I H C THÁI NGUYÊN
I H C NÔNG LÂM
----------------------------

TR

U

tài

NGHIÊN C U
ANTICOCCIDAE

NG C A THU C COXYMAX VÀ
DIARRHOEA

N HI U QU PHÒNG TR

B NH C

KHÓA LU N T T NGHI

H

o:

Chính quy

Chuyên ngành: Thú y
Khoa:
Khoá h c:


IH C

Chính quy

Chuyên ngành: Thú y
Khoa:
Khoá h c:

Gi

2011 - 2015

ng d n: TS. Nguy n Th Thúy M


i
L IC

Trong su t quá trình h c t p và rèn luy n t
i H c Nông Lâm
cs d yb
ân c n c a các th y cô giáo
Thú
cho em
nh ng ki n th
c lòng tin v
c trong cu c s ng và
công tác sau này.
Em xin trân tr ng c

u


ii
DANH M C B NG

B ng 4.1: L ch s d ng v c-

..............................................................29

B ng 4.2. K t qu công tác ph c v s n xu t ...........................................................30
B ng 4.3. T l nuôi s ng c a gà thí nghi m qua các tu n tu i ( %) .......................31
B ng 4.4. nh h

ng c a hai thu c Coxymax và Anticoccidae

t l và c
B ng 4.5. nh h

n

Diarrhoea

n

nhi m C u trùng qua ki m tra phân............................32

ng c a hai thu c Coxymax và Anticoccidae

Diarrhoea


ng c a gà thí nghi m (kg) ...............41

B ng 4.11. Chi phí thu c phòng, tr b nh C u trùng cho 1 kg gà th t ......................42


iii
DANH M C CÁC HÌNH
Hình 4.1. Bi

c

nhi m C u trùng qua ki m tra m u phân lô I ..............33

Hình 4.2. Bi

c

nhi m C u trùng qua m u ki m tra phân lô II.............33

Hình 4.3.
Hình 4.4. Bi

th sinh tr
sinh tr

n

a gà thí nghi m ..........................................37
ng tuy

M CL C
N ............................................................................................................ i

L IC M

DANH M C B NG................................................................................................. ii
DANH M C CÁC HÌNH ....................................................................................... iii
DANH M C CÁC T

VI T T T........................................................................ iv

M C L C..................................................................................................................v
U ......................................................................................................1

Ph n 1: M
tv

............................................................................................................1

1.3. M c tiêu c

tài ...............................................................................................2
tài.................................................................................................2

Ph n 2: T NG QUAN TÀI LI U ...........................................................................3
2.1. C s lý lu n c

tài ........................................................................................3

2.1.1. Nh ng hi u bi t v b nh C u trùng ..................................................................3


ng pháp theo dõi...............................................24

Ph n 4: K T QU VÀ TH O LU N ..................................................................28
4.1. Công tác ph c v s n xu t .................................................................................28
..........................................................................................28
4.1.2. Chu

u tr b nh............................................................................29

4.2. K t qu

khoa h c ..............................................................................31

4.2.1. nh h

ng c a hai thu c Coxymax và Anticoccidae

nuôi s ng c a gà F1 (Ri x L

ng Ph

Diarrhoea

nt l

ng) qua các tu n tu i........................31


vi


a gà thí nghi m...............................39

4.2.5. Chi phí thu c cho phòng, tr b nh C u trùng

gà thí nghi m........................41

Ph n 5: K T LU N VÀ KI N NGH ..................................................................43
TÀI LI U THAM KH O ......................................................................................44


1
Ph n 1
M

U

tv
Trong nh
tri n m nh, góp ph n r t l n vào vi c cung c p th c ph m, nâng cao ch t
ng b
i. Tuy nhiên, m t trong nh ng tr ng i
l
i v
ch b
ng xuyên x y ra gây nhi u
thi t h i, làm h n ch s phát tri n c a ngành. Vì th hi n nay vi c phòng tr
b nh cho v
c bi t trú tr ng, không ch các b nh truy n nhi m
c phòng b nh b ng tiêm phòng v c-xin, mà các b

%, Coxcilin, RTD Coccistop, Coxymax, Novacoc 2,5
%
i pháp t t nh
ch ng l i b nh C u trùng có hi u qu thì
vi c th hi u l c c a các lo i thu c là r t quan tr
c ti n cao.
Xu t phát t nhu c u th c ti n v ki
u tr b nh C u trùng gà,
em ti n hành th c hi
tài:
u
ng c a thu c Coxymax và
Anticoccidae Diarrhoea n hi u qu phòng tr b nh C u trùng trên gà Ri lai
1.2. M

c

tài

- T k t qu nghiên c u l
khoa h
phòng tr b nh C u trùng cho gà, mang l i hi u qu kinh t

xu t bi n pháp
i dân.

