I H C THÁI NGUYÊN
TR

NG

I H C NÔNG LÂM

------------------------------------------

BÀN QUANG CHUNG

NGHIÊN C U M T S

C I M SINH H C C A CÂY RE H

(CINNAMOMUM PARTHENOXYLON (JACK.) MEISN.) LÀM C
CHO B O T N VÀ PHÁT TRI N LOÀI T I HUY N PHÚ L
THÁI NGUYÊN

KHÓA LU N T T NGHI P

H

ào t o

: Chính quy

Chuyên ngành : Lâm nghi p
Khoa

: Lâm nghi p

S
NG

THÁI NGUYÊN

KHÓA LU N T T NGHI P

H ào t o
Chuyên ngành
L p
Khoa
Khóa h c
Giáo viên h

IH C

: Chính quy
: Lâm nghi p
: K43 - LN - N02
: Lâm nghi p
: 2014 - 2015

ng d n : Th.S Tr n Th Thanh Tâm

Thái Nguyên, n m 2015


L I CAM OAN

Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c u khoa h c c a b n thân tôi.


L IC M

N

Sau m t th i gian h c t p và nghiên c u t i tr ng i h c Nông Lâm
Thái Nguyên, tôi ã trang b cho mình ki n th c c b n v chuyên môn d i
s gi ng d y và ch b o t n tình c a toàn th th y cô giáo.
c ng c l i
nh ng khi n th c ã h c c ng nh làm quen v i công vi c ngoài th c t thì
vi c th c t p t t nghi p là m t giai o n r t quan tr ng, t o i u ki n cho sinh
viên c sát v i th c t nh m c ng c l i ki n th c ã tích l y
c trong nhà
tr ng ng th i nâng cao t duy h th ng lý lu n
nghiên c u ng d ng
m t cách có hi u qu nh ng ti n b khoa h c k thu t vào th c ti n s n xu t.
Xu t phát t nguy n v ng c a b n thân,
c s nh t trí c a nhà
tr ng, ban ch nhi m khoa Lâm Nghi p và s h ng d n tr c ti p c a cô
giáo Th.S Tr n Th Thanh Tâm, tôi ti n hành nghiên c u tài: “Nghiên c u
m ts
c i m sinh h c loài cây Re h ng (Cinnamomum parthenoxylon
(Jack.) Meisn) làm c s cho b o t n và phát tri n loài huy n Phú L ng Thái Nguyên”.
Trong th i gian nghiên c u tài,
c s giúp , ch b o t n tình c a
cô giáo Th.S Tr n Th Thanh Tâm và các th y cô giáo trong khoa cùng v i s
ph i h p giúp
c a các ban ngành lãnh o và ng i dân các xã khu v c
huy n Phú L ng, tôi ã hoàn thành khóa lu n úng th i h n. Qua ây tôi xin
bày t lòng c m n sâu s c nh t n các th y cô giáo trong khoa Lâm nghi p,

c i m v s d ng loài cây Re h

a ph

ng c a ng

i dân

ng .................................................................................... 27

B ng 4.3. h th ng phân lo i Re H

ng trong h th ng phân lo i ................ 28

B ng 4.4: Kích th

c thân và chi u cao c a loài Re h

B ng 4.5: Kích th

c lá cây Re h

B ng 4.6:

ng .......... 26

c i m

ng .......................... 29


ng

phân b .......................................................................................... 39
B ng 4.13: T ng h p
Re h

che ph TB c a l p dây leo và th m t

i n i có loài

ng phân b ......................................................................... 39

