Đề tài NCKHSPUD: Làm thế nào để học sinh lớp 4 thực hiện tốt các phép chia cho số có nhiều chữ số ?

MỤC LỤC
Mục

Đề mục

Trang

I

Tóm tắt

2

II

Giới thiệu

3

1

Hiện trạng

3

2

Giải pháp thay thế


6

3

Quy trình nghiên cứu

6

4

Đo lường và thu thập dữ liệu

11

IV

Phân tích dữ liệu và bàn luận kết quả

11

V

Kết luận và khuyến nghị

13

Tài liệu tham khảo

15


lượng chữ số ghi thương (ước lượng thương) để giúp các em cải thiện và nâng cao
kĩ năng chia cho số có nhiều chữ số.
Nghiên cứu được tôi thực hiện tại lớp 4A2 của Trường TH Phước Vĩnh B.
Kết quả cho thấy, tác động đã có ảnh hưởng rõ rệt đến kết quả học tập của học sinh:
sau khi hướng dẫn học sinh áp dụng các thủ thuật ước lượng thương, kỹ năng thực
hiện các phép chia cho số có nhiều chữ số ở nhóm thực nghiệm cao hơn nhiều so
với nhóm đối chứng. Bài kiểm tra ở nhóm đối chứng có giá trị trung bình là 6,1.
Trong khi đó giá trị trung bình bài kiểm tra ở nhóm thực nghiệm là 7,9. Kết quả
Người thực hiện: Đặng Xuân Linh – Giáo viên Trường Tiểu học Phước Vĩnh B

Page 2


Đề tài NCKHSPUD: Làm thế nào để học sinh lớp 4 thực hiện tốt các phép chia cho số có nhiều chữ số ?

kiểm chứng t-test cũng cho thấy p = 0,005 < 0,05. Điều đó chứng minh rằng: việc
phối hợp sử dụng các thủ thuật ước lượng thương cùng với phương pháp củng cố,
hệ thống kiến thức, tích cực tổ chức luyện tập thực hành đã giúp học sinh lớp 4
nâng cao kỹ năng thực hiện các phép chia cho số có hai, ba chữ số.
II. GIỚI THIỆU
1. Hiện trạng:
Hiện nay, khi dạy các phép chia cho số có nhiều chữ số giáo viên thường sử
dụng thủ thuật “che bớt chữ số” để hướng dẫn học sinh ước lượng thương. Tuy
nhiên cách diễn đạt của giáo viên còn khá lúng túng, khả năng ước lượng thương
gần đúng ở một số phép chia còn khá khó khăn dẫn đến mất thời gian (do phải tăng
hoặc giảm thương nhiều lần). Ngoài ra, giáo viên còn quá phụ thuộc vào sự hướng
dẫn của sách giáo viên và cách trình bày của sách giáo khoa, hoặc sử dụng các
thuật ngữ trừu tượng khi giảng giải… đã làm cho học sinh trở nên thụ động khi tiếp
thu, chưa biết hoặc nắm chưa vững cách ước lượng thương nên thường thực hiện
sai các phép chia, làm hình thành tâm lí thiếu tự tin, không hứng thú với các bài

Nguyễn Thị Thu Hiền;
- Phương pháp dạy học phép nhân, phép chia theo sách giáo khoa Toán 4 –
của Phạm Thị Linh;
- Giúp học sinh lớp 4 có kỹ năng thực hiện tốt bốn phép tính cộng, trừ, nhân,
chia số tự nhiên – tác giả Đỗ Trọng An;
Cùng với nhiều báo cáo kinh nghiệm dạy học khác cũng đã đề cập đến.
Tuy nhiên những đề tài này chủ yếu chỉ nghiên cứu những vấn đề chung để
nâng cao hiệu quả của việc dạy – học toán ở tiểu học, hoặc các giải pháp được áp
dụng còn mang tích độc lập, đơn lẻ, thiếu sự gắn kết và phối hợp với những
phương pháp khác do đó mà việc áp dụng cho hoạt động dạy – học chia cho số có
nhiều chữ số vẫn còn những hạn chế nhất định.
Nhằm bổ sung và hoàn thiện hơn cho các giải pháp nâng cao hiệu quả việc
dạy – học các phép chia cho số có nhiều chữ số ở lớp 4, tôi đi sâu nghiên cứu việc
phối hợp các thủ thuật: Đưa các phép chia cho số có nhiều chữ số về dạng chia cho
số có một chữ số và làm tròn số bị chia, số chia để ước lượng thương gần đúng,
giúp giáo viên và học sinh dễ dàng hơn trong việc dạy học mảng kiến thức này.

Người thực hiện: Đặng Xuân Linh – Giáo viên Trường Tiểu học Phước Vĩnh B

Page 4


Đề tài NCKHSPUD: Làm thế nào để học sinh lớp 4 thực hiện tốt các phép chia cho số có nhiều chữ số ?

3. Vấn đề nghiên cứu:
Đề tài tập trung nghiên cứu nội dung: Việc phối hợp một số thủ thuật ước
lượng thương có giúp học sinh lớp 4 thực hiện tốt các phép chia cho số có hai – ba
chữ số hay không ?
4. Giả thuyết nghiên cứu:
Việc phối hợp một số thủ thuật ước lượng thương sẽ giúp học sinh lớp 4 thực

Người thực hiện: Đặng Xuân Linh – Giáo viên Trường Tiểu học Phước Vĩnh B

Page 5


Đề tài NCKHSPUD: Làm thế nào để học sinh lớp 4 thực hiện tốt các phép chia cho số có nhiều chữ số ?

3. Quy trình nghiên cứu:
Dạy – học chia cho số có nhiều chữ số trong môn Toán lớp 4 được bắt đầu từ
tuần thứ 15 - tiết PPCT 72 cho đến tuần 17 – tiết PPCT 82 (bao gồm cả tiết luyện
tập). Tôi chia quá trình này làm hai giai đoạn để nghiên cứu.
* Giai đoạn 1: Dạy – học chia cho số có hai chữ số (từ tiết PPCT 72 đến tiết
PPCT 77).
* Giai đoạn 2: Dạy – học chia cho số có ba chữ số (từ tiết PPCT 78 đến tiết
PPCT 82).
Trong cả hai gia đoạn này tôi đều trực tiếp giảng dạy nhóm thực nghiệm và
giáo viên chủ nhiệm giảng dạy nhóm đối chứng cùng tiến hành các hoạt động dạy –
học theo nội dung và phân phối chương trình chung. Trong quá trình gỉang dạy các
phép chia cho số có hai, ba chữ số, tôi đã hướng dẫn nhóm thực nghiệm phối hợp
các thủ thuật ước lượng thương. Sau đó tổ chức kiểm tra nhóm thực nghiệm và
nhóm đối chứng (với cùng một đề duy nhất) rồi tiến hành đối chiếu, đánh giá kết
quả nghiên cứu. Hoạt động này được tiến hành cụ thể như sau:
- Bước 1:Giúp học sinh hệ thống lại các kỹ năng về nhân nhẩm, trừ nhẩm,
xác định số chục và chữ số hàng chục, số trăm và chữ số hàng trăm trong một số có
nhiều chữ số và hiểu mối liên hệ giữa phép chia với phép nhân thông qua các ví dụ
về chia cho số có một chữ số (các phép chia ngoài bảng).
- Bước 2: Hướng dẫn học sinh sử dụng và phối hợp một số thủ thuật để ước
lượng thương gần đúng khi thực hiện các phép chia cho số có nhiều chữ số. Cụ thể
là:
*Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh dùng thủ thuật đưa phép chia về dạng

của dự
số bị
chiathương
là 39 chục,
chữ chia
số hàng
- 39 chia 5 bằng- 7Số(dư
4) nên
đoán
của phép
là 7,chục
viết của
7 số
5 nên
39bằng
chia 0.
5 để ước lượng thương.
- 7 nhân56 bằngchia
392;là392
trừlấy
392
- Vậy 392 : 56 = 7.
- Thử lại: 7 x 56 = 392 (phép chia đã đúng)
b) 7552 : 236

- Số chia của phép chia là số có ba chữ số nên ta cũng lấy

7552 236

ở số bị chia ba chữ số (kể từ trái sang phải), được 755


Đề tài NCKHSPUD: Làm thế nào để học sinh lớp 4 thực hiện tốt các phép chia cho số có nhiều chữ số ?

