I H C THÁI NGUYÊN
I H C NÔNG LÂM

NG TH QU

C TR

T

XU T M T S

BI N PHÁP

, HUY N B CH THÔNG, T NH B C K N

H

o

: Chính quy

Chuyên ngành

: Nông lâm K t h p

Khoa

: Lâm nghi p

Khoá h c



L p

: K43 - NLKH

Khoa

: Lâm nghi p

Khoá h c

: 2011 - 2015

Gi

ng d n :

ng Kim Tuy n


i

L IC
góp ph n t ng h p l i ki n th
ti

c s nh t trí c

u làm quen v i th c


i

các th y cô giáo.
Trong su t quá trình th c hi

is

ng Kim Tuy
tôi xin chân thành c
báu trong nghiên c

ng d n, ch b o t n tình c a
tài t t nghi p c a mì

ng Kim Tuy

ng kinh nghi m quý

tài.
cg il ic

i

i

u ki n thu n l i cho tôi trong su t quá trình th c
hi

tài.
Cu i cùng tôi xin c

)

)


iii

DANH M C CÁC B NG
B ng 4.1: K t qu

sâu h i t i mô hình 1............................................28

B ng 4.2: K t qu

sâu h i t i mô hình 2............................................28

B ng 4.3: K t qu

sâu h i t i mô hình 3............................................28

B ng 4.4: K t qu

u tra m

h i lá M qua các l

B ng 4.5: K t qu

u tra m



u tra

........................................................................................................................38
B ng 4.9: K t qu

u tra s

ng sâu h i lá trong mô hình 2qua các l

u tra

........................................................................................................................39
B ng 4.10: K t qu

u tra s

ng sâu h i lá trong mô hình 3qua các l

u tra

........................................................................................................................40
B ng 4.11: K t qu
u tra

các

c thân cành các loài cây trong mô hình 2

các

u tra M i h i M

mô hình 1 qua các l

u tra ............44

B ng 4.16: K t qu

u tra M i h i M

mô hình 2 qua các l

u tra .............44

B ng 4.17: K t qu

u tra M i h i M

mô hình 3 qua các l

u tra .............44

B ng 4.18: K t qu

u tra M i h i Quýt

mô hình 1 qua các l

u tra...........44


h i lá M

u tra

các mô hình 30

.........................................................31

.............................................................................31

Hình 4.3:
Hình 4.4: Bi

bi u di n m

h i lá Quýt qua các l

u tra

mô hình 1 .32

Hình 4.5: Bi

bi u di n m

h i lá Quýt qua các l

u tra

mô hình 2 .33

ng thànhh i Chè...........................................................37

bi u di n m

b xít h i búp Chè qua các l

u tra t i

mô hình 3 .......................................................................................................37
Hình 4.15: nh thân cành Quýt b sâu h i ...............................................................41
Hình 4.16: nh M i h i M .....................................................................................45
Hình 4.17: nh M i h i Quýt ..................................................................................45


v

DANH M C T

Cs

VI T T T

: C ng s

IPM

t ng h p

NLKH


c ti n ..................................................................................... 3
Ph n 2: T NG QUAN V

NGHIÊN C U ..................................................4

khoa h c........................................................................................... 4
2.2. Tình hình nghiên c u trên th gi i............................................................. 4
2.2.1. Nh ng nghiên c u v sâu h i cây lâm nghi p ........................................ 5
2.2.2. Nh ng nghiên c u v sâu h i cây nông nghi p ...................................... 7
2.3. Tình hình nghiên c

c............................................................... 8

2.3.1. Nh ng nghiên c u v sâu h i cây lâm nghi p ........................................ 9
2.3.2. Nh ng nghiên c u v sâu h i cây nông nghi p .................................... 10
2.4. T

u ki n t nhiên, kinh t - xã h i ........................................ 12
u ki n t nhiên................................................................................. 12
u ki n kinh t - xã h i...................................................................... 15

Ph n 3:

