I H C THÁI NGUYÊN
TR

NG
I H C NÔNG LÂM
--------------------------------

HOÀNG

C KINH

NGHIÊN C U KH N NG TÍCH L Y CARBON C A CÂY CHÈ
TRONG MÔ HÌNH NÔNG LÂM K T H P CHÈ - R NG T I
XÃ T C TRANH, HUY N PHÚ L

NG, T NH THÁI NGUYÊN

KHÓA LU N T T NGHI P

H

ào t o

IH C

: Chính quy

Chuyên ngành

: Qu n lý tài nguyên r ng



ào t o

IH C

: Chính quy

Chuyên ngành

: Qu n lý tài nguyên r ng

Khoa

: Lâm nghi p

Khóa h c

: 2011-2015

Giáo viên h

ng d n: 1. TS. NGUY N THANH TI N
2. Ths. NGUY N

Khoa Lâm Nghi p – Tr

ng

NG C


ch i

ng khoa h c!

TS. Nguy n Thanh Ti n

Hoàng

c Kinh

XÁC NH N C A GV CH M PH N BI N
Giáo viên ch m ph n bi n xác nh n sinh viên
ã s a ch a sai sót sau khi H i

ng ch m yêu c u!

(Ký, h và tên)


ii

L IC M

N

Th c t p t t nghi p là m t khâu vô cùng quan tr ng trong quá trình h c
t p c a m i sinh viên nh m h th ng l i toàn b l

ng ki n th c ã h c, v n



ng.

Nhân d p này tôi xin chân thành c m n sâu s c t i th y giáo TS.
Nguy n Thanh Ti n và th y giáo Ths. Nguy n
th th y, cô giáo khoa Lâm nghi p, các b n

ng C

ng cùng toàn

ng nghi p, các chú, các anh

và bà con nhân dân xã T c Tranh n i tôi ti n hành th c t p ã giúp
nhi t tình

tôi hoàn thành khóa lu n này.

Do th i gian, trình

b n thân có h n nên khóa lu n c a tôi không

tránh kh i nh ng thi u sót. Tôi r t mong s góp ý c a các th y cô giáo và các
b n

b n khóa lu n

c hoàn ch nh./

Xin chân thành c m n!


B ng 4.5. Giá tr môi tr

ng h p th CO2 c a cây chè trong mô hình

NLKH Chè - R ng .......................................................................... 38


iv

DANH M C CÁC HÌNH

Hình 3.1. Hình nh OTC ................................................................................. 23
Hình 4.1. Bi u

t l ph n tr m sinh kh i t

i c a cây chè trong mô

hình NLKH Chè - R ng.................................................................. 30
Hình 4.2. Bi u

t l ph n tr m sinh kh i khô c a cây chè trong mô

hình NLKH Chè - R ng.................................................................. 32
Hình 4.3. Bi u
Hình 4.4. Bi u

l ng C tích l y cây chè trong mô hình NLKH Chè - R ng.... 34
l


CDM

Clean Development Mechanism
C ch phát tri n s ch

CIFOR

Center for International Forestry Research
Trung tâm nghiên c u Lâm nghi p qu c t

CO2

Carbondioxit

D0.0

ng kính g c

Dt

ng kính tán

ICRAF

International Centre for Research in Agroforestry
Trung tâm nghiên c u qu c t v Nông lâm k t h p

NLKH


VND

n v ti n t Vi t Nam


vi

M CL C
Trang
L i cam oan ..................................................................................................... i
L i c m n ........................................................................................................ ii
Danh m c các b ng ......................................................................................... iii
Danh m c các hình ........................................................................................... iv
Danh m c các t , c m t vi t t t trong khóa lu n ............................................ v
Ph n 1: M

U ........................................................................................................ 1

1.1.

............................................................................................................ 1

tv n

1.2. M c ích nghiên c u ............................................................................................ 2
1.3. M c tiêu nghiên c u............................................................................................. 3
1.4. Ý ngh a c a

tài ................................................................................................. 3


c i m kinh t - xã h i ................................................................................ 17

2.3.3. Nh n xét và ánh giá chung ............................................................................ 20
Ph n 3:

3.1.