- 2 nhân 236 bằng 472; 472 trừ 472 = 0
- Vậy: 7552 : 236 = 32
- Thử lại: 32 x 236 = 7552 (phép chia đã đúng)
* Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh phối hợp thủ thuật làm tròn số bị chia,
số chia với thủ thuật đưa phép chia có nhiều chữ số về dạng chia cho số có một chữ
số để thực hiện:
Ở một số nghiên cứu trước đây, tác giả đã đề cập đến việc làm tròn số bằng
cách che bớt chữ số. Tuy nhiên nếu chỉ áp dụng thủ thuật này thì việc làm tròn số
chỉ thực hiện được một chiều (làm tròn giảm).Điều này dẫn đến có nhiều phép chia
học sinh phải giảm thương rất nhiều lần mới tìm được thương gần đúng của phép
chia. Chẳng hạn phép chia 702 : 18.
Tương tự, với cách đưa phép chia về dạng chia cho số có một chữ số như đã
trình bày ở trên, học sinh cũng phải mất khá nhiều thời gian cho những phép chia
kiểu 702 : 18. Đây chính là hạn chế của những thủ thuật này. Vì vậy việc phối hợp
thủ thuật làm tròn số bị chia, số chia với thủ thuật đưa phép chia có nhiều chữ số về
dạng chia cho số có một chữ số để thực hiện là cách tốt nhất để khắc phục những
hạn chế nêu ở trên.
Các bước để thực hiện cho hoạt động này bao gồm:
- Nhận xét về số bị chia và số chia;
- Làm tròn số bị chia, số chia (hoặc cả hai) theo hướng làm tròn tăng, hoặc
làm tròn giảm (bước này giáo viên phải có quy ước cụ thể với học sinh);
- Vận dụng thủ thuật ở Hoạt động 1 để thực hiện phép chia;
- Thử lại kết quả.
* Ví dụ: Đặt tính rồi tính:
a) 702 : 18

Người thực hiện: Đặng Xuân Linh – Giáo viên Trường Tiểu học Phước Vĩnh B

- Vận dụng thủ thuật đưa phép chia về dạng chia cho số có một chữ số và
thực hiện:
+7 chia 2 bằng 3 nên dự đoán chữ số ghi thương đầu tiên trong phép chia 702
chia 18 là 3, viết 3.
+ 3 nhân 18 bằng 54; 70 trừ 54 bằng 16 (16 nhỏ hơn 18 nên chọn 3 là chữ
số ghi thương của phép chia);
+ Hạ 2 được 162; 16 chia 2 được 8 nên dự đoán chữ số ghi thương tiếp theo
của phép chia 702 chia 18 là 8, viết 8
+ 8 nhân 18 bằng 144; 162 trừ 144 bằng 18. Vì 18 bằng với số chia nên
thương của phép chia ở thời điểm hiện tại (162 chia 18) được cộng thêm 1 (lần số
chia) nữa.8 cộng 1 bằng 9 nên chữ số ghi thương trong phép chia 162 chia 18 là 9.
+ 9 nhân 18 bằng 162, 162 trừ 162 bằng 0.
Vậy: 702 : 18 = 39
- Thử lại: 39 x 18 = 702 ( phép chia đúng)
- Nhận xét: số bị chia là số có 6 chữ số, số
b) 17993 : 298
17993

298

1788

60

18000

300

chia là số có 3 chữ số 298, (phép chia
thuộc dạng chia cho số có ba chữ số)

