BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
.........../...........

BỘ NỘI VỤ
.........../...........

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

ĐÀO HỮU TUẤN

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC
ĐỐI VỚI CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ
NƯỚC NGOÀI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

THỪA THIÊN HUẾ - NĂM 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

.........../...........

.........../...........

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

ĐÀO HỮU TUẤN


hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này.
Chân thành cảm ơn Văn phòng Tỉnh ủy, Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh,
Sở Ngoại vụ, Sở Kế hoạch - Đầu tư tỉnh Quảng Bình, các đồng nghiệp, bạn bè và
người thân đã hết lòng giúp đỡ, động viên, khích lệ, tạo mọi điều kiện thuận lợi
cho tôi có được kết quả ngày hôm nay.
Mặc dù rất tâm huyết với đề tài và đã có rất nhiều cố gắng nhưng không
thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót, kính mong quý thầy, cô tiếp tục chỉ dẫn;
bạn bè, đồng nghiệp góp ý để luận văn được hoàn thiện hơn.
Thừa Thiên Huế, tháng 12 năm 2017
Học viên
Đào Hữu Tuấn


MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ..................................................................................... 1
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ
NƯỚC NGOÀI ..................................................................................... 12
1.1. Những khái niệm liên quan đến đề tài................................................ 12
1.1.1. Quan niệm của Việt Nam về tổ chức phi chính phủ ............................ 12
1.1.2. Quan niệm của thế giới về tổ chức phi chính phủ ............................... 14
1.1.3. Quản lý nhà nước đối với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại
Việt Nam ..................................................................................................... 20
1.2. Sự cần thiết quản lý nhà nước đối với các tổ chức phi chính phủ
nước ngoài tại Việt Nam ........................................................................... 25
1.2.1. Vai trò của các tổ chức phi chính phủ tại Việt Nam ............................ 25
1.2.2. Thực hiện chức năng quản lý của nhà nước đối với các tổ chức phi
chính phủ nước ngoài ................................................................................... 27
1.2.3. Thực hiện đường lối đối ngoại của Đảng thời kỳ mở cửa, hội nhập kinh
tế quốc tế ...................................................................................................... 30

hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài trên địa bàn Tỉnh ........ 62
2.3.2. Hoàn thiện tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực quản lý các tổ chức phi
chính phủ nước ngoài trên địa bàn Tỉnh ....................................................... 66
2.3.3. Hoạt động vận động viện trợ và sử dụng nguồn viện trợ của các tổ chức
phi chính phủ nước ngoài trên địa bàn Tỉnh.................................................. 71
2.3.4. Quản lý thông tin liên quan đến hoạt động của các tổ phi chính phủ
nước ngoài trên địa bàn Tỉnh ........................................................................ 74
2.3.5. Giám sát, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật và tổng kết về quản lý nhà
nước đối với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài trên địa bàn tỉnh Quảng
Bình

................................................................................................... 75


2.4. Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với tổ chức phi chính phủ
nước ngoài trên địa bàn tỉnh Quảng Bình ................................................ 78
2.4.1. Những thuận lợi và khó khăn trong quản lý nhà nước đối với các tổ
chức phi chính phủ nước ngoài trên địa bàn tỉnh Quảng Bình ...................... 78
2.4.2. Kết quả đạt được................................................................................. 80
2.4.3. Hạn chế .............................................................................................. 82
2.4.4. Nguyên nhân ...................................................................................... 87
Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ NHÀ
NƯỚC ĐỐI VỚI TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ NƯỚC NGOÀI TRÊN
ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG BÌNH .......................................................... 92
3.1. Quan điểm của Đảng và phương hướng, mục tiêu quản lý tổ chức phi
chính phủ nước ngoài ................................................................................. 92
3.1.1. Dự báo xu hướng phát triển của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài
tại tỉnh Quảng Bình ...................................................................................... 92
3.1.2. Quan điểm của Đảng .......................................................................... 93
3.1.3. Mục tiêu quản lý nhà nước đối với tổ chức phi chính phủ nước ngoài


International Monetary Fund
(Quỹ tiền tệ quốc tế)

KT-XH

:

Kinh tế - xã hội

LHQ

:

Liên hiệp quốc

ODA

:

Oficial Development Assistance
(Viện trợ phát triển chính thức)

PCP

:

Phi chính phủ

PCPNN


VH-XH

:

Văn hóa - xã hội

WB

:

World Bank (Ngân hàng thế giới)

XHCN

:

Xã hội chủ nghĩa


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Biểu 2.1: Số lượng các dự án PCPNN hoạt động trên địa bàn tỉnh
Quảng Bình từ năm 2012 đến 2016........................................................
7
Biểu 2.2: Lĩnh vực hoạt động của các dự án phi chính phủ nước ngoài
trên địa bàn tỉnh Quảng Bình từ năm 2012 đến năm 2016. .......................... 7
Bảng 2.1: Một số TCPCP nước ngoài hoạt động có nguồn hỗ trợ lớn và
thời gian dài trên địa bàn Quảng Bình.......................................................... 56
Bảng 2.2: Tổng số vốn cam kết các dự án thực hiện trên địa bàn tỉnh

Children International (Quốc tế), bổ sung tỉnh Quảng Bình vào địa bàn hoạt
động của tổ chức Give2Asia (Mỹ), Oxfam Great Britain (Anh), Norwegian
People’s Aid (Na Uy).

1


Nhìn chung, các tổ chức PCPNN hoạt động trên địa bàn tỉnh Quảng
Bình đều có giấy phép hoạt động do Bộ Ngoại giao cấp, tôn trọng pháp luật
của Việt Nam cũng như truyền thống văn hóa, phong tục tập quán của địa
phương, hoạt động đúng với lĩnh vực đã đăng ký, phối hợp tốt với đối tác địa
phương để thực hiện đầy đủ các thủ tục về phê duyệt, tiếp nhận dự án và thực
hiện các chương trình, dự án theo các nội dung, kế hoạch đã được phê duyệt.
Trong 10 năm gần đây (2007 - 2016), đã tiếp nhận nguồn viện trợ từ các tổ
chức quốc tế, tổ chức PCPNN với số tiền trên 30 triệu USD cho khoảng 300
dự án. Nguồn viện trợ này đã tập trung vào các lĩnh vực xã hội đang quan
tâm, giải quyết được phần nào nhu cầu bức thiết cho nhân dân các vùng khó
khăn, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc ít người.
Với số lượng lớn các tổ chức phi chính phủ nước ngoài đang hoạt động
tại tỉnh Quảng Bình và hoạt động của các tổ chức này đa dạng trên nhiều lĩnh
vực khác nhau, công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động của các tổ chức
này đòi hỏi được hoàn thiện và thống nhất toàn diện. Tuy nhiên về mặt lý luận
cũng như thực tiễn còn tồn tại nhiều vấn đề cần nghiên cứu, hoàn thiện như
thể chế quản lý nhà nước chưa đầy đủ, chưa thống nhất, đồng bộ, chưa phù
hợp với thực tiễn công tác quản lý nhà nước về tổ chức PCPNN trên địa bàn
tỉnh; tổ chức bộ máy quản lý các tổ chức PCPNN chưa được kiện toàn; nhân
sự chưa đảm bảo tính chuyên môn nghiệp vụ; cơ chế quản lý chưa thống nhất
từ trung ương đến địa phương…
Qua tìm hiểu một số tài liệu nghiên cứu về hiệu quả, vai trò, lĩnh vực
hoạt động của các tổ chức PCPNN. Hiện tại, chưa có tài liệu nghiên cứu chính

Nhằm tìm hiểu vai trò, tính chất, loại hình hoạt động, lĩnh vực hoạt
động, công tác quản lý nhà nước đối với các tổ chức PCPNN, tôi đã nghiên
cứu một số tài liệu, báo cáo, công trình nghiên cứu về các tổ chức phi chính
phủ ví dụ như:

3


- Giáo trình quản lý nhà nước đối với tổ chức phi chính phủ: Đào
tạo Đại học hành chính, Nhà xuất bản Giáo dục - năm 2004 của tác giả
Hoàng Văn Chức, Phạm Kiên Cường, Đinh Thị Minh Tuyết, Học viện
Hành chính quốc gia.[41]
- Đề tài “Nâng cao hiệu quả Quản lý Nhà nước đối với hoạt động của
các tổ chức phi chính phủ tại Việt Nam”, luận văn thạc sĩ quản lý hành chính
công, do học viên Nguyễn Thị Thanh Loan thuộc Học viện Hành chính Chính trị Quốc gia, khóa học 1999-2002, thực hiện với sự hướng dẫn của TS.
Thang Văn Phúc. Đề tài đã nêu rõ: Hoạt động của các tổ chức PCP tại Việt
Nam đã đóng góp quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước
trong thời kỳ hội nhập, tuy nhiên công tác quản lý nhà nước đối với các tổ
chức PCP còn nhiều bất cập, cần có sự quản lý đồng bộ, đề tài cũng đã đưa ra
một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động của
các tổ chức PCP tại Việt Nam.[47]
- “Quản lý Nhà nước đối với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài
trên địa bàn thành phố Hà Nội”, luận án tiến sĩ quản lý hành chính công, do
học viên Cấn Việt Anh thuộc Học viện Hành chính - Chính trị Quốc gia, khóa
học 2005-2008 thực hiện. Đề tài đã nêu rõ thực trạng công tác quản lý nhà
nước đối với các tổ chức PCPNN trên địa bàn thành phố Hà Nội và đề xuất
một số giải pháp cơ bản nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức PCPNN
trên địa bàn thành phố.
- “Công tác vận động viện trợ và quản lý hoạt động của các tổ chức
phi chính phủ nước ngoài”, báo cáo 5 năm, do Sở Ngoại vụ tỉnh Quảng Bình

chính phủ của các nước trên thế giới khá đa dạng, phong phú về nội dung
quản lý và hình thức thể hiện, tùy thuộc vào thể chế chính trị, trình độ phát
triển kinh tế - xã hội và truyền thống lịch sử, văn hóa, tôn giáo... của mỗi
nước, tuy nhiên, việc tham khảo kinh nghiệm quản lý các hội, tổ chức phi

5


chính phủ các nước trong việc xây dựng, hoàn thiện các quy định pháp luật
về tổ chức và hoạt động của các hội ở nước ta hiện nay là rất cần thiết.
- Hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài trong lĩnh vực
xóa đói giảm nghèo (tiểu luận tại Website: www.kilobooks.com) nhìn nhận
tổ chức phi chính phủ là một lực lượng quan trọng trong lĩnh vực cứu trợ
nhân đạo và phát triển xã hội nhằm cải thiện cuộc sống của những người
nghèo, những người bị thiệt thòi trong xã hội, các nạn nhân bị thiên tai và
chiến tranh giúp tự phát triển một cách bền vững.
- Tăng cường hiệu quả của tổ chức Phi chính phủ Việt Nam (trang
thông tin điện tử Đảng Cộng Sản 02/11/2010) với nội dung đánh giá các tổ
chức phi chính phủ quốc tế đều được xem như là mũi nhọn để đưa văn hóa
của quốc gia đến khắp khu vực và ra toàn cầu, đằng sau đó là các lợi ích kinh
tế kèm theo....Vậy ở Việt Nam, các tổ chức phi chính phủ đã được phát triển
như thế nào và đang có vai trò như thế nào? Làm thế nào để tăng hiệu quả
hoạt động của những tổ chức đó đang là vấn đề được quan tâm.
Xã hội đang biến đổi sâu sắc và nhanh chóng, xác định vai trò của các tổ
chức phi chính phủ như thế nào cho phù hợp và hiệu quả. Sức hút của tổ chức
phi chính phủ đối với cá nhân? Tại sao người ta tham gia vào các tổ chức phi
chính phủ tất cả đã được đặt lên bàn thảo luận. Và đó cũng là một trong những
nội dung mà “Dự án tăng cường năng lực cho các tổ chức phi chính phủ Việt
Nam” đặt ra.
- Hiệu quả từ các dự án phi chính phủ, Báo Bình Dương 24/6/2015 nêu

Văn hóa Hà Nội với nội dung đánh giá hoạt động các tổ chức phi chính phủ ở
Việt Nam cho công việc giảm nghèo và phát triển bền vững trong các mảng
hoạt động lớn như nông nghiệp, lâm nghiệp, môi trường, phát triển cộng
đồng... cho đến những hoạt động có quy mô nhỏ như viện trợ trực tiếp tiền và
nhu yếu phẩm cũng đều nhằm mục tiêu xóa đói giảm nghèo.

7


- Sự hợp tác của Việt Nam với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài
trong quá trình hội nhập quốc tế Tác giả Phạm Bình Minh, tạp chí thông tin
đối ngoại số 2/2010 với nội dung: Nhằm thực hiện đường lối đối ngoại độc
lập dân chủ, chính sách đối ngoại mở rộng đa phương hóa, đa dạng hóa các
quan hệ quốc tế, kết hợp công tác đối ngoại chặt chẽ của Đảng, ngoại giao của
nhà nước và đối ngoại nhân dân, trong những năm qua Việt Nam đã ngày
càng mở rộng quan hệ với các tổ chức PCPNN. Mối quan hệ này đã góp phần
làm cho nhân dân thế giới hiểu biết sâu sắc hơn về đất nước, con người Việt
Nam, chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước ta, qua đó thúc đẩy quan
hệ hợp tác với các chính phủ và nhân dân thế giới, đồng thời góp phần giải
quyết một số vấn đề kinh tế - xã hội, nhất là thực hiện xóa đói giảm nghèo,
phát triển kinh tế tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa còn đang gặp khó khăn.
- Hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam,
Trung tâm bồi dưỡng đại biểu dân cử, Ủy ban Thường vụ quốc hội - Ban
công tác đại biểu, 21/1/2014 đánh giá trong những năm qua, Việt Nam đã
tranh thủ được nguồn tài trợ phi chính phủ, tuy chỉ mới ở mức bình quân đầu
người rất thấp nhưng đã góp phần giải quyết một số khó khăn về kinh tế, xã
hội ở cơ sở và địa phương. Trong tình hình có những khó khăn mới về nguồn
tài trợ quốc tế trong những năm đầu của thế kỷ XXI, số lượng các tổ chức
PCPNN hoạt động tại Việt Nam và giá trị viện trợ sẽ khó có thể tăng hơn.
Việc có duy trì hoặc nâng lên phần nào mức viện trợ hiện tại hay không tùy

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là: quản lý nhà nước đối với hoạt
động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài trên địa bàn tỉnh Quảng Bình.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về không gian: tỉnh Quảng Bình.
- Về thời gian: từ năm 2012 đến năm 2016. (Quá trình tổng kết, đánh

9


giá hoạt động của các tổ chức PCPNN trên địa bàn Quảng Bình được thực
hiện 5 năm/lần: ...;2007 - 2011; 2012 - 2016; 2017 - 2021;...)
- Về nội dung: đề tài chỉ tập trung vào nội dung QLNN đối với các tổ
chức PCPNN được cấp phép hoặc có dự án đã được phê duyệt thực hiện trên
địa bàn tỉnh Quảng Bình.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện
chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác-Lênin; Tư tưởng Hồ Chí Minh
và những quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước Việt Nam
trong quản lý nhà nước đối với TCPCP nước ngoài hoạt động tại Việt Nam
thời kỳ mở cửa, hội nhập.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài, tác giả luận văn sử dụng
các phương pháp nghiên cứu cơ bản sau:
- Phương pháp thu thập tài liệu;
- Phương pháp tổng hợp;
- Phương pháp phân tích;
- Phương pháp hệ thống hóa;
- Phương pháp so sánh;
- Phương pháp thống kê.


11


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI TỔ CHỨC
PHI CHÍNH PHỦ NƯỚC NGOÀI
1.1. Những khái niệm liên quan đến đề tài
1.1.1. Quan niệm của Việt Nam về tổ chức phi chính phủ
1.1.1.1. Hội, Hiệp hội và Liên Hiệp hội
Tại Điều 2, Nghị định số 45/2010/NĐ-CP, ngày 21/4/2010 của Chính
phủ quy định về tổ chức, hoạt động và quản lý Hội ghi rõ: Hội được hiểu là tổ
chức tự nguyện của công dân, tổ chức Việt Nam cùng ngành nghề, cùng sở
thích, cùng giới, có chung mục đích tập hợp, đoàn kết hội viên, hoạt động
thường xuyên, không vụ lợi nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của hội, hội
viên, của cộng đồng; hỗ trợ nhau hoạt động có hiệu quả, góp phần vào việc
phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, được tổ chức và hoạt động theo Nghị
định này và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan.
Hội có các tên gọi khác nhau: hội, liên hiệp hội, tổng hội, liên đoàn,
hiệp hội, câu lạc bộ có tư cách pháp nhân và các tên gọi khác theo quy định
của pháp luật.
1.1.1.2. Đoàn thể nhân dân
Đoàn thể nhân dân là một khái niệm chung chỉ tất cả các tổ chức nhân
dân với các tên gọi khác nhau, tập hợp nhân dân có cùng một đặc điểm hoặc
một số đặc điểm nhất định, hoạt động tự nguyện, đáp ứng yêu cầu, nguyện
vọng chính đáng của mình theo đúng pháp luật. [19, tr.11]
Theo quan niệm như trên thì đoàn thể nhân dân bao gồm hầu hết các
tập hợp tổ chức đoàn thể nhân dân như: Hội, Hiệp hội, Liên hiệp hội, Câu lạc
bộ, các nhóm lợi ích và hỗ trợ, các tổ chức bảo trợ xã hội, các tổ chức từ


13


có hoạt động hỗ trợ phát triển, viện trợ nhân đạo không vì mục đích lợi nhuận
hoặc các mục đích khác tại Việt Nam.
1.1.2. Quan niệm của thế giới về tổ chức phi chính phủ
1.1.2.1. Quan niệm của thế giới về TCPCP
Nguồn gốc xa xưa của tổ chức phi chính phủ vốn là những nhóm nhỏ
làm từ thiện. Khi tình hình chính trị, kinh tế, văn hoá - xã hội ở quốc gia, dân
tộc nào đó hoặc ở những khu vực nhất định trên thế giới có những biến động
lớn, gây ảnh hưởng trầm trọng tới đời sống con người như: chiến tranh, thiên
tai, dịch bệnh, ô nhiễm môi trường…thì trong bối cảnh đó, một số người đã tự
nguyện tập hợp nhau lại tự bỏ tiền của, vật chất của mình hoặc vận động, kêu
gọi người khác cùng quyên góp giúp đỡ, cứu trợ những người nghèo khó ở
quốc gia, dân tộc mình hoặc quốc gia, dân tộc khác.
Ngày nay, người ta thường gọi các tổ chức từ thiện xã hội này bằng
một cái tên chung là Tổ chức phi chính phủ - NGO (viết tắt tiếng Anh của từ
Non - Govermental Organization) hay ONG (viết tắt tiếng Pháp của từ
Organisation Non - Gouvernementale). Tuy nhiên, tên gọi “Tổ chức phi chính
phủ” không phải là một thuật ngữ thống nhất mang tính pháp lý, mỗi nước có
thể sử dụng khác nhau tùy theo tính chất cần nhấn mạnh.
Ngân hàng thế giới, Liên hợp quốc và một số quốc gia hoặc cơ quan
quốc gia, đa quốc gia khi đề cập đến những thực thể phi chính phủ, hoạt động
không vì lợi nhuận, tham gia vào các hoạt động phát triển hay hoạt động vận
động thường đưa ra khái niệm như sau:
“Tổ chức phi chính phủ là thuật ngữ dùng để chỉ một tổ chức, hiệp hội,
quỹ văn hóa xã hội, ủy hội từ thiện, tập đoàn phi lợi nhuận hoặc các pháp
nhân khác mà theo pháp luật không phụ thuộc khu vực nhà nước và không
hoạt động vì lợi nhuận- nghĩa là khoản lợi nhuận nếu có, không thể phân phối


15