NG, N

NGHIÊN C U ................................................................................................19

ng và ph m vi nghiên c u............................................................ 19
ng nghiên c u............................................................................ 19
3.1.2. Ph m vi nghiên c u............................................................................... 19


u tra m
u tra m

sâu h i lá........................................................ 29

sâu h i thân cành........................................................ 41
M i gây h i m t s cây tr ng chính trong mô hình

nông lâm k t h p..................................................................................... 43
4.3. Th ng kê thành ph n sâu h i m t s cây tr ng chính trong mô hình nông
lâm k t h p.............................................................................................. 46
nh m t s sâu h i ch y
h

i v i các cây tr ng chính trong mô

xu t m t s bi n pháp phòng tr sâu h i .................. 48
nh m t s loài sâu h i ch y

i v i các cây tr ng chính trong

mô NLKH................................................................................................ 48
xu t m t s bi n pháp phòng tr sâu h i......................................... 49
Ph n 5: K T LU N VÀ KI N NGH ..................................................................51

5.1. K t lu n .................................................................................................... 51
5.2. Ki n ngh .................................................................................................. 51
TÀI LI U THAM KH O ......................................................................................53



th c v

i gió mùa thu n l i cho nhi u loài

ng, phát tri n. Di n tích r

v

c ta r t l n. V i h

ng g m nhi

trong nh ng qu c gia có s
R n

n c a vùng nhi

iv n

ng v t, th c v t và vi sinh v
ng g

i m. Khi b

nh nh vào s

ng,

ng cao c a các loài


ng c a khí h u và các y u t khác

ng t

c v t thân g

trong vi c quy

nh c u trúc, ch

o

n v ng c a h sinh thái r

ng

Kim Vui và cs, 2007) [14].
a hình Vi t Nam ¾ là di

i núi, cu c s ng c

ph thu c l n và canh tác nông nghi
nguyên r
làm cho s

i dân mi n núi

t d c và khai thác các ngu n tài


t thu n nông hay thu n lâm

còn b c l nhi u h n ch . Vi c canh tác thu
không
c

t này ch

td

t th p

nh trong khi phát tri n mô hình thu n lâm l i g p ph
c m t. Th c ti n s n xu

t hi

nhu
cs d

t


2

t ng h p, có s
giúp c i thi

a nông nghi p, lâm nghi p và th y s n. S k t h p này
phì, b o v

n so v i cách th c s n xu t truy n

c hi u qu cao trong mô hình NLKH thì v

phòng

tr sâu, b nh h i là vô cùng quan tr ng, sâu b nh h i làm cho cây tr
ch m, gi m s

ng và ch

ng c a cây tr ng,

ng

c ta do khí h u nhi

gió mùa nên có nhi u loài sâu sâu h i phát sinh phát tri
c thân cành
Vì v

i m

i M , sâu

u t n th t cho ngành nông nghi p.
góp ph n ch

ng th c hi n hi u qu trong công tác phòng tr


ng, s

ng cây tr

a bàn nghiên c u,
ng m c tiêu

i.

1.3
1.3

c t p và nghiên c u khoa h c
- Vi c nghiên c

tài giúp cho tôi c ng c l i ki n th

ng th i nâng

m chuyên ngành t th c t .


3

-N mv

um

-N mv


xu

phòng tr sâu h i trong mô hình N

và phát tri n t

a bàn nghiên c u v n d ng m t s
m b o cho cây tr

n nâng cao hi u qu kinh doanh c a mô hình.