- B n thân em t p làm quen v i công tác nghiên c u khoa h c.


2

Ri
.
c ti n
- Làm quen v
t

u khoa h c .

- Nâng cao ki n th c th c ti n
ng c ki n th c c a b n thân.

p xúc v i th c t


3
Ph n 2
T NG QUAN TÀI LI U
lý lu n c

tài

2.1.1. Nh ng hi u bi t v b nh C u trùng
c tính chung c a b nh C u trùng
* M m b nh:
B nh C u trùng là m t lo i ký sinh trùng truy n nhi m r t nguy hi m
ng
v t nuôi thu n ch ng, thú
i do m t nh
ng v t
Protoza, l p Sporozoa, b Coccidae, ch ng Eimeria, 2 gi ng

gà m i l a tu
u b nhi m C
ng
nhi m khác nhau. Gà con b nhi m n ng và ch t nhi
ng thành ch y u là v t mang trùng.
i c a C u trùng (chu k sinh h c):

m i l a tu i m
ng thành, gà


4
i c a C u trùng gà

Tóm t

Noãn nang

To . Ao

Noãn nang gây nhi m

(Oocyst)

(Oocyst gây nhi m)

Bào t
(Trophotoit)

Schizontes

gây nhi m).

n:
c th i theo phân ra ngoài, g p
m, noãn nang phát tri n thành b o t (C u trùng
thành noãn nang gây nhi m (Oocyst

ký ch : Gà nu t noãn nang gây b nh vào ru t, noãn
nang v ra, phóng ra 4 bào t g i là Trophotozoit bám vào t bào bi u mô ru t phát
tri n thành Schiphotozoit, Schiphotozoit phát tri n thành Merozoit r i thành t bào
c và t bào cái. Chúng k t h p v i nhau t o thành h p t , r i h p t l i sinh ra
noãn nang (Oocyst), th
i t 5 7 ngày.
i c a C u trùng c
c sinh s
vô tính và h u tính. Vì v y có th phân ra C u trùng sinh s n theo 3 gi

n
n sau:


5
n sinh s n vô tính: C u trùng ký sinh t bào bi
hóa c a súc v t, l n d n lên và sinh s n theo hình th c tr c phân.
n sinh s n h
các t
i ph i t ), các t
nhau t o thành h p t
C
n i sinh.

1632 t
th i gian các nhà nghiên c u v d ch
t , lâm sàng, b nh lý, mi n d ch và thu
u tr
c các nhà khoa h c m i th i
i dày công nghiên c
, 2003 [14]).
Theo Nguy n Th Kim Lan và cs (2010) [9], thì b nh C u trùng gà do C u
trùng ký sinh gây ra th y kh
c trên th gi
t b nh khó ki m
soát, ngay c nh
khoa h c k thu t thú y phát tri
u
nhi u t n th t do C u trùng gây ra. C u trùng ký sinh gây t
ng
ng tiêu hóa, làm cho gà d ch t. B nh
c bi t là
u ki
u ki n v sinh thú y kém, công tác qu n lý
m b o.
c ta b nh ph bi n kh p các t nh thành.
Theo Nguy n Th Kim Lan và cs (1999) [8], thì b nh C
c coi
là v
l n th hai sau b nh do vi trùng gây nên. B nh C
i
ng n (5 7 ngày) và không c n ký ch trung gian. B nh C u trùng gây thi t h i l n
pm
cao (t l ch t t 50 70


14,2 20,0 x 9,5

E. acervulina

Tr ng

16,0 20,3 x 12,7

E. mitis

Tròn

E. necatrix

Loài

ra tác nhân gây b nh

L noãn

Có

21 24

Không

18 48

16,3


Không

24

E. mivatia

Tr ng

10,7 20,0 x 10,1

15,3

Có

18 21

E. paraecox

B ud c

16,6 27,7 x 14,8

19,4

Không

24 36

E. hagani

il n

- Eimeria acervulina có hình d ng Oocyst g n gi ng E. maxima
c nh
ng v phân lo i t th i gian sinh
o
bào t 13 17 gi
nhi
28 30 C (ng n nh t so v i th i gian sinh bào t c a
các loài C u trùng khác).
- Eimeria mitis
bào t bi
khi nhi
phân l p thành th
vào ngày th 5.

