L I C M
Trong quá trình th c t p, hoàn thành khóa lu n t t nghi p, ngoài s c
g ng cu b n thân tôi nh n
cs
ng d n, giúp nhi t tình.
c h t, tôi xin chân thành c m
n quý th y cô giáo t i
h c Qu ng Bình t n tình d y b o cho tôi su t th i gian h c t p t i

ng
ng.

i

c bi t, tôi xin
c bày t lòng bi t
sâu s c t i cô giáo
ng d n
Th.s Nguy n Th Qu nh
dành nhi u r t nhi u th i gian và tâm huy t
ng d n nghiên c u và giúp tôi hoàn thành khóa lu n t t nghi p. Tôi xin chân
thành c m
t i Phòng
t o
ng
i h c Qu ng Bình cùng quý th y cô
trong Khoa Nông Lâm
t o r t nhi u
u ki n
tôi h c t p và hoàn
thành t t khóa h c..


t

B ng 2.3. Hình th c qu n lý r ng c
ng c a m t s c
bào dân t
i vùng Mi n núi phía B c

ng

B ng 2.4. Di n tích r ng giao cho c
B ng 2.5. Qu n lý r ng c

ng

m

ng t i Thôn Páng, xã Phú Thanh,

huy n Quan Hóa, Thanh Hóa
B ng 4.1. Ngu n thu nh p c a 30 h
B ng 4.2. Hi n tr ng các lo

ng Tr ch.

tc

B ng 4.3. Các s n ph m t r

ng Tr ch.

Hình 4.1. V trí khu v c nghiên c u
Hình 4.2. Su i Cà Roòng
Hình 4.3. T
Hình 4.4. R ng c

ng Tr ch
ng B n N u


DANH M C CÁC T

VI T T T

BNN - LN:

B nông nghi p - Lâm nghi p

NN & PTNT:

Nông nghi p và phát tri n nông thôn

BQL:

Ban qu n lý

BV &PTR:

B o v và phát tri n r ng

LNCD:


ng


1.1.

tv

R ng là ngu n tài nguyên quý giá c a t
c, có vai trò quan tr
i
v i cu c s ng c
i: cung c p ngu n g , c
u hòa khí h u, t o ra
oxy
ng th c v t và tàng tr các ngu n gen quý
hi m, b o v
n gió bão, ch
m b o cho s s ng,
b o v s c kh e c
i. Ngoài ra, r ng còn có nhi u tác d ng trong các
v c
phòng h , môi
ng sinh thái và c nh quan.
Tuy nhiên, trong nh ng
c
tài nguyên r ng
c ta
b
suy gi m nghiêm tr ng. Theo Maurand,

ng tr c ti
ng
vào r ng, n u bi t s d ng ngu n l c d i dào này vào công tác b o v r ng thì
r t có hi u qu .
Th c ti n nh
qua cho th y, chính sách giao r ng c
th c s
cs
c nguy n v ng c
i dân, t o thêm
vi c làm, nâng cao thu nh p và c i thi n cu c s ng c a h , nhi u h nông dân có
thu nh p khá t các ho
ng s n xu t kinh doanh trên r
c giao. Giao
r ng và th c hi
ng l i là nh ng v
quan tr
c xã
h i
ng v
v
xã h i và

1


ng l
có tính lâu dài. Vi c th c hi n chính sách giao r ng và quy
nh
ng l n tr c ti

c qu n lý b o
v r ng c a c
ng không d t o l
c mà ph i có th i gian, do v y
vi c h tr
ng xuyên c a chính quy
ng
ki m lâm là r t c n thi t.
Nh n th y vai trò quan tr ng c a r
i s ng c
i dân và
hi u qu kinh t t vi c tr ng r
i, nh
n B
Tr
ng phát tri n di n tích r ng tr ng; chú tr ng giao r ng v
giao v cho h
n lý, s d ng. Toàn huy n B
Tr
t lâm nghi
n tích r ng s n xu t 60.301 ha.
V i nh ng thu n l i v
u ki n t nhiên và th m nh v di
t r ng,
tr ng r
n v ng, nhi u ti
nB
Tr ch[10].
ng Tr ch là xã mi n núi thu c huy n B Tr ch, t p trung ch y u là
r ng phòng h

xu t các gi i pháp nâng cao hi u qu giao r ng c
ng Tr ch.

ng

ng
xã

1.3. Yêu c u
- Thu th p s li

u qu công tác giao r ng c ng

ng.
- Làm rõ các thu n l
còn b t c p trong công tác
giao r
xu t các gi i pháp qu n lý r ng b n v ng.

3


2.1. Tình hình qu n lý r ng c

ng trên th gi i

Khi nói t i phát tri n lâm nghi p hi
i ta bàn nhi u t i lâm
nghi p xã h i hay lâm nghi p c
ng. Cu i nh

ng bán khô h n
i ta có th
th y nhi u ki u qu n lý tài nguyên công c ng v r
u qu n lý
t Gauchar Gujurat c a
; Qu n lý r ng g n v i ngu
c thôn b n
ng vùng Ifugao Philipin v i vi
m b o vi c cung c p
c cho
c tr ng cây bên các b
h n ch xói mòn t i nhi u
vùng th p Terai Nêpan; Và cu i cùng là Qu n lý các lùm cây thiêng và các h
, t i nhi u xã h i
theo c truy n v n b o v nh
ng nh g i là nh
có ch
cho các v th n linh và linh h n c
c là các khu
r ng c
i s giám sán c a các tu vi
c coi
n chung c a thôn b n...[3].
Theo tài li u t ng k t c
n hi n nay c a
ngành lâm nghi p trên th gi i là xã h i hóa ngành lâm nghi p là khá ph bi n,
c bi t
n. Vi
t giao r ng cho các t ch
nhân, c

a
ng quy t c gi i quy t các v
s
a trên nh ng lu t l
c chính ph ban

i s h tr c a nh ng nhà tài tr
c, nhi u
chính ph
các bang
u xúc ti n các k ho ch xây d ng lâm
nghi p xã h i thông qua nh ng k ho ch qu n lý tài nguyên r ng công c ng.
Và
tr thành m t trong nh
u tiên th nghi
p xã
h
trong nh
iên m
cho c
ng
ki m soát quá l n ngu n tài nguyên r ng.
p xã h i t p
trung vào vi c thi t l p r ng cho c
ng s d
t
có r ng
gi i phóng nh ng khu r ng hi
i. Tuy nhiên, v i
vi c th nghi m lâm nghi p xã h i khá s

c qu n lý r
i s d ng g i
i di n cho m t lo t các nhóm xã h i mà ch y u là
nh
i có cu c s ng g n bó v i s n xu t nông nghi p. Các chính sách
lâm nghi p (1998) c ng
h tr nhi u cho s tham gia c a c
ng vào
lâm nghi p t i
[3].
bang Andhra Pradesh,
ch c phi chính ph
th c tham gia vào vi c th c hi n Doanh nghi p Qu n lý r

i thi n

5


c s giao ti p gi a chính ph
nghi p c
ng Andhra Pradesh, xu t hi n khá thu n l i v i s giám sát
c th c hi n b i m t s tr m ki m lâm, t ch c phi chính ph
ng
u các panchayat và hi
ng cá
ng làng [3].
*Nêpan:
ng sai sót trong vi c thi t k các
pc

ng. Các nhóm này có quy mô qu n lý t
hecta r
t r ng không ph thu c vào v trí qu n lý hành chính. Qua nhi u
th nghi m nhóm s d ng r
c xem là có hi u qu nh t. Sau 25
th c hi n qu n lý r ng c
u hecta r ng, chi m 25%
di n tích qu
c giao cho nhóm h qu n lý (Kanel, 2004) [3].
* Campuchia:
Lu

ông nh n quy n s h u t p th c a c
i v i ngu

ng b n

t yêu c
sách ngành Lâm nghi
nh s
tham gia c
c b o t n và qu n lý r ng b n v ng
là m t ph n quan tr ng c a vi c c i cách chính sách. Vi c phân c
t
u ki n h tr
c cho lâm nghi p c
t R ng
các nhà tài tr lâm nghi p ph i làm th
v n hành và cho
phép c

ng lâm nghi p c
ng. Có kho ng
60.000 h
n lý v 180.000 ha r ng v a b xu ng c p [3].
* Philippin:
Qu n lý r ng c
lý r ng Philipin. Nh n th c r
vi c qu n lý r ng, chính ph
th c qu n lý r ng d a vào c

c coi là chi
c chính c a qu n
i dân vùng cao có th
i tác trong
ng chi
c c a mình sang hình
ng. CBFM phát tri n t
n lý
r
p c n ph c h i r
ck th
is
h p nh t c
p xã h i (ISFP) thông qua
n ban
hành, các ch th c a t ng th
c kh
ng b i chính ph
y s tham gia c a
c phát tri n và b o v ngu n tài nguyên r ng.

7


duy trì s d ng tài nguyên b n v ng. Tuy nhiên theo Kaewmahanin và Fisher thì
xu t hi n nhi
t gi a cán b lâm nghi
l i cho n n phá r ng là
cv ic
ng
tìm ra các gi i pháp kh c ph c. C c Lâm nghi
xu t d th o
u tiên v d lu t lâm nghi p c
n l n là m t b quy t c và
án tái tr ng r ng
c a chính ph (Makarabhirom 2000) [3].
C
nghiên c

ng r ng ng p m
minh h a cho kh

ng h p
ac
ng trong lâm nghi p,
c
n vi
n g và ti n hành
tham gia các ho
ng cây. Nh
ng ngay l p t c bao g m

ng d c theo các dòng su
b o v ngu
c, ch ng xói mòn, nh ng khu r ng tr
b o t n ngu
c
sinh ho t và c nh ng khu r ng tr ng ch n gió và cát. T
t ví d ,
vào gi
ng khu r ng c a làng, các h
ng
c qu n lý theo t p th
ng c a ph n
ng
c a nh
i lí
ng c
ng
[3].
* Lào:
T i Lào, vi c chính th c hóa quy n s d
t thông qua LUP / LA
(Land A
c gi i quy t và kh i t o Lào thông qua các H i ngh
Nông nghi p và lâm nghi p qu
b
u quá
trình, 8000 làng m
c l a ch n trên kh
c n m nh ng khu
v

t o thu n l i cho s h p tác gi a các làng có liên quan và chính quy
a
c qu
p nhi u l
i dân,
c bi t là kh
nt
a làng, mà k t qu là t
ng l c
m nghèo và b o v r ng t
].

i Ngawi, Java c
ng m t r ng
làng 5 hecta theo sáng ki n c a s Lâm nghi
t r ng không thích h p
cho tr ng tr
c phép thu ho ch g
s d ng t
buôn bán. Vi
gia súc trong r ng b nghiêm c m. Chính ph ph i
qu n lý nh ng khu r ng mà vi c b o v là r t c n thi t và các c
a
qu
ng c
gi
c, r ng s n xu
xu t kh u và cung c p g cho vùng do S lâm nghi p
qu n lý, nh ng khu r ng còn l
].

ng qu n lý th
t nhi u. Trong
c ti n cho th y hi u qu t vi c qu n lý r ng c a c
ng r t cao,
nhi u khu r
cc
ng qu n lý b o v r t t t. Vì v
cc n
quan tâm nhi
n công tác giao và qu n lý r ng c
góp
ph n qu n lý r ng b n v ng.
T i H i th o qu c gia v

n ra Hà N i vào 6/5/2009, Nguy n
a mình v th c tr ng, v
và gi i pháp c a
Vi
ra r
n 31/12/2007 c
c có 10.006
c
n lý và s d ng 2.792.946,3 ha r
t
tr
i núi tr
xây d ng và phát tri n r ng. C
ng qu n lý ch y u là
r ng phòng h
c d ng (71%), r ng s n xu t ch chi m 29%. C

t ng h p v di n tích r ng c
c th ng kê theo các vùng kinh t sinh thái (B ng 2.1).
B ng 2.1. Th ng kê di n tích r ng c

ng theo vùng kinh t - sinh thái
: Ha

Tên vùng

Di
t
lâm nghi p
t i các vùng

Di

t lâm nghi p c a c ng
ng theo ngu n g c hình thành

Giao

giao

Khoán

Toàn qu c

2.792.946,3

1.643.254,1


0

Nam Trung B

5.373,3

0

1.124,4

4.612,9

Tây Nguyên

62.422,3

19.229,6

671,2

42.521,5

0

0

0

0

ng do Qu u thác cho ngành lâm nghi p
(TFF) tài tr v i t ng kinh phí 1.463.000 Euro là m t trong nh
thu
c nhi u c
ng tham gia qu n lý r
c hi n v i ph m vi
r ng trên toàn qu c. D án b
ut
n h t tháng
6/2009, ti n hành trên 10 t nh (b ng 2.2) [15].

11


B ng 2.2. K t qu quy ho ch b o v và phát tri n r ng c
r ng cho c
ng
STT

T nh

1

n Biên

2

S xã
c quy
ho ch


3

Cao B ng

5

10.944,10

10

1.006,5

4

L

2

14.914,00

4

551,5

5

Yên Bái

6


8

TT - Hu

4

20.050,20

7

729,8

9

Gia Lai

4

37.883,50

6

1.374,5

2

17.881,10

2

c UBND huy n phê duy t v i t ng di n
tích quy ho
t lâm nghi
ki n di n tích r ng
t lâm nghi p s giao cho các c
ng là 20.428,0 ha. D
a
t giao r ng (có s tham gia c a c
c
16.798,1 ha, bàn giao và c m m c gi i ngoài th
a cho 64 c
ng.
* M t s t nh Mi n núi phía B c
Trong nghiên c u v qu n lý r ng c
ng c
ng bào dân t c thi u
s vùng núi phía B c Vi t Nam, Nguy
yt
n Biên,
Hoà Bình có 4 hình th
i ngu n g
r ng c
ng truy n th ng do c
ng t công nh n t
i, r ng c a

12


c c p gi y ch ng nh n quy n s d ng, r ng giao cho nhóm h

ng
qu n lý theo
truy n th ng

B n t công
nh n t
i.

R ng t
nhiên, 81 ha

nL

n lý,

n Biên B o v ngu n
c. l y g làm
nhà, các lâm s n
khác tiêu dùng
hàng ngày.

nh Hoà Bình- C

ng

ng
2

Nhóm h gia


qu n lý lâm nghi p c p huy n ho c t nh, c
a
bàn ch p nh n khi tri n khai các ho
ng t i c
ng. K t qu nghiên c u
B n Hu i Cáy, xã Mùn Chung, huy n Tu n Giáo, t
n Biên - C
ng
ng 2.3) là m t ví d ph n ánh tình hình chung v s tham
gia qu n lý r ng c a c
ng [14].
T i B c K n mô hình c
ng tham gia qu n lý r ng t i 4 thôn B n
c và thôn Khu i Li ng thu c 2 xã L
c a huy n Na Rì v i t ng di n tích là 4.748.528m2
ng ví d
n

13


t lâm nghi
này sau khi giao cho
hình. Trên nh ng di
c
c qu n lý b o v t
c nh ng
hành vi phá r
y, khai thác r ng trái phép. Bên c
ng

V v

xây d

cb ov r
u c a mình v

ra r ng, t
c
khuy n khích l
c qu n lý b o v c a c
c chi c c ho
quan lâm nghi p công nh n. Trong t nh Lai Châu có 1.791 ngôi làng c a 145 xã
c, và t
ng.
Nh
c xây d ng d a theo phong t c và truy n th ng qu n lý và
b ov r
ng th
cs
i và phát tri
ng yêu c u c a giai
n hi n nay. Các mô hình qu
ng minh là có hi u qu
c công
nh
c áp d ng r ng rãi. Các mô hình không ch c ng c vai trò c a c ng
ng trong qu n lý và b o v r ng, mà còn là c ng c vai trò c a c a ph n (ví
d
a bàn t

n trung bình, giao cho 6 c
B ng 2.4. Di n tích r ng giao cho c

Tên
thôn
Vi Ch
Ring

m
Xã Hi u, huy n Kon
Plong, t nh Kon Tum
Xã Kon Chiêng,
huy n Mang Yang,
t nh Gia Lai
Xã Ea Sol, huy n Ea
H'Leo, t nh Dak Lak

Buôn
Tul

(Thôn
6)
Mê Ra,
Bu

Xã Yang Mao,
huy n Krông Bông,
t nh Dak Lak
Xã Qu ng Tâm,
huy

y
R ng kh p non.

1,128

Tr ng thái nghèo, trung bình,
r y

964

R ng lá r
ng xanh.
Tr ng thái nghèo, trung bình,
y

1,016

R ng lá r
ng xanh.
Tr ng thái nghèo, trung bình,
y

1,110

R ng lá r
ng xanh.
Tr ng thái nghèo, trung bình,
y

7,620

UBND xã t
ng l i c a c
ng là 3,250 tri
ng [8].
i pháp xác l
nh, th c t
n

ng l i trong qu n lý r ng
c
i
nh n r
ng l
các khu r
t tiêu chu n r
nh hi
i qu n
lý r ng ph i ch
n ch m i quan tâm qu n lý r ng t nhiên
c
nh quy
ng l i c a ch r ng m t cách công b ng là
d
ng sau giao r
i qu
c ph
ng
r ng mà h
ng, n u b o v
ng t t s

pc ar
i nhu c u lâm s n c a c
ng
nh
trong m t k k ho
cho vi
nh gi i pháp khai thác,
ch
ng r ng t
ng d n d t r ng v d ng
nh và tính
c kh
pg ,c
i s ng c
ng [8].
Ngoài ngu
ng l i t
ng v g c a r ng và các s n
ph m lâm s n ngoài g t r ng thì trong nghiên c u v
ng l i t
nm
ng l i t các d ch v
ng r ng,
t ti
t o ra thu nh p và khuy
i nh n r ng b o v
và phát tri n r ng; Do v y c n có nhi
phát tri n chính sách v
v c này; T
h p th CO2 trong b o v các khu r ng non, nghèo

C ng
ng
qu n lý

2

Nhóm h
t liên
k t qu n
lý

y u là do dân

ng t i Thôn Páng, xã Phú Thanh, huy n Quan
Hóa, Thanh Hóa

Ngu n g c
hình thành

Hiên tr ng và
quy mô

M

n lý, s
d ng

Giao và h p
R ng t nhiên,
ng khoán

cho th y t
n lý r ng c
t hi n r t s
c m t s k t qu trong công tác qu n lý b o v r
t ki m
c hi n giao 300 ha r ng t nhiên cho c
ng thôn Th
huy
nh Ngh An. Sau khi nh n r
ch c qu n lý
b ov
i dân khi tham gia qu n lý b o v
c tr công b
n
n hành khai thác và bán ra th
ng, s ti
c ngoài
vi c chia cho các h
n 50 tri
ng, còn l
làm qu
u này, làng Khe Ng u thu c xã Th ch
c giao 276 ha r ng t
qu n lý b o v . C
c m t s t ch c h tr v cây, con gi ng
và ti n m
phát tri n s n xu t. Trong th a thu n c
ng ph i qu n lý b o
v 120 ha r ng lá r
ng xanh và xúc ti n tái sinh trên 50 ha [1].

t
r
ng qu n lý v n di n ra [10].
Theo báo cáo c a Kh ng Trung, s NN & PTNT t nh Qu ng Tr v công
tác giao r ng t
nh
ng t i Qu ng Tr cho th y, t
ng Tr
ch c giao 4.615,2 ha r ng cho c ng
ng và h
o cho 31 c
ng v i di n tích là 4.194,3 ha.
t qu th c hi n giao r ng t
mt i
Huy
a Chi c c ki m lâm Qu ng Tr
huy
ha và huy
ha cho
c
ng qu n lý b o v r
ng r ng giao là r ng phòng h ít xung
y
ng bào dân t
u, Pako. Qua th c hi n
m r ng t nhiên cho c
ng và h
2 huy
c m t s k t qu
n ch

tài c a B o Huy v
ng mô hình qu n lý r ng và
t r ng d a vào c
ng dân t c thi u s J Rai và Bahnar t
n hành xây d ng tài li
ng d
p k ho ch qu n lý r ng d a
vào c
ng d n này có h th ng theo ti
i d ng các công
18


c
r

l p k ho ch kinh doanh r ng d a vào c
t giao
u tra và l p k ho ch qu n lý r
c gi i thi u là
n, t
u ki
i dân có kh
c ti n và
t tài li u c th hóa các quy ph m lâm sinh hi n hành cho phù h p v i
u ki n qu n lý r ng c a các c
ng dân t c thi u s [12].

Ngoài ra Chi c c ki
cL


,
2.3.2.
2.3.3.
2.3.3.1.

ng.
2.3.4.
m m nh(S)
m y u(W)
2.3.4.3.

i(O)

2.3.4.4. Thách th c(T)
2.3.5.

xu t các gi i pháp góp ph n qu n lý r ng b n v ng

2.3.5.1.Gi i pháp v t ch c qu n lý
2.3.5.2.Gi i pháp v t ch c th c hi n
2.3.5.3.Gi i pháp v

ng l i
20


2.3.5.4.Gi i pháp v

ut


u tra th
a v i s tham gia c a tr ng thôn, thành viên t QLBVR
i dân trong thôn, k t h p v i ph ng v n.

2.4.3.
S d
my

i, thách th

S d ng ph n m m excel

iv

phân tích nh
t giao r ng.

m m nh,

t ng h p và phân tích nh ng s li u liên quan.

21