BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM
-----------------

NGUYỄN THỊ NHƯ Ý

TIỀN ẢO BITCOIN – THỰC TRẠNG TẠI
MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ
QUẢN LÝ TẠI VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP. Hồ Chí Minh – Năm 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM
-----------------

NGUYỄN THỊ NHƯ Ý

TIỀN ẢO BITCOIN – THỰC TRẠNG TẠI
MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ
QUẢN LÝ TẠI VIỆT NAM

Chuyên ngành

: Ngân hàng

Mã số


PHẦN MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 1
1. Tên đề tài ............................................................................................................... 1
2. Lý do thực hiện đề tài........................................................................................... 1
3. Mục tiêu/câu hỏi nghiên cứu ............................................................................... 2
4. Đối tượng/phạm vi nghiên cứu ............................................................................ 4
5. Phương pháp nghiên cứu ..................................................................................... 4
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY LIÊN
QUAN ĐẾN TIỀN ẢO BITCOIN........................................................................... 5
1.1. Khái niệm chung về tiền ảo .............................................................................. 5
1.1.1 Định nghĩa tiền ảo.......................................................................................... 5
1.1.2. Phân loại tiền ảo ........................................................................................... 6
1.1.2.1 Theo sự tương tác với tiền thực và nền kinh tế thực ............................ 6
1.1.2.2. Theo khả năng chuyển đổi ...................................................................... 7
1.1.2.3. Theo khả năng kiểm soát ........................................................................ 7
1.1.3. Đặc điểm của tiền ảo .................................................................................. 7
1.1.3.1. Ưu điểm ................................................................................................... 7
1.1.3.2. Nhược điểm ............................................................................................. 8
1.1.4. Các chủ thể trong hệ thống tiền tệ ảo ......................................................... 8
1.1.4.1. Người môi giới (An exchanger) ............................................................. 8


1.1.4.1. Người quản trị (An administrator) ........................................................ 8
1.1.4.3. Người dùng (A user) ............................................................................... 8
1.2. Tổng quan về tiền ảo Bitcoin ............................................................................ 9
1.2.1. Khái niệm Bitcoin ......................................................................................... 9
1.2.1.1 Khái niệm .................................................................................................. 9
1.2.1.2 Cơ chế tạo lập Bitcoin ............................................................................ 10
1.2.1.3 Lưu trữ và giao dịch Bitcoin ................................................................. 12
1.2.1.4 Các loại tiền ảo khác tương tự Bitcoin ................................................. 14
1.2.2. Ưu nhược điểm của Bitcoin. ...................................................................... 15

Chương 4: GIẢI PHÁP QUẢN LÝ TIỀN ẢO BITCOIN TẠI VIỆT NAM .... 81
4.1 Đối với Nhà nước. ............................................................................................. 82
4.2 Đối tổ chức ........................................................................................................ 86
4.3 Đối với người dùng, giao dịch và đầu tư ........................................................ 87
PHẦN KẾT LUẬN ................................................................................................. 88
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


2.1.5. Giai đoạn 5 (2017) ...................................................................................... 33
2.2. Thực trạng trên thế giới .................................................................................. 37
2.2.1. Tổng quan thị trường ................................................................................. 37
2.2.2. Thị trường Mỹ ............................................................................................ 38
2.2.3. Thị trường Trung Quốc ............................................................................ 40
2.2.4 Thị trường Nhật Bản .................................................................................. 43
2.2.5. Thị trường Châu Âu................................................................................... 46
2.2.6. Thị trường Ấn Độ ....................................................................................... 48
2.2.7. Một số thị trường tại Đông Nam Á ........................................................... 50
2.2.7.1 .Philipines ................................................................................................ 52
2.2.7.2 Indonesia ................................................................................................. 52
2.2.7.3 Malaysia .................................................................................................. 53
2.2.7.4 Thái Lan .................................................................................................. 53
2.2.7.5 Singapore ................................................................................................. 54
2.3.Thực trạng tại Việt Nam .................................................................................. 54
Chương 3: MÔ HÌNH ĐỊNH LƯỢNG CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
SỰ BIẾN ĐỘNG GIÁ BITCOIN .......................................................................... 60
3.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến giá Bitcoin thế giới .......................................... 60
3.1.1 Các yếu tố về mặt kỹ thuật và quan hệ xã hội ............................................ 60
3.1.1.1 Vai trò điều tiết của Chính phủ.............................................................. 60
3.1.1.2 Những ảnh hưởng của thông tin truyền thông ...................................... 61
3.1.1.3 Tính ổn định và an toàn của hệ thống bảo mật Bitcoin ....................... 63