m d phân bi t là Oocyst d ng tròn, th i gian sinh
i l n (24 48 gi
ng ký sinh
u ru t non. Sau
36 gi , trong các t bào bi u bì nhung mao th y nh ng th
ng có 6

21 th

n và các giao t

c hình thành



ng ký sinh ph
u ru t non.
Oocyst có th i gian sinh s n bào t
nh nh t so v i Oocyst các loài C u trùng
ký sinh ph
u ru t non (48 gi ).
có th có t

c ta, k t qu phân lo i C
n 8 loài C u trùng gây b nh cho gà.

c cho th y tùy t ng khu v c,

Hoàng Th ch (1999) [18]
b nh trên gà nuôi t i mi
tác gi trên th gi i thì Vi

tìm th y s có m t c a 8 loài C u trùng gây
c ta. So v i 9 loài C u trùng tìm th y c a các
y nói t i E. paraecox. Phân lo i C u
i các t nh phía B c c a các tác gi qua nhi u th i
gian nghiên c u v phân lo
n (1995) [19]; Phan L c, B ch
M
u (1999) [11]
t có 6 lo i C
c phát hi n là: E.
tenella, E. necatrix, E. maxima, E. mitis, E. brunette, E. acervulina.
* S nhi m b nh C u trùng


o

ng nhi m b nh là do gà nu t ph i noãn nang có s c gây b nh. Noãn
nang C u trùng nhi m vào th
cu
t, n n chu ng, d ng c
tr thành ngu n lây nhi m b
ng v t g m nh m,
u có th là ngu n reo r
u
th y khi ru i màu có noãn nang vào t i ru t ru i thì nó có th duy trì s c gây b nh
trong 24 gi .
Th i gian nhi m b nh C

c chia thành 2 th i k :

- Th i k ti n phát: kéo dài t khi gà nhi m ph i noãn nang C u trùng cho
t i khi xu t hi n nang tr ng trong phân.
- Th i k phát b nh: là khi xu t hi n nang tr
tr ng bi n m t hoàn toàn kh
.

n khi nang

ng qu n lí không t t, s t
u ki n cho C u trùng phát tri n
và gây b nh m nh. Th
u sinh t
u ki n thu n l i cho b nh phát
ra r m r . Vì v

* Quá trình sinh b nh:
Quá trình sinh b
c hình thành t nh
b
n phát tri n n i sinh c a C
th phát nh kh
n nhanh t t c

ng tr c ti p c a m m
gà và các y u t
c bi
c


9
c ru t. T
ts
ng l n t bào bi u
l c cao, gây t
bì, l
i niêm m c, các m ch qu n, th n kinh b h y ho
u ki n thu n l i cho các vi sinh v t khác nhau phát tri n, xâm nh p v
làm cho b nh càng ngày càng n ng và có th gây b i nhi m v i các b nh khác.
Do niêm m c b t
n ru t không tham gia vào quá
trình tiêu hóa làm cho con v t b thi
ng gây r i lo n tiêu hóa, d n t i
c t , phù n
phá h y các t bào ru t
làm cho viêm ru t gây r i lo n ch

i 3 ti n tri n các t bào bi u bì.
n ph t tri n n i sinh, nh t là các th phân l
i 2, phát tri n
thành s
ng l n trong các vách ru t s phá h y màng niêm m c ru t, gây ra ch y
máu nhi u. L
i niêm m c, xoang ru t ch
y nh ng t bào bi u bì b h y
ho i. Do t
n trong ru t nên ch
u hóa b r i lo n,
màng niêm m c ru t b t
a m cho vi khu
c t t o ra khi
phân h y các ch t ch a trong manh tràng xâm nh
gây ra nhi m
trùng, nhi
ct .
C
c t làm gà b
c, th hi n nh ng r i lo n v
th n kinh: sã cánh, l
, kém nhanh nh n. C u trùng chi
t ch
ng
là d ch t ch c t bào bi u mô ru t làm cho gà thi
ng.
Nh
u ki n trên cho th y s bi
i sâu s c di