ng


4

Ph n 2
T NG QUAN V

Côn trùng là l
kho

NGHIÊN C U

ng v t khá phong phú. Hi n nay trong th gi i sinh v t có

3 tri u loài s

ng v t,


t i 3 t USD.Nhi u loài trong l p côn trùng có s c gây h i l
c thân; sâu h i hoa, qu , c , r
s

i cây c i;
o i nông

c, nhà c a, công trình xây d ng (m i, m

gian truy n b

i và gia súc (ru i, mu i, ch y, r
i, có nhi u loài côn trùng có l

i
ng a, ki n, ong ký sinh

th t các lo i sâu h i khác, ong m t, cánh ki
ph

m giúp hoa th

t cây tr ng.
Côn trùng là m t thành viên c a h sinh thái nông nghi p và h sinh thái r ng,

có tác d ng quan tr ng trong vi c làm th nh suy cây tr ng;
m t m t xích trong quá trình tiêu th và phân gi i. Song côn trùng l i là m t trong
nh

ng làm



5

phá ghê g m c a nh

t mùa màng gây n n

th

i dân mi n B c châu Phi (Tr n Công Loanh, 1997) [7].

T i Trung Qu

ra các bi n pháp quan tr ng

b o v cây tr ng kh i b tác h i c a sâu h i là ch

i v gieo tr ng

(Coppel et al, 1977) [18].
c khác, các nghiên c u v côn trùng ch th c s
b

u

th i k ph

Pháp cu i th k


o trong vi c phát tri n côn trùng h c

m

ng c acác h i côn trùng h

c. Thông qua ho t

c nh ng thành t

.

2.2.1. Nh ng nghiên c u v sâu h i cây lâm nghi p
Nh

60 c a th k XX, nhi u nhà khoa h

u v côn trùng

và tìm hi u s c phá ho i c

uv

côn trùng và h th ng l i cu
Xôm t nhóm tác gi

t cu

ng
i Liên


i, xén tóc, b
Theo th

con s kh ng l .

t h i do M i gây ra
M thi t h i do M

m ts
i 150 tri

nm t


6

c nh ng tác h i c

i v i s n xu t nông-lâm nghi p nên

ngoài vi c t p trung tìm ra các loài sâu h

i ta còn chú ý t i nghiên c u tìm

ra các bi n pháp phòng tr sâu h i m t cách nhanh chóng và hi u qu . Vi c s d ng
các lo i thu c b o v th c v
tiêu di

id


iv

ng.

ngh ph i s d ng h n ch thu c hóa h

1965, t ch

a Liên h p qu

m phòng tr

t ng h p (IPM).
Nh

nd

x y ra v

, lá M

m nh m , chúng

xu t kinh doanh v i con s
côn trùng h

i hàng ngàn hecta r ng, gây thi t h i s n

các nhà côn trùng h c ph


trong s n ph

ch

Trên th gi

is d ng và ô nhi
u nhà máy t

các nhà máyc
600.000 ha cây tr

ng sinh thái.

ng s n xu t ong m

c a m t s loài sâu h i, có nh ng nhà máy m i ngày s n xu
n xu t 20 t ong m

a thu c
-

ch

c 20 tri u con.
và th trên di n tích

tiêu di t sâu h i.


kê c a t ch

a Liên h p qu

th gi i b th t thu do sâu b nh và c d

n 33 tri u t

nuôi s ng 150 tri
t ch

pc a

i trong m

n 1989 -

ng k t c a

ng khoai tây, 1/5 s

và 1/2 s n

9].

Cây h cam, Quýt cùng v i nho và chu i là nh
trên th gi i. Có th nói trái cây h
Nho ch

ng

cái nôi c a h u h t các cây thu c h c cam Quýt, do v

ng cc am ts

l n sâu b nh h

ý là

b t c khí h

b nh nguy hi m do ph

sinh t n và ph i phòng ch

t cao, ph m ch t t t cho cây h

ng loài sâu
mb o
u, 1999) [6].

M t ng s m

cho ngành nông nghi p

c c t tr trong kho lên t i 4 t

tính riêng m t loài côn trùng

c M mùa màng b thi t h i do châu ch u gây ra lên t i
106 tri


c r t kh quan (H Kh c Tín,

1982) [11].
Hi n nay, các nhà côn trùng h c t p trung vào vi c nghiên c u các bi n pháp
phòng tr t ng h p (IPM). Trung tâm Nghiên c u Nông nghi p Qu c t Australia
u thành công công ngh phòng tr ru i h i qu m i - ch
ph m protein t ph th i men bia, tiêu di t hi u qu ru i h i qu

ng

thành (Nguy n Thanh Bình, 2007) [1].
Trung tâm sinh h c Nông nghi p A.C.B cho bi t: S d ng n m Tricoderma
tr n v i phân h

c gi

m,

tr n rác th

có tác d ng phòng tr sâu b
kh ng ch
ch ho

làm phân bón

khá t t. N m Tricoderma

c nhi u lo i n m gây th i r cây, vàng lá, n t g

c phân b t

c tính, hi n nay trên th gi i có hàng v n nhà
khoa h c, hành nghìn vi n nghiên c u v côn trùng. Do có tính h th ng và l c
ng d
c

áng k .

y nên ngành khoa h

ng thành t u nghiên


9

2.3.1. Nh ng nghiên c u v sâu h i cây lâm nghi p
c ta, sâu h i cây lâm nghi

u lo i d ch gây thi t h i l n cho

ngành lâm nghi

Theo th

có r t nhi

u di n tích r ng thông b

i, nhi u tr n d ch x y ra làm tr i c

ch

các t nh Thanh Hoá (huy

An (huy n Nghi L c), Hà
c 45 loài côn trùng gây h i, bao

g m các l

c cành và

c ng

m t kinh t , n u b n n sâu h i thông phá thì vi c trích

nh a thông ph i ng ng l

ng th i s

ng r

ng sinh

a r ng b t n h i r t nhi u (Hà Công Tu n,2006) [12].
c nh ng thi t h i to l n do côn trùng gây ra cho ngành lâm nghi p,
nh

u tác gi

loài sâu h i cây r

a Nguy

ng Kim Tuy n và Cs [14], bài gi
c Th nh [8].

a tác


10

Trong nh

i h c Lâm nghi p, Nông nghi p,
tài c a gi ng viên, sinh viên nghiên c u v

sinh thái h c, sinh v t h

m

tìm ra quy lu t phát sinh, phát tri n c a sâu h

cho nghiên c u các bi n pháp phòng tr sâu h i.
Do sâu h i r ng có quan h r t ph c t p v i hoàn c nh c a r ng nên phòng
tr sâu h i ph i bao g m nhi u m t, tùy t
pháp phòng tr cho thích h p. D

ng lúc mà áp d ng nh ng bi n
ng tác d ng và k thu t áp d ng
n sau: K thu t lâm sinh, ki m d ch th c


phát tri n c a chúng.
Theo th ng kê các loài h

y: 5 loài chân b ng ( c), 12 loài

ve bét (nh n), 352 loài sâu, 11 loài có vú, 186 loài tuy n trùng. Gây h i l n nh t cho
các loài cây h cam, Quýt là các loài có mi

u, 1999) [6].


11

n Kh c Ti

u sâu h i Chè

B cB

k t lu n: Nh ng loài gây h i l n trên cây Chè g m r y xanh, b xít mu i, và nh n
nâu. Trong nh

i các vùng Chè thu c vùng trung du mi n núi

phía b c, trong nhi

d ng thu c hóa h

i lên 4 loài sâu h i chính gây



c (GTZ) do Ban

o và UBND các t

Tuyên Quang th c hi

p các khóa t p hu n v k thu t tr ng Chè và

n lý d ch h i t ng h
m. D

i dân
n pháp phòng tr cho t

Chè, g m các lo i sâu h

y xanh, b c

vùng

n c a cây
xít mu i, nh

,

b nh ph ng lá, th i búp.
Trong th i gian qua, bên c nh vi c gi ng d y b
môn B o v Th c v
nh ng chi

v

i h c, B

y m nh nghiên c u khoa h c. M t trong

qu n lý d ch h i t ng h

d

ih

d n d côn trùng). Trong th i gian qua, B môn B o v Th c
c m t s thành t u nghiên c

phòng tr d ch h

c chuy n giao cho nông dân.

u quy trình


12

u ki n t nhiên

m

phía Tây c a huy n B ch Thông các


u

i các vùng khác. Hi n nay, xã

c hi

h th ng giao thông t

u ki n

cho xã phát tri n sâu s

ng

nhi

cao trung bình kho ng 500m so v i m
núi cao 700m so v i m
là nh

i núicao vàchia c t m nh,

c bi n. phía Tây B c c

nh

c bi n, vùng trung tâm xã và d c theo tr c t nh l 257
cao trung bình n m xen gi

ng

.T

4

: Xuân -

- Thu -

u chia

thành 2 mùa rõ r t:
- Mùa khô: T

n tháng 3

u

i nh t là t

ng nhi u c a

i ti t khô hanh

n s n xu t nông -lâm nghi p
-

ng gió l nh ch y

tháng 4



.

1500mm/

n tháng 3.

,

85%

7

:

.

82%.
,

86,8%,

3(

2

)

7(


ng v sinh h c, phù h p cho phát tri n các lo i cây tr ng khác nhau. Tuy

nhiên y u t b t l i do khí h
xu t và sinh ho t c
tr ng phát tri n.

i dân ví d

ng nh
t

ns n

u ki n các loài sâu, b nh h i cây


14

*
dòng sông C
a dòng sông C u,

,

và

.

Theo th


th c hi

ng lâu dài c a huy n, t nh.

a xã

c hình thành t hai ngu n g

t

t hình thành do phù sa b i t . Do v
t phong phú v tính ch
-

t

a bàn xã có m t s lo

vàng, sâu,

c, nhi u mùn, phát tri n trên

phi n th ch, Mica, sét, Gneis, poócphia: Phát tri

t cát, thích h p cho s n

xu t nông - lâm nghi p.
-

t phù sa: Thành ph



15

u ki n kinh t - xã h i

i v i s n xu t nông nghi p
Di n

t dùng cho s n xu t nông nghi p 167ha chi m 3,4% t ng di n

t t nhiên c a xã, cung c

i dân c

c nh m t s h s n xu

t th p thì ch y u

n xu t theo

c thâm canh l y ng

cây tr

t và ch

nhu c

cc

d ng trong các mô hình

NLKH là cây nông nghi p ng n
a bàn ngoài vi c phát tri n lâm nghi p thì vi c phát
tri

c trú tr

nh

u, vi c tr
a bàn xã, góp ph n to l n trong vi

is

i thu
m

i dân, ngoài ra còn có s k t h p v i cây công

nghi p mà ch y u là Chè.
Cây Quýt có tên khoa h c là Citrus reticulata Blanco là m
thu c chi Cam (Citrus), H Cam (Rutaceae), có ngu n g c t
Qu

c tr ng kh

l y qu .

và Trung


i. Chè là lo
i núi

khu v

các khu v c trung du, mi n núi. Cây Chè b nhi u loài sâu b nh khác

nhau, chúng h i trên h u h t các b ph n c
r cây. M t s loài sâu h

y xanh, b xít mu i, b cánh

, sâu kèn, b xít xanh, sâu róm.
i v i s n xu t lâm nghi p
t lâm nghi p chi m ch y u di
thu n l i to l

t t nhiên c

a bàn xã phát tri n ngh r ng n

gi m nghèo nâng cao thu nh p t r ng. Lo i r ng ch y u là r ng tái sinh và r ng
tr ng. R

c tr

ng trình 327, PAM v i các loài cây ch y u

, Keo, Qu . Ngoài hình th c tr


ng t

t cây tr

d ch sâu h i M làm

ng t t,

c bi

ng b
l

ng nghiêm tr

i nh
i bàn
ng và phát tri

ng c a cây tr ng.
y quá trình s n xu t c

i dân thu n l

n xã
u d án phát tri n r ng

a bàn và khuy