B ng 4.14: S xu t hi n cây Re h

ng trên các tuy n .................................. 40

B ng 4.15: Thông kê s h gia ình còn gi

c cây Re h

ng ................. 41

B ng 4.16: b ng t n su t xu t hi n cây Re h ng trên các tuy n và trong OTC ..... 42
B ng 4.17: Phân tích ph u di n
B ng 4.18: K t qu phân tích

t .............................................................. 43
t n i có Re h

ng phân b ......................... 44

CÁC C M T

T , c m t vi t t t

VI T T T TRONG KHÓA LU N

Gi i thích

CTTTC

: Công th c t thành chung

Dt

:

ng kính tán

D1.3

:

ng kính 1.3m

Hvn

: Chi u cao vút ng n

Hdc



M CL C

L I C M N ................................................................................................. i
DANH M C CÁC B NG BI U ................................................................... ii
DANH M C CÁC HÌNH ............................................................................. iii
DANH M C ................................................................................................. iv
CÁC C M T

VI T T T TRONG KHÓA LU N ..................................... iv

M C L C ..................................................................................................... v
PH N 1 M
1.1.

tv n

U
............................................................................................... 1

1.2. M c tiêu, yêu c u .................................................................................... 2
1.3. Ý ngh a

tài .......................................................................................... 2

1.3.1. Ý ngh a trong h c t p ........................................................................... 2
1.3.2. Ý ngh th c ti n .................................................................................... 2
Ph n 2 T NG QUAN TÀI LI U
2.1. C s khoa h c c a vi c nghiên c u


t ai ............................................................................................. 10

2.4.1.4. Hi n tr ng r ng................................................................................ 10
2.4.2. i u ki n kinh t xã h i khu v c nghiên c u ...................................... 11


vi

2.4.2.1. T ch c qu n lý c a c s ............................................................... 11
2.4.2.2. C s v t ch t k thu t .................................................................... 11
2.4.2.3. Tình hình s n xu t ngành tr ng tr t ................................................. 12
2.4.3. ánh giá chung................................................................................... 13
Ph n 3

IT

NG, N I DUNG VÀ PH

NG PHÁP

NGHIÊN C U
3.1.

it

3.1.1.

ng nghiên c u và ph m vi nghiên c u ....................................... 14

it

xu t m t s bi n pháp phát tri n loài cây nghiên c u .................... 15

3.3. Ph

ng pháp nghiên c u ....................................................................... 15

3.3.1. Ph

ng pháp nghiên c u chung .......................................................... 15

3.3.2. Ph

ng pháp i u tra c th ............................................................... 15

3.3.2.1. i u tra s thám .............................................................................. 15
3.3.2.2. i u tra chi ti t ................................................................................ 16
3.3.3. Ph

ng pháp phân tích và x lý s li u. ............................................. 20

3.3.3.1. Ph

ng pháp nghiên c u t thành t ng cây g ................................. 20

3.3.3.2. Ph

ng pháp nghiên c u

3.3.3.3. Ph



ng ........................................................................ 28

c i m n i b t v hình thái cây .......................................................... 29

4.3.1. R , thân và cành cây ........................................................................... 29
4.3.2.

c i m hình thái lá cây ................................................................... 30

4.3.3.

c i m hình thái hoa và qu ............................................................ 30

4.4.

c i m sinh thái c a loài .................................................................... 31

4.4.1.

c i m ánh sáng n i có Re h

4.4.2. T thành t ng cây g n i có Re h
4.4.3.

ng phân b ..................................... 31
ng phân b .................................. 32

c i m v tái sinh loài .................................................................... 33



4.4.5.3. Phân b theo các tr ng thái r ng ...................................................... 41
4.4.5.4. T n su t xu t hi n c a loài Re h

ng trong các OTC trên tuy n

i u tra.......................................................................................................... 42
4.4.6.

c i m

t n i loài cây Re h

ng phân b ...................................... 43

4.4.6.1. Lý tính ............................................................................................. 43
4.4.6.2. Hoá tính ........................................................................................... 44
4.5. Tác
4.6.