nh
nh t, vì v y chúng chúng tôi cho r ng trong v
này c
c
nghiên c u r
nd
i v i b nh C u trùng gà là mi n d ch có trùng
và do s tái nhi
m b o cho s
nh m m b
gà có mi n d ch.
Nh ng nghiên c u ti p t c v mi n d
nr
mi n
d ch trong b nh C
u và ph thu c vào loài C u trùng, vào li u
C u trùng gây mi n d ch, s
ng gây nhi m, kh
gây b nh c a loài C u trùng,
tr
gà và nhi u y u t
mi n d
thu c vào c
m phát tri
n n i sinh c a các loài C u trùng khác nhau.
Mi n d
ct
ib nv
i v i loài C u trùng, khi các
n phát tri n c a chúng ti n tri n và xâm nh p sâu trong mô bào và mi n

u ki n s n xu t, gà l n không c m th v i C u trùng do
nhi m nhi u l n nh ng ngày tu i còn non, v sau s
kháng phát
c c ng c b ng s tái nhi m C
ng xuyên.


11
* Tri u ch ng c a b nh:
B nh C u trùng gà bi u hi n b ng tri u ch
t là a ch y, có
máu, có d ch nhày,
tm
n kinh không v ng, g y y u, gà
ng t l i thành nhóm. M
nghiêm tr ng c a tri u ch ng ph thu c vào m c
nhi m t
ng và loài Eimeria nhi m, tr ng thái s c kh
gà.
Th i k mang b nh t 4 5 ngày, tri u ch
ng trùng v i s
phát tri n c a các th phân l
gà b nhi m. B nh ti n tri n có th
c p tính, mãn tính hay không có tri u ch
n hình.
+ Th c p tính: B nh di n bi n t
n 2 3 tu
ng th y gà
u con v t l
, kém nhanh nh n, lông d ng

+ Th không có tri u ch
gà b b nh b ngoài không có bi u hi n b
tho ng gà m i b a ch y và t l
tr ng b gi m sút.

ng th mang trùng. Nh ng
ng, th nh

* B nh tích c a b nh:
Xác ch t g
c và mào nh t nh t, phân tích xung quanh lông
l huy t, phân l
ng có l n máu. B
n là ru t, các
c không th y có b nh tích rõ. M
tai bi n ru t ph thu c vào loài
C
ng C u trùng xâm nh p.
Màng niêm m
ng tiêu hóa xanh tím, ph ch t nhày màu vàng xám.
Di u và d dày tuy n tr ng r ng, màng niêm m c ph niêm d ch. Trong d
có m t ít th
y ch t niêm d
t
y lên rõ r t, màng niêm m c
p nhung mao n m b p, m t s
y
rõ nh
m xu t huy t.


c l n. Ru t non ch
y
ch t nhày màu nâu ho c h ng nh t.
+ E. hagani: B nh tích th y tá tràng và ph
c ru t non. Trên thành
ru t có nh
m xu t huy t to b
u kim ho c có nh ng m ng xu t huy t
. Niêm m c b viêm cata n ng và xu t huy t.
+ E. acervulina: Gây gi m kh
ng gà, phân tr ng. Tá tràng d y, sung
phù, sung huy
. Trên b m t tá tràng hay ph
u ru t non, nh ng t
l n màu tr ng xám. Trên tiêu b n t ch c, v trí C u trùng ký sinh là bi u mô.
* Ch

nh C u trùng

Ch
nh C
ch n nh t thi t ph i d a
phân b
trùng, m khám ki m tra
h c (mùa phát b nh, tu
bi t c n lo i tr : B
gà, b

gà:


* Các bi

u tr b nh C u trùng:

M t s nhóm thu c phòng tr b nh C
Theo Lê V
c ch và tiêu di t C

]

n:

n nay có nhi u lo i thu c có tác d ng
p trung ch y u v n n m 6 nhóm thu c

- Nhóm Sulfanilamit: Bao g m Sulfaguanidin, Sulfathiazon, Sulfarazin,
Sulfaquinoxalin, Sulfapyrasol và Sulfachlopyrazin
- Nhóm Nitrofuran: G m có Furazolidon, Furaltadon, Nitrovinla,
- Nhóm Pyrimidin: Amprolium, Trimethopin, Diaveridin
- Nhóm Antibiotis: Monezin, Salinomycin, Lymycin
- Nhóm Pyridin: Clopydol (Rigecoccin).
- Toltrazuril: Là ho

c m i, tác d

u tr C u trùng r t hi u qu .