+ Vậy phép chia 17993 : 298 = 60 ( dư 113)
- Thử lại: 60 x 298 + 113 = 17993 ( phép chia đúng).
* Nhận xét: Trong cả hai phép chia 702 chia 18 và 17993 chia 298 nếu
không làm tròn số mà chỉ vận dụng thủ thuật đưa phép chia về dạng chia cho số có
một chữ số thì học sinh sẽ rất khó khăn cho việc nhẩm tính thương đúng. Chẳng
hạn trong phép chia 702 chia 18, nếu lấy 7 chia 1 được 7, nhưng 7 nhân 18 bằng
126 lớn hơn 70 nên phải giảm thương xuống còn 6. 6 nhân 18 bằng 108 vẫn lớn
hơn 70 nên lại tiếp tục giảm thương còn 5. 5 nhân 18 bằng 90 vẫn còn lớn hơn 70
nên lại phải giảm thương còn 4. 4 nhân 18 bằng 72, 72 lớn hơn 70 nên phải giảm
thương thêm một lần nữa… như vậy phải mất đến 4 lần giảm thương thì học sinh
mới tìm được thương đúng, quả là một trở ngại không nhỏ về mặt thời gian và cả
“công sức” suy nghĩ, tính toán của các em. Do đó việc phối hợp giữa thủ thuật làm
tròn số với thủ thuật đưa phép chia về dạng chia cho số có một chữ số là rất hiệu
quả, tạo thuận lợi và giảm bớt thời gian khi thực hiện các phép chia cho số có nhiều
chữ số.
* Quy ước việc làm tròn số:
- Chỉ làm tròn tăng (lên), không làm tròn giảm (vì việc lấy số chục (trăm)
của số bị chia chia cho chữ số hàng chục (hàng trăm) của số chia cũng đã là một
cách làm tròn giảm)
- Chỉ làm tròn khi chữ số ở hàng liền kề hàng cao nhất của số bị chia và số
chia lớn hơn hoặc bằng 5.

Người thực hiện: Đặng Xuân Linh – Giáo viên Trường Tiểu học Phước Vĩnh B

Page 10


Đề tài NCKHSPUD: Làm thế nào để học sinh lớp 4 thực hiện tốt các phép chia cho số có nhiều chữ số ?

- Chữ số được làm tròn là chữ số ở hàng cao nhất đối với số chia và hàng liền

7,9
1,5

0,94

Kết quả trên cho thấy, sau tác động kiểm chứng chênh lệch điểm trung bình
bằng T-test cho kết quả p = 0,005
Người thực hiện: Đặng Xuân Linh – Giáo viên Trường Tiểu học Phước Vĩnh B

Page 12


Đề tài NCKHSPUD: Làm thế nào để học sinh lớp 4 thực hiện tốt các phép chia cho số có nhiều chữ số ?

Biểu đồ điểm trung bình sau tác động của nhóm ĐC và nhóm TN
TN

Kết quả của bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm có điểm trung
bình là 7,9; kết quả bài kiểm tra tương ứng của nhóm đối chứng có điểm trung bình
là 6,1. Độ lệch của hai nhóm là 1,8. Điều đó cho thấy điểm trung bình của hai
nhóm đối chứng và thực nghiệm đã có sự khác biệt rõ rệt, nhóm được tác động có
điểm trung bình cao hơn nhóm đối chứng.
Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn của hai bài kiểm tra là SMD = 0,94. Điều
này có nghĩa mức độ ảnh hưởng của tác động là lớn.
Phép kiểm chứng T-test điểm trung bình kiểm tra sau tác động của hai nhóm
là p = 0,005 < 0,05. Kết quả này khẳng định sự chênh lệch điểm trung bình của hai
nhóm không phải là do ngẫu nhiên mà là do tác động nghiêng về nhóm thực
nghiệm.
V. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
Việc sử dụng phối hợp các thủ thuật ước lượng thương đã giúp học sinh lớp
4 thực hiện dễ dàng, chính xác các phép chia cho số có nhiều chữ số, góp phần tạo
thêm hứng thú và nâng cao kết quả học tập môn toán của các em. Đồng thời nó
cũng giúp cho giáo viên thuận lợi hơn khi giảng dạy các dạng toán chia cho số có
nhiều chữ số.
Để việc sử dụng phối hợp các thủ thuật ước lượng thương khi dạy – học các
phép chia cho số có nhiều chữ số đạt hiệu quả, tôi xin đề xuất một số khuyến nghị
như sau:

dụng và tiếp tục nghiên cứu để giúp học sinh học tập hứng thú, hiệu quả khi thực
hiện các phép chia cho số có nhiều chữ số.
Phước Vĩnh, ngày 20 tháng 01 năm 2015
Người viết

