BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

LÊ THỊ HÀ GIANG

QUẢN LÝ THỰC TẬP SƢ PHẠM
TRONG ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN MẦM NON
Ở CÁC TRƢỜNG CAO ĐẲNG KHU VỰC TÂY BẮC
ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

LÊ THỊ HÀ GIANG

QUẢN LÝ THỰC TẬP SƢ PHẠM
TRONG ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN MẦM NON
Ở CÁC TRƢỜNG CAO ĐẲNG KHU VỰC TÂY BẮC
ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC
Chuyên ngành: Quản lí giáo dục
Mã số: 9.14.01.14
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:
1. PGS.TS. PHẠM VĂN SƠN
2. PGS.TS. NGUYỄN XUÂN THANH

Bên cạnh đó, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, ngƣời thân, bạn
bè thân hữu đã luôn bên cạnh động viên, chia sẻ, hỗ trợ và tạo điều kiện tốt nhất cho
tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án.
Trân trọng!
Hà Nội, ngày

tháng
Tác giả

Lê Thị Hà Giang

năm 2018


iii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
CBQL

: Cán bộ quản lý

CĐSP

: Cao đẳng sƣ phạm

ĐHSP

: Đại học sƣ phạm

GD&ĐT


LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................ ii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT................................................................................. iii
DANH MỤC BẢNG SỐ ........................................................................................... ix
DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ .............................................................................. xi
MỞ ĐẦU .....................................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài ...................................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu ............................................................................................4
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu .....................................................................5
4. Giả thuyết khoa học .............................................................................................5
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ...........................................................................................5
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu ...............................................................................5
7. Cách tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu ..........................................................6
8. Luận điểm cần bảo vệ ..........................................................................................8
9. Đóng góp mới của đề tài ......................................................................................9
10. Cấu trúc của luận án ...........................................................................................9
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THỰC TẬP SƢ PHẠM TRONG
ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN MẦM NON Ở CÁC TRƢỜNG CAO ĐẲNG KHU
VỰC TÂY BẮC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC.............................11
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề .........................................................................11
1.1.1. Quản lý đào tạo trong các trƣờng Đại học, cao đẳng đào tạo giáo viên ..........11
1.1.2. Thực tập sƣ phạm và quản lý Thực tập sƣ phạm trong các trƣờng đại
học, cao đẳng.......................................................................................................17
1.2. Vài nét đặc thù trong đào tạo GVMN ở các trƣờng Cao đẳng khu vực miền
núi có nhiều dân tộc ...............................................................................................24
1.2.1. Sứ mệnh của các trƣờng cao đẳng khu vực miền núi có nhiều dân tộc
đối với sự phát triển Kinh tế - xã hội địa phƣơng ...............................................24
1.2.2. Đặc thù trong đào tạo GVMN ở các trƣờng Cao đẳng khu vực miền núi
có nhiều dân tộc ..................................................................................................25


2.1.1. Mục đích khảo sát .....................................................................................66
2.1.2. Nội dung khảo sát .....................................................................................66