: Mô hình vectơ tự hồi quy


DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
Hình 1.1 Ba loại tiền ảo theo tương tác với tiền thực và kinh tế thực
Hình 1.2: Giá trị vốn hóa thị trường của Bitcoin và các loại tương tự giai đoạn năm
2013-2017
Hình 2.1: Giá Bitcoin giai đoạn năm 2013-2017
Hình 2.2: Giá Bitcoin năm 2017
Hình 2.3: Số lượng Bitcoin trong lưu thông theo thời gian
Hình 2.4: Giá trị vốn hóa thị trường và số Bitcoin trong lưu thông tại 07/10/2017
Hình 2.5: Tình trạng hợp pháp của Bitcoin trên toàn thế giới
Hình 2.6: Khối lượng giao dịch Bitcoin theo các loại đồng tiền giai đoạn 1/2012-1/2017
Hình 2.7: Khối lượng giao dịch Bitcoin giai đoạn 2015-2017
Hình 2.8: Khối lượng giao dịch Bitcoin theo các loại đồng tiền tại thời điểm
Hình 2.9: Khối lượng giao dịch Bitcoin bằng Rupee Ấn Độ tại sàn LocalBitcoins giai
đoạn 3/2013-9/2017
Hình 2.10: Các đại lý chấp nhận thanh toán Bitcoin tại Mỹ
Hình 2.11:Các đại lý chấp nhận thanh toán Bitcoin tại Đông Nam Á
Hình 3.1: Giá Bitcoin và điều chỉnh chính sách của PBOC
Hình 3.2: Giá Bitcoin và phát biểu của chuyên gia
Hình 3.3: Giá Bitcoin giảm mạnh sau khi sàn Bitfinex bị hacker tấn công
Hình 3.4: Nhu cầu giao dịch Bitcoin giai đoạn 2013-2017
Hình 3.5: Thị phần về khối lượng khai thác Bitcoin vào tháng 1/2017
Hình 3.6: Bản đồ đào các loại tiền kỹ thuật số trên thế giới
Hình 3.7: Doanh số khai thác Bitcoin giai đoạn 2013-2016


Hình 3.8: Tỷ lệ các khu vực sử dụng theo các hình thức thanh toán

điều tiết của bất kỳ quốc gia nào. Chính vì vậy, có ba vấn đề cũng là ba rủi ro đặt ra cho
những người tham gia thị trường vào lúc này. Thứ nhất, mỗi khi xảy ra sự cố, ai hoặc
cơ quan nào sẽ đứng ra chịu trách nhiệm giải quyết cho người nắm giữ hay giao dịch
chúng. Thứ hai là, giá trị của Bitcoin sẽ phụ thuộc vào những nhân tố nào khi lịch sử từ