Đặng Xuân Linh

Người thực hiện: Đặng Xuân Linh – Giáo viên Trường Tiểu học Phước Vĩnh B

Page 14


Đề tài NCKHSPUD: Làm thế nào để học sinh lớp 4 thực hiện tốt các phép chia cho số có nhiều chữ số ?

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Tài liệu tập huấn Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng – dự án Việt – Bỉ của
Bộ Giáo dục và Đào tạo;
2. Một số phương pháp và hình thức tổ chức dạy học toán ở tiểu học – Vũ Quốc
Chung và nhiều tác giả;
3. Phương pháp dạy học toán theo hướng phát triển năng lực cá nhân của học sinh –
Nguyễn Thị Kim Hoa.
4. Sách giáo khoa, sách giáo viên Toán 4;

Người thực hiện: Đặng Xuân Linh – Giáo viên Trường Tiểu học Phước Vĩnh B

Page 15


Đề tài NCKHSPUD: Làm thế nào để học sinh lớp 4 thực hiện tốt các phép chia cho số có nhiều chữ số ?



Page 16


Đề tài NCKHSPUD: Làm thế nào để học sinh lớp 4 thực hiện tốt các phép chia cho số có nhiều chữ số ?

………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
4. Một khu vườn hình chữ nhật có diện tích bằng 15912m2, chiều rộng bằng 102m.
Tính chu vi của khu vườn đó ?
Bài giải:
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
PHỤ LỤC II
ĐIỂM BÀI KIỂM TRA SAU TÁC ĐỘNG
NHÓM ĐỐI CHỨNG
Họ và tên

NHÓM THỰC NGHIỆM
Điểm

Họ và tên

Điểm


8

Nguyễn Hoàng Lân

7

Trần hữu Duy

8

Nguyễn Phước Tiền

6

Bùi Thị Liễu

10

Lê Trung Hiếu

7

Chu Mạnh Hùng

7

Lê Thị Như Ngọc

10


Page 17


Đề tài NCKHSPUD: Làm thế nào để học sinh lớp 4 thực hiện tốt các phép chia cho số có nhiều chữ số ?

Trần Anh Hào

3

Đặng Thị Kim Uyên

8

Nguyễn Thị Thanh Thảo

9

Trần Minh Tuấn

10

Phạm Thị Thu Hường

5

Lê trọng Tài

7

Trương Thị Lê Thanh Thảo

- HS: Đồ dùng học tập
III. các nội dung dạy học chủ yếu:
Hoạt động của giáo viên
1. Kiểm tra bài cũ:
- Yêu cầu học sinh thực hiện vào bảng

Hoạt động của học sinh
- Đặt tính rồi tính: 738 : 9; 201 : 4;

con: 738 : 9; 201 : 4

- HS nêu miệng (cá nhân), lớp nhận xét, sửa sai (nếu

- Yêu cầu HS xác định chữ số hàng chục,

có)

chữ số hàng trăm, số chục, số trăm có
trong các số bị chia 738 và 201.
Người thực hiện: Đặng Xuân Linh – Giáo viên Trường Tiểu học Phước Vĩnh B

Page 18


Đề tài NCKHSPUD: Làm thế nào để học sinh lớp 4 thực hiện tốt các phép chia cho số có nhiều chữ số ?

2. Bài mới:
1. Ví dụ 1: 392 : 56
- Yêu cầu HS thảo luận và tìm kết quả



đồng thời nêu lại cách thực hiện – cá nhân, đồng

- Thử lại: 7 x 56 = 392 (phép chia đã

thanh).