vi
2.1.3. Đối tƣợng khảo sát ....................................................................................66
2.1.4. Phạm vi khảo sát .......................................................................................66
2.1.5. Phƣơng pháp khảo sát ...............................................................................67
2.1.6. Xử lý kết quả khảo sát ..............................................................................67
2.2. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội các tỉnh khu vực miền núi
có nhiều dân tộc ở Tây Bắc và tình hình giáo dục đào tạo của các trƣờng cao
đẳng trong khu vực.................................................................................................69
2.2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực miền núi có nhiều dân tộc .......69
2.2.2. Tình hình giáo dục và đào tạo của các trƣờng cao đẳng khu vực Tây Bắc .....72
2.3. Thực trạng hoạt động đào tạo GVMN và hoạt động thực tập sƣ phạm ở các
trƣờng khu vực miền núi có nhiều dân tộc.............................................................74
2.3.1. Thực trạng hoạt động đào tạo GVMN ở các trƣờng khu vực miền núi
có nhiều dân tộc ..................................................................................................74
2.3.2. Thực trạng hoạt động thực tập sƣ phạm trong đào tạo GVMN ở các
trƣờng Cao đẳng khu vực miền núi có nhiều dân tộc .........................................78
2.4. Thực trạng quản lý Thực tập sƣ phạm trong đào tạo GVMN ở các trƣờng
Cao đẳng khu vực Tây Bắc ....................................................................................99
2.4.1. Thực trạng lập kế hoạch TTSP .................................................................99
2.4.2.Thực trạng tổ chức TTSP .........................................................................102
2.4.3. Thực trạng chỉ đạo TTSP ........................................................................104
2.4.4. Thực trạng việc kiểm tra thực hiện kế hoạch TTSP trong đào tạo giáo
viên mầm non ....................................................................................................106
2.4.5. Thực trạng các yếu tố ảnh hƣởng đến quản lý Thực tập sƣ phạm trong
đào tạo GVMN ở các trƣờng Cao đẳng khu vực Tây Bắc ................................108
2.5. Đánh giá chung về thực trạng và các yếu tố ảnh hƣởng đến quản lí TTSP

mới giáo dục ......................................................................................................140
3.3. Mối quan hệ của các biện pháp quản lí Thực tập sƣ phạm ...........................146
3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý Thực
tập sƣ phạm ..........................................................................................................148
3.4.1. Mục đích khảo nghiệm............................................................................148
3.4.2. Đối tƣợng khảo nghiệm ..........................................................................149
3.4.3. Cách đánh giá kết quả khảo nghiệm .......................................................149


viii
3.5. Thử nghiệm biện pháp: Chỉ đạo hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sƣ phạm
thƣờng xuyên đáp ứng yêu cầu đặt ra đối với ngƣời GVMN khu vực miền núi
có nhiều dân tộc ...................................................................................................156
3.5.1. Mục đích thử nghiệm ..............................................................................156
3.5.2. Giả thuyết thử nghiệm ............................................................................156
3.5.3. Mẫu thử nghiệm và địa bàn thử nghiệm .................................................156
3.5.4. Các giai đoạn thử nghiệm .......................................................................156
3.5.5. Phƣơng pháp đánh giá thử nghiệm .........................................................157
3.5.6. Tiêu chí và thang đánh giá thử nghiệm ...................................................157
3.5.7. Kết quả thử nghiệm .................................................................................159
3.5.8. Kết luận thử nghiệm ................................................................................168
Kết luận chƣơng 3 ...................................................................................................169
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.................................................................................170
1. Kết luận ............................................................................................................170
2. Kiến nghị ..........................................................................................................171
2.1. Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo ................................................................171
2.2. Đối với chính quyền các tỉnh khu vực Tây Bắc .........................................172
2.3. Đối với các trƣờng Cao đẳng khu vực Tây Bắc.........................................172
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Bảng 2.21. Kết quả thực hiện các nội dung kiểm tra TTSP ....................................106
Bảng 2.22. Mức độ ảnh hƣởng của các yếu tố chủ quan đến quản lí TTSP ...........108
Bảng 2.23. Mức độ ảnh hƣởng của các yếu tố khách quan đến quản lí TTSP .......110


x
Bảng 3.1. Kiểm chứng tính cần thiết của các biện pháp quản lý TTSP ..................149
Bảng 3.2. Kiểm chứng tính khả thi của các biện pháp quản lý TTSP ....................151
Bảng 3.3. Mối quan hệ giữa tính cần thiết và tính khả thi của các BPQL TTSP ...154
Bảng 3.4. Tiêu chí và chỉ báo đo kết quả thử nghiệm.............................................157
Bảng 3.5. Kết quả khảo sát biểu hiện trong việc đáp ứng những yêu cầu riêng đặt
ra đối với ngƣời GVMN miền núi có nhiều dân tộc trƣớc thử nghiệm ..................160
Bảng 3.6. Kết quả khảo sát biểu hiện đáp ứng những yêu cầu riêng đặt ra đối với
ngƣời GVMN miền núi có nhiều dân tộc sau thử nghiệm ......................................161
Bảng 3.7. Kết quả khảo sát kỹ năng tổ chức các hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ
em lứa tuổi mầm non ngƣời DTTS trƣớc thử nghiệm ............................................163
Bảng 3.8. Kết quả khảo sát kỹ năng tổ chức các hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ
em lứa tuổi mầm non ngƣời DTTS sau thử nghiệm ...............................................164
Bảng 3.9. Kết quả đo kỹ năng chuẩn bị và lên lớp dạy học của sinh viên ngành
GDMN đối với lớp học có trẻ ngƣời DTTS trƣớc thử nghiệm ..............................166
Bảng 3.10. Kết quả đo kỹ năng chuẩn bị và lên lớp dạy học của sinh viên ngành
GDMN đối với lớp học có trẻ ngƣời DTTS sau thử nghiệm .................................167


xi
DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
Sơ đồ 2.1. Đặc điểm tự nhiên khu vực miền núi có nhiều dân tộc ở Tây Bắc ..........70
Biểu đồ 2.1. Kết quả nhận thức về vị trí của TTSP trong thực tiễn ..........................81
Biểu đồ 2.2. Kết quả thực hiện các nội dung TTSP của sinh viên ngành GDMN ....84
Biểu đồ 2.3. Mức độ thực hiện các khâu trong TTSP ...............................................92

chất người học, học đi đôi với hành, lí luận gắn liền với thực tiễn” [138]. Nhƣ vậy,
đào tạo nghề giáo viên chính là việc phát triển hệ thống năng lực nghề nghiệp cho
sinh viên thông qua việc định hƣớng cho họ lĩnh hội tri thức và thực hành các kỹ
năng nghề sƣ phạm. Và nhƣ vậy TTSP trong đào tạo là phƣơng thức quan trọng
nhằm tạo cho ngƣời học đƣợc nghiên cứu và trải nghiệm thực tiễn. Thông qua quá
trình TTSP sinh viên đƣợc trau dồi kiến thức, nâng cao nhận thức và lòng yêu nghề


2
dạy học, củng cố và hình thành những kỹ năng nghề nghiệp cơ bản phục vụ cho
công tác của ngƣời giáo viên trong tƣơng lai. TTSP giúp sinh viên nắm đƣợc các
quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của ngƣời giáo viên, đƣợc tiếp xúc
với thực tế giáo dục, đƣợc hòa mình với tập thể sƣ phạm ở các nhà trƣờng; đƣợc
thƣờng xuyên thực hành, luyện tập các kỹ năng sƣ phạm, làm quen với công tác
giảng dạy, chủ nhiệm và các hoạt động giáo dục ngoại khóa khác. Điều đó tạo cơ
sở, tiền đề hình thành cho sinh viên những phẩm chất và năng lực sƣ phạm của
ngƣời giáo viên thực thụ, phát huy tính chủ động, sáng tạo và giá trị nghề nghiệp.
Bên cạnh đó, TTSP còn gắn kết, cộng đồng trách nhiệm giữa trƣờng ĐTGV với các
cơ sở THTT, nơi sử dụng lao động sƣ phạm trong việc nâng cao chất lƣợng sản
phẩm sƣ phạm. TTSP chính là phƣơng tiện, công cụ nhanh và hiệu quả nhất góp
phần nâng cao chất lƣợng đào tạo nghề và quá trình rèn luyện nghiệp vụ sƣ phạm
cho sinh viên. Do đó, việc tổ chức TTSP một cách hiệu quả sẽ là yếu tố quyết định
đến chất lƣợng quá trình đào tạo giáo viên.
Trên cơ sở đó, đặt ra những yêu cầu đối với quản lí TTSP trong đào tạo giáo
viên phải là công cụ góp phần quán triệt, tổ chức thực hiện tốt các nguyên lý và mục
tiêu giáo dục “học đi đôi với hành”, đồng thời chỉ đạo thực hiện “phương pháp giáo
dục nghề nghiệp phải biết kết hợp rèn luyện kỹ năng thực hành với giảng dạy lí
thuyết để người học có khả năng hành nghề và phát triển nghề nghiệp theo yêu cầu
của từng công việc” [83]. Quản lí TTSP với việc thực hiện tốt các chức năng lập kế
hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra quá trình TTSP sẽ đi đúng hƣớng, thu thập và xử

vốn tiếng Việt của sinh viên chƣa phong phú. Bên cạnh đó, một số khâu trong TTSP
còn hình thức, thực hiện chƣa bài bản và chu đáo. Công tác kiểm tra, đánh giá kết
quả TTSP chƣa thực sự phản ánh đúng năng lực của sinh viên, chƣa gắn với các
Chuẩn đầu ra và chuẩn nghề nghiệp hiện hành.
Trong quản lí TTSP, chủ thể quản lý TTSP là phòng Đào tạo đã chủ động
tham mƣu cho Ban giám hiệu trƣờng ĐTGV và các Ban chỉ đạo TTSP quản lí TTSP
theo đúng các chức năng, nhiệm vụ; quán triệt đầy đủ và nghiêm túc các nội quy,
quy chế thực hành, thực tập trong đào tạo GVMN; xây dựng các văn bản hƣớng dẫn
các nội dung thực hành thực tập riêng đối với ngành GDMN; cử giảng viên đi khảo
sát để lựa chọn địa điểm TTSP phù hợp, đƣa đoàn đến cơ sở thực tập và trực tiếp
hƣớng dẫn mọi hoạt động TTSP. Phối kết hợp với các ban chỉ đạo TTSP trong kiểm


4
tra đánh giá, kết quả. Tuy nhiên, trong quản lí TTSP cũng còn bộc lộ nhiều hạn chế
nhƣ: Công tác quản lí TTSP trong đào tạo GVMN còn chƣa thật sự khoa học, mỗi
trƣờng có cách thức quản lí và tổ chức khác nhau; việc đổi mới mục tiêu, nội dung,
chƣơng trình TTSP còn chung chung, chƣa cụ thể, sát thực, chƣa tăng cƣờng và chú
trọng rèn luyện các phẩm chất, năng lực và kỹ năng nghề nghiệp cho ngƣời học,
việc tiếp cận chƣơng trình giáo dục mầm non mới còn mờ nhạt; tổ chức một số
khâu TTSP còn phiến diện, chƣa linh hoạt; công tác tổ chức RLNVSP, trang bị kỹ
năng sƣ phạm phục vụ cho nghề nghiệp của ngƣời GVMN chƣa thƣờng xuyên, còn
hình thức và chƣa có chiều sâu.Việc kiểm tra, đánh giá TTSP nói chung của một số
cơ sở thực tập còn lỏng lẻo, còn hình thức và chƣa khách quan, chƣa định hƣớng
theo Chuẩn đầu ra về NLSP trong đào tạo GVMN; Một số Ban chỉ đạo TTSP chƣa
thực hiện hết chức năng, nhiệm vụ trong công tác điều hành, chỉ đạo. Công tác xây
dựng kế hoạch chƣa cụ thể, chi tiết; công tác phối hợp giữa một số BCĐ TTSP chƣa
kịp thời và chƣa thống nhất; kinh nghiệm quản lí, hƣớng dẫn TTSP ở một số ban chỉ
đạo, một bộ phận giảng viên, GVHD còn hạn chế,...
Xuất phát từ yêu cầu xã hội, yêu cầu đổi mới GDMN trong bối cảnh hiện

lƣợng giáo dục và đào tạo ở các trƣờng cao đẳng khu vực miền núi Tây Bắc trong bối
cảnh hiện nay.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ sở lí luận về quản lý TTSP ở các trƣờng đào tạo giáo viên.
5.2. Khảo sát và đánh giá thực trạng TTSP và quản lý TTSP trong đào tạo
GVMN ở các trƣờng Cao đẳng khu vực Tây Bắc.
5.3. Đề xuất các biện pháp quản lý TTSP trong đào tạo GVMN ở các trƣờng
cao đẳng khu vực Tây Bắc phù hợp với đặc thù khu vực đáp ứng yêu cầu đổi mới
giáo dục trong bối cảnh hiện nay.
5.4. Khảo nghiệm và thử nghiệm các biện pháp quản lý TTSP đã đề xuất.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
6.1. Giới hạn về đối tượng nghiên cứu
Luận án xác định chủ thể chính thực hiện các biện pháp quản lí TTSP trong
đào tạo GVMN là BGH các trƣờng cao đẳng ĐTGV mầm non khu vực Tây Bắc.


6
Các trƣờng Cao đẳng ở khu vực Tây Bắc hầu hết đào tạo ở hai trình độ Cao
đẳng và Trung cấp chuyên nghiệp. Luận án nghiên cứu biện pháp quản lý TTSP tốt
nghiệp trong đào tạo trình độ cao đẳng cho sinh viên ngành Giáo dục Mầm non
theo chuẩn đầu ra về năng lực sƣ phạm mà GVMN cần đạt đƣợc đáp ứng yêu cầu
đổi mới giáo dục ở khu vực miền núi có nhiều dân tộc trong bối cảnh hiện nay.
6.2. Giới hạn về địa bàn nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu công tác quản lí TTSP trong đào tạo GVMN của
các trƣờng cao đẳng công lập khu vực Tây Bắc, trong đó tập trung chủ yếu ở các
trƣờng: Cao đẳng Sƣ phạm Điện Biên, Cao đẳng Cộng đồng Lai Châu, Cao đẳng Sơn
La. Đây là các trƣờng thuộc 3 tỉnh đại diện cho khu vực miền núi Tây Bắc có nhiều
dân tộc thiểu số cùng sinh sống gồm Điện Biên, Lai Châu và Sơn La.
6.3. Giới hạn về khách thể khảo sát
Đề tài khảo sát 590 ngƣời, gồm các khách thể:

coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của ngƣời học; hài hòa đức, trí, thể, mỹ;
dạy ngƣời, dạy chữ và dạy nghề là một trong những nhiệm vụ và giải pháp nhằm
đổi mới đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục. Lấy Chuẩn đầu ra về NLSP làm
đích đến giúp cho luận án đề xuất đƣợc những giải pháp quản lí TTSP phù hợp đáp
ứng yêu cầu đổi mới giáo dục mầm non trong bối cảnh hiện nay.
7.1.4. Tiếp cận năng lực
Quản lí TTSP hƣớng đến rèn luyện năng lực cho SV sau khi tốt nghiệp
(phẩm chất, năng lực chung, năng lực sƣ phạm). Đào tạo theo hƣớng coi trọng phát
triển phẩm chất, năng lực của ngƣời học; hài hòa đức, trí, thể, mỹ; dạy ngƣời, dạy
chữ và dạy nghề là một trong những nhiệm vụ và giải pháp nhằm đổi mới đồng bộ
các yếu tố cơ bản của giáo dục.
7.1.5. Tiếp cận thực tiễn
TTSP là học phần mang tính thực hành, giáo sinh phải thể hiện đƣợc năng
lực thực tiễn của ngƣời GVMN trong tất cả các hoạt động ở trƣờng mầm non. Qua
hoạt động thực tiễn trong thời gian TTSP, giáo sinh mới hiểu rõ lí luận về quy trình
dạy học của ngƣời GVMN một cách sâu sắc. Đó là con đƣờng tốt nhất, phƣơng thức
hay nhất để giáo sinh biến lí luận dạy học thành năng lực thực tiễn của bản thân.
7.2. Phương pháp nghiên cứu
7.2.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận


Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn full