BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI
--------***--------

BỘ Y TẾ

BÙI THỊ MẾN

Khảo sát mô hình bệnh tật tại khoa Hồi sức cấp cứu – Bệnh viện YHCT
Trung ương năm 2013 - 2014”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP BÁC SỸ Y KHOA
KHÓA 2008 - 2014

Người hướng dẫn:
ThS. Trịnh Thị Lụa

HÀ NỘI – 2015
LỜI CẢM ƠN


Em xin trân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Ban Giám hiệu, Phòng
đào tạo Trường Đại học Y Hà Nội, các thầy cô trong Khoa Y học cổ truyền đã
tận tình dạy dỗ, giúp đỡ em hoàn thành khóa luận này.
Em xin cảm ơn Ban giám đốc, cán bộ Phòng Kế hoạch tổng hợp, các
Bác sỹ khoa Hồi sức cấp cứu bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương đã tạo
mọi điều kiện thuận lợi cho em trong quá trình thực hiện khóa luận này.
Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, em xin gửi lời cảm ơn chân
thành tới Ths. Trịnh Thị Lụa – Giảng viên khoa YHCT Trường Đại học Y Hà
Nội, là người thầy đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình và tạo mọi điều
kiện tốt nhất giúp em hoàn thành khóa luận này. Sự tận tâm và kiến thức của

1.2.2 Phân loại bệnh tật quốc tế lần thứ X .................................................. 4
1.3. Vai trò của mô hình bệnh tật trong hoạch định các chính sách y tế và
quản lý công tác chuyên môn bệnh viện ................................................. 6
1.3.1. Vai trò của mô hình bệnh tật trong xây dựng kế hoạch y tế ............. 6
1.3.2. Vai trò của mô hình bệnh tật trong quản lý bệnh viện ..................... 7
1.4. Tình hình nghiên cứu về mô hình bệnh tật ............................................. 7
1.4.1. Tình hình nghiên cứu về mô hình bệnh tật trên thế giới .................. 7
1.4.2. Tình hình nghiên cứu về mô hình bệnh tật tại Việt Nam ................. 9
1.5 Tổng quan phân loại các chứng bệnh theo YHCT................................. 10
1.5.1. Chứng háo suyễn............................................................................. 11
1.5.2. Tiêu khát ......................................................................................... 11
1.5.3. Thoát thư ......................................................................................... 11
1.5.4. Hung thống...................................................................................... 12
1.5.5. Hư lao.............................................................................................. 12
1.5.6. Huyễn vựng ..................................................................................... 12
1.5.7. Trúng phong .................................................................................... 13
1.5.8. Bán thân bất toại ............................................................................. 13
1.6. Một số liên hệ giữa bệnh danh của YHCT và YHHĐ .......................... 13
1.7 Tổng quan về Bệnh viện YHCT Trung ương và khoa Hồi sức cấp cứu 14
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............. 17


2.1. Đối tượng nghiên cứu ........................................................................... 17
2.1.1 Đối tượng nghiên cứu ...................................................................... 17
2.1.2 Thời gian nghiên cứu ....................................................................... 17
2.1.3 Phương pháp nghiên cứu ................................................................. 17
2.1.4 Phương tiện nghiên cứu ................................................................... 17
2.1.5 Chỉ tiêu nghiên cứu .......................................................................... 17
2.1.6. Thu thập và xử lý số liệu ................................................................ 19
2.3. Đạo đức nghiên cứu .............................................................................. 19