IT

it

NG, N I DUNG VÀ PH

NG PHÁP NGHIÊN C U...................... 22

ng và ph m vi nghiên c u ...................................................................... 22


vii

it

3.1.1.

ng nhiên c u........................................................................................ 22

3.1.2. Ph m vi nghiên c u ......................................................................................... 22
3.2. Th i gian,

a i m nghiên c u ......................................................................... 22

T c Tranh, huy n Phú L

ng, t nh Thái Nguyên ............................................ 28

4.2.1.

c i m c u trúc sinh kh i t

i .................................................................... 28

4.2.2.

c i m c u trúc sinh kh i khô ..................................................................... 31

4.3. L

ng carbon tích l y và CO2 h p th

cây chè trong mô hình NLKH

Chè - R ng ....................................................................................................... 32
4.3.1. L

ng carbon tích l y

4.3.2. L

ng CO2 h p th c a cây chè trong mô hình NLKH Chè - R ng .............. 34

4.4.


cây chè trong mô

hình NLKH Chè - R ng ................................................................................... 37
4.4.2.

c tính giá tr môi tr

ng thông qua l

ng CO2 h p th

trong mô NLKH Chè - R ng t i xã T c Tranh, Phú L

cây chè

ng, Thái Nguyên ..... 38

Ph n 5: K T LU N VÀ KI N NGH ....................................................................... 40

5.1. K t Lu n ............................................................................................................. 40
5.2. Ki n ngh ............................................................................................................ 41
TÀI LI U THAM KH O


1

Ph n 1
M
1.1.

i, h sinh thái v

n

c,… Mô hình NLKH không

t, mà còn áp ng các yêu c u

ng nh : Gi m dòng ch y b m t, h n ch xói mòn

mùn, c i thi n lý tính c a

t,

t, phát huy chu trình tu n hoàn dinh

ng làm t ng hi u qu s d ng dinh d

ng c a cây tr ng và v t nuôi; Vi c

ph i h p các loài cây thân g vào nông tr i ã t n d ng không gian c a h
th ng trong s n xu t làm t ng tính a d ng sinh h c

ph m vi nông tr i và

t o c nh quan; H p th và l u gi khí CO2 trong h th ng, gi m l

ng khí

gây hi u ng nhà kính trong khí quy n, óng góp vào vi c gi m thi u s bi n


ng c a

ng C tích l y

c ti n hành trong vài n m qua, t p trung cho các loài

cây tr ng r ng thu n lo i chính, trong khi ó mô hình NLKH, m t ki u s
d ng

t b n v ng h n v môi tr

ch ra ý ngh a v môi tr

ng ch a

ng c a ph

c nghiên c u l

ng th c này.

ng C tích l y


2

ng là vùng trung du,

Phú L


nh và óng góp quan

i dân. Mô hình này ã kh c ph c nh

c i m

c canh. Cây r ng tr ng xen v i chè giúp c n gió, ng n

ng c a m a bão. V i s

óng góp c a cây r ng ã t o nên vi c s

t ai khá b n v ng, nông dân có th kinh doanh dài ngày và có thu

nh p n

nh. Bên c nh giá tr v kinh t và n

cây r ng
m tl

ng, là m t xã có mô hình NLKH Chè -

c kinh doanh theo chu k

nh v

t ai, mô hình v i



i h c

Nông lâm Thái Nguyên, Ban ch nhi m khoa Lâm nghi p tôi ti n hành th c
hi n

tài “Nghiên c u kh n ng tích l y Carbon c a cây Chè trong mô

hình Nông lâm k t h p Chè - R ng t i xã T c Tranh, huy n Phú L

ng,

t nh Thái Nguyên”
1.2. M c ích nghiên c u
Nh m cung c p thêm nh ng thông tin khoa h c v giá tr môi tr
c a mô hình NLKH nói chung và t i xã T c Tranh, huy n Phú L
Thái Nguyên nói riêng.

ng

ng, t nh


3

1.3. M c tiêu nghiên c u
- Xác

nh



cây chè trong mô

c tính giá tr kinh t môi tr

ng thông qua

ng CO2 h p th .

1.4. Ý ngh a c a

tài

1.4.1. Ý ngh a trong h c t p và nghiên c u
Qua quá trình th c hi n
c u khoa h c, bi t ph
công vi c

t

tài, sinh viên s

c th c hành vi c nghiên

ng pháp phân b th i gian h p lý và khoa h c trong

c hi u qu cao trong quá trình làm vi c,

c ng c nh ng ki n th c ã h c trong nhà tr


2.1.1. Nghiên c u h p th CO2 c a r ng
Bi n

i khí h u là t t y u c a s nóng lên toàn c u làm t t c các

thành ph n c a môi tr
l t, khí h u thay
s ng con ng

ng nh n

c bi n dâng cao, gia t ng h n hán, ng p

i, nhi u lo i b nh t t xu t hi n nh h

ng x u

n

i

i.

V i t m quan tr ng c a các b ch a carbon

vùng nhi t

i, trong g n

m t th p k qua, nhi u t ch c th gi i ã có các nghiên c u liên quan

ICRAF (2007) ã phát tri n các ph
tr thông qua vi c giám sát thay

ng pháp d báo nhanh l
i vi c s d ng

thám, l p ô m u nghiên c u sinh kh i và
ph

a ra

xu t v th ch chính sách trong vi c b o v

Trung tâm nghiên c u Lâm nghi p qu c t CIFOR (2007)
sách

n

ng pháp này c n

ng carbon l u

t b ng phân tích nh vi n

c tính l

ng carbon tích l y. Các

c k th a và xem xét áp d ng m t cách phù h p h n


i


5

cây b i, t
nh

ng ng v i tr ng thái r ng IA, IB,

cung c p thông tin nh m xác

ng carbon c s trong các d án trong theo c ch CDM. Vi c xác

nh sinh kh i t

i khô

c th c hi n theo t ng b ph n thân cành và lá. Tr

ng carbon

c xác

nh thông qua sinh kh i khô c a các b ph n và h s

l

chuy n


ng kính cây r ng cho 5 loài tr ng r ng là Acasia

mangium; A.Auriculiformis; A. Hybrid; Pinus assoniana và P. Merkusii.
Nghên c u d báo kh n ng h p th CO2 c a r ng lá r ng th

ng xanh

Tây Nguyên c a B o Huy, Ph m Tu n Anh (2007 - 2008) [4] v i s tài tr
c a T ch c Nông lâm k t h p th gi i (ICRAF). K t qu
ph

ng pháp nghiên c u, phân tích hàm l

và lâm ph n trên m t

c

ng carbon h p th c a cây r ng

t r ng và bao g m trong thân, v , lá cành c a cây g

và cho lâm ph n. Trên c s
pháp nghiên c u

ã xây d ng

ó, B o Huy (2009) [5] và phát tri n ph

c tính tr l



ng quy

ng

c tính theo t n

i các lo i khí khác. Hi n t i, khách hàng tham gia th

ng Qu c t t i London v ch tiêu phát th i g m 34 t p oàn và h n 6.000

doanh nghi p nh . Trong ó 34 t p oàn Sell, Ford, Roll - Royce, Dalkia và


6

c xem là l n h n c .

Dupont

t o ngu n hàng ban

ã khuy n khích 34 t p oàn trên khí th i

u, Chính ph Anh

i l i kho n u ãi 215 tri u

b ng Anh. V i kho n ti n này, 34 t p oàn l n ã thi t l p m c giá kh i i m
cho m t


ng trình buôn bán

ng trình này 1.400 t ch c chuyên sâu v n ng

ng và carbon c a thành ph này ã áp ng m c tiêu gi m th i ràng bu c

v m t pháp lý. Giai o n

u c a ch

ng trình này kéo dài

n n m 2014,

trong th i gian ó các t ch c tham gia ph i c t gi m khí th i carbon
6%. Nh ng công ty nào không tuân th theo các quy
ph t và b chính ph lên án, nh ng

n v nào ho t

nh m i s ph i n p

ng trong h n m c phát

th i s b ra l nh c t gi m phát th i 1,3 l n so v i m c ban
o n

u tiên c a ch


cho nh ng ng

i s ng b ng ngh r ng có th ti p c n

chính, c ng nh c h i
giao công ngh , giúp ng
c bi t

nh ng n

c ngu n

u t tài

phát tri n ngu n nhân l c thông qua vi c chuy n
i dân xây d ng môi tr

ng s ng an toàn, b n v ng,

c ang phát tri n. Các k ho ch

ang t ng lên nhanh chóng.

n bù carbon hi n c ng


7

T c s này hình thành khái ni m r ng carbon (Carbon Forestry), ó
là các khu r ng

i carbon v n ang

c tranh lu n, t ch

tri n khung khái ni m, ti p c n và m i s n i ang
i khí h u hi n nay do l

c thúc

y th nghi m.

ng CO2 phát th i không

ng khí phát th i gây hi u ng nhà kính,

nó các qu c gia ang g n
ng

n các th a thu n

các qu c gia ang phát tri n

ng

m c phát

gi m xu ng, thì vi c b o v , phát tri n r ng t nhiên là m t chi n l
n nh m cân b ng l

i

ng g n v i các ch

c úng

ng th i v i

n bù, chi tr cho các c ng

b o v và phát tri n r ng v i m c ích

l u gi và t ng kh n ng h p th CO2 c a các h sinh thái r ng, các ki u s
d ng

t

vùng nhi t

2.2. T ng quan v n

i.
n ghiên c u

2.2.1. Nh ng c u trên th gi i
Cùng v i s phát tri n c a kinh t - xã h i, nh ng ho t
ng

i ngày càng gia t ng ã và ang d n

n nh ng tác


c

n

, Brazil, Jordan và

Kenya (FAO, 2004) [13].
T i

n

, m t d án nâng cao h p th carbon ang

c th c hi n

trong th i gian 50 n m, theo tính toán, khi k t thúc d án có th c
t 0,4 - 0,6 Mt C, trong ó sau 8 n m, m i ha có th c
sau 12 n m có th c
58,8 t n (t

ng

nh

c

c 25,44 t n,

c 41,2 t n và sau 50 n m có th c


ng r t l n, t 7 t n/ha trong
Bolivia

n 129 t n/ha trong

Ecuador (FAO, 2004) [13].
Indonexia, kh n ng tích l y carbon

các h

th ng Nông lâm k t h p và thâm canh lâu n m và r ng th sinh trung bình là
2,5 t n/ha/n m và có s bi n

ng rât l n trong các i u ki n khác nhau t 0,5

- 12,5 t n/ha/n m. Nh v y, quá trình tích l y carbon c ng chính là quá trình
sinh tr

ng c a cây.
Nghiên c u l ng Carbon l u tr trong r ng tr ng nguyên li u gi y,

Romain Pirard (2005) ã tính l ng carbon l u tr d a trên t ng sinh kh i t i
trên m t

t, thông qua l ng sinh kh i khô (không còn

m) b ng cách l y

t ng sinh kh i t i nhân v i h s 0.49, sau ó nhân sinh kh i khô v i h s 0.5
xác nh l


a ra d n li u Indonesia có

l ng carbon h p th t 161 - 300 t n/ha trong ph n sinh kh i trên m t
Noonpragop K. ã xác nh l ng carbon trong sinh kh i trên m t
t n/ha.

Malaysia l

c trong sinh kh i và

ng carbon trong r ng bi n

t là 72 - 182

ng t 100 - 160 t n/ha và tính

t là 90 - 780 t n/ha (ICRAF, 2001) [14].

Theo m t công trình nghiên c u

c th c hi n t

có h th ng c a Ilic (2000) và Mc Kenzie (2001) v l

ng

i toàn di n và

ng carbon tích l y c a

c a sinh kh i trên m t
d

im t

tu i t 2 - 40 cho th y, hàm l

t ch a 49,70% và hàm l

t ch a 48,99%. Hàm l

ng carbon

ng carbon c a sinh kh i

ng carbon trong thân cây ch a 49,47%


10

ng carbon trong cành chi m 50,03% và hàm l

trong khi hàm l

ng carbon

trong lá chi m 49,61% so v i sinh kh i khô c a nó.
Th tr

ng v d ch v môi tr ng c a r ng trên ph m vi toàn c u ã


c bi t là giá tr

ng c a r ng. V i t m quan tr ng này nhi u t

ch c, qu c gia ã hình thành các c ch khác nhau nh m qu n lý d ch v môi
tr

ng r ng trên quan i m coi d ch v môi tr

ng là m t lo i hàng hoá. M t

s qu c gia ã ti n hành nghiên c u và xây d ng c ch chi tr cho d ch v
môi tr

ng - PES (Payment for Environment Services - PES) nh m qu n lý

b n v ng các d ch v môi tr
c th a nh n
(Payments),

ch s th
n

áp

ng r ng. Theo ó, các khái ni m và thu t ng
ng m i các d ch v môi tr

(Reward), th


t ng thi t l p th tr

ây

ng r ng và h

M c dù các nghiên c u trong n
c m t cách

tr

ng nh : Chi tr

ng th c canh tác Nông lâm nghi p nh ng

u v l nh v c này có

ngh a r t quan tr ng, làm n n

ng giao d ch carbon trong n

c. M t s k t qu nghiên


11

Ngô ình Qu và cs (2006) [7], tu thu c vào n ng su t lâm ph n
tu i nh t


ã

ng CO2 h p th hàng

ó tính ra

c kh n ng h p

i v i 5 loài cây trên. C ng theo Ngô

ình Qu

(2005), v i t ng di n tích 123,95 ha khi tr ng Keo lai 3 tu i, Qu 17 tu i,
Thông 3 lá 15 tu i, Keo lá tràm 12 tu i thì sau khi tr
ng c s , l

ng C th c t thu

i t ng l

ng C c a

c qua vi c tr ng r ng CDM là 7.553,6

t n C ho c 27.721,9 t n CO2.
Võ

i H i và cs (2009) [3], trong

n ng h p th và giá tr th

tiêu sinh kh i v i các ch tiêu bi u th kích th
kh i t

c ta hi n nay.

c c a cây, quan h gi a sinh

i và sinh kh i khô các b ph n keo lá tràm. Nghiên c u c ng ã l p

c bi u tra sinh kh i và ng d ng bi u xác
ph n Keo lá tràm.

nh sinh kh i cây cá l và lâm


12

Nguy n Duy Kiên (2007) [6], khi nghiên c u kh n ng h p th CO2 r ng
tr ng Keo tai t

ng (Acacia mangium) t i Tuyên Quang ã cho th y sinh kh i

t

i trong các b ph n lâm ph n Keo tai t

ng có t l khá n

nh, sinh kh i


tài nghiên c u “Nghiên c u kh

nh Carbon c a r ng tr ng Thông mã v (Pinus massoniana Lambert)

và Thông nh a (Pinus merkusii Jungh et. de Vriese) làm c s xác
môi tr

ng r ng theo c ch phát tri n s ch

n ng h p th carbon

Vi t Nam”

ã xác

nh giá tr

nh

c kh

c p tu i 6 c a lâm ph n Thông mã v kho ng t 115,21 -

178,68 t n/ha, c a lâm ph n Thông nh a kho ng 117,05 - 135,54 t n/ha tùy
thu c vào c p

t,

ng th i tác gi c ng ã xây d ng


tr ng thái r ng IIB là 87,42 t n/ha ch

thái IIIA3 là 264 t n/ha. L

tài:

nh l

ng h p th

t 33% so v i tr ng

ng h p th CO2 c a các loài cây d

i tán r ng


13

tr ng thái IIB là 15,75 t n/ha b ng 57,86% so v i l
IIIA3 là 27,22 t n/ha. L

ng giá tr kinh t h p th CO2 các tr ng thái r ng

IIIA3 là 4.892,54 USD/ha t
là 1.733,19 USD/ha t

ng h p th CO2 r ng

ng


t 383,68 - 505,87 t n CO2/ha, trung bình 460,69 t n CO2/ha, trong ó l

ng

CO2 h p th t p trung ch y u

td

i tán r ng là 322,83 t n/ha, ti p

n là t ng cây g 106,91 t n/ha, t ng cây d

i tán 15,6 t n/ha và v t r i r ng

là 15,34 t n/ha. T ng l

ng CO2 h p th trong lâm ph n r ng IIB

khác nhau c ng có khác bi t,
ti p

n là huy n

iT

t ng

t l n nh t



2.2.3. Nh n xét chung
i m qua các công trình nghiên c u trên th gi i và trong n
v n

c v các

có liên quan có th rút ra m t s nh n xét sau ây:
- Các công trình nghiên kh n ng h p th carbon c a th c v t

gi i quan tâm nghiên c u t r t s m và ã
nh : Xác

nh

t

c th

c nhi u thành công n i b t

c kh n ng h p th CO2 cho nhi u lo i r ng khác nhau, xây


14

d ng

c c s khoa h c c ng nh th c ti n trong vi c nghiên c u h p th



nh : Thông nh a, Thông uôi ng a, M , B ch àn, Keo lai, Keo lá tràm… Góp
ph n quan tr ng trong vi c

nh l ng giá tr môi tr

ng r ng

n c ta. Thông

qua các công trình nghiên c u c a các tác gi trong và ngoài n

c, ã tham kh o,

k th a có ch n l c các ph ng pháp c a các tác gi nh : Võ

i H i, B o Huy,

V T n Ph

ng, Ngô ình Qu , Nguy n Thanh Ti n…

- Nghiên c u h p th carbon trong r ng tr ng ã

c ti n hành trong

vài n m qua, t p trung cho các loài cây tr ng r ng thu n loài chính
Nam, trong khi ó mô hình NLKH, m t ki u s d ng
môi tr



Vì v y các v n
pháp nghiên c u

cl

ng

c xúc ti n. Trong khi ó mô hình NLKH, m t

ng th c hài hòa gi a l i ích kinh t s d ng

môi tr

t b n v ng h n v

ng trong h p th CO2 c a r ng tr ng

ng trình CDM, và

trình REDD c ng ang
ph

ng carbon h p th

Vi t

c p

l

2.3.1.

c i m i u ki n t nhiên khu v c nghiên c u

2.3.1.1. V trí

a lý

T c Tranh là m t xã n m phía

ông c a huy n Phú L

ng, t nh Thái

Nguyên. V i di n tích

t t nhiên là 2.614,09 ha và có t a

ranh gi i nh sau:

T 21043’ - 21072’ v

B c; T 105046’ - 105076’ kinh

ông. Ranh gi i

hành chính ti p giáp nh sau:
Phía ông giáp ranh v i xã Phú ô
Phía Tây giáp v i xã Ph n M - huy n


ch t

c thù c a vùng nhi t

c i m c a khí h u mi n b c, mang tính

i gió mùa, hàng n m chia thành 4 mùa rõ r t:

+ Mùa xuân t tháng giêng

n tháng 3, mùa này th i ti t mát m , m a

phùn nhi u khi gây h i cho cây tr ng nông nghi p, cây chè.
+ Mùa h nóng n c t tháng 4
l n, th

n tháng 7, nhi t

ng gây ng p úng cho nhi u n i trên

s n xu t c a bà con nông dân.

cao, l

a bàn xã, nh h

ng m a

ng l n


n 1.500 gi

c phân b t

ng

m trung bình c n m là 85 %,

n

n 2.210 mm.

i

ng

u các tháng

m cao nh t vào các tháng

m th p nh t vào tháng 11, 12 hàng n m.

- Ch

th y v n: Do nh h

h u Mi n b c nên l

c trên
u trên

i tiêu và s n xu t Nông lâm nghi p; Ngu n

a bàn xã T c Tranh khá phong phú, có h th ng sông su i phân
a bàn. Phía ông giáp v i Sông C u

v lâu dài cho phát tri n s n xu t nông nghi p, t

m b o ngu n n

c ph c

i tiêu cây chè.

2.3.1.4. Tài nguyên thiên nhiên
- Th nh

ng: C n c ngu n g c phát sinh,

chia thành các nhóm nh :
á m phi n th ch sét;

t ferarit

t ai xã T c Tranh có th

vàng ho c vàng nh t phát tri n trên

t ferarit phát tri n trên sa th ch;

t ferarit phát