn đề:
+ Nhóm 1,2: tìm ra những điểm giống và khác nhau giữa các cuộc CMTS,
từ đó rút ra bản chất của CMTS.
+Nhóm 3,4: đặc điểm cơ bản sự phát triển của CNTB khi chuyển sang
ĐQCN, xác định bản chất của CNĐQ.
+ Nhóm 5,6: xác định mâu thuẫn cơ bản trong xã hội TBCN và cuộc đấu
tranh để giải quyết mâu thuẫn đó diễn ra như thế nào? Nhân tố chính để thúc
đẩy quá trình đó.
+ Nhóm 7,8: xác định nguyên nhân chủ yếu bùng nổ chiến tranh thế giới
thứ nhất. Nêu các mốc thời gian chính và tính chất của chiến tranh.
+ Nhóm 9,10: xác định nguyên nhân bùng nổ phong trào đấu tranh chống
CNTD, đế quốc, phong kiến tay sai ở các nước Á, Phi, Mĩ Latinh. Nêu các
cuộc đấu tranh tiêu biểu, nhận xét khái quát về hình thức đấu tranh.
H/S:
- Nghiên cứu SGK, bài tập đã chuẩn bị, viết ý kiến vào ô qui định sau đó
thảo luận thống nhất ý kiến, ghi ý kiến thống nhất vào ô qui định.
8


- Cử đại diện lên trình bầy, các nhóm khác có thể bổ sung ngắn gọn.
G/V: nhận xét, sửa chữa, bổ sung, chốt ý:
1) Hình thức, diễn biến, kết quả đạt được khác nhau, song giống nhau về
mục tiêu và ý nghĩa (giải quyết mâu thuẫn giưa QHSX phong kiến lỗi thời
vời LLSX mới –TBCN; Tạo điều kiện cho CNTB phát triển)

thích ngắn gọn vì sao?
+ Bài 7. Những thành tựu văn hố thời cận đại: ĐVĐ. Về văn học, từ đầu
thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX thế giới đã sản sinh ra nhiều nhà văn nổi tiếng
với những tác phẩm bất hủ. Em hãy nêu ra những nhà văn và những tác
phẩm lớn ở Việt Nam cùng thời đại.
+ Bài 9. Cách mạng tháng Mười Nga…: ĐVĐ. Từ năm 1917 đến 1920,
nhân dân Nga dưới sự lãnh đạo của Đảng Bônsêvich đã hồn thành những
nhiệm vụ cơ bản nào?
+ Bài 10. Liên Xô xây dựng CNXH ( 1921 -1941 ): ĐVĐ. Những thành
tựu nổi bật mà Liên Xô đạt được trên các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, đối
ngoại.
+ Bài 11. Bài tình hình các nước TBCN giữa hai cuộc chiến tranh thế giới
(1918 -1939): ĐVĐ. Em hãy giải thích ngắn gọn, tại sao xuất hiện hai nhóm
nước lựa chọn hai con đường khác nhau để thốt khỏi cuộc khủng hoảng kinh
tế (1929-1933).
+ Bài 13. Nước Mĩ giữa hai cuộc chiến tranh thế giới (1918-1939): ĐVĐ.
Em hãy tìm ra những điểm tích cực và hạn chế trong chính sách mới của
tổng thống Mĩ Rudơven.
+ Bài 15. Phong trào cách mạng ở trung Quốc và Ấn Độ (1918-1939):
ĐVĐ. Em hãy nêu ra đặc điểm con đường đấu tranh ở Trung Quốc và Ấn
Độ. Giải thích ngắn gọn vì sao mỗi nước có con đường đấu tranh khác nhau.
10


+ Bài 17. Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945): ĐVĐ. Em hãy nêu lên
nguyên nhân, vì sao trong giai đoạn từ tháng 9/1939 đến tháng 6/1941, phe
phát xít thắng lớn và ít tổn thất? ( tiết 1). ĐVĐ. Nêu những sự kiện đánh dấu
sự xoay chuyển cục diện chiến tranh thế giới. Nêu suy nghĩ của em về việc
Mĩ ném 2 quả bom nguyên tử xuống Nhật Bản ngày 6&9/8/1945 (tiết 2).
+ Bài 19. Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược

thế kỉ XX với Phong trào yêu nước Cần Vương cuối thế kỉ XIX.
+ Bài 24. ĐVĐ. Việt Nam trong những năm chiến tranh thế giới thứ nhất
(1914-1918): Điểm mới trong phong trào đấu tranh trong những năm trong
chiến tranh (1914-1918) so với phong trào đấu tranh trong những năm trước
chiến tranh (1897-1914).
* Lưu ý: đối với từng lớp (trình độ khác nhau) thì đưa ra vấn đề
khác nhau, không phải đưa ra tất cả các yêu cầu đó với một lớp. Trong
chương trình còn nhiều sự kiện, nội dung có thể sử dụng kĩ thuật “ khăn
trải bàn”.
3.3. Thực nghiệm sử dụng kĩ thuật dậy học “khăn trải bàn” trong dạy
học lịch sử lớp 11.
Để đánh giá khả năng, hiệu quả, ý nghĩa của việc sử dụng kĩ thuật
“ khăn trải bàn” trong dạy học lịch sử, tôi đã tiến hành thực nghiệm ở một
số lớp 11 do nhà trường phân công giảng dạy trong năm học 2010 – 2011.
Các lớp thực nghiệm là 11A5, 11A6; các lớp đối chứng là 11A7, 11a8. Đây
là những lớp có trình độ nhận thức lịch sử tương đối ngang bằng.
Việc tiến hành thực nghiệm được tiến hành qua hai bước. Bước 1: Cho
học sinh các lớp nắm được kĩ thuật và yêu cầu của kĩ thuật (trước khi thực
sử dụng kĩ thuật). Bước 2: triển khai việc sử dụng kĩ thuật trong các mục,

12


các bài lịch sử. Bước 3: Kiểm tra ý thức, nhận thức của học sinh các lớp thực
nghiệm và các lớp đối chứng để so sánh và đánh giá khả năng, hiệu quả, ý
nghĩa của việc sử dụng kĩ thuất “khăn trải bàn”.
3.4. Nhận xét về hiệu quả của việc sử dụng kĩ thuật : “khăn trải bàn”
Kết quả kiểm tra nhận thức sau khi sử dụng kĩ thuật cho thấy, ở các lớp
thực nghiệm (11a5,11a6) học sinh hào hứng học tập hơn, các em chủ động
học tập, phối hợp nhóm khá tốt; khả năng nhớ và vận dụng kiến thức lịch

kiến thức trọng tâm của bài học, đề mục, cần khai thác những vấn đề, những
khía cạnh mà học sinh khó hiểu, cần giáo viên giúp đỡ để học sinh hiểu sâu,
tìm tư liệu thực hiện chủ đề. Câu hỏi đặt ra nhất thiết phải đảm bảo yêu cầu
học sinh phải tư duy, vận dụng kiến thức, biết soi vào tư liệu, SGK, bài tập
mới có thể tìm ra câu trả lời.
14


Tùy theo chủ ý của giáo viên khi xây dựng kĩ thuật, chuẩn bị bài
giảng, đặc điểm học sinh. Việcsử dụng kĩ thuật hiệu quả nhất là ở cuối bài
hay cuối chương.
Thời gian đầu, giáo viên chỉ nên ra các chủ đề (câu hỏi) đơn giản và
cần hướng dẫn các em các bước tiến hành, cách phân tích giả thiết, cách xây
dựng các bước trong lập luận… Khi học sinh quen dần với kĩ thuật mới, giáo
viên có thể cho học sinh thực hiện những yêu cầu phức tạp hơn.
2. Nhận định về sáng kiến kinh nghiệm
Do chưa có nhiều thời gian nghiên cứu và ứng dụng, đôi điều đúc kết
được trên đây chỉ là kinh nghiệm bước đầu. Bản thân xem đây là cơ sở để
tiếp tục nghiên cứu xây dựng và sử dụng kĩ thuật trong thời gian tới. Kính
mong quí đồng nghiệp đóng góp ý kiến.
3. Khả năng ứng dụng và triển khai
Xây dựng và sử dụng kĩ thuật “khăn trải bàn” trong dạy học lịch sử là
công việc không đơn giản. Song đây cũng không phải là công việc quá khó.
Thực tế nghiên cứu xây dựng và thực nghiệm việc sử dụng kĩ thuật “khăn
trải bàn” cho phép tôi khẳng định điều này. Nếu các bên liên quan quan tâm
đúng mức, việc xây dựng và sử dụng kĩ thuật trong dạy học lịch sử sẽ mang
lại kết quả tốt đẹp.
4. Những kiến nghị, đề xuất
Để tạo thuận lợi cho giáo viên, thiết nghĩ rất cần có những công trình
nghiên cứu đầy đủ, có hệ thống về vấn đề xây dựng và sử dụng kĩ thuật

1. Cơ sở lí luận
2. Thực trạng việc xây dựng và sử dụng kĩ thuật “khăn trải bàn” trong dạy
học lịch sử
3. Xây dựng và sử dụng kĩ thuật dậy học “khăn trải bàn” trong dạy học lịch
sử (lớp 11).
3.1. Giáo viên phải nắm vững kĩ thuật, hướng dẫn học sinh thông hiểu về
kĩ thuật.
3.2. Chọn bài, phần, sự kiện phù hợp để xây dựng và sử dụng kĩ thuật.
17


3.3. Thực nghiệm sử dụng kĩ thuật dậy học “khăn trải bàn” trong dạy
học lịch sử lớp 11.
3.4. Nhận xét về hiệu quả của việc sử dụng kĩ thuật : “khăn trải bàn”

PHẦN 3. KẾT LUẬN
1. Ý nghĩa và bài học kinh nghiệm
2. Nhận định về sáng kiến kinh nghiệm
3. Khả năng ứng dụng và triển khai
4. Những kiến nghị, đề xuất

******************

18