4.1.1 Số bệnh nhân điều tri tại khoa trong năm 2013-2014. .................... 39
4.1.2 Phân bố bệnh nhân theo tuổi và giới................................................ 39
4.1.3 Phân bố bệnh nhân theo nghề nghiệp .............................................. 41
4.1.4 Phân bố bệnh nhân theo BHYT và nơi cư trú.................................. 41
4.1.5 Thời gian nằm viện trung bình và công suất sử dụng giường bệnh ..... 42
4.2 Mô hình bệnh tật theo YHHĐ và YHCT ............................................... 43
4.2.1 Mô hình bệnh tật theo YHHĐ ......................................................... 43
4.2.2 Mô hình bệnh tật theo chứng hậu của YHCT và sự tương quan giữa
YHCT và YHHĐ. ........................................................................... 49
4.3 Tình hình điều trị.................................................................................... 50
4.3.1 Tình hình điều trị chung tại khoa HSCC ......................................... 50
4.3.2 Tình hình điều trị YHHĐ ................................................................. 51
4.3.3 Tình hình điều trị YHCT ................................................................. 51
4.3.4 Hiệu quả điều trị............................................................................... 52
KẾT LUẬN .................................................................................................... 53
KHUYẾN NGHỊ............................................................................................ 55
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


DANH MỤC VIẾT TẮT
BHYT

Bảo hiểm y tế

BTB

Bắc Trung Bộ

COPD

Y học hiện đại


DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1 Bệnh nhân vào điều trị tại khoa HSCC trong 2 năm 2013 - 2014... 20
Bảng 3.2 Phân bố bệnh nhân theo BHYT và nơi cư trú ................................. 23
Bảng 3.3 Phân loại bệnh tật theo nhóm bệnh .................................................. 24
Bảng 3.4 Bảng phân loại các bệnh chính theo ICD – 10. ............................... 26
Bảng 3.5 Phân loại các chương bệnh kèm theo theo ICD 10. ........................ 27
Bảng 3.6 Tỷ lệ mười bệnh chính thường gặp tại khoa .................................... 28
Bảng 3.7 Phân bố các bệnh chính bệnh thường gặp nhất theo nhóm tuổi. ..... 29
Bảng 3.8 Phân bố các bệnh thường gặp nhất theo giới. .................................. 30
Bảng 3.9 Tỉ lệ các bệnh kèm theo thường gặp nhất ........................................ 31
Bảng 3.10 Tỉ lệ các chứng bệnh chính theo YHCT. ....................................... 32
Bảng 3.11 Mối liên quan giữa các chứng bệnh thường gặp nhất của YHCT và giới. ... 33
Bảng 3.12 Các nhóm thuốc được sử dụng trong điều trị bằng YHHĐ. .......... 34
Bảng 3.13 Các phương pháp được sử dụng trong điều trị bằng YHCT. ........ 35
Bảng 3.14 Mối liên quan giữa kết quả điều trị và phương pháp điều trị ........ 37


DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1 Phân bố bệnh nhân theo nghề nghiệp .......................................... 20
Biểu đồ 3.2 Phân bố bệnh nhân theo theo nhóm tuổi ..................................... 21
Biểu đồ 3.3 Phân bố bệnh nhân theo theo giới ............................................... 22
Biểu đồ 3.4 Phân bố bệnh nhân theo vùng. ..................................................... 22
Biểu đồ 3.5 Phân bố bệnh nhân theo BHYT ................................................... 23
Biểu đồ 3.6 Phân bố bệnh nhân theo nhóm bệnh ............................................ 25
Biểu đồ 3.7 Các phương pháp điều trị tại khoa HSCC. .................................. 34
Biểu đồ 3.8 Kết quả điều trị tại khoa HSCC. .................................................. 36



2

bệnh viện là một khoa mới được thành lập gần 10 năm với 17 giường bệnh.
Khoa có vai trò đảm nhiệm việc điều trị các bệnh nhân nặng cần sự can thiệp
bằng các phương pháp cấp cứu của YHHĐ và YHCT. Những năm gần đây, số
bệnh nhân điều trị tại khoa ngày càng tăng, tính chất bệnh ngày càng phức tạp
đòi hỏi phải có kế hoạch dự trù phù hợp để nâng cao hiệu quả điều trị. Tuy
nhiên, cho đến nay chưa có một nghiên cứu nào về mô hình bệnh tật tại khoa.
Vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Khảo sát mô hình bệnh tật
tại khoa Hồi sức cấp cứu – Bệnh viện YHCT Trung ương năm 2013 2014” với mục tiêu:
1. Mô tả mô hình bệnh tật tại khoa Hồi sức cấp cứu – Bệnh viện YHCT
Trung ương từ 01/01/2013 đến 31/12/2014.
2. Nhận xét sự kết hợp YHHĐ với YHCT trong điều trị tại khoa Hồi sức
cấp cứu – Bệnh viện YHCT Trung ương.


3

Chương 1
TỔNG QUAN
1.1. Một số khái niệm về mô hình bệnh tật
Mô hình: là vật cùng hình dạng nhưng làm thu nhỏ, mô phỏng cấu tạo và
hoạt động của một vật khác để trình bày, nghiên cứu; là hình thức diễn đạt hết
sức gọn theo một ngôn ngữ nào đó các đặc trưng chủ yếu của một đối tượng,
để nghiên cứu đối tượng ấy [4].
Bệnh ở con người: là trạng thái cơ thể hoặc bộ phận cơ thể hoạt động
không bình thường [4].
Tật ở con người: là trạng thái bất thường, nói chung là không chữa được
của một cơ quan trong cơ thể do bẩm sinh mà có hoặc do tai nạn gây nên [4].

kéo dài bệnh (cấp tính và mạn tính), hiện tượng lan rộng (bệnh địa phương và
toàn cầu), vị trí bệnh (bệnh nội và bệnh ngoại)...
Đầu thế kỉ XIX, phân loại bệnh được dùng nhiều nhất là phân loại của
Welliam Cullen (1710 -1790) ở Edinburgh được công bố năm 1789.
Từ năm 1837, William Farr (1807-1883) đã nỗ lực để có được bảng
phân loại về bệnh tật tốt hơn Cullen và sử dụng đồng nhất trên toàn thế giới.
Năm 1855, Farrc trình bày bảng phân loại nguyên nhân tử vong tại Hội
nghị thống kê quốc tế lần thứ 2 tại Paris. Bảng phân loại này gồm các nhóm
bệnh: bệnh dịch, bệnh nói chung, bệnh địa phương được bố trí theo vị trí cơ
thể, bệnh tiến triển và bệnh là nguyên nhân trực tiếp của bạo động.
Song song với việc ngày càng hoàn thiện danh sách nguyên nhân tử
vong, bệnh tật thì phân loại bệnh tật cũng được coi trọng.
Để tạo tính thống nhất trên toàn thế giới về việc xây dựng các thông tin
y tế, Tổ chức y tế thế giới đã xây dựng bảng phân loại quốc tế bệnh tật. Bảng


5

phân loại này được tổ chức y tế thế giới triển khai xây dựng từ tháng 09 năm
1983. Phân loại bệnh tật đầu tiên được chấp nhận năm 1990.Trong quá trình
phát triển, phân loại này đã được cải biên, hiệu đính, đổi tên nhiều lần đến nay
được gọi tên chính thức là Phân loại quốc tế về bệnh tật và các vấn đề sức
khỏe liên quan (International Classification of Diseases gọi tắt là ICD). Bảng
phân loại quốc tế bệnh tật lần thứ X đã chính thức xuất bản vào năm 1992.
1.2.2.2. Cấu trúc của phân loại quốc tế về bệnh tật lần thứ X (ICD – 10)
Toàn bộ danh mục của ICD - 10 được xếp thành hai mươi mốt chương
bệnh, ký hiệu từ I đến XXI theo các nhóm bệnh:
-

Chương I:

Chương VI:

Bệnh của hệ thần kinh.

-

Chương VII:

Bệnh mắt và phần phụ.

-

Chương VIII: Bệnh tai và xương chũm.

-

Chương IX:

Bệnh của hệ tuần hoàn.

-

Chương X:

Bệnh hệ hô hấp.

-

Chương XI:



6

-

Chương XVIII: Triệu chứng, dấu hiệu và những phát hiện lâm sàng, cận
lâm sàng bất thường không phân loại ở nơi khác.

-

Chương XIX: Chấn thương, ngộ độc và một số hậu quả khác do nguyên
nhân bện ngoài.

-

Chương XX:

Nguyên nhân bên ngoài của bệnh tật và tử vong.

-

Chương XXI: Các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng sức khỏe và tiếp xúc
dịch vụ y tế.
Các bệnh bị chấn thương, ngộ độc và một số hậu quả khác do nguyên

nhân bên ngoài thuộc chương XIX; do các nguyên nhân bên ngoài của các
bệnh tật và tử vong là tai nạn giao thông, sinh hoạt, tự tử, thiên tai, ẩu đả gây
thương tích … thuộc chương XX. Như vậy với một người bệnh bị chấn thương,
ngộ độc và một số hậu quả khác do nguyên nhân bên ngoài sẽ có chẩn đoán
bệnh thuộc chương XIX và chẩn đoán nguyên nhân thuộc chương XX.

1.4.1. Tình hình nghiên cứu về mô hình bệnh tật trên thế giới
Cơ cấu bệnh tật trên thế giới luôn luôn thay đổi tương ứng với sự thay đổi
của điều kiện môi trường sống, nền kinh tế, sự phát triển của khoa học kỹ thuật.
Theo thống kê của WHO năm 2006, dựa trên đánh giá gánh nặng bệnh
tật tại cộng đồng thì các bệnh lây nhiễm, suy dinh dưỡng và bệnh lý thai sản
chiếm 39%, chấn thương chiếm 13% còn các bệnh không lây chiếm 48% [9].
Đến năm 2008, trong số 57 triệu ca tử vong trên toàn cầu thì có 36 triệu
trường hợp (63%) là do các bệnh không lây nhiễm gây ra. Trong đó, những
nguyên nhân hàng đầu là các bệnh tim mạch chiếm 48% (17 triệu người), ung
thư chiếm 21% (7,6 triệu người), bệnh hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn
mãn tính chiếm 7,4% (4,2 triệu). Bệnh đái tháo đường cũng là nguyên nhân
gây ra 1,3 triệu trường hợp tử vong[10].
Đối với các nước thu nhập thấp, mặc dù tình trạng suy dinh dưỡng và
các bệnh lây nhiễm vẫn chiếm ưu thế nhưng các bệnh không lây nhiễm cũng
là nguyên nhân của hơn 40% gánh nặng bệnh tật. Trong năm 2008, gần 80%


8

(29 triệu) trường hợp tử vong vì bệnh không lây xảy ra ở các nước thu nhập
thấp và thu nhập trung bình [10]. Như vậy có thể nói bệnh không lây nhiễm là
một thách thức lớn đối với sức khỏe trong thế kỷ XXI[11].
Ở các nước phát triển, với điều kiện kinh tế phát triển, nguồn ngân sách
cho các chương trình chăm sóc sức khỏe rất cao, người dân có đời sống vật
chất đầy đủ, dễ dàng tiếp cận với các dịch vụ y tế nên mô hình bệnh tật của
những nước này mang những nét đặc trưng cơ bản đó là: các bệnh không
lây như bệnh tim mạch, ung thư, rối loạn chuyển hóa là những nguyên nhân
gây tử vong hàng đầu, trong khi các bệnh lây, suy dinh dưỡng… có tỷ lệ
mắc rất thấp [12].
Ngược lại, ở các nước đang phát triển, nếu như trước đây các bệnh

Các nghiên cứu chỉ ra rằng mô hình bệnh tật nước ta vẫn là mô hình
bệnh tật của các nước đang phát triển. Số liệu thống kê của Bộ y tế từ các cơ
sở y tế cho thấy gánh nặng bệnh tật và tử vong của các bệnh lây nhiễm đang
giảm dần đồng thời với sự gia tăng gánh nặng của tai nạn thương tích và các
bệnh không lây [15] [16] [17] [18].
Từ năm 1986 đến năm 2010 có sự thay đổi rõ rệt về mô hình bệnh tật.
Theo số liệu về cơ cấu số lượt khám chữa bệnh tại cơ sở y tế nhà nước trong
niên giám thống kê năm 2010, xu hướng tỷ trọng các bệnh các bệnh không
lây nhiễm gia tăng liên tục ở mức cao. Nếu tỷ trọng này trong năm 1986 chỉ là
39% thì năm 1996 tăng lên 50%, năm 2006 là 62% và chỉ sau 5 năm, đến năm
2010, tỷ trọng này đã tăng thêm mười điểm phần trăm, lên mức 72% [16]
[19]. Ngược lại với xu hướng này là sự giảm đi nhanh chóng của tỷ trọng số
lượt khám chữa bệnh với bệnh truyền nhiễm. Tỷ trọng số lượt khám chữa
bệnh liên quan tới tai nạn, chấn thương, ngộ độc có xu hướng chững lại. Như
vậy, gánh nặng bệnh tật chuyển dịch mạnh sang các bệnh không lây nhiễm.