ng c a con ng

i t i loài nghiên c u .......................................... 45

xu t bi n pháp b o t n và phát tri n loài .......................................... 47


viii

4.6.1. Bi n pháp v chính sách ..................................................................... 47


vi c khai thác s d ng các ngu n tài nguyên này và k t qu là tài nguyên
thiên nhiên, tài nguyên sinh v t, môi tr

ng b suy thoái, gây ra m t cân b ng

sinh thái, e d a cu c s ng c a các loài sinh v t trong ó có loài ng
chúng ta. S c kh e c a hành tinh ph thu c vào s
v t. Vì v y vi c b o t n a d ng sinh h c

ic a

a d ng c a các loài sinh

c coi là nhi m v r t c p bách

hi n nay và c ng là trách nhi m c a toàn nhân lo i.
N m

khu v c

ông Nam Châu Á v i t ng di n tích t nhiên kho ng

330.541 km² Vi t Nam

c coi là m t trong nh ng trung tâm v

a d ng

sinh h c c a khu v c c ng nh th gi i. Hi n nay các nhà khoa h c ã th ng

Nghiên c u v loài cây này

i dân nghèo s ng

vùng núi.

trên th gi i và

Vi t Nam hi n nay còn

r t thi u. Ph n l n các nghiên c u m i ch d ng l i

m c mô t v hình thái,

nh danh loài mà ch a i sâu nghiên c u nhi u v các

c tính sinh h c, sinh


2

thái h c, gây tr ng và b o t n loài. Trong t nhiên s l
gi m nên v n

ng cây ngày càng

b o t n loài này là r t c n thi t.

Xu t phát t nh ng lí do trên, tôi ti n hành l a ch n
c u m t s


ngu n gen quý này trong khu v c.
1.3. Ý ngh a

tài

1.3.1. Ý ngh a trong h c t p
- Trau d i ki n th c nghiên c u th c t ph c v cho vi c làm quen v i
công tác nghiên c u khoa h c nói chung;
- Áp d ng vào th c ti n, trau d i kinh nghi m chuyên môn.
1.3.2. Ý ngh th c ti n
- Vi c nghiên c u v

c i m sinh h c c a cây Re h

ng nh m

xu t các bi n pháp b o t n và phát tri n loài.
- Bi t

c

c tính sinh thái c a loài c y

có bi n pháp gây tr ng

phát tri n kinh t t o công n vi c làm, t ng thu nh p cho ng

i dân.


Re h

D a vào các tiêu chu n

ánh giá tình tr ng các loài c a IUCN

(International Union for Conservation of nature and Natural Resources - Hi p
h i qu c t

b o v thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên) các loài

vào 9 b c theo các ch tiêu v m c
thoái (rate of decline), kích th

cx p

e do tuy t ch ng nh : T c

suy

c qu n th (population size), ph m vi phân b

(area of geographic distribution), m c

phân tách qu n th và khu phân b

(degree of population and distribution fragmentation).
Cây Re h

ng (Cinnamomum parthenoxylon) thu c h


s n xu t

ng khai thác trái

Vi t Nam ang tr thành i m nóng, vì v y nghiên c a

c i m sinh thái h c c a cây Re h

ng t

t n và phát tri n loài t i khu v c nghiên c u c ng nh

ó

ra các gi i pháp b o
Vi t Nam.


4

2.2. Nh ng nghiên c u trên th gi i
Các chuyên gia sinh thái h c ã kh ng
ch nh nh t. Th c v t r ng có s bi n
ngo i c nh thay
nhau. Chính l

ng c v ch t và l

i. R ng cây và con ng


thuy t v h sinh thái, c u trúc, tái sinh r ng
nghiên c u

xu t bi n

c v n d ng tri t

trong

c i m c a 1 loài c th nào ó.

Các ph

ng pháp nghiên c u th c nghi m v sinh thái h c th c v t

nh m tìm hi u sâu s c h n v m i quan h gi a các loài th c v t v i nhau và
gi a chúng v i i u ki n n i m c, các ph

ng pháp nghiên c u ó ã

c

trình bày trong “Th c nghi m sinh thái h c” c a Stephen, D.Wrattenand,
Gary L.A.ry (1980), W.Lacher (1987) các tác gi
các loài v i các i u ki n dinh d

ã ch rõ s thích nghi c a

ng khoáng, ánh sáng, ch

C u trúc r ng là hình th c bi u hi n bên ngoài c a nh ng m i quan h
qua l i bên trong gi a th c v t r ng v i nhau và gi a chúng v i môi tr
s ng. Nghiên c u c u trúc r ng
trong c a qu n Xã, t

bi t

ó có c s

ng

c nh ng m i quan h sinh thái bên
xu t các bi n pháp k thu t tác

ng

phù h p.
Nh v y, v i các công trình nghiên c u v lý thuy t sinh thái, tái sinh,
c u trúc r ng t nhiên c ng nh nghiên c u

c i m sinh h c, sinh thái

v i m t s loài cây nh trên ã ph n nào làm sáng t nh ng
trúc, tái sinh c a r ng nhi t
2.3. Nh ng nghiên c u

c i mc u

i nói chung và v loài nghiên c u nói riêng.



c i m phân b , hình

i v i loài cây Chò ãi.

ng Tri u (2003) [14] ã nghiên c u m t s

k t qu nghiên c u v

n

c i m lâm ph n có Chò ãi phân b ,... tác

a ra nh ng k thu t t o cây con t h t

h c c a loài Trai lý t i V

V

n Qu c gia Cúc Ph

c i m sinh v t

ng, tác gi

ã

a ra m t s

c i m hình thái, v t h u và sinh thái c a loài, ngoài

gia B c mã.
Tóm l i, v i nh ng k t qu c a nh ng công trình nghiên c u nh trên,
là c s
trong

tài l a ch n nh ng n i dung thích h p
tài nghiên c u

c i m sinh h c c a loài cây Re h

2.3.2. Các nghiên c u v cây Re h
Re h

tham kh o v n d ng
ng.

ng

ng Cinnamomum parthenoxylon (Jack) Meisn. Tên

ng ngh a:

Laurus parthenoxylon Jack, 1820; Laurus porrecte Roxb. 1832; Sassafras
parthenoxylon (Jack) Nees, 1836; Cinnamomum simondii Lecomte, 1913;
Cinnamomum porrectum (Roxb.) Kosterm. 1952. Hay còn g i là Co ch u, Re
d u, Vù h

ng, Xá x , thu c h Long não (Lauraceae), cây g to, th

xanh, cao


i th

ng xanh, m trên núi

t hay núi á vôi,

cao 100-600 m. Phân b

: Vi t Nam (Cao B ng, Tuyên Quang, Qu ng Ninh,

B c Giang, Qu ng Tr ,

à N ng),

n

, Trung Qu c. Loài có ngu n gen

hi m; g t t không m i m t, dùng trong xây d ng, làm tà v t, óng tàu; lá, v
và r có th chi t tinh d u.[1]


7

ng (Cinnamomum parthenoxylon) là m t trong nh ng loài cây

Re h

ang có nguy c b tuy t ch ng nên c n

nhân dân tr ng cây phân tán, t p trung
tr ng b n

vùng

ng th i, khuy n khích

m nh m c i thi n c c u cây

a, t ng thêm loài cây tr ng a m c ích góp ph n phát tri n kinh

t Xã h i, xóa ói gi m nghèo theo ch
c a các v

n qu c gia, khu b o t n

ng trình phát tri n kinh t vùng

m

Vi t Nam, nh ng n i có i u ki n sinh

thái phân b t nhiên loài này.[6]
Cây Re h

ng (Cinnamomum parthenoxylon) là m t loài cây quý, a

tác d ng. Do có giá tr kinh t cao nên loài cây này hi n ã b khai thác m t
cách ki t qu . Thêm vào ó, s l
nên v n

th h cây Re h

ng trong t

ng lai n u

c ch m sóc và b o v t t. C n có

k ho ch t o gi ng cây t h t ph c v cho ho t

ng khoanh nuôi, xúc ti n tái


8

sinh k t h p v i tr ng b sung cây Re h

ng t i các vùng phân b t nhiên

c a chúng.[5]
2.4. i u ki n t nhiên, kinh t - Xã h i t i huy n Phú L

ng

2.4.1. i u ki n t nhiên
2.4.1.1. V trí
Phú L

a lý,


giao l u, Thông th

ng buôn bán, trao

2 T nh B c K n, Cao B ng.
th tr

ng có i u ki n thu n l i trong vi c
i hàng hóa v i các huy n lân c n và

c bi t là cung c p s n ph m hàng hóa cho m t

ng l n là: thành ph Thái Nguyên và T nh B c K n.
a hình huy n Phú L

v im tn

c bi n t 100 m

có nhi u núi cao,

ng t

ng

i ph c t p,

n 400 m. Các Xã

cao trung bình t 300 m


cao


9

2.4.1.2. Khí h u thu v n
Khí h u Phú L

ng mang tính ch t nhi t

l nh rõ r t. Mùa l nh (t tháng 11
có khi xu ng t i 30C, th
Mùa nóng (t tháng 4

i gió mùa v i hai mùa nóng,

n tháng 3 n m sau) nhi t

ng xuyên có các

xu ng th p,

t gió mùa ông b c hanh, khô.

n tháng 10 hàng n m) nhi t

cao, nhi u khi có m a

l n và t p trung. Nhi t


ng m a l n nh t (bình quân t 410 mm

mm/tháng) và có s ngày m a nhi u nh t (t 17 ngày
Tháng 11 và tháng 12 ít m a, l

h i trung bình hàng n m
h il nh nl
Phú L
cao, phân b t
n

Phú L

n 18 ngày/tháng).

ng b c

ng kho ng 985,5 mm, mùa l nh l

ng b c

m (k) d

ng có m t

sông, su i bình quân 0,2 km/km2, tr l

i



Sông C u, là sông l n nh t ch y trên

a bàn huy n v i t ng chi u dài 17 km

qua các Xã Phú ô, T c Tranh, Vô Tranh, S n C m; là ngu n cung c p n
ch y u
D

c

c

m b o cho sinh ho t và s n xu t c a các Xã phía Nam Huy n.

i th i Pháp thu c, sông C u là tuy n giao Thông thu quan tr ng c a

huy n Phú L

ng và c a T nh Thái Nguyên.


10

H u h t các sông
m a nhi u, th
s n xu t và
2.4.1.3.

Phú L

t chính:

nh t trên á cát và
h p

t feralit vàng
t nâu

t r ng s n xu t

t t nhiên toàn Huy n. Phú L
trên phi n th ch sét,

ng

t feralit vàng

trên á mácma baz và trung tính t

ng

i phù

tr ng cây dài ngày, ch y u là các cây Chè, Cà phê, cây n qu và
c huy n b trí theo h

50 % t ng di n tích
Di n tích

ng Nông - Lâm k t h p. Ba lo i

t lâm nghi p theo rà soát

ng n m 2011. T ng di n tích

t có

r ng là 16.757,52 ha, trong ó r ng t nhiên là 5.184,1ha, r ng tr ng là
11.245,92 ha.

t không có r ng quy ho ch cho lâm nghi p là 255,24 ha.

Trong ó:
- Di n tích
- Di n tích
-

t r ng phòng h là: 3.586,30 ha;
t r ng s n xu t là: 13.526,96 ha;

t có r ng: 3.572,90 ha.
t có r ng là: 13.224,92 ha.

che ph c a r ng theo tiêu chí m i là: 39,25 ha.


11

Hi n tr ng r ng trên

a bàn huy n Phú L

Huy n Phú L

ng có dân s là 106,847 ng

i v i 26.615 h , g m 8

dân t c ch y u sinh s ng t i 14 Xã và 2 th tr n, trong ó: dân t c Kinh
chi m 58,52 %; dân t c Tày chi m 19,22 %; dân t c Sán Chí 10,19 %; dân
t c Nùng 4,49 %; dân t c Dao 2,38 %; dân t c Sán Dìu 4,45 %; dân t c Hoa
0,33 %; dân t c H’Mông 0,24 % và các dân t c khác 0,18 %. Dân t c Tày,
Nùng ch y u sinh s ng
ch y u s ng

phía

phía B c và phía Tây c a Huy n, dân t c Sán Chí

ông, dân t c Kinh ch y u s ng

phía Nam và trung

tâm Huy n. V i v trí sinh s ng nh v y c ng v i phong t c t p quán khác
nhau c a m i dân t c, trình
nông nghi p k t h p v i

dân trí còn h n ch , n n kinh t ch y u là

i r ng nên

i s ng nhân dân còn nhi u khó kh n


ng v i nhau trong s n su t,

kinh doanh. Vi c chuy n d ch c c u kinh t nông nghi p trên
m t m t t o ra s c nh tranh sôi
doanh m t khác nâng cao

ng trên th tr

ng, thúc

i s ng v t ch t c a ng

a bàn huy n

y s n xu t kinh

i dân. Hi n nay, trên

a

bàn huy n có nhi u trang tr i ch n nuôi v i quy mô l n, nh khác nhau và c
hình th c ch n nuôi theo h gia ình.
2.4.2.3. Tình hình s n xu t ngành tr ng tr t
S n xu t nông nghi p g p nhi u khó kh n do th i ti t di n bi n b t
th

ng. Các c p u

ng, chính quy n ã t p trung ch

Thu n l i:
- Huy n Phú L

ng có v trí thu n l i, g n thành ph Thái Nguyên, g n

trung tâm kinh t , chính tr c a t nh Thái Nguyên, có h th ng giao thông r t
a d ng và phong phú thu n l i cho vi c i l i, giao l u v i các t nh và các
huy n lân c n.
- Có

a hình, khí h u và

t phù h p v i i u ki n phát tri n kinh t

nông, lâm, ng nghi p, d ch v , du l ch. Công nghi p và ti u th công nghi p,
có ngu n tài nguyên khoáng s n l n.


13

- Hy n có ti m n ng v tài nghuyên khoáng s n, v t li u xây d ng v i
các i m c m công nghi p ang phát tri n t o

a bàn thu hút

- C c u h t ng kinh t xã h i phát tri n t
l

ng, ngu n v n


t ai kém màu m , ch a khai thác tri t

a vào s

d ng. Tình tr ng khai thác, b o v tài nguyên ch a t t, ch a h p lý, d n t i vi c
thi u n

c trong mùa khô v n x y ra, làm cho hi u qu s d ng

- H th ng c s h t ng, phúc l i công c ng

t ch a cao

c quan tâm

u t .

Song nhi u công trình còn thi u v di n tích, trang thi t b ch a áp ng
nhu c u

c bi t nh l nh v c v n hóa, giáo d c.

- N n kinh t c a huy n t ng tr
x ng v i ti m n ng c a huy n, t c
ch a có b
trình

c

lao

ng.

y
i

t ai trong


14

Ph n 3
IT
3.1.

it

3.1.1.

NG, N I DUNG VÀ PH

NG PHÁP NGHIÊN C U

ng nghiên c u và ph m vi nghiên c u

it
i t

ng nghiên c u
ng nghiên c u là loài cây Re h


ng

ng

c i m n i b t v hình thái cây
- R , thân
- Lá
- Hoa, qu

3.2.4. M t s
-

c i m sinh thái c a loài

c i m v ánh sáng n i có Re h

ng phân b

- T thành t ng cây g có loài Re h

ng phân b

-

c i m v tái sinh loài

-

c i m cây b i th m t