2

lúc được phát minh đến nay cho thấy mức độ biến động của nó mạnh hơn so với hầu
hết bất cứ loại tiền tệ nào trên thế giới. Thứ ba là các quốc gia sẽ phải chịu những rủi ro
gì nếu không quản lý được các giao dịch liên quan đến Bitcoin.
Tại Việt Nam những giao dịch đầu tiên liên quan đến Bitcoin được thực hiện
vào năm 2014. Lúc mới du nhập vào thị trường, tiền ảo Bitcoin cũng đã được những
người đầu tư mạo hiểm giao dịch khá sôi động nhưng sau đó nó bước vào giai đoạn tạm
lắng, chủ yếu do tính bảo mật thấp vào giai đoạn đầu phát triển. Thời điểm hiện tại, khi
tính bảo mật đã được đảm bảo cùng với những đợt biến động giá tăng mạnh trong thời
gian qua trên thị trường thế giới hứa hẹn sẽ làm thị trường trong nước nóng trở lại.
Điều này đặt ra nhu cầu cấp thiết cần tìm hiểu rõ bản chất, thực trạng, nhân tố tác động
tới giá trị của thị trường tiền ảo Bitcoin để có cách nhìn nhận chính xác và giúp đưa ra
được các giải pháp nhằm quản lý hiệu quả loại tiền tệ ảo này. Hiện tại ở Việt Nam,
chưa có nhiều nghiên cứu về chủ đề này. Trong khi đó Luật quản lý về tiền ảo đang
được lấy ý kiến rộng rãi và nhanh nhất phải đến cuối năm 2018 mới có thể chính thức
được ban hành theo dự định. Chính vì vậy, tác giả quyết định lựa chọn đề tài “Tiền ảo
Bitcoin – Thực trạng tại một số quốc gia trên thế giới và quản lý tại Việt Nam” làm nội
dung luận văn.
3. Mục tiêu/câu hỏi nghiên cứu: có 4 câu hỏi nghiên cứu được đặt ra trong phạm
vi của luận văn này:
3.1 Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu tổng quát của đề tài là làm rõ đặc điểm và cơ chế hoạt động của thị
trường Bitcoin, thực trạng sử dụng và kinh doanh đồng tiền này trên thế giới và tại Việt

4

- Thị trường Việt Nam có những đặc điểm thuận lợi hay bất lợi gì cho sự phát triển và
sử dụng của Bitcoin
- Việc quản lý các giao dịch Bitcoin ở thị trường Việt Nam đang ở mức độ nào, những
chính sách quản lý nào ở các quốc gia trên thế giới có thể áp dụng tại Việt Nam.
- Giải pháp về lộ trình và cơ chế quản lý đồng Bitcoin trong từng giai đoạn phù hợp với
điều kiện tại Việt Nam.
4. Đối tượng/phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là thị trường Bitcoin và phạm vi nghiên cứu là từ tháng 9
năm 2011 đến tháng 9 năm 2017.
5. Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp định tính kết hợp với định lượng.
+ Phương pháp định tính: phân tích tổng hợp các nghiên cứu trên thế giới có liên quan
đến chủ đề này nhằm xác định các nhân tố chủ đạo ảnh hưởng đến biến động giá của
Bitcoin. Những bài học kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới trong quá trình chấp
nhận sử dụng đến quản lý đồng tiền ảo này.
+ Phân tích định lượng: Do Bitcoin vẫn còn đang trong giai đoạn phát triển nên xu
hướng biến động giá của nó phụ thuộc chủ yếu vào hoạt động đầu cơ của thị trường và
không phản ánh hoàn toàn mối quan hệ qua lại với các biến số kinh tế khác. Việc phân
tích định tính chỉ nhằm phục vụ mục đích tìm hiểu các nhân tố tác động đến giá trị
Bitcoin trong thời điểm hiện tại. Trong khi đó, việc phân tích định lượng chủ yếu sẽ
dùng để đánh giá mức độ tương quan trong biến động của giá Bitcoin với các biến số
như giá vàng, giá dầu, USD Index… (chỉ số đo lường độ biến động của thị trường)…
đưa ra các phương pháp (phân tích cơ bản, phân tích kỹ thuật) giúp dự báo sự biến
động của giá Bitcoin nhằm phục vụ cho mục đích quản lý thị trường một cách hiệu quả.


5

Chương 1:

1.1.2.1 Theo sự tương tác với tiền thực và nền kinh tế thực
a) Tiền ảo đóng ( closed virtual currency schemes) : là loại tiền ảo gần như không có
mối liên hệ với nền kinh tế thực và chỉ được sử dụng để mua bán các hàng hóa, dịch vụ
ảo trong môi trường ảo như trong các chương trình trò chơi ngoại tuyến và trực tuyến
và không được giao dịch bên ngoài môi trường này
b) Tiền ảo lưu chuyển một chiều (virtual currency schemes with unidirectional flow):
là loại tiền ảo có thể mua trực tiếp bằng tiền thực nhưng không thể bán lấy tiền thực.
Tiền ảo này có thể được sử dụng để mua hàng hóa và dịch vụ thực cũng như hàng hóa
và dịch vụ ảo.
c) Tiền ảo lưu chuyển hai chiều (virtual currency schemes with bidirectional flow):
là loại tiền ảo có thể được mua và bán bằng tiền thực theo một tỷ giá. Tiền ảo này hoạt
động giống như một đồng tiền có khả năng chuyển đổi trong nền kinh tế thực, được
dùng để thực hiện các loại giao dịch ( mua bán hàng hóa và dịch vụ thực lẫn hàng hóa
và dịch vụ ảo) (European Central Bank, 2012). Ví dụ cho loại tiền ảo này như đồng
Linder trong Second life hay Bitcoin, trong đó đặc điểm và tính chất của đồng Bitcoin
sẽ được nói rõ trong phần sau.

Hình 1.1 Ba loại tiền ảo theo tương tác với tiền thực và kinh tế thực
1.1.2.2 Theo khả năng chuyển đổi.
a) Tiền ảo không có khả năng chuyển đổi (non-concertible virtual currency): là
loại tiền ảo của riêng thể giới ảo và các trò chơi trực tuyến và theo các điều khoản và


7

điều kiện của thế giới ảo và trò chơi trực tuyến thì tiền ảo này không thể đổi sang tiền
thực được.
b) Tiền ảo có khả năng chuyển đổi (concertible virtual currency): là loại tiền ảo có
giá trị tương đương với tiền thực và có thể đổi ra tiền thực ( ví dụ như Web money,
Bitcoin, Litecoin…)

chính phủ) nên giá trị của tiền ảo rất dễ biến động, không ổn định.
- Tính dễ bị ảnh hưởng bởi hệ thống và an ninh: nguyên nhân chính vì tiền ảo
được thiết lập cũng như lưu hành chủ yếu thông qua các thiết bị điện tử, hệ thống phải
đối mặt với công tác bảo mật và chống tin tặc.
- Tính ít phụ thuộc và không được luật pháp quản lý: hầu hết các đồng tiền ảo
chỉ bị quản lý bởi cá nhân hay tổ chức phát hành ra nó mà không chịu sự giám sát của
nhà nước.Vì vậy hiện nay, tiền ảo không phải chịu thuế.
1.1.4 Các chủ thể trong hệ thống tiền tệ ảo
1.1.4.1 Người môi giới (An exchanger): cá nhân, tổ chức tham gia vào việc trao đổi
tiền ảo lấy tiền thực hoặc tiền ảo khác, hoặc làm người trung gian trong việc mua bán
tiền ảo.
1.1.4.2 Người quản trị (An administrator): là những cá nhân, tổ chức chịu trách
nhiệm phát hành tiền ảo ( đưa vào lưu thông) đối với loại tiền ảo tập trung, thiết lập các
luật lệ cho việc sử dụng, duy trì sổ cái thanh toán tập trung và là người có quyền thu
hồi những đồng tiền ảo đó (rút khỏi lưu thông). Đối với loại tiền ảo phi tập trung thì
không có vai trò của người quản trị như trên
1.1.4.3 Người dùng (A user): là những các nhân, tổ chức nắm giữ tiền ảo và sử dụng
để mua bán dịch vụ, hàng hoá thực hay ảo hoặc thực hiện các giao dịch chuyển khoản
cho người khác hoặc nắm giữ để đầu tư. Với loại tiền ảo phi tập trung, người dùng còn
có thể tự khai thác các đơn vị tiền thông qua việc vận hành phần mềm đặc biệt để giải
những thuật toán phức tạp. Trong trường hợp này, họ được gọi là người khai thác hay
còn gọi là đào (miner).
1.2 Tổng quan về tiền ảo Bitcoin
1.2.1 Khái niệm Bitcoin
1.2.1.1 Khái niệm


9

Bitcoin ra đời không phải là một khoảnh khắc ngẫu nhiên như khi nhà vật lý

Satoshi:

1 Satoshi = 0.00000001 BTC

Bitcoin trở nên ưu việt hơn so với các đồng tiền ảo khác là do đây là đồng tiền
được mã hóa (cryptography currency) đầu tiên sử dụng hệ thống thanh toán ngang hàng
( peer-to-peer), phi tập trung (decentralized). Bitcoin được xây dựng dựa trên thuật toán
phức tạp, trong đó cho phép các giao dịch được thực hiện trực tiếp giữa người gửi và
người nhận mà không cần có sự kiểm soát của chính phủ, ngân hàng hay các tổ chức tài
chính mà vẫn đảm bảo tính an toàn và chính xác của giao dịch. Bản chất của thuật toán
này là một phép mã hóa các giao dịch, trong đó tất cả các giao dịch được công khai trên
toàn hệ thống ( nguồn mở - open source), và người hàng triệu người dùng có thể cùng
kiểm tra tính xác minh của các giao dịch (thông qua việc giải toán hay còn gọi là
mining – đào). Cơ chế này đã giúp Bitcoin tạo được lòng tin và sự an toàn trong thanh
toán. Cơ cấu minh bạch và phi tập trung hóa của Bitcoin cũng giúp giảm thiểu chi phí
và tăng tính hiệu quả trong hình thức thanh toán điện tử.
1.2.1.2 Cơ chế tạo lập Bitcoin
Toàn bộ lịch sử giao dịch của hệ thống tiền tệ Bitcoin đều được ghi lại trong một
cơ sở dữ liệu gọi là “block chain” (chuỗi khối). Có thể coi block chain như một cuốn sổ
cái kỹ thuật số mà tại đó chứa dữ liệu về tất cả các giao dịch Bitcoin đã từng được thực
hiện từ trước đến nay. Từ cuốn sổ cái này có thể suy ra được tất cả các tài khoản đang
tồn tại và số dư trong từng tài khoản. Không chỉ riêng với Bitcoin, hầu hết các loại tiền
kỹ thuật số đều dựa trên nền tảng công nghệ blockchain.
Điểm đặc biệt của mạng lưới Bitcoin là cuốn sổ cái block chain được công khai,
lưu trữ và quản lý bởi chính mạng lưới người dùng. Những người tình nguyện tham gia
vào công việc quản lý block chain (miner) sẽ chạy các phần mềm trên máy tính để xử
lý và ghi chép các giao dịch. Mỗi máy tham gia xử lý đều lưu trữ một bản sao của
block chain. Thông tin về sự thay đổi trong block chain sẽ được truyền đi tới toàn mạng





12

định và có thể dự đoán trước được. Tại thời điểm ban đầu, số tiền thưởng này là 50
Bitcoin/block. Vào tháng 7 năm 2016, 12,5 Bitcoin được cấp phát cho mỗi khối mới,
sau đó sẽ giảm một nửa còn 6,25 Bitcoin vào tháng 7 năm 2020 và tiếp tục giảm một
nửa sau mỗi chu kỳ 4 năm cho tới khi có tổng cộng 21 triệu Bitcoin dự kiến được phát
hành hết vào năm 2040.
Do việc đào Bitcoin đòi hỏi phải đầu tư hệ thống máy tính tốc độ cao với chi phí
khá lớn như nêu trên, đồng thời cũng cần người tham gia đào phải là những lập trình
viên có trình độ nên ngoài việc đào Bitcoin, người dùng có thể có Bitcoin bằng cách
trao đổi lấy Bitcoin khi bán hàng hoá, hoặc dịch vụ khác tại nơi chấp nhận đồng
Bitcoin, mua bán Bitcoin và trở thành những nhà đầu tư Bitcoin.
1.2.1.3 Lưu trữ và giao dịch Bitcoin
Lưu trữ: Mỗi tài khoản Bitcoin được biểu diễn dưới dạng một ví Bitcoin
(Wallet). Mỗi ví Bitcoin bao gồm địa chỉ Bitcoin công khai và khóa riêng tư. Địa chỉ
Bitcoin này gồm 27-34 chữ và số dùng để nhận và gởi Bitcoin. Không ai có thể biết địa
chỉ này gắn liền với cá nhân nào, tạo nên đặc tính ẩn danh cho các giao dịch Bitcoin.
Mỗi cá nhân có thể tạo ra vô số địa chỉ Bitcoin mà không trùng lặp với ai. Bất kỳ ai
cũng có thể gửi Bitcoin đến một chiếc ví bằng địa chỉ công khai, còn khoá riêng tư phải
được nhập khi chủ ví muốn gửi Bitcoin đi. Vì vậy, việc sở hữu Bitcoin được định nghĩa
là sự nắm giữ khoá riêng tư của một địa chỉ Bitcoin. Một khi khoá riêng tư bị mất,
mạng lưới Bitcoin sẽ không thể xác nhận được việc sở hữu số Bitcoin đó, và số Bitcoin
trong địa chỉ đó sẽ vĩnh viễn bị mất. Khóa riêng tư này được lưu trữ qua hai hình thức:
Lưu trữ trực tuyến và lưu trữ ngoại tuyến. Với hình thức lưu trữ trực tuyến, các khóa
riêng tư được lưu tại các tập tin do phần mềm Ví tạo ra, trên các máy tính được kết nối
với internet. Hình thức lưu trữ này rủi ro vì có nguy cơ bị tin tặc tấn công và lấy cắp dữ
liệu. Để an toàn hơn, người dùng thường áp dụng cách lưu trữ ngoại tuyến. Đây là hình
thức lưu trữ khóa riêng tư tại các ổ cứng di động và không kết nối với máy tính có

thì không có cách nào để biết các giao dịch và địa chỉ này thuộc về cùng một chủ sở


14

hữu. Tuy nhiên, với công nghệ mã nguồn mở, hệ thống Bitcoin cũng có tính minh bạch
rất cao bởi lẽ sổ cái blockchain ghi chép lại các giao dịch được công khai và lưu trữ bởi
toàn bộ mạng lưới Bitcoin. Bất kì ai cũng có thể xem và kiểm toán các giao dịch trong
đó, hay thậm chí là kiểm tra số dư của bất kì địa chỉ Bitcoin nào. Do đó, khi một người
nào đó bị mất cắp Bitcoin thì có thể xác minh và theo dõi được quá trình luân chuyển số
Bitcoin bị mất và cả địa chỉ của người lấy cắp. Bên cạnh đó, tính ẩn danh chỉ được thực
hiện khi trao đổi hàng hóa ảo hay chuyển khoản cho nhau. Nếu muốn dùng Bitcoin để
đổi ra tiền thực hay mua hàng hóa thực thì người dùng bắt buộc phải tiết lộ tài khoản
chuyển tiền hay địa chỉ gửi nhận hàng từ đo biết được chủ sở hữu của địa chỉ tham giao
giao dịch.
1.2.1.4 Các loại tiền ảo khác tương tự Bitcoin
Do Bitcoin là hệ thống mã nguồn mở nên có thể dễ dàng tạo ra các hệ thống tiền
tệ khác với nguyên lý vận hành tương tự. Hiện tại có tới hơn 1000 loại tiền mật mã
(cryptocurrency) đang lưu thông (theo https://coinmarketcap.com) , trong đó 6 đồng
tiền có giá trị vốn hóa thị trường lớn nhất (tính đến ngày 17/09/2017) là các đồng:
Bitcoin, Litecoin, Ripple, Dash, Ethereum, Ethereum classic.


15

Hình 1.2: Giá trị vốn hóa thị trường của Bitcoin và các loại tương tự giai đoạn năm 2013-2017
Nguồn: Coinmarketcap.com (cập nhật 17/09/2017)

Bitcoin đã có bước phát triển đáng kể, trở thành đồng tiền ảo thành công nhất
đến thời điểm này. Mặc dù các loại tiền ảo khác đang gia tăng thị phần cạnh tranh qua