đúng)

2. Ví dụ 2: 702 : 18

- HS thảo luận và tìm kết quả;

- Yêu cầu HS thảo luận và tìm kết quả - Nêu kết quả và cách tìm kết quả;
của phép chia;
- Nhận xét phần trình bày của HS;
Người thực hiện: Đặng Xuân Linh – Giáo viên Trường Tiểu học Phước Vĩnh B

Page 19


Đề tài NCKHSPUD: Làm thế nào để học sinh lớp 4 thực hiện tốt các phép chia cho số có nhiều chữ số ?

- Hướng dẫn cách thực hiện phép chia:
702 : 18 - Nhận xét: số bị chia là số có
3 chữ

702 18

số chia 54

18. Vì 18 bằng với số chia nên thương
của phép chia ở thời điểm hiện tại (162
chia 18) được cộng thêm 1 (lần số chia)
nữa.8 cộng 1 bằng 9 nên chữ số ghi
thương trong phép chia 162 chia 18 là 9.
+ 9 nhân 18 bằng 162, 162 trừ 162 bằng
0.
Người thực hiện: Đặng Xuân Linh – Giáo viên Trường Tiểu học Phước Vĩnh B

Page 20


Đề tài NCKHSPUD: Làm thế nào để học sinh lớp 4 thực hiện tốt các phép chia cho số có nhiều chữ số ?

Vậy: 702 : 18 = 39
- Thử lại: 39 x 18 = 702 ( phép chia
đúng)
- HS nêu miệng lại cách thực hiện phép
chia.
- Thực hành làm các bài tập:
3. Luyện tập:

Đặt tính rồi tính:
918 : 27

1225 : 49

- HS làm một số bài tập trong SGK và
các bài tập do GV biên soạn.
IV. Nhận xét, dặn dò và kết thúc.

chia 7368 và 13498.
2. Bài mới:
1. Ví dụ 1: 7552 : 236 = ?
- Yêu cầu HS dựa vào cách thực
hiện các phép chia cho số có hai

- HS thảo luận và tìm kết quả;
- Nêu kết quả và cách tìm kết quả;
- Số chia

7552 : 236
7552 236

chữa số rồi thảo luận (theo nhóm 4)

708

và tìm kết quả của phép chia;
- Gợi ý và hỗ trợ học sinh thực hiện.

32

của phép chia là số có ba chữ
số nên ta cũng lấy ở số bị chia
ba chữ số (kể từ trái sang phải),

472

được 755 (755 lớn hơn 236 nên


- HS nêu miệng lại cách thực hiện phép chia 392 : 56
- Thực hành làm các bài tập:
Đặt tính rồi tính:
6420 : 321

4957 : 165

(HS thực hiện lần lượt các phép tính vào vở nháp, đồng thời
nêu lại cách thực hiện – cá nhân, đồng thanh).

- Nhận xét và chốt lại phần trình bày
của HS;

2. Ví dụ 2: 17993 : 298 = ?

- HS thảo luận và tìm kết quả;

- Yêu cầu HS dựa vào cách thực - Nêu kết quả và cách tìm kết quả;
hiện các phép chia cho số có hai 17993

298

chữa số rồi thảo luận (theo nhóm 4) 1788

60

và tìm kết quả của phép chia;

113


- Thử lại: 60 x 298 + 113 = 17993 ( phép
chia đúng).
- HS nêu miệng lại cách thực hiện phép
chia.
- Thực hành làm các bài tập:

Đặt tính rồi tính:
- Nhận xét và kết luận phần trình 54322 : 346
bày của học sin

172869 : 258

(HS thực hiện lần lượt các phép tính vào vở

Người thực hiện: Đặng Xuân Linh – Giáo viên Trường Tiểu học Phước Vĩnh B

Page 24


Đề tài NCKHSPUD: Làm thế nào để học sinh lớp 4 thực hiện tốt các phép chia cho số có nhiều chữ số ?

nháp, đồng thời nêu lại cách thực hiện – cá
nhân, đồng thanh).
3. Luyện tập:

- HS làm một số bài tập trong SGK và các
bài tập do GV biên soạn.

IV. Nhận xét, dặn dò và kết thúc.