I H C THÁI NGUYÊN
I H C NÔNG LÂM

TÌNH HÌNH NHI M GIUN TRÒN (Nematoda)
NG TIÊU HÓA C A GÀ TH

N NUÔI

T I HUY N YÊN TH , T NH B C GIANG
VÀ BI N PHÁP PHÒNG TR

LU

THÁI NGUYÊN - 2017


I H C THÁI NGUYÊN
I H C NÔNG LÂM

TÌNH HÌNH NHI M GIUN TRÒN (Nematoda)
NG TIÊU HÓA C A GÀ TH

N NUÔI

T I HUY N YÊN TH , T NH B C GIANG
VÀ BI N PHÁP PHÒNG TR
Chuyên ngành: THÚ Y
Mã s : 60 64 01 01

LU



L IC

Trong th i gian th c t p và th c hi n Lu
quan tâm, ch b
b n bè và s

ng d

cs

t n tình c a các th

ng nghi p,

ng viên khích l c

lòng bi

c bày t

c t i:

Cô giáo TS. Lê Minh

c ti

ng d n, ch b o tôi h t s c t n tình

trong su t quá trình nghiên c u và hoàn thành Lu

tài.
ng h

ng viên, giúp

ng nghi p trong su t th i gian h c t p, nghiên c u và

hoàn thành lu

B c Giang, tháng 9
TÁC GI

7


iii

DANH M C CÁC KÝ HI U VI T T T

-

n

%

: T l ph
: Nh

c b ng


: Kilogam

KL

: Kh

mg

: Miligam

mm

: Militmét

Nxb

: Nhà xu t b n

O.

: Oxyspirura

T.

: Tetrameres

TT

: Th tr ng



v

DANH M

TH

Hình
............. 37

............................................................................................. 40

...................................................................... 43
theo
....................................................................................... 46
Hình 3.5.
....................................................................................... 48


vi

Trang
....................................................................................................................1
..........................................................................................1
2.

................................................................................................2
................................................................2
.................................................................................................2
..................................................................................................2

.................................................26
......................................................................................26
.........................................................................................26
...................................................26
......................................................................................26
.......................................................................................26


vii

..............................................................................26

...................26
2.3.2. Nghiên c
.......................................................................................................................27
....27
......................................................................27
..............................................................27
.................28

..............................................................................................................28

............................................................................................................................29
2.4.5

................................................29

.............................................................................30

...............................30

.................................................................................................................63
..................................................................................................................64


1

M

1. Tính c p thi t c

U

tài

Trong nh
tri n m

c ta có nh

c bi

c phát

m. Theo s li u c a T ng c c th ng kê

(2016) [36], t

m trên c n

6% so v

c bi

phát tri n

i B c Giang hi n nay r t

mc at

n 16,2 tri

14,2 tri u con gà (T ng c c th ng kê, 2016) [36]). Huy n Yên Th , t nh B c Giang
có th m nh v

,

c bi t

i Yên Th

thành

u uy tín cung c p th t gà cho các t nh phía B c và d n nhân r ng trên c
c. Theo th ng kê h
tri

m c a huy n Yên Th
u con gà).

n nay ch y u là


làm t
khác. Nh

ng v t nuôi nói chung.
t ch

ng c a gà, gây thi u máu,
ng bi

i b nh lý

y y u, gi m m nh s c s n xu t th t, tr ng...


2

u công trình nghiên c u v các loài giun tròn ký sinh
Tr nh V
(1996) [17]

[30], Nguy n Th Lê và cs.

Th Vân Giang (2010) [4], Tr n Qu c Thuy t (2011) [32], Nguy n

Nhân L ng (2012) [20]

u nào riêng v

b nh giun tròn ký sinh


c các bi u hi n lâm sàng và b nh tích do giun tròn ký sinh

ng tiêu hóa gây ra
-

gà nhi m b nh t nhiên.
c hi u l c c a m t s lo i thu

u tr

xu t bi n pháp

phòng b nh hi u qu .
c và th c ti n c

tài

3.1.
K t qu c

tài s là nh ng thông tin khoa h c v

b nh do giun tròn ký sinh
Th , t nh B c Giang; v
thu c t y giun tròn cho gà.
3.2.

giun

m d ch t c a

H Ascaridiidae Skrjabin et Mosgovoy, 1973
Gi ng Ascaridia Dujardin, 1845
Loài Ascaridia galli Freeborn, 1923 (Schrank, 1788)
B Ascaridida Skrjabin et Schulz, 1940
Phân b Heterakina M.Chitwood, 1971
H Heterakididae Railliet et Henry, 1914
Gi ng Heterakis Dujardin, 1845
Loài Heterakis gallinarum (Schrank, 1788) Dujardin, 1845
Loài Heterakis beramporia (Lane, 1914).
B Trichocephalida Skrjabin et Schulz, 1928
H Capillaridae Neuveu - Lemaire, 1936
Gi ng Capillaria Zeder, 1800
Loài Capillaria obsignata Madsen, 1945
Loài Capillaria bursata Freitas et Almeida, 1934
Loài Capillaria caudinflata Molin, 1858
Gi ng Eucoleus Dujardin, 1845


4

Loài Eucoleus annulatus Loper - Neyra, 1946 (Molin 1858)
Gi ng Thominx Dujardin, 1845
Loài Thominx anatis Skrjabin et Schikhobalova, 1954
(Schrank, 1790)
Loài Thominx collaris Skrjabin et Schikhobalova, 1954
(Linstow, 1873)
Loài Thominx contorta Travassos, 1915 (Creplin, 1839)
B Spirurata Chitwood, 1933
Phân b Spirurina Railliet, 1914
H Tetrameridae Travassos, 1914

gà g m:

Gi ng

Loài

V trí ký sinh

Ascaridia

Ascaridia galli Freeborn, 1923

Ru t non,

Dujardin, 1845

(Schrank, 1788)

Heterakis

Heterakis gallinarum

Dujardin, 1845

Schrank, 1788 (Dujardin, 1845)

Capillaria

Capillaria obsignata Madsen, 1945



m hình thái, c u t o c a m t s loài giun tròn ký sinh

gà

(Ascaridia galli)
Theo Nguy n Th Kim Lan và cs. (1999) [10]: Ascaridia galli ký sinh

ru t

manh tràng gà. Giun có màu vàng nh t ho c tr ng
ngà, thân có vân ngang, quanh mi ng có 3 lá môi trên m
c dài 30 - 80 mm, r

i, có

c h u môn hình tròn, có 2 gai giao h p dài b ng nhau, phía trên phình
u gai r t nh
(Phan L c, 2006) [18].

h

nh ra t


6

Giun cái dài 65 - 110 mm, r ng 1,6 - 1,8 mm; âm h
ng, l sinh d c


- Heterakis gallinae:
c: dài 5,841 - 11,145 mm, ch r ng nh t 0,271 nh n hình chi

c cách h u môn 0,148 - 0,156 mm có m t giác hút

ng kính 0,07 - 0,082 mm. Có gai ch i x p thành t

hai bên

giác hút. Có 2 gai giao h p, gai ph i dài g p 3 l n gai trái; phía cu i gai ph i r t
nh n, dài kho ng 2 mm; gai trái thì to, dài 0,65 - 0,7 mm. L bài ti t
m tb

g

uv

u kho ng 0,254 mm.
Giun cái: dài 7,982 - 11, 439 mm, ch r ng nh t 0,27 - 0,453 mm, chi u dài

th c qu n b

. Ch phình to c a th c qu n hình c hành dài 0,273 -

0,332 mm, r ng 0,187 - 0,234 mm. H u môn
o u n khúc cong, b
phía t

g



gà. Chúng

thu c h : Capillaritdae, Neveu - Lemaire 1936.
Theo Phan Th Vi t và cs. (1977) [38], ba gi ng này có cùng hình dáng
gi ng nhau là nh
Ký sinh

i tóc và còn có m t s

m sinh h c gi ng nhau.

ng tiêu hóa c a gà.

Giun có thân m nh, dài, màu tr ng. Tùy t

c có th dài t 9 - 25

mm. Con cái dài t 10 - 60 mm. Dài nh t là Encoleus amulata, con cái dài t i 60 mm.
Tr ng giun có v dày, màu vàng nh

u có n

c:

50 - 65 x 23 - 28 m.
Skrjabin K. I. và cs. (1979) [24], Nguy n Th Lê và cs. (1996) [17], C.
obsignata ký sinh

ru


n, ph n tuy n dài.

c dài 3,2 -

3,9 mm; r ng nh t 0,09 - 0,114 mm. Giun cái dài 2,4 - 4,l mm; r ng 1,3 - l,9 mm.
- Acuaria hamulosa: Ti u bì có nh ng vân ngang r
l n, có d ng tam giác.
-

u có 2 môi bên

c 16 -

c là 11

c dài 7,5 - 14,0 mm; r ng 0,396 mm. Giun cái dài 15 - 25 mm;

r ng 0,414 mm.
- Dispharynx nasuta: Ký sinh
d

niêm m c th c qu n, d dày tuy

n, 2003) [31]. Ti

u th t


8


ng

ì u trùng n ra, di hành t

u trùng chui vào các tuy n

r i l i tr l i xoang ru t, phát tri

c

ru t và phát tri n
ng thành. Th i gian hoàn thành

i là 35 - 58 ngày.
1.1.4.2. Giun kim gà
Tr ng giun theo phân ra ngoài, g

u ki n thích h p (t0 = 18 - 260

m thích h p; sau 7 -12 ngày thành tr ng có u trùng có s c gây b nh. Gà nu t ph i
tr ng này, sau 1 - 2 gi

u trùng n ra

ti p t c phát tri
n

ru t, 24 gi sau di chuy n t i manh tràng và


c m nhi m có l n trong th

n c m nhi m. Gà kh
c u ng nên nhi m b nh.

i tr ng


9

i c a Eucoleus và Capillaria caudinflata ph i qua ký ch trung gian là
t. Tr

ng phát tri n và hình thành u trùng c m nhi m kéo

dài 9 -

t nu t tr

giun, u trùng thoát kh i v xâm

nh p vào b p th

t, sau 22 ngày t

n có kh

t và b nhi m b nh giun tóc, cu i cùng s phát tri n c a Capillaria

ph

i ký ch trung gian có mang u trùng c m
ký ch cu i cùng T. fissispina

ng tuy n c a d dày tuy n. Vào ngày th 12 nh
xoang d dày, còn con cái thì
m ch t c

Gammarus

c ab

p vào

c chui ra kh i tuy n vào

l i trong tuy n, t o thành hình tròn v

ng tuy n. S phát tri n c a T. fissispina

nh u
ng

thành trong ký ch cu i cùng kho ng 18 ngày và quá trình phát tri n c a nó tr i qua
2 l n l t xác n a.
- Dispharynx nasuta: Chu k phát tri n c a D. nasuta th c hi n nh có s
tham c a ký ch trung gian, mà theo Cram (1931) thì ký ch trung gian c a D.
nasuta
Tr ng Dispharynx

t ph i n ra u trùng, nh ng u trùng này

phát tán tr ng và u trùng là r
(Ph

ng.
ng t nhiên, kh

n lây lan và phát tán ngu n b nh

c, 1996) [9].
Tác gi Skrjabin K. I. (1979) [24] cho bi t: Tr

phân gà

n ti n phân. T

i ra cùng v i

phát tri n c

n c m nhi m

ng bên ngoài ph thu c vào nhi
(2012) [13] cho bi
390C,

u ki n thu n l

90 -

m. Nguy n Th Kim Lan


n c m nhi m

gian t 6 - 17 ngày ho
370C thì m t 6 - 7 ngày;

ng bên ngoài trong th i

a tu thu c vào nhi
nhi

m.

20 - 270C là 10 - 15 ngày; và

nhi

30 -

10 - 150C là 72

ng giun kim không phát tri
duy trì kh

n

n mùa m thì tr ng phát tri n thành tr ng c m nhi m

(Skrjabin K. I., 1979) [24].
Theo Skrjabin K. I. (1979) [24], tr ng phát tri

nhi

g n 250C,


11

còn Capillaria caudinflata là 14 ngày và s phát tri n c a
n c m nhi

n giai

t là 22 ngày.
m d ch t h c c a m t s b nh giun tròn

H

gà

ng và cs. (1999) [1] cho bi t, t l nhi m giun tròn

-go

gà Ri là 14,43%.
khám 100 gà th
ng u nhi n t i khu v

c l a ch n

a Ghana, Tây Phi. K t qu cho th y: 100% s

-T

ch Lân và cs. (2005) [16]:

b

c ta, t t c

l nhi m trung bình c a gà
nhi m

nhi

u có

các t nh cao (33,3% - 69,8%) và

m c trung bình (7,3 giun/gà - 16,3 giun/gà). Bi
i gà (tu

ng t l

l nhi m càng gi m); c th : qua

m khám th y gà 3 tháng tu i t l nhi m là 73,8%; gà 3 - 5 tháng tu i t l nhi m
là 62,9%; gà trên 6 tháng tu i t l nhi m là 44,0%. Tuy nhiên, m t s tác gi khác
l i cho r ng t l nhi m không bi
-

H

n là khá cao, trong
m t l 55,79% (Phan

Th H ng Phúc, 2007) [22].
- Nnadi P. A. và George S. O.

u tra 1.038 gà t i

m ts

i gian t

n tháng 7

t: có 41% gà nhi m ngo i ký sinh trùng; 35,5% gà nhi m giun
m Ascaridia galli v i t l cao nh t là 17,2%).
Hafiz A. B. và cs. (2015) [47]

nhi m A. galli

u tra t l

Leghorn (50 con nuôi nh t và 50 gà nuôi th

gà

n) t i Dina, Punjab, Pakistan b ng

xét nghi m phân. K t qu cho th y 2% s gà nuôi nh t và 24% s gà th


n 15 S

n

ch Lân, 2004) [14].
Theo Tr n Qu c Thuy t (2011) [32], t l nhi m H. gallinarum c a gà thu c

ngo i thành Hà N i là 52,00%; t l nhi m H. beramporia là 37,82%.
n hành m khám 59 gà th
khu v c
và sán dây.

nt i

a Iran. K t qu cho th y gà nhi m m t s loài giun tròn
l nhi m A. galli là 16,94% và H. gallinarum là 23,72%.


13

Nguy n H B o Trân và cs. (2015) [37] cho bi t, gà nuôi nh t t i qu n Bình
Th y - TP H Chí Minh nhi m giun tròn Hetarakis beramporia v i t l 64,29%).
* B nh giun tóc gà
- Theo Skrjabin K. I. và cs. (1979) [24], gà, gà tây nhi m C. obsignata là do
i tr ng c m nhi m c a giun này l n trong th
loài C. caudinflata ch có th

c u ng, còn nhi m
t mang u trùng c m nhi m c a


gà tây.

Theo Tr n Qu c Thuy t (2011) [32], t l nhi m giun tròn T. fissispina c a
gà thu c ngo i thành Hà N i là 45,34%.
1.1.7.

sinh b nh c

ng tiêu hóa

gà

*B
u trùng chui vào tuy n tiêu hoá
ru t gây viêm, t máu m

ru t, phá ho i niêm m c và nhung mao

ng cho vi khu n xâm nh

gây ra các b nh

ghép. Khi gà b nhi u giun gây t c ru t ho c th ng ru t, ngoài ra giun ti
làm gà b
2005) [16].

c, ch m l n, s

ng tr ng gi



c và d m c b nh viêm gan, ru t do

Histomonas meleagridis xâm nh p vào tr

m t lo

i

tr ng này thì phát b nh (Nguy n Th Kim Lan và cs., 1999) [10].
* B nh giun tóc gà
Capillaria ký sinh

c qu n

n, thành th c qu n b t
nh t là

o thành các túi th a,

gà con th

t, khó th . Các bi n

i b nh lý

di u, th c qu n, ru t phá h y ho

g y y u (D


dày tuy n d n t i r i

ng, làm ng ng ti t d ch v , gà g y y u, sút nhanh và có th

ch t n u nhi m nhi u giun. Gà tr ng b gi m s
c

l
dày

th cata, làm thoái hóa và teo mô tuy n, phá h y ch
lo n ch

n ngày

c.

ng h p cu ng m n i


15

1.1.8. Tri u ch ng c a b

ng tiêu hóa

gà

*B
ch Lân và cs. (2005) [16], n u gà nhi m nh thì tri u ch ng


ru t non gây ch ng viêm ru
t nhiên t nh l

.

y, l

,

c ta, b nh làm ch t khá nhi u gà con,

làm gà mái g y, b viêm ru t. Giun có th làm th ng t ch c gan và ng d n m t.
* B nh giun kim gà
Theo Nguy n Th Kim Lan và cs. (1999) [10], gà v
ng thi u máu, ki t l và g y còm; gà con ch m l
s

ng tr ng, có khi d

ng
gi m

. N u nhi m n ng thì gà g y còm, thi u máu n ng,

c mà ch t.
Khi nhi m n ng gà b r i lo n tiêu hoá, a ch
ch m l

u t và