10

Niên giám thống kê có thể không phản ánh đầy đủ tình hình thực tế do
số liệu chủ yếu được thu thập từ hệ thống báo cáo thống kê thường quy của
các cơ sở nhà nước và phản ánh tình hình số lượt khám hơn là số người bệnh
[20]. Tuy nhiên số liệu của các nghiên cứu khác cũng cho thấy sự thay đổi mô
hình bệnh tật và gánh nặng bệnh tật ở Việt Nam. Nghiên cứu của trường Đại
học Y tế công cộng cho thấy, tổng gánh nặng bệnh tật ở Việt Nam là 12,3
triệu DALYs (Diasability-Adjusted Life Year), bao gồm: bệnh không lây
nhiễm (68%), chấn thương (16%) [18]. Như vậy, ở Việt Nam đang tồn tại
một mô hình bệnh tật kép với sự gia tăng nhanh chóng của các bệnh không
lây nhiễm đồng thời với sự duy trì tỷ lệ cao mắc các bệnh nhiễm trùng, đòi
hỏi phát hiện sớm, điều trị kịp thời, quản lý người bệnh toàn diện, liên tục

thận hư, nước tiểu ngọt”. Nguyên nhân chủ yếu gây bệnh tiêu khát do bẩm tố
cơ thể của người bệnh là âm hư, ngũ tạng suy nhược, còn những yếu tố thuận
lợi đưa đến là do căng thẳng về mặt tinh thần như uất giận kéo dài dẫn tới khí
uất hóa hỏa làm tổn thương phần âm của phế vị, do ẩm thực bất điều như: ăn
nhiều thức ăn béo ngọt dẫn tới tỳ vị tích nhiệt đưa tới vị hỏa và nhiễu loạn lên
trên cũng làm tổn thương phần âm của phế. Những người lao lực quá độ do
công việc hay quan hệ nam nữ không điều độ đều dẫn tới tổn thương tân dịch,
làm thận âm hư, thận thủy là gốc của phần âm trong cơ thể, hậu quả sẽ dẫn tới
thận hư, phế táo.
1.5.3. Thoát thư
Thoát thư theo y học hiện đại thuộc phạm vi của các bệnh viêm tắc động
mạch chi dưới. Nguyên nhân là do cân mạch bị yếu tố hàn thấp hay hỏa độc
xâm phạm làm cho các ngón chân, bàn chân ban đầu lạnh, tê dại, đi lại khó


12

khăn xuất hiện cơn đau dữ dội, lâu dần thì tím đen, loét thối, không hồi phục
và hậu quả là các xương ngón bị rụng đi.
1.5.4. Hung thống
Hung là ngực, thống là đau. Theo YHCT, hung thống là một chứng trạng
tự cảm để chỉ tình trạng đau ở vùng ngực bao gồm toàn bộ vùng thượng tiêu
với hai tạng: tâm và phế mà bản chất của hiện tượng này do dương khí suy
thoái, phần dương khí ở thượng tiêu không đầy đủ, làm cho âm hàn đình trệ ở
vùng ngực.
1.5.5. Hư lao
Hư có nghĩa là hư tổn, lao có nghĩa là lao thương. Người bị bệnh hư lao
thường gầy yếu, suy nhược, sức khỏe không hồi phục được, do nội tạng suy
tổn gây ra. Người xưa đã bàn nhiều về loại bệnh này. Trong Thiên Thông
bình hư thực luận sách Tố vân viết: “Tinh mất gây nên hư”. Sách Kim quỹ

thì lưỡi cứng khó nói, sùi bọt mép”.
Trúng phong được chia làm hai loại:
- Chứng bế: hai tay nắm chặt, co quắp, hai hàm răng nghiến chặt, khò khè,
mặt đỏ, người nóng, không ra mồ hôi, táo, chất lưỡi vàng, rêu lưỡi vàng dày,
mạch hoạt sác, hữu lực
- Chứng thoát: hôn mê, mắt nhắm, mồm há, chân tay mềm nhũn, đái ỉa không
tự chủ, ra mồ hôi nhiều, sắc mặt trắng bệch, chân tay lạnh, lưỡi nhợt, mạch
trầm tế, muốn tuyệt.
1.5.8. Bán thân bất toại
Đây là thuật ngữ YHCT để mô tả tình trạng người bệnh nửa người vận
động yếu hay không vận động được. Bán thân bất toại thường là di chứng của
chứng trúng phong. Bệnh được chia thành ba thể: can thận âm hư, phong đàm
và khí trệ huyết ứ.
1.6. Một số liên hệ giữa bệnh danh của YHCT và YHHĐ[21][22][23]


14

YHCT gọi tên các bệnh theo chứng hậu, có một số chứng hậu khi so
sánh với YHHĐ có thể gặp trong nhiều bệnh. Ví dụ như chứng “Huyễn vựng”
của YHCT khi liên hệ với YHHĐ có thể tương ứng với bệnh Tăng huyết áp
hoặc hạ huyết áp, chứng Trúng phong có tương ứng với tình trạng Đột quỵ…
Dưới đây là một số ví dụ về sự liên hệ giữa các chứng hậu thường gặp của
YHCT với các tên bệnh theo YHHĐ.

STT

Bệnh danh YHCT

Tên bệnh YHHĐ


6

Trúng phong tạng phủ

7

Trúng phong kinh lạc

8

Tiện huyết

Xuất huyết tiêu hóa

9

Bán thân bất toại

Di chứng bệnh mạch não

Nhồi máu não, xuất huyết não thể nặng,
hôn mê…
Các bệnh thần kinh ngoại biên, nhồi máu
não, xuất huyết nao không hôn mê…

1.7 Tổng quan về Bệnh viện YHCT Trung ương và khoa Hồi sức cấp cứu
Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương là bệnh viện đầu ngành về
YHCT - Trung tâm hợp tác về y học cổ truyền (YHCT) của Tổ chức y tế thế
giới tại Việt Nam. Bệnh viện có 23 khoa phòng, 3 trung tâm được chia thành

cứu về YHCT Việt Nam.
Trong tiến trình phát triển, hội nhập YHCT với các nước trong khu vực
và thế giới, bệnh viện đang từng bước hiện đại hóa trên cơ sở giữ vững bản


16

sắc của YHCT, kết hợp tinh hoa của hai nền YHCT và YHHĐ góp phần phục
vụ cho sức khỏe cộng đồng ngày một tốt hơn.
Khoa HSCC của bệnh viện YHCTTW được thành lập từ tháng 6 năm
2005. Hiện tại, khoa có 17 giường bệnh. Khoa có nhiệm vụ cấp cứu, điều trị
bệnh nhân nặng từ phòng khám chuyển vào và từ các khoa khác chuyển đến,
phối hợp với các khoa phòng trong bệnh viện hội chẩn, điều trị bệnh nhân
nặng. Mặc dù với đặc thù của khoa, phần lớn là các bệnh nhân nặng nhưng
khoa cũng thực hiện tốt công tác kết hợp YHCT với YHHĐ, áp dụng nhiều kỹ
thuật mới trong cấp cứu, điều trị đạt hiệu quả cao, tạo được niềm tin của bệnh
nhân đối với bệnh viện. Qua từng năm số bệnh nhân điều trị tại khoa không
ngừng tăng lên.