Các nhóm thu c trên v i nhi u ch ng lo i theo ngu n g c th có 2 d ng:
- Thu c thú y ngo i nh p:
Theo Nguy n Xuân Bình (1993) [1], cho bi t m t s thu c ngo i nh


c u ng. Li u tr : 1 ml/1 lít

c u ng, dùng liên t c 5 7 ngày.
- Dinaprol: Là s n ph m c a hãng Jakarta (Indonesia). Thu c có d ng b t
c. Thành ph n g m Amprolium HCL 5 %,

màu tr ng, d

Furaltadoue 5 %, Vitamin A 0,6 %, Vitamin K 0,2 %. Li
Li u tr : 1,5

c, dùng liên t c 3

- Baycox

c.

7 ngày.

t ch ph m d ng dung d ch 2,5 % Totrazuril c a hãng
c bi t là: E. tenella, E.

Bayer. Thu c có tác d ng v i t t c các loài C

maxima, E. acervulina. Li u tr : 7 mg/kg P/ngày, li u trình 2 3 ngày.
- M t s thu c phòng tr b nh C u trùng c a các công ty thu
+ Anticoccid

c:


ghép các b
+ RTD
C1

ng h p có

nh do E. coli.
Coccistop: Do Công ty Phát tri n công ngh nông thôn (RTD), thôn
Hà N i s n xu t. Thành ph n: Sulfadimidin 20 g,

B Láng H -

Diaveridime 3 g, Trimethoprim

c v

c ho c tr n vào th

100 g. Thu

c pha vào

c u ng. Li u tr : 1,5

2 g/1 lít

c u ng.
+ Rigecoccin
Thú y. Thu c có tác d


+ Bio
Anticoc
n ph m c a Công ty Liên doanh Bio
Pharmachemie. Bio
Anticoc là s n ph m k t h p c a Sulfadimidine và
Diaverridine, thu c có tác d
u tr t t c các loài C u trùng gia c m. Li u
c u ng ho c 2 g/1 kg th
c.
+ Marcoc: Là s n ph m c a Công ty c ph n thu c Thú y Mar
c tr
C u trùng ru t non, C u trùng manh tràng, C u trùng ghép v i E. coli. Thành
ph n: Sulfadimidine 33 g, Sulfaguanidine
cv
100 g. Li u phòng: 1
c u ng. Li u tr
c u ng liên t
3 ngày r i
l i cho u ng 2 ngày.
+ Vinacoc ABC: Là s n ph m c a Công ty thu
Vinavetco. Thu c có tác d ng m
i v i b nh C u trùng. Thành ph n:
Sulfachlozin sodium 30 g, Lactose v
100g. Li
c u ng.
Li u tr :
c u ng dùng liên t c 3 4 ngày.
Ngoài ra, hi




16

2.1.2.Gi i thi u v gi ng gà và thu c dùng trong thí nghi m
* Gà Ri lai:
Trong nh

p các gi ng gà ngo i
c i ti

v v a nhân thu

c. Các gi ng gà này nh p

ng th i ph c v

ng. V i m c tiêu

tìm ki m th nghi m các t h p lai thích h p v i nhu c u c
nghiêm c u và Hu n luy

n nuôi t

c ta, Trung tâm
o t h p gà lai th

k t h p gi a gà kiêm d ng th t tr
t cao c a Trung Qu c v i gà Ri cho ch
Vi

t, H Xuân Tùng 2004 [4]).

Theo Tr n Thanh Vân và cs (2015) [22], kh
31 g; 6 tháng tu i
mái là 1,246 g,

gà mái là 1,130 g,

gà tr

ng gà Ri lúc m i n là 30
n 12 tháng tu i

gà tr ng là 2,735 g.

Theo H Xuân Tùng và Phan Xuân H o (2010) [20], kh

ng s ng

tu n tu i c a gà Ri là 1016,67 g và gà Ri lai (¾ LP, ¼ Ri) là 1479,17 g.
gà Ri lai có kh

ng s ng l

gi a cá th c a cùng m t loài gà là khá l n

ng gà tr ng là l

t
gà Ri


11

i gà Ri và s sai khác v s

ng s ng gi a gà Ri và Ri lai là r t rõ r t (P < 0,01). M t khác, kh
= 21,74 %)

gà

t
n

nông h , công th c

ph c v nhu


17
Gà tr ng Ri

x

ng

Gà lai F1 (Ri x LP)
Nuôi l y th t

ng
* Thu c s d ng trong